Պատմութեան էջեր

Խմբագրական. Աւելի բարենպաստ ժամանակներ` սահմանագծումի համար (Սեւրի դաշնագիրին 102-ամեակին առիթով)

Սեւրի դաշնագիրի ստորագրութեան հերթական տարեթիւի նշումը ներկայ պայմաններուն մէջ տարբեր ուղղութիւններով խորհրդածութիւններու դուռ կը բանայ եւ այդ ճամբով հետագայ ընելիքներու մասին որոշ ուղենիշներ կը փոխանցէ: Սեւրի ստորագրումէն ամիսներ առաջ Սան Ռեմոյի համագումարին արդէն իսկ մեկնարկած էր Հայաստանի եւ Թուրքիոյ սահմանի յստակացման հարցով իրաւարարութեան գործընթացը, որ աւարտեցաւ Ուիլսընի կայացուցած Իրաւարար վճիռով: Իրաւարար վճիռը կայացաւ միջազգային իրաւաչափութիւններուն…

Սեւրեան երազանք, հայ քաղաքական մտքի բոպիկութիւն եւ «երրորդ բեւեռ»-ի հրաւէր (10 օգոստոս 1920)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Սեւրի դաշնագիրը եւ Վ. Ուիլսընի անբեկանելի իրաւարար վճիռը հայ ժողովուրդի դարաւոր պայքարի, օրինական պահանջների միջազգային ճանաչման աներկբայ իրողութիւններ են, որոնք չունեն վաղեմութեան ժամկէտ եւ կը շարունակեն մնալ ուժի մէջ` որպէս հայրենատիրութեան իրաւական փաստեր ու վաւերագրեր, որպէս հայ ժողովուրդի պայքարի ու յաղթանակի խորհրդանշաններ: ԱՐԱՐԱՏ ՅԱԿՈԲԵԱՆ(Պատմաբան)(«Ազդակ», 25,5,2022) Է՜հ, պիտի ըսէ, մեր անմիջական շրջապատին մէջ ապրող…

102-ամեակ Սեւրի դաշնագիրին. Սեւրի դաշնագիրին անժամանցելի պատգամը

Պատրաստեց` ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Սեւրի հաշտութեան դաշնագիրը Ա. Համաշխարհային պատերազմէն պարտուած դուրս ելած Օսմանեան կայսրութեան եւ յաղթական Դաշնակից պետութիւններուն` Մեծն Բրիտանիոյ, Ֆրանսայի, Իտալիոյ, Ճափոնի, Պելճիքայի, Յունաստանի, Լեհաստանի, Փորթուգալի եւ Ռումանիոյ միջեւ ստորագրուեցաւ 102 տարի առաջ, 10 օգոստոս 1920ին, Փարիզի մօտակայ Սեւրի մէջ: Հայաստանի Հանրապետութեան անունով դաշնագիրը ստորագրեց Աւետիս Ահարոնեան: Սեւրի դաշնագիրին համաձայն, Թուրքիոյ կը մնային Պոլիս եւ…

Ադրբեջանի Հանրապետության անվանակոչման հարցի շուրջ

Արարատ Հակոբյան Պատմ. գիտ. դոկտոր Մուտք Թուրք-ադրբեջանական տանդեմը մեր ժամանակներում և հատկապես վերջին մեկ-երկու տարում վարում է, ըստ էության, ոչ միայն տաք, այլև այն լրացնող և սպասարկող հակահայկական ապատեղեկատվական պատերազմ: Հայաստանի ու հայ ժողովրդի նկատմամբ ագրեսիվ-զավթողական նկրտումներն արդարացնելու ու «հիմնավորելու» համար կեղծվում ու խեղաթյուրվում են ոչ միայն ներկայիս իրողությունները, այլև պատմությունը: Դա պետական պաշտոնական մակարդակով,…

Օգոստոսի 7-ն ասորի ժողովրդի ցեղասպանության նահատակների հիշատակի օրն է. պատմաբանի դիտարկումը

Անահիտ Խոսրոևա Պատմական գիտությունների թեկնածու, Չիկագոյի համալսարանի դասախոս Ամեն տարի օգոստոսի 7-ին պետականություն չունեցող աշխարհասփյուռ ասորի ժողովուրդն իր հարգանքի տուրքն է մատուցում ի հիշատակ իր բոլոր այն նահատակների, ովքեր զոհ գնացին ինչպես համիդյան կոտորածներին, այնպես էլ երիտթուրքերի ծրագրած ցեղասպան քաղաքականությանն ու այնուհետ Իրաքի Սեմելի ջարդերին: Այսօր գլուխ խոնարհելով մեր անմեղ նահատակների հիշատակի առաջ՝ փաստում ենք,…

Հետխորհրդային Ադրբեջանի ամբողջատիրական քաղաքականությունը

Լիանա Պետրոսյան Բաքու հաճախակի այցելող ճանապարհորդների աչքին անմիջապես զարնում են այն խոր դառնությունն ու աճող կորստի զգացողությունը, որ քաղաքացիների մեծ մասն ունի վատթարացող կյանքի հանդեպ: Անկախության կարճատև ցնծությանը հաջորդեց այն բանի գիտակցությունը, որ, այսպես կոչված, անցումային շրջանը շատերի կյանքից երկար կտևի: Խաղաղության, անկախության և բարգավաճման խոստումները, որ թվում էր, թե պետք է հաջորդեին կոմունիստական շրջանին,…

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ. Մելիքներու խնդրագիրին մասին նկատառումներ եւ Փաւէլ Ա. կայսեր հրովարտակը

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Վարանդայի մելիք Ջումշուդ եւ Գիւլիստանի մելիք Ֆրէյդուն ռուսահայոց առաջնորդ Յովսէփ արքեպիսկոպոս Արղութեանի միջնորդութեամբ 29 մարտ 1799-ին խոնարհագոյն աղերսագիր ներկայացուցած էին Փաւէլ Ա. կայսրին: Աղերսագիրին հետ մելիքները առանձին թուղթ մատուցեցին կայսեր` «Հինգ հայ մելիքներու անուններն ու գաւառները» խորագիրով: Մելիքներուն մատուցած թուղթը Խամսայի մելիքութիւններու պաշտօնական նկարագրութիւնն էր, ուր կ՛ըսուէր. «Մելիքներու ընդհանուր տիրապետութիւնը կը կոչուի Ղարաբաղ:…

1794 թ․ Բուրսայի հայկական եկեղեցու հրկիզումը

Ագահ Էնես Յասա Ռամադան ամսվա վերջին երկու օրն էր։ Շաբաթներ շարունակ Բուրսայի փողոցներում մի կաթիլ անձրև չէր տեղացել․ շուկայում ու փայտե տների սենյակներում շշուկներ էին տարածվում։ Խոջա մի կին տանը հյուրընկալված մյուս կանանց ասում էր․ «Այս երաշտի և մեր աղոթքների՝ տեղ չհասնելու պատճառն այդ հայերն են, որոնց եկեղեցիների չափերը մեծանում ու մեծանում են։ Տերը պատժում…

Հայ ազգային-ազատագրական պայքարի փուլերը, մարտավարական փոփոխություններն ու արտաքին կողմնորոշման խնդիրը

Անի Մելքոնյան Հայոց պետականության անկումից հետո Հայաստանը կռվախնձոր դարձավ քոչվոր զավթիչների միջև: Քոչվորների իրարահաջորդ արշավանքներն ու ծանր լուծը հայ ազգային շրջանակներում հասունացրին Հայաստանի ազատագրության և սեփական պետություն ունենալու գաղափարը: Ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարախոսությունը նախ ծնունդ առավ ազգային-եկեղեցական շրջանակներում, այնուհետև դրա կրողը դարձան հայ խոջաները (վաճառականներ) և պահպանված հատուկենտ ազնվականական տները: Հայ ժողովրդի՝ ավելի քան 600 տարի…

Խանասո՜ր. արիութեան, կամքի եւ յանդգնութեան արշաւանքը (125-ամեակ)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Յարգա՛նք ձեզ, սրտի մարդիկ:… Մի սիրտ ունէիք, այն էլ զոհ բերիքժողովուրդի ազատութեան սուրբ գործին:«ԴՐՕՇԱԿ», 1897 Նորահաս սերունդի ոեւէ ներկայացուցիչ կրնայ ըսել, որ տարբեր էին այդ ժամանակները, բայց եւ այնպէս մեր ըսելիքն այն է, որ տուեալ ժամանակին մէջ ապրող ու գործող մարդիկն ալ կը զատորոշուէին իրենց մեծահոգութեամբ, խոնարհ եւ ազնուասիրտ ըլլալու յատկութեամբ: Ճիշդ է,…