Էրգենեքոնի դատական գործի գլխավոր մեղադրյալներից Վելի Քյուչյուքը, Գիրեսունում (Կերասուն) ժանդարմերիայի շրջանային հրամանատար եղած ժամանակ խորապես ազդվելով Թոփալ Օսմանի կենսագրությունից, կանգնեցրել էր վերջինիս արձանը: Դրանում արդեն իսկ որևէ տարօրինակ բան չկար. եթե Հրանտ Դինքի սպանության ծրագրավորող ու կազմակերպիչ Վելի Քյուչյուքը Հայոց ցեղասպանության շարունակողն էր, ապա Թոփալ Օսմանը ոչ միայն Հայոց ցեղասպանության, այլ նաև` Պոնտոսի ցեղասպանության իրականացնողներից էր:
Թոփալ Օսմանն արյան ու կոտորածի բեմահարթակում առաջին անգամ հանդես եկավ 1914 թ. Գիրեսունում: Մինչ այդ ոչ էական մի ավազակախմբի ղեկավարը եղած Օսմանը Հայոց ցեղասպանության նախապատրաստությունների ժամանակ ընդգրկվեց Հատուկ կազմակերպության (Teşkilat-ı Mahsusa) ղեկավարների կողմից: Օսմանն ստանձնեց Սևծովյան շրջանը հայերից մաքրելու գործը: Բանտերից ազատած մարդասպաններից բաղկացած իր ավազակախմբով նա մասնակցեց Արդվինում և շրջակայքում գործադրվող «տեղահանությանը» և սպանեց բազմաթիվ հայերի:
1919 թ. Հայոց ցեղասպանության կապակցությամբ Ստամբուլի ռազմական ատյանի կողմից հետաքննության մեջ գտնվող Թոփալ Օսմանը Հավզայում հանդիպեց շատ կարճ ժամանակ առաջ Սամսուն ժամանած Մուստաֆա Քեմալի հետ: Այդ հանդիպումից հետո սուլթան Վահիդեդդինը չեղյալ հայտարարեց Թոփալ Օսմանին ձերբակալելու հրամանը. Օսմանը դարձավ Ազգային իրավունքի պաշտպանության կազմակերպության (Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti) Գիրեսունի մասնաճյուղի նախագահը: Այս նոր կարգավիճակում հաջողությամբ իրականացրեց կոնգրես հրավիրելու համար Էրզրում գնացած Մուստաֆա Քեմալի ընդդիմադիրներին ճնշելու գործը: Այնուհետև անցավ իր մյուս պարտականությունն իրագործելուն. այն է` զտել Սևծովյան շրջանը հույներից:
Թոփալ Օսմանն սկսեց Պոնտոսի հույներին սպանել այնպիսի աներևակայելի չարչարանքներով ու խոշտանգումներով, ինչպես, օրինակ, ողջ-ողջ թաղել իրենց իսկ փորած գերեզմաններում, հրկիզել նրանց շոգենավների կաթսաներում կամ մաշկազերծ անել: 1916-1923 թթ. Պոնտոսում սպանվեց առնվազն 60 հազար հույն: Այդ ընթացքում հույների հարստությունը սեփականվեց և բաժանվեց մարդասպանների ոհմակին: Թոփալ Օսմանը չբավարարվեց միայն հունական ցեղասպանթյունն իրականացնելով. նա շատ տառապանքների մատնեց նաև մուսուլման բնակչությանը:
Որոշ ժամանակ անց, երբ նրա կատարած խայտառակ գործերը հասան մինչև երկինք, և բողոքներ արտահայտող նամակների տարափ տեղաց դեպի Անկարա, Մուստաֆա Քեմալը Թոփալ Օսմանին ուղարկեց Քոչգիրիի ապստամբությունը ճնշելու: Թոփալ Օսմանն այստեղ ևս, չափազանց վայրագ մեթոդներ կիրառելուց բացի, կոտորեց նաև այս ապստամբության հետ ոչ մի առնչություն չունեցած շրջակայքի քրիստոնյա բնակչությանը: Այս արարքները նույնպես բուռն քննարկումների տեղիք տվեցին Անկարայի մեջլիսում:
Թոփալ Օսմանը, որոշ ժամանակ անց իր հրոսակախմբի հետ գալով Անկարա, կազմավորեց առաջին թիկնապահ գունդը: Թեև պաշտոնապես այդ գնդի պարտականությունն էր Մուստաֆա Քեմալի անվտանգության պաշտպանությունը, սակայն նրանց հիմնական գործն էր Քեմալի ընդդիմադիրների վերացումը` ամեն տեսակի մեթոդների կիրառմամբ: Այս պարտականությանն անցնելով` Թոփալ Օսմանը մեջլիսում ընդդիմության կիզակետը դարձած Երկրորդ խմբի անդամներից Տրապիզոնի պատգամավոր Ալի Շյուքրյու բեյին հրավիրեց իր տուն, որտեղ և սպանեց նրան: Ալի Շյուքրյու բեյի հանկարծակի անհետացման կապակցությամբ կատարված հետաքննության շրջանակներում նրա դին գտնվեց Թոփալ Օսմանի տան մոտակայքում: Քանի որ գտնված բոլոր նյութեղեն ապացույցները Թոփալ Օսմանին էին մատնանշում, Մուստաֆա Քեմալը Իսմայիլ Հաքքը Թեքչեի հրամանատարության տակ գտնվող միավորումներն ուղարկեց Թոփալ Օսմանի դեմ:
Թոփալ Օսմանը, բարձրանալով Չանքայայի սարերի վրա գտնվող Փափազըն բաղը (Քահանայի այգի) կոչվող վայրը, ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը մարտնչեց բանակի կանոնավոր զորամիավորումների դեմ: Նույնիսկ որոշ ժամանակով կարողացավ գրավել Չանքայա պալատը, սակայն քանի որ Մուստաֆա Քեմալը փախել էր պալատից, Թոփալ Օսմանին չհաջողվեց նրան բռնել: Ապրիլի 2-ին Թոփալ Օսմանն սպանվեց, և նրա` կտրած գլխով դիակը ցուցադրվեց Անկարայի մեջլիսի շենքի առաջ: Դրա շնորհիվ Մուստաֆա Քեմալը թե’ Ալի Շյուքրյու բեյի մարդասպանին պատժելով` ցույց տվեց, թե իրականում որքան է «սիրում» ընդդիմությանը, թե’ մեծ վարպետությամբ ազատվեց պոտենցիալ փորձանքից և թե’ արգելք եղավ, որ շատ բան իմացող մեկը խոսի:
Շատ բնական է, որ Վելի Քյուչյուքը նման մարդասպանի արձանն է կանգնեցրել, ոնց էլ լինի` «արյունը» քաշում է…
01.04.2011
http://www.marksist.org/tarihte-bugun/3355-2-nisan-1923-soykirim-suclusu-katil-topal-osman-olduruldu
Leave a Reply