Պատմութեան էջեր

Քրիստափոր Միքայէլեան եւ Խանասորի արշաւանքը

Արամ Յակոբեան  1897-ի սկիզբները Թիֆլիզի մէջ կը կայանար Դաշնակցութեան Բ. Ընդհ. ժողովը, որը, սակայն, Երկրէն եւ արտասահմանէն չմասնակցող կարգ մը մարիններուն բողոքին վրայ, համարուեցաւ Ռուսաստանի ընդարձակուած շրջանային ժողով: 1898-ին միայն կարելի եղաւ գումարել Բ. Ընդհ. ժողովը, որը երեք ամիս տեւեց եւ սահմանադիր ժողովի մը երեւոյթը առաւ, իր տուած որոշումներով, մշակած կանոնագիրներով եւ մասնակցող վայրերու եւ…

Արիստակէս Զօրեան (Կարօ) 1871-1897. Խանասորի արշաւանքի նահատակը

Էլի՜ մի զոհ… Ի՞նչ փոյթ սակայն… զո՞հի առջեւ միթէ պիտի ընկճւէք դուք, ընկերներ: Հայաստանի տարաբախտ մայրերին մէկն էլ աւելացաւ. հեկեկում է նա՝ որդեկորոյս մայրը, եւ նրա սիրտ կտրատող հառաչանքների հետ ձեր ողբը եւս հնչում է, ընկերներ: Թանկագին, անմոռաց Արիսի մահն է, որ ողբում էք: Լացէ՛ք, այդ արցունքները պարծանքով կը լցնեն ձեր սիրտը. այդ մահը նոր…

Դավաճանությունների դերը՝ հայակական պետականությունների կործանման մեջ

Անի Մելքոնյան  Հայոց բազմահազարամյա պատմության մեջ պետականությունների պատմությունը մոտ 5000 տարեկան է, սկսած Արատտայից (Ք.Ա. 28-26-րդ դարեր) հայկական պետական կազմավորումները հաջորդել են միմյանց՝ ժամանակի ընթացքում վերածվելով մեկ կենտրոնացված հայկական պետության և ընդգրկելով ամբողջ Հայկական լեռնաշխարհը: Սակայն հայոց պատմության մեջ քիչ չեն եղել նաև պետականազուրկ ժամանակներ, որոնք հաճախ տևել են դարեր և իրենց ողբերգական կնիքն են…

100 տարի առաջ այս օրը Միսաք Թորլաքյանն իրականացրեց արդարահատույց դատավճիռը. գնդակահարվեց Բաքվում հայերի կոտորածը կազմակերպած Բեյբութ խան Ջիվանշիրը

100 տարի առաջ այսօրը ՝ հունիսի 18-ին, Միսաք Թորլաքյանը գնդակահարեց Բաքվում հայերի կոտորածը կազմակերպած Բեյբութ խան Ջիվանշիրին:  20-րդ դարի սկզբում Արեւմտյան Հայաստանում եւ Օսմանյան Թուրքիայի մյուս հայաշատ վայրերում հայ ազգաբնակչության նկատմամբ կիրառված ոճրագործությունը վարակիչ եղավ նաեւ Ադրբեջանի իրենց ցեղակիցների համար: Նրանք կազմակերպեցին Բաքվի, Շուշիի եւ այլ վայրերի հայ ազգաբնակչության կոտորածներ: «Մուսավաթ» կուսակցության պարագլուխները չէին էլ թաքցնում…

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ

Քերիմ Խան Զանտ` Իրանի տիրակալ Յովսէփ Էմին Էջմիածնի մէջ եւ Յակոբ Ե. Շամախեցի Կաթողիկոսի դիմումը ռուսական արքունիք Հայ եւ վրացական զօրքերու արշաւանքը Ղարաբաղի խանութիւն ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Ղարաբաղի Փանահ Ալի խան, Ուրմիոյ Ֆաթհ Ալի խանէն վրէժ լուծելու եւ իբրեւ մրցակից զայն տկարացնելու, ինչպէս նաեւ պատանդ տարուած իր որդին ազատելու առաջադրանքներով բանակցութեան մէջ մտաւ Քերիմ խան Զանտի…

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ. Հաճի Չելեպի Խան եւ Շաքիի հայութեան բարգաւաճումը

Ֆաթհ Ալի Խան Աֆշարի արշաւանքը Ղարաբաղի խանութիւն ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Ղարաբաղի Փանահ Ալի Խանի հզօրացումը սկսած էր մտահոգել եւ երկիւղ պատճառել Գանձնակի, Շամախիի եւ Շաքիի, Ուրմիոյ եւ Վրաստանի իշխանաւորներուն, որոնք կ՛աշխատէին կասեցնել անոր յառաջխաղացքը: Փանահ Ալի խանի գլխաւոր մրցակիցը Շամախիի եւ Շաքիի Հաճի Չելեպի խանն էր: Շիրվանշահներու տան ներկայացուցիչ խանը Ղուրպան բէկի որդին էր եւ իսլամացած…

Հայաստանի անկախութեան ժամանակագրութիւն

1916-1917 1916ին ռուսական բանակը հայկական կամաւորական գունդերուն օժանդակութեամբ կը գրաւէ Վանը, Կարինը, Տարօնը եւ Երզնկան։ 28 Փետրուար 1917ին, կը պայթի ռուսական մեծ յեղափոխութիւնը։ Կը կազմուի ժամանակաւոր նոր կառավարութիւն մը, որ արտօնութիւն կու տայ հայ գաղթականներուն վերադառնալ իրենց գիւղերը։ 1917 Սեպտեմբերին, Թիֆլիսի մէջ կը գումարուի Հայոց ազգային խորհրդաժողովը, որուն տնօրինումով՝ կարճ ժամանակ ետք, կը կազմուին Ազգային…

Ի՞նչ էր կատարվում Հայաստանում 103֊104 տարի առաջ

Անի Մելքոնյան ՀՅԴ պատմության թանգարանի աշխատակից Հայաստանն ու Արցախը հանձնած, կապիտուլյացիայի պայմանագիր ստորագրած ու դեռևս վարչապետի աթոռից կառչած պետական դավաճանը՝ մայիս 28-ի մեր մեծ հաղթանակի օրը, բարբաջում է. «ինձ մեղադրում է Բաթումի և Ալեքսանդրապոլի պայմանագրերը կնքած կուսակցությունը»: Հայոց պատմությունը աղավաղող կապիտուլյանտի հիստերիկ ջղաձգումներին ի պատասխան կուզեի հիշեցնել այդ օրերի իրավիճակը և համեմատել մեր օրերի հետ…

Դիւցազնական Ուրֆան եւ իր հայորդիները

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ Մինչեւ հիմա Ուրֆայի թուրքերը կը յիշեն այն կոտորածը, որուն ենթարկուած էին կռուի առաջին օրը: Իրենց իսկ վկայութեամբ, 450 դիակներ ձգած  են հայ դիրքերուն առջեւ: Խուճապը այնքան սաստիկ եղած էր, յարձակումը հայերուն կողմէ` այնքան բուռն ու շշմեցնող, որ փախչող թուրքերէն շատեր ետ դառնալու տեղ, աւելի մխրճուած էին հայ թաղերուն մէջ ու այնտեղ` գերի բռնուած:…

«Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան 100-ամեակ գիտաժողովի նիւթեր (21-23 մարտ 2018)» ժողովածուին շնորհահանդէսը Երեւանի մէջ

Մայիս 18-ին, Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի նախագահութեան կեդրոնին մէջ տեղի ունեցաւ «Հայաստանի Ա.  Հանրապետութեան 100-ամեակ, գիտաժողովի նիւթեր (21-23 մարտ 2018)» ժողովածուին  շնորհահանդէսը: Ժողովածուն լոյս տեսած է 2021-ին` Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան տպարանէն, Անթիլիաս: Հոն ամփոփուած են մարտ 2018-ի  Մեծի Տան Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսին հովանաւորութեամբ, Անթիլիասի կաթողիկոսարանին մէջ տեղի ունեցած եռօրեայ գիտաժողովին զեկուցում-յօդուածները, զորս ներկայացուցած…