ԷՐԶՐՈՒՄԻ ՄԷՋ «ՀԱՒԱՔԱԿԱՆ ԳԵՐԵԶՄԱՆ»Ի ԲԱՑՈՒՄ

Պոլիս- Այսօրուան «Սապահ» կը գրէ, որ Էրզրումի Թեփեգէօյ շրջանին մէջ երեւան հանուած է հաւաքական գերեզման մը, ուր Ա. Համաշխարհային պատերազմի ընթացքին 200 հազար թուրքեր սպաննուեր ու թաղուեր են հայ հրոսախումբերու կողմէ: Կ’ ըսուի, որ հաւաքական այդ գերեզմանին բացումը պիտի կատարուի Մշակոյթի եւ Զբօսաշրջութեան եւ Աթաթիւրք Համալսարանի Թուրք եւ Հայ յարաբերութիւններու Պրպտումի Կեդրոնին կողմէ, 15 Յունիսին:

Թերթը կը գրէ, որ այդ օրերու ականատես վկաներու ցուցմունքներու հիման վրայ է, որ յայտնաբերուած է այդ գերեզմանը, որ կը գտնուի Էրզրումէ 8 քլմ. հեռաւորութեան վրայ, ուր թաղուած են հայերու կողմէ սպաննուած թուրքեր: Աթաթիւրք Համալսարանի տնօրէնը` Տոց. Տօքթ. Էրօլ Քիւրքճիւօղլու, յայտնած է, որ հայ հրոսախումբեր Համաշխարհային Ա. Պատերազմի օրերուն 520 հազար թուրքեր սպաննած են, եւ Թէփէգէօյիւ պեղումները այս իրականութիւնը անգամ մը եւս կը բացայայտեն: Քիւրքճիւօղլու աւելցուցած է նաեւ, որ հաւաքական գերեզմանի բացման հրաւիրուած են մեծաթիւ օտար գիտնականներ եւ լրագրողներ:

Լուրը լուր է բնականաբար, բայց կը կարծենք, որ լուրը իր բովանդակութենէ ուրիշ նշանակութիւն մըն ալ կը ստանայ, եթէ այդ լուրը դրուի ուրիշ լուրի մը դրացութեան մէջ, ինչպէս ըրեր է «Սապահ»: Արդարեւ հաւաքական գերեզմանի վերոհիշեալ լուրը դրուած է Կրթական Նախարարին հայ վարժարաններու հանդէսին ներկայ գտնուելու լուրին անմիջապէս տակը: Ասիկա որոշ ընթերցողներու մօտ վերապահութիւններ կրնայ ստեղծել, մէկ լուրին ստեղծած լաւ տպաւորութիւնը երկրորդ լուրով մը կրնայ ջնջել, նոյնիսկ եթէ երկու լուրերու մէկտեղումը դիտումնաւոր չէ:

Մարմարա, 10.06.2010

Կայքէջի խմբագրության կողմից:  Թուրքական պատմաշինարարների կեղծարարությունը թեև հանրահայտ իրողություն է, սակայն կեղծիքը նույնպես որոշ տրամաբանության սահմաններում պետք է տեղավորվի: Առաջին Աշխարհամարտի նախօրեին  (1914թ. տվյալներով) Արևմտյան Հայաստանի (ըստ իրենց՝ Արևելյան Անատոլիա) 6 նահանգներում բնակվում էր 666,000 թուրք (Կարին-240,000, Վան-47,000, Բաղեշ-40,000, Խարբերդ-102,000, Դիարբեքիր-45,000, Սեբաստիա-192,000):

Տարօրինակ է, թե 1915-16թթ. գրեթե իսպառ տեղահանված ու բնաջնջված հայերը ինչպե՞ս կարողացան այդքան թուրք կոտորել, որոնք պաշտպանված էին պետական հզոր կառույցների՝ ոստիկանության, ժանդարմերիայի, բանակի, համիդիե գնդերի, պետության կողմից զինված և ուղղորդվող քրեական հանցագործների ու մարդասպանների բազմաթիվ խմբավորումների կողմից: Իսկ եթե հայերն այդքան հզոր էին, որ այս պայմաններում իրենց պատմական հայրենիքը գրեթե ազատագրել էին թուրքերից, այդ ինչպե՞ս պատահեց, որ ՙհանկարծ անհայտացան՚ այդ տարածքներց, իսկ ՙկոտորված թուրքերը՚ շարունակեցին ապրել նույն տարածքներում՝ տիրանալով հայերի ողջ ունեցվածքին:

Պատմակեղծարարների այս լկտի կեցվածքը կարելի էր նաև զավեշտալի համարել, եթե այդ երևույթը հղի չլիներ ապագա համանման հանցագործությունների վտանգով: Այսպիսի ՙպատմաբաններին՚ ու ՙմտավորականներին՚ ցանկանում եմ հիշեցնել թուրք իսկական  մտավորական  ու պատմաբան Թաներ Աքչամի խոսքերը՝ վերջերս հրատարակված հոդվածից (ԹԱՐԱՖ օրաթերթ, 11.05.2010) . ՙ1914 թ. օգոստոսի զորահավաքով 18-45 տարեկան հայ հպատակները ևս, մյուս քաղաքացիների նման, գնացել են ռազմաճակատ: Սակայն Սարիղամիշի պարտությունից հետո` 1915 թ. փետրվարի 25-ին, անձամբ Էնվեր փաշայի կողմից հղված գաղտնի հրամանով հայերը զինաթափվել են, և նրանց մեծ մասն ընդգրկվել է բանվորական գումարտակներում (amele taburları): Այդ զինվորները բնաջնջվելու էին, քանի դեռ շարունակվում էր տեղահանությունը: Սակայն չէին բավարարվելու միայն զինվորագրված հայերի ոչնչացմամբ: Լինելու էր դրանից շատ ավելի ցավալի մի բան. բանակում ողջ մնացած և իրենց ծառայությունը շարունակող հայ զինվորների և սպաների ընտանիքները ևս ենթարկվելու էին բռնագաղթի և բնաջնջման:

…Օսմանյան պետությունը և այն ղեկավարող կուսակցությունը` «Իթթիհատ վե Թերաքքին», հեղել է իր մահմեդական ու քրիստոնյա քաղաքացիների արյունը: Մահմեդականները կոտորվել են պատերազմի և հիվանդության պատճառով, իսկ հայերը, գիտակցված քաղաքականությամբ բնաջնջվելով, անհետացել են Անատոլիայի տարածքից: Այսքան պարզ է այս հարցը՚:

 Հարգարժա´ն Աքչամ,  ինչպես երևում է,  ազգայնամոլութան մշուշով պատված ուղեղների համար այնքան էլ պարզ չէ այս հարցը:

*Թաներ Աքչամի հոդվածը (ՙԱյն ամենը, ինչ չի կարողանում հասկանալ Դավութօղլուն՚) կարող եք կարդալ մեր կայքէջի ՙՀայոց Ցեղասպանութիւն՚ բաժնում:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *