Աւանդոյթներ

Սասունում Նոր տարվան «Տար գլուխ» էինք ասում

Տարբեր աշխարհագրական վայրերում տարբեր անուններով հիշատակվող Նոր տարին ինչպես դարեր առաջ, այնպես էլ այսօր կրում է լավագույն բարեմաղթանքները և երջանկությունը կիսելու տոն լինելու առանձնահատկությունը:  Այս հոդվածում անդրադառնալու եմ սասունցիների «Տար գլուխ» անվանած տոնին, որը թեև շատ հին ժամանակներից մեր օրերը հասած մշակութային մեր հարստություններից, սովորույթներից մեկն է, սակայն, ցավոք, արդեն սկսել է մոռացվել:  Սակայն եթե…

Հայկական ավանդական հարսանիքը

Հարսանիքը յուրաքանչյուր մարդու կյանքում եզակի տոն է, և յուրաքանչյուրը սրտի տոփյունով է սպասում այս իրադարձությանը: Իհարկե, յուրաքանչյուր երկիր ունի իր մշակույթին համապատասխան ավանդույթներ ու սովորություններ, որոնց մի մասը ժամանակի ընթացքում կամ չի պահպանվում, կամ փոփոխվում է: Խոսելով հայկական հարսանիքի մասին` հարկ է նշել, որ ավանդույթներ այստեղ որոշ չափով պահպանվել են: Հնում հայերը հարսանիքների համար հարմար…

Օժիտը

Գլխագնի դիմաց աղջկա ծնողները պարտավոր էին օժիտ տալ աղջկան: Դա իրենից ներկայացնում էր ամենաքիչը երեք ձեռք անկողին, աղջկա ներքնազգեստների հավաքածու՝ մինչեւ կյանքի վերջ հագնելու համար, դետալներ կահ-կարասիներից, հողատարածք եւ այլն: Օժիտի քանակն ուղիղ համեմատական էր աղջկա համար ստանալիք գլխագնի հետ: Նշենք, որ օժիտի ցուցադրման արարողությունը պակաս կարեւոր երեւույթ չէր: Հավաքվում էին բոլոր ազգականները եւ սկսում…

Պսակադրություն

Պսակ-պսակադրություն. բոլորիս էլ հայտնի է այս խորհրդի կատարումը, սակայն մեզանից քչերին է հայտնի դրա իմաստը: Փորձենք մեկնաբանել այն ամբողջությամբ. -Տե՞ր ես, որդյակս,- հարցնում է քահանան փեսացուին: -Տեր եմ,-պատասխանում է  նա: -Հնազա՞նդ ես, զավակս,- հարցնում է քահանան հարսին: -Հնազանդ եմ,- պատասխանում է հարսը: Քահանայի ու նորապսակների այս երկխոսությունը տեղի է ունենում եկեղեցում` պսակադրության ժամանակ, որի խորհրդով…

Քավորը եւ քավորկինը

Հարսից ու փեսայից հետո հարսանիքի երկրորդ կարեւոր անձինք քավորն ու նրա կինն էին: Այդ պատճառով նրանց ընտրությունը միշտ եղել է բարդ եւ պատասխանատու: Նրանք պետք է օրինակ հանդիսանային նորաստեղծ զույգի համար, հաշտեցնեին ու մեղմեին նրանց գժտությունները:  Քավորկինն իր հերթին պետք է դեռատի աղջկան ծանոթացներ ընտանեկան կյանքի մանրուքներին, սովորեցներ հաշտվել կենցաղային խնդիրների հետ ու պահպանել ընտանեկան…

Նշանդրեք

Պայմանավորվածությունը ընտանիքների միջեւ ամրապնդվում էր թանկարժեք նվերներով՝ ոսկե մատանի, գունավոր շալ, այլ զարդեր: Այդ երեւույթը կոչվում էր ՙբեհ՚ տալ: Հարսի չինար բոյով եւ այլ տվյալներով հիանալուց հետո հարաբերությունները մտնում են այլ փուլ, որի գիտական անվանումն է ՙնշանդրեք՚: Աղքատ ընտանիքներում խոսքկապն ու նշանդրեքը նույնացված էին, որ ՙծախսը մի տեղ լինի՚: Վաղ առավոտյան փեսայի հայրը հարսի տուն…

Խոսքկապ

Հարսնացու ընտրելուց հետո գործողություններն անցնում էին հաջորդ փուլ: Ընտրում էին երկու ընտանիքներին էլ քաջածանոթ մի կին միջնորդ: Նրա դերը հարսանիքը գլուխ բերելու գործում շատ կարեւոր էր: Վերջինս պետք է համոզեր հարսի մորը, որ փեսան շատ լավ, ՙգտած՚ տղա է: Համոզվելուց հետո հարսի մայրն իր հերթին պետք է նույն բանը համոզեր իր խստաբարո ամուսնուն: Հաջողություն ապահովելու…

Նախանշաններ` ամսաթվեր, ամիս և եղանակ

Դարերի ընթացքում ժողովրդական հարսանյաց ծիսակատարությունները փոփոխվել են: Փոխվել են և նախանշանները՝ կապված հարսանիքի օրվա ընտրության հետ: ՁՄԵՌ Եթե հարսանիքը լինելու է ձմռանը, գերծախսեր է նախանշում: Եթե այն կայանա Բարեկենդանի տոնին, ապա կյանքը կընթանա հարթ ու համերաշխ: Իսկ հարսանիքի օրը ձյուն տեղալը նախանշում է հարուստ և երջանիկ կյանք: Դեկտեմբեր – յուրաքանչյուր տարի սիրո աստղերն ավելի վառ կփայլեն:…