Համշէն

Հայերէն գաւառի գրականութիւնը, Համշէնի մշակոյթը եւ վերյիշումներ

ՄԱՀԻՐ ԷՕԶՔԱՆ Համ­շէ­նա­հա­­յե­րէ­­նը իմ մայ­­րե­­­նին է։ Խօ­­սիլ սկսայ եր­­կու լե­­զու­­նե­­­րով։ Համ­­շէ­­­նահա­­յերէ­­նի եւ թրքե­­րէնի կը տի­­րապե­­տէի նախ­­քան դպրո­­ցական տա­­րինե­­րուս։ Խոս­­տո­­­վանիմ թէ ծնող­­ներս շատ ալ ցան­­կութիւն չ՚ու­­նէին համ­­շէ­­­նահա­­յերէն իմա­­նալուս հան­­դէպ։ Ըստ երե­­ւոյ­­թի կը մտա­­հոգո­­ւէին թէ համ­­շէ­­­նահա­­յերէն խօ­­սելով կը դժո­­ւարա­­նամ թրքե­­րէնի լաւ տի­­րապե­­տելու։ Ես աւե­­լի վերջ նկա­­տեցի թէ այդ դժկա­­մու­­թեան ետին ու­­րիշ ազ­­դակներ ալ կան։ Կրնամ ըսել թէ…

Համշեներենը համշենցիների ընդհանուր ինքնությունն է

Մահիր Օզքան Չայելիի Ռաշոտ շրջանում խոսող 10-15 հոգուն չհաշված՝ Արդվինի շրջաններից դուրս ապրող համշենցիները համշեներեն (հայերենի Համշենի բարբառով-Ակունքի խմբ․) չեն խոսում։ Ռաշոտի շրջանում խոսվող լեզվի մասին բավարար գրառումներ, ցավոք սրտի, դեռևս չկան։ Համշենի լեզուն, մշակույթը ուսումնասիրող անձանց համար առաջնային ամենակարևոր խնդիրներից մեկը, անշուշտ, պետք է լինի այս շրջանում վերջին լեզվակիրների խոսակցությունների մանրամասն ձայնագրությունը: Իմիջիայլոց անհրաժեշտ…

Թուրքիայի համշենահայ մտավորական Մահիր Օզքանի 5-ամյա դուստր Լուսինի հարցազրույցը թուրքական լրատվամիջոցին

  Հայ ընթերցողներիս քաջածանոթ Մահիր Օզքանի 5-ամյա դուստրը՝ Լուսին Սուլթանը, Մայրենի լեզվի օրվա կապակցությամբ հարցազրույց է տվել թուրքական Bianet.org լրատվակայքին։ Ստորև Akunq.net-ը թուրքերենից թարգմանաբար ներկայացնում է ամբողջական հարցազրույցը․ Էվրիմ Քեփենեք 5-ամյա Լուսին Սուլթան Օզքանը համշեներեն լեզվի (հայոց լեզվի Համշենի բարբառի-Ակունքի խմբ․) ուսումնասիրող, գրքերի հեղինակ և ուսուցիչ հոր հետ համշեներեն է խոսում և իր իմացած համշեներեն…

Սև ծովի առեղծվածը․ Համշեն և համշենցիներ

Ալին Օզինյան Կարծում եմ՝ չափազանցրած չենք լինի, եթե ասենք, թե Համշենը Սևծովյան շրջանի ամենաառեղծվածային բնակավայրերից մեկն է։ Կոնկրետ որտե՞ղ է գտնվում Համշենը։ Ովքե՞ր են այդ համշենցիները։ Հա՞յ են արդյոք։ Ինչպե՞ս են իրենք բնութագրում իրենց ինքնությունը։ Որո՞նք են համշենական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Արդյո՞ք դրանք նման են հայկական մշակույթին։ Համշենցիների նկատմամբ հետաքրքրությունը Թուրքիայի հասարակության մեջ մեծացել է վերջին…

Ինչպե՞ս էին/են Համշենի հայերը նշում Վարդավառը․ ներկայացնում է համշենահայ մտավորական Ադնան Գենչը

Akunq.net-ը թուրքերենից թարգմանաբար և առանց կրճատումների ընթերցողներին է ներկայացնում լուսահոգի Սարգիս Սերոբյանի և Ադնան Գենչի համատեղ հոդվածը՝ նվիրված Վարդավառի տոնակատարության թեմային։ Հոդվածը հրապարակվել է «Ակօս» շաբաթաթերթում, ապա՝ արտատպվել «Բիանեթ» կայքէջի կողմից․   Սարգիս Սերոբյան Ադնան Գենչ Տոնում ենք հայ և համշենցի ժողովուրդների (համշենցի ժողովուրդ, որպես այդպիսին, գոյություն չունի, խոսքը Համշենում ապրող հայերի մասին է-Ակունքի խմբ․)…

Համշենահայ մտավորականի հոդվածը՝ Թուրքիայում համշենցիների մտավախությունների մասին․ «Մի ելույթ, մի թաղում և նկատելի լինելու ցանկություն»

Մահիր Օզքան Հրանտ Դինքի հիշատակին Անցյալ ամիս անանց մի կարոտով և ցավով հիշատակեցինք Հրանտ Դինքի սպանության 14-րդ տարելիցը, ցավալի գիտակցում, որ արդարությունը դեռևս չի վերականգնվել։ Տարելիցի կապակցությամբ վերստին աչքի անցկացրեցի այն նշումներս, որ արել էի այդ օրերին իմ ունեցած ապրումների մասին։ Մեկ անգամ ևս ապշանքով նկատեցի, որ թեև այդ ամսաթվից այդքան տարի է անցել, սակայն…

Թուրքիայի համշենահայ մտավորական Հիքմեթ Աքչիչեքի հարցազրույցը «Ակօս»-ին

Akunq.net-ը ստորև թուրքերենից թարգմանաբար և առանց կրճատումների ներկայացնում է Թուրքիայում ապրող համշենահայ մտավորականներից Հիքմեթ Աքչիչեքի հարցազրույցը պոլսահայ «Ակօս» շաբաթաթերթին։ Աքչիչեքը անդրադառնում է  համշենահայերի աշխատանքներին՝ հայոց լեզվի Համշենի բարբառը և համշենյան մշակույթը պահպանելու ուղղությամբ․ Անհանգիստ եմ, անհանգիստ․․․ Համշենական լեզուն (հայոց լեզվի Համշենի բարբառը-Ակունքի խմբ․) և մշակույթը Թուրքիայում հետզհետե ավելի տեսանելի և շոշափելի է դառնում հատկապես վերջին…

Թուրքիայում անհետացման վտանգի տակ գտնվող լեզուներին, այդ թվում հայոց լեզվի Համշենի բարբառին նվիրված օրացույց է հրապարակվել (տեսագրություն)

Թուրքիայում գործող Լազերի ինստիտուտը և Ստամբուլի Կովկասյան մշակույթի միությունը մի օրացույց են հրապարակել, որը նվիրված է Թուրքիայում անհետացման վտանգի տակ գտնվող լեզուներին։ «2021 թ․ անհետացման վտանգի տակ գտնվող լեզուների» օրացույցում ընդգրկված է նաև հայոց լեզվի Համշենի բարբառը։ Այդ մասին հայտնում է Akunq.net-ը՝ վկայակոչելով «Բիանեթ» լրատվակայքը։ Աղբյուրի համաձայն՝ օրացույցում ներառված են Թուրքիայում լիովին անհետանալու վտանգի ներքո…

Կանաչի համշեներեն (հայոց լեզվի Համշենի բարբառ-Ակունքի խմբ․) անվանումը կանաչն է

Մահիր Օզքան (Մահիր Օսկանյան) «Մեր լեզուն արտասուք է թափում, Քանի որ զավակներն են իրեն լքում, Ծանր բեռան հետ մենակ են թողնում»։  Հատված Ուսեյնո Գեյ Կոզանի «Վոլաֆ» բանաստեղծությունից (Սենեգալ)։ «Համշեներենով ինչպե՞ս կասեն կանաչ», «Դպրոցին ի՞նչ են ասում», «Հեռուստացույցին ի՞նչ են ասում», «Համշեներենով ինչպե՞ս կասեն շնորհակալություն»։  Այս և նմանատիպ հարցերին հավանաբար առնչվել են ոչ միայն համշեներենով, այլև՝…

Վարդավառը շուքի մէջ

Ամբողջ աշ­խարհի վրայ ազ­դե­ցու­թիւն գոր­ծած պսա­կաձեւ ժահ­րի հա­մավա­րակը իր ձանձրա­լի անդրա­դար­ձը ու­նե­ցաւ նաեւ հայ ժո­ղովուրդի ամե­նաու­րախ տա­ղաւար­նե­րէն Վար­դա­վառի վրայ եւս։ Ինչպէս ծա­նօթ է Վար­դա­վառի ոգե­ւորու­թիւնը կու գայ ջրցա­նի մի­ջոցաւ։ Այս տա­րի առա­ջին ան­գամ Երե­ւանի փո­ղոց­ներն ալ հե­ռու մնա­ցին տօ­նական մթնո­լոր­տէն։ Պոլ­սոյ մէջ Պատ­րիար­քա­րանի 16 Մար­տէն այս կողմ գոր­ծադրած դռնփակ պա­տարագ­նե­րը վերջ գտան եւ առա­ջին ան­գամ…