Աւանդոյթներ

Մուսա Լերան Սըբ Սարգիսը

ՄԻՍԱՔ ՀԵՐԿԵԼ «Աւան­­դութիւններ» յօ­­դուա­­ծաշար­­քի այս բաժ­­նին մէջ կ՚անդրա­­դառ­­նանք Սուրբ Սար­­գի­­­սի Մու­­սա Լե­­րան գիւ­­ղե­­­րուն մէջ ըն­­կալման եղա­­նակին եւ անոր ձօ­­նուած տօ­­նակա­­տարու­­թիւննե­­րուն։ Ի դէմ ազ­­գա­­­յին տար­­բե­­­րու­­թեան հայ ժո­­ղովուրդը մեծ սէր ու­­նե­­­ցած է զօ­­րավար Սուրբ Սար­­գի­­­սի հան­­դէպ։ Ան ծնած էր 330 թո­­ւին Կա­­պատով­­կիոյ Կա­­միրք (Այժմու Կե­­մերեք) քա­­ղաքը իբ­­րեւ յոյն ըն­­տա­­­նիքի մը որ­­դին։ Քրիս­­տո­­­նէու­­թիւնը ըն­­դունած առա­­ջին հռով­­մէացի կայ­­սր Մեծն…

Ամանորը Սասնայ գիւղերուն մէջ

ՊԷՍՍԷ ՔԱՊԱՔ Նախորդ շա­բաթ սկսած «Աւան­դութիւններ» յօ­դուա­ծաշար­քին ես ալ իմ մաս­նակցու­թիւնը կը բե­րեմ Տա­րօն աշ­խարհի Ամա­նորեայ տօ­նակա­տարու­թիւննե­րու յի­շատա­կու­մով։ Մեր մօտ Ամա­նորը «Տարգլուխ»է։ Նոր տա­րին դի­մաւո­րելու նա­խապատ­րաստու­թիւնը բա­ւակա­նին յոգ­նե­ցու­ցիչ էր չա­փահաս­նե­րու եւ տա­րեց­նե­րու հա­մար, բայց խոս­տո­վանինք թէ երե­խէք ալ ու­նէին իրենց վի­ճակած յոգ­նութեան բա­ժինը։ «Սոր­սո­փի» էր այդ յոգ­նութեան անու­նը, քա­նի որ անոնք իրենց «չօ­չօ»նե­րուն այ­սինքն մեծ…

«Կաղանդը պիտի վառենք»

ՄԱՐՏԻՐՈՍ ԳՈՒՇԱԳՃԵԱՆ (ԱՄԱՆՈՐԵԱՆ ՅՈՒՇԵՐ) Մու­սա Լե­­րան փէ­­շերուն թա­­ռած հայ­­րե­­­նի իմ գիւ­­ղի ման­­կա­­­կան ոս­­կէ յու­­շե­­­րուս հա­­մաս­­տե­­­ղու­­թեան մէջ ան­­մո­­­ռանա­­լի ու քաղցրօ­­րէն հմա­­յիչ կո­­չուած է մնալ Կա­­ղան­­դը՝ հին արի ու բա­­րի օրե­­րու հայ­­կա­­­կան Ամա­­նորը։ Օրեր շա­­րու­­նակ՝ դպրո­­ցէն ներս, թէ՛ տու­­նե­­­րու մէջ մեր խօ­­սակ­­ցութեան գլխա­­ւոր նիւ­­թը, անրջանքնե­­րու միակ առար­­կան Կա­­ղան­­դը կ՚ըլ­­լար։ Կ՚երա­­զէինք յատ­­կա­­­պէս Ամա­­նորի առա­­ւօտը, ուր ընդհա­­նուր խան­­դա­­­վառու­­թեան մէջ պի­­տի…

Ամանորը Մուսա Լերան գիւղերուն մէջ

Ժողովրդա­­կան աւան­­դութիւննե­­րու նկատ­­մամբ յա­­տուկ հե­­տաքրքրու­­թիւնով ձեռ­­նարկած ենք յօ­­դուա­­ծաշար­­քի մը, որ պի­­տի փոր­­ձենք ներ­­կա­­­յաց­­նել որոշ ժա­­մանա­­կագ­­րութեան մը հե­­տեւե­­լով։ Պար­­տինք նշել թէ յա­­ւակ­­նութիւն չու­­նինք նիւ­­թը ազ­­գագրա­­կան մասնագիտութեամբ մշա­­կելու։ Աւան­­դութիւննե­­րը կամ սո­­վորու­­թիւննե­­րը ընդհա­­նուր շրջա­­նակի մը մէջ նմա­­նու­­թիւններ ներ­­կա­­­յաց­­նե­­­լով հան­­դէպ կրնան տա­­րած­­քաշրջա­­նային տար­­բե­­­րու­­թիւններ ալ պարզել։ Աւան­­դութիւննե­­րը շատ ան­­գամ ու­­նին կրօ­­նաբա­­րոյա­­կան բնոյթ։ Կը վե­­րագ­­րո­­­ւին հո­­գեւոր պա­­տումնե­­րու։ Այս ծի­­րէն ներս առա­­ջին…

Սուրբ Սարգիսի նուիրուած ժողովրդական սովորութիւններ

Ժողովուրդը Սուրբ Սարգիսի տօնը նշած է բազում սովորութիւններով: Այդ օրը կը կազմակերպուէին զանգուածային ուխտագնացութիւններ դէպի Սբ. Սարգիսին նուիրուած սրբավայրեր, որոնց թիւը բաւական շատ էր Հայաստանի մէջ: Այստեղ սուրբի յիշատակին համար մոմեր կը վառէին, կ՝աղօթէին: Սբ. Սարգիսի ուխտէն վերադարձողը ճանապարհին մէկուն հանդիպելով սովորականի պէս չէր բարեւեր, այլ կ՝ըսէր. «Խաչը քեզ ողջոյն ղարկէ (ուղարկէ, խմբ.)», իսկ հանդիպողը կը…

Կիլիկիոյ Սիս մայրաքաղաքի աւանդութիւններն ու կրօնական բարքերը

Համադրեց՝ ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ Անցեալին առիթը ունեցած եմ գրելու Սիսի, սիսեցիներու, Սիսի պատմական կաթողիկոսութեան, կաթողիկոսութեան Սիսէն Անթիլիաս փոխադրութեան մասին եւ այլն: Այսօր պիտի անդրադառնանք սիսեցիներու ամուսնական զանազան աւանդութիւններուն, կրօնական սովորութիւններուն՝ օգտուելով «Յուշամատեան»ի կայքէն, որոշ կրճատումներով: ԽՕՍՔԿԱՊ Խօսքկապ եւ յետագային ամուսնութիւն, նաեւ տեղի կ՛ունենայ օրօրոցէն կամ մանկապատանեկան շրջանին, եւ այդ մէկը կը կոչուի թրքերէնով՝ «Պէշշիկ քերթմէ», դժբախտաբար…

XXI դարի Հայաստանը. ինչպես են փոխվել հայերի Ամանորի ավանդույթները

Անի Լիպարիտյան Ամանորը և Սուրբ ծնունդն իսկական ուրախություն են ամբողջ մոլորակի բնակիչների, այդ թվում` հայերի համար, որոնք յուրահատուկ կերպով են պատրաստվում տոներին։ Հայկական ընտանիքներում տոները ոչ միայն ուրախություն են, այլ նաև մեծ ծախսեր։ Հայերը ժամանակին Նոր տարին դիմավորելու շատ գեղեցիկ ավանդույթներ են ունեցել, իսկ այսօր 21-րդ դարը հարվածում է ոչ միայն մարդկանց գրպաններին, այլև երևակայությանը։…

Վարդավառի ժողովրդական սովորություններն ու ավանդական ուտեստները

Հայոց ավանդական տոնակարգում Վարդավառն ամառային ամենամեծ տոնն է, որը, ըստ Հայ եկեղեցու տոնացույցի, տոնվում է Զատիկից 14 շաբաթ հետո: Իր էությամբ այն բնապաշտպանական տոն է և գալիս է հազարամյակների խորքից: Նախաքրիստոնեական Հայաստանում այն կապվում էր սիրո և գեղեցկության դիցուհի Աստղիկի հետ, որի մեհյանը ուխտի էին գնում ահել և ջահել, փառաբանում ձոներգերով, բագինին վարդեփնջեր դնելով, զոհաբերություններ…

Համբարձում

ՕՔՍԱՆԱ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ Յարութիւնէ 40 օր յե­­­տոյ Քրիս­­­տոս կը համ­­­բառնայ եր­­­կինք. հա­­­­­յերը կը տօ­­­­­նեն Համ­­­­­բարձման տօ­­­­­նը. այս տա­­­­­րի Մա­­­­­յիսի 30-ին։ Չնա­­­­­յած օրը շար­­­­­ժա­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­կան է, սա­­­­­կայն միշտ հինգշաբ­­­­­թի օրը կը նշո­­­­­ւի։ Իսկ բուն ծէ­­­­­սերը չո­­­­­րեք­­­­­շաբթի օրէն կը սկսին եւ գի­­­­­շերո­­­­­ւայ կա­­­­­խար­­­­­դանքի մի­­­­­ջով անցնե­­­­­լով կ՚օծո­­­­­ւեն Համ­­­­­բարձման արե­­­­­ւի շո­­­­­ղերով։ Համ­­­­­բարձման տօ­­­­­նի այլ ու նախ­­­­­կին անուննե­­­­­րէն են Ճան­­­­­կիւլիւ­­­­­մը, Վի­­­­­ճակը, Կաթ­­­­­նապրի տօ­­­­­նը։…

Կիւմիւշհաճըգիւղի հայերու յիշատակարանէն

ԼՈՒՍՅԷՆ ՔՈՓԱՐ Մայրս Իւղաբեր Շիշման Կիւմիւշհաճըգիւղցի էր։ Ես հազիւ երեք–չորս տարեկան էի, երբ մայրս մեռաւ։ Հայրս Բարունակ Չորումի Մէճիտէօզի գաւառէն էր։ Դարբին էր հայրս։ Երբ կրկին ամուսնացաւ իմ եւ քրոջս Քարզուհիի խնամքը քեռիս փռապան Մամբրէն ստանձնեց։ Նշանաւոր փռապան մըն էր քեռիս։ Ուրիշներ մինչեւ որ 30 հացը թխեն ու ծախէն իմ քեռին արդէն 300 հացը վաճառած…