ԱՐԴՎԻՆ. գավառ

ԱՐԴՎԻՆ, Արդուվն, Արտվին, Լիվանա, Լիվանե, Լիվանիա. գավառ (սանջակ) Արևմտյան Հայաստանում, Ախալցխայի փաշայությունում, Ճորոխի ավազանում, նրա կենտրոնական մասում, Համապատասխանում է նախկին Տայքի Ճակք գավառին: Ձգվում է Ճորոխի երկարությամբ հարավ-արևելքից հյուսիս-արմևմուտք ուղղությամբ մոտ 30 կմ երկարությամբ: Կենտրոնն է Արդվին քաղաքը:

16-րդ դ. կեսերին անցնելով թուրքական տիրապետության տակ՝ Արդվինի գավառը մտել է Ախալցխայի (Չլդըրի) փաշայության մեջ: 1877-78 թթ. Բաթումի մարզի հետ անցել է Ռուսաստանին՝ մտնելով նախ՝ Բաթումի մարզի մեջ` որպես նրա մի օկրուգը, ապա՝ Քութայիսի նահանգի մեջ` որպես նրա մի գավառը: 19-րդ դ. վերջերին ուներ մոտ 50 գյուղ, մեծ մասը` թրքաբնակ: Հայաբնակ գյուղերը վեցն էին՝ Տանձոտ, Նորաշեն, Ատթլել, Մամանելիս, Փխիկուր և Օքրոբակեթ:

Մամուլի տվյալներով 1884 թ. Արդվինն ուներ մոտ 45000 բնակիչ, որից 7930 հայեր, մնացածը՝ թուրքեր: Հայերը հիմնականում բնակվում էին քաղաքներում և զբաղվում էին արհեստներով ու առևտրով: Արդվինի բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործությունն էր: Նա ուներ Ճորոխի և նրա վտակների ջրերով ոռոգվող բարեբեր հողեր: Արդվին քաղաքից մինչև Բերդագրակ Ճորոխի ափերով ձգված էին ձիթենու անտառներ: Գավառը նշանավոր էր իր ձիթապտղի և ծխախոտի արտահանությամբ: Այստեղ կային մարմարի, պղնձի և երկաթի հանքեր: Թուրքերը ինչպես կենտրոնը, այնպես էլ գավառը անվանում են նաև Լիվանա (Լիվանիա), Լիվանե:

1915 թ. կոտորածների ժամանակ Արդվին գավառի հայ բնակչությունը մեծ կորուստներ կրեց, իսկ 1921թ, անցնելով Թուրքիայի տիրապետության տակ, տեղահան եղավ և գաղթեց Վրաստան, Աբխազիա ու Սովետական Հայաստան: Այժմ Արդվինը վիլայեթ Է և 1970 թ. մարդհամարի տվյալներով ուներ 225,900 բնակիչ:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *