Ardahan

Ardahan, Artahan, Artahank, Artan(i): Büyük Hayk’ın Gugark Eyaleti’nde, Kur Nehri’nin yukarı kısmı havzasında bulunan ve aynı adla anılan şehri çevreleyen bölge. Ermeni Arşakuni Hanedanlığı’nın çöküşünden (428) sonra bazen Ermenistan, bazen de Gürcistan’a dâhil olmuştur. Gürcü kaynaklarına göre Ardahan’ın sınırları güneyde Eruşit, batıda Şavşet, doğuda Çukhureti ve Cavakhk’a dayanmakta, Kur Nehri’nin kaynaklarının bulunduğu geniş Gıçolei (antik Koğ) platosunu içine almaktaydı. Kur Nehri bu platodan geçerek tüm bölgeyi güneybatı-kuzeydoğu istikametinde aşıp Akhalkalak’a (Ahalkelek) varmaktadır. XIV.-XVI. yüzyıl Osmanlı kaynaklarına göre Ardahan, Osmanlı idari bölünmesiyle Çıldır Eyaleti sancaklarından biri olmuştur.

Daha sonra, 1829 yılında Akhaltsıkha (Ahıska) Paşalığı’na dâhil olarak, Büyük ve Küçük Ardahan olmak üzere iki kısma ayrılmıştır. 1878–1918 yıllarında Rus İmparatorluğu’na bağlanmış ve Kars Eyaleti’nin Ardahan bölgesi olarak tanzim edilmiştir. Ardahan bölgesinin alanı eski sancak bölgesinin kapladığı alandan büyüktü. 3 Mart 1918 Brest Antlaşması’yla Ardahan, Osmanlıya geçmiştir. Khozapin ve Çıldır gölleri Ardahan bölgesinde bulunmaktaydı.

Ardahan bölgesi (5700 km2) genel olarak ovalık olmasına rağmen rakımı yüksektir (2000–2500). Dağların büyük bir kısmı kıraç, çok az kısmı ormanlarla kaplıdır. Uzun kışları ve sert iklimi nedeniyle bitki örtüsü de seyrektir. Kur Nehri’nin bataklıklı kıyıları gür otlaklar oluşturmaktadır.

Ardahan halkıyla ilgili çelişkili veriler bulunmaktadır. 1828 Rus-Osmanlı savaşı öncesinde 11 828’i Ermeni olmak üzere, 178 144 nüfusa sahip bayındır bir şehir olmuştur. Savaş nedeniyle Ardahan’ın birçok köyü boşalmıştır. Daha sonraki dönemde şehir tekrar imar edilerek XIX. yüzyıl sonlarında tekrar gelişmişti. 1897 yılında 13 000’i Hıristiyanlardan oluşan 66 000 kadar nüfusa sahipti. 1912 Rus istatistik bilgilerine göre Ardahan’da, 2488’i Ermeni olmak üzere 88 887 kişi yaşamaktaydı. Halkın büyük bir kısmı hayvancılıkla geçimini sağlamaktaydı.

1914–15 katliamları sonucunda bölge nüfusu azalmış, Ermeniler tamamen imha edilmişlerdir.

Post navigation

Leave a Reply

Your email address will not be published.