Հայկական պար

Հայկական պարն ունի դարավոր ավանդույթներ: Հազարամյակների ընթացքում կազմավորվել է հավատալիքների, ծիսակատարությունների, պաշտամունքների և տոնակատարությունների մի ամբողջություն, որը բխելով ժողովրդի կենցաղից, կրոնական համակարգի առանձնահատկություններից, ճշգրիտ բնութագրել է ազգային հոգեբանությունը, փիլիսոփայությունը, զգացմունքային աշխարհը, որի հիմքի վրա էլ ստեղծվել է հայ ժողովրդի ոչ նյութական մշակույթը, մասնավորապես՝ պարարվեստը:

Հայկական պարարվեստն անցել է երկար ուղի: Հայ մշակույթում առանձնանում են՝

  1. լարախաղացների պարերը, որոնք առանձնակի տեղ են զբաղեցրել ծիսակատարությունների և տոնական հանդիսությունների ժամանակ.
  2. սգո կամ թաղման պարերը.
  3. ռազմական պարերը, որի ընթացքում ցուցադրվում էին զենքի տարբեր տեսակների գործելաձևերը, մարտի տեսարանները, նաև պարտության ողբը և հաղթանակի բերկրանքը.
  4. ժողովրդական պարերը, որոնք կատարվում էին ժողովրդական տոնախմբությունների, ընտանեկան հանդիսությունների և ծեսերի ժամանակ:

Գաղթելով Արևմտյան Հայաստանի տարբեր բնակավայրերից հայ ընտանիքներն իրենց հետ բերում էին իրենց երգերը, պարերը, տարազները և միախառնվում այդ բնակավայրի ժողովրդական ավանդույթներին և սովորույթներին: Դրա արդյունքում ծնվում էր նոր՝ առավել հարստացած մշակույթ, որն էլ փոխանցվում էր սերունդներին:

Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո պետությունն իր վրա է վերցնում պարային կրթության կազմակերպման գործը: Հայաստանում հիմնվում են պարային ստուդիաներ, որոնք հետագայում հիմք հանդիսացան ինչպես ժողովրդական պարային համույթների, այնպես էլ բալետային խմբերի ստեղծման համար: Մեծ թափ ստացավ նաև պարեղանակների հավաքման և մշակման գործընթացը: Այս գործում իր մեծ ավանդն ունի ազգագրագետ Սրբուհի Լիսիցյանը, որը հավաքագրեց, ուսումնասիրեց և նկարագրեց հայկական ժողովրդական պարերը, թատերական հանդիսությունները և բազմաթիվ այլ ֆոլկլորային նյութերը:

1936թ. հիմնադրվեց Երևանի պարարվեստի /խորեոգրաֆի/ ուսումնարանը, որն իր վրա վերցրեց նորաբաց օպերայի և բալետի ակադեմիական թատրոնին բալետային արտիստներով ապահովելու դժվարին և պատասխանատու գործը:

Շատ շուտով 1939թ. բեմադրվեց Արամ Խաչատրյանի “Երջանկություն” բալետը, որը հետագայում կոմպոզիտորը վերախմբագրեց և անվանեց – “Գայանե”: Սա առաջին հայկական բալետն է, որն իր երաժշտական լեզվով և ոգով խիստ ազգային է: “Գայանե” բալետի Սուսերով պարը հայտնի է ամբողջ աշխարհում:

Մեծ ուշադրություն էր դարձվում նաև ժողովրդական երգ-պարին: Հայկական ժողովրդական երգերի հավաքման, մշակման, պարերի բեմադրման և դրանք մոռացությունից փրկելու գործում իր անուրանալի տեղն ունի Թաթուլ Ալթունյանը, որը երկար տարիներ Հայաստանի երգի-պարի պետական համույթի անփոփոխ գեղարվեստական ղեկավարն էր:
20-րդ դարի 50-ական թփվականներին ստեղծվեց Հայաստանի պարի պետական անսամբլը, որը տարբեր ժամանակներում ղեկավարել են Ազատ Մանուկյանը, Վանուշ Խանամիրյանը և ուրիշներ: Հայ պարարվեստի զարգացման գործում մեծ ներդրում ունեն նաև բազմաթիվ ինքնագործ խմբեր, որտեղ պարում էին ուսանողները, գյուղի երիտասարդությունը, հիմնարկ-ձեռնարկությունների, գործարանների և ֆաբրիկաների աշխատողները:
1990-ական թվականներից ի վեր նոր կյանք է ապրում պարարվեստը Հայաստանում: Ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքը մի նոր աստիճանի բարձրացրեց հայ պարարվեստը, որում ազգային ոգին, տրամադրությունները առավել ընդգծված արտահայտություն ունեն: Այսօր Հայաստանի տարբեր մարզերում գործում են հարյուրավոր պարային խմբեր, որոնք պրոպագանդում են հայ ազգային պարը: Լավագույն պարային համույթներից են “Բարեկամություն” պարային համույթը, որի գեղարվեստական ղեկավարն է Նորայր Մեհրաբյանը, “Բերդ” պարային համույթը և մյուսները:
Հայ բալետային դպրոցը վերջին տարիներին մեծ վերելք է ապրում, ցուցադրելով հայկական բալետի ձեռքբերումները արտերկրում:

 Այս էջը առաջիկայում կհարստացվի առավել ընդգրկուն և հետաքրքիր նյութերով:

http://www.icha.mincult.am/dance.php?lang=arm

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *