117. Sovyet yönetiminin kültür siyaseti. Halk eğitimi

İlk kültür etkinlikleri

Sovyet yönetiminin tesisiyle birlikte başlayan, kadim Ermeni kültürünün gelişmesi konusundaki yeni aşama, devlet siyasetinin önemli alanlarından biri haline gelir. Sovyet yönetimi ve Komünist Partisi, kültürü, yeni toplum düzeninin oluşturulması konusundaki önemli koşullardan biri olarak kabul eder. Sovyet insanlarının Sosyalist fikirlerle eğitilmesi konusuna büyük önem verilir.

Ermenistan yöneticileri, kültür konusunda da Rusya’nın tecrübelerine ve örneğine dayanarak, yerel özellikleri bazen göz ardı eder. Bu açıdan, Ermeni kültür mirasına yönelik başlangıç aşamasındaki ilgisiz yaklaşım, kısa sürede aşılır.

Okul ve eğitimin kiliseden ayrılması, kültürel teşkilatlanma konusundaki ilk düzenlemelerden biri olur. Hemen ardından da kültür kuruluşları (okul, müze, kütüphane, matbaa vs.) millileştirilir. Ermenicenin devlet dili olarak kabul edilmesi konusundaki hükümet kararı, kültürün milli prensipler üzerinden gelişmesine imkân sağlar. Lakin SSCB şartlarında bu prensibin gerçekleştirilmesi konusunda istikrar gösterilmez.

Devletin kültürel siyasetinin karakteristiği, sınıfsal-partisel yöneliminde kendisini gösterir.

Kalifiye eleman sorunu

Sovyet yönetimi kültürel, ekonomik, kamusal inşaat ve diğer alanlarda çok büyük projeler gerçekleştirmeyi planlar.

Bu sorunların başarılı bir şekilde çözümünün en önemli anahtarı, kalifiye eleman sorununun çözümünde yatmaktadır. Sorunun çözümü konusunda var olan farklı yollardan başlıcası, yeni elemanların yetiştirilmesi olup, ülkedeki yüksekokullar ile zanaat okulları bunu gerçekleştirir. SSCB’nin büyük şehirlerinde de elemanlar yetiştirilir. Bir diğer yol ise, küçümsenemeyecek sayıda Ermeni kalifiye elemanın diğer Sovyet cumhuriyetleri ile yurt dışından geri dönüşüdür. Oluşan şartlar altında, Sovyet yönetimi, eski elemanların kullanılmasına büyük önem vermektedir. Sadece yüksek ve orta dereceli okullarda uzmanlık eğitimi almış olan uzmanların kültür kuruluşlarındaki sayısı, 1941 yılında 9.600 kişiyi bulmaktaydı. Bu sayının büyük bir kısmı yeni elemanlardan oluşmaktadır. Üstelik tüm halk ekonomisi içinde görev yapan uygun uzmanların sayısı 19.400 kadardır. Bu kişiler genelde 20 yıllık Sovyet yönetimi döneminde hazırlanmış olan elemanlardan oluşmaktadır. Yeni iş gücü arasında var olan önemli sayıdaki kadın elemanın hazırlanmasına Sovyet yönetimi özel bir dikkat arz etmektedir. Lakin aynı zamanda, 1930’lu yılların ikinci yarısında uygulanan siyasi baskılar nedeniyle yaşanan büyük kayıpları da belirtmek gerekir.

Kültür idaresi konusu, ülkenin Aydınlanma Halk Komiserliği’nin elindedir. İlk Aydınlanma Halk Komiseri, geleceğin akademisyeni, Aşot Hovhannesyan, uzun yıllar Aydınlanma Halk Komiseri görevini sürdüren Askanaz Mravyan, Artavazd Yeğiazaryan ve daha nicesi Sovyet Ermenistan kültürünün gelişmesi konusunda önemli rol oynamışlardır.

Cehaletin ortadan kaldırılması

Sovyet yönetimi, yeni toplum düzenini gerçekleştirmenin ancak okuryazar insanlarla mümkün olabileceği kanaatindedir. Bu yüzden de bir taraftan çocukların okul eğitiminin düzenlenmesine, diğer yandan da ergen toplumun cehaletinin ortadan kaldırılmasına çalışılır. Cehaletin ortadan kaldırılması, ülkedeki işçi sınıfının geniş katmanlarının, ülkenin siyasi ve kültürel hayatına katılımını sağlamayı amaçlar. Cehaletin ortadan kaldırılmasıyla ilgili karar, Ermenistan hükümeti tarafından 1921 Eylülünde kabul edilir. “Cehalet yıkılsın” derneği ve bu derneğin geniş yerel ağ sistemi kurulur.

İlk beş yıllık dönemde, cehaletin tamamen ortadan kaldırılması mümkün olmadığından dolayı, süreç hızlandırılır. Ziraatın kolektifleşmesiyle birlikte köylere yönelik ilgi artar. Nihayet, 1939 yılındaki sayım verilerine istinaden, Ermenistan nüfusunun 1897 yılındaki % 9,2’lik okuryazarlık oranı, % 83,9’a dönüşür. Ermenistan’da cehaletin ortadan kaldırılma sorunu, büyük bir başarı olarak esasen çözülür.

İlköğretim okulları

Ermenistan Sovyet yönetimi, tüm eğitim işini eline alır ve yeni bir eğitim sistemi oluşturma işine girişir. İlk adım, kiliseyi okuldan ayrılması, din derslerinin eğitiminin yasaklanması ve eğitimi dünyeviye döndürülmesi olur. Sovyet okulunun görevi, çocukları Komünist fikirlerle eğitmektir.

1921 yılında, ülkedeki ilköğretimin yedi yıllık ve iki aşamalı olması kararı alınır. Birkaç yıl sonra eğitim konusundaki ilk başarılardan sonra temel, yedi yıllık ve orta olmak üzere üç aşamalı eğitime geçilmesi uygun bulunur. Temel eğitim okulları köylerde ağırlıklı olur.

1920-1930’lu yıllarda geniş bir temel eğitim okulları ağı kurulur. 1940-1941 eğitim döneminde ülkede 1.155 okul (326.517 öğrenci ve 11.217 öğretmenli) bulunur. Zorunlu temel eğitim, ilk beş yıllık dönem sonunda gerçekleştirilmiş olur. Yedi yıllık eğitime geçiş başlar. Devletin imkânlarıyla yüzlerce okul binası inşa edilerek, tüm masraflar karşılanır. Öğretim görevlilerinin artması, genelde yeni elemanların yetiştirilmesi sayesinde gerçekleşir.

Ermenice, edebiyat gibi dersler haricindeki derslerin tüm SSCB’de aynı olduğundan dolayı, okul kitaplarının büyük bir bölümü tercüme edilir (Rusçadan).

Geniş temel eğitim okulları ağı, yeni neslin cehaletinin ortadan kaldırılması konusunda büyük önem taşır.

Yüksek eğitim

Ermenistan’daki ilk yüksek eğitim kurumu, Yerevan Halk Üniversitesi adıyla 1919 yılında açılan Yerevan Devlet Üniversitesi olur. Başlangıç aşamasında faaliyet gösteren iki fakülteye, 1921 yılında yenileri eklenir ve 1941 yılında bu sayı 8’e yükselir. Öğrencilerin sayısı 20 yıl zarfında yaklaşık 6, öğretmenlerin ise 9 misli artar. Ülkedeki üniversite ağı bu fakültelerin temelinde oluşur ve öğretim görevlisi açığını genel olarak karşılar.

İkinci yüksek öğretim kurumu, yüksek eğitimli müzik elemanları hazırlamaya yönelik olan Yerevan Konservatuarı olur (1923). 1928 yılında, Transkafkasya cumhuriyetleri için elemanlar hazırlayacak olan veteriner enstitüsü açılır.

İlk beş yıl büyük eleman ihtiyacı oluşturduğundan dolayı, 1930 yılında Yerevan Üniversitesi’nin politeknik, ziraat, tıp, eğitim fakülteleri özerk enstitülere dönüştürülür. Ermenistan’da 1940 yılında 11.100 öğrenci ve eğitim görevlisine sahip 9 üniversite faaliyet gösterir.

Uzmanlık eğitimi veren orta eğitim kurumları ağı düzenlenir. 1940 yılında faaliyet gösteren 62 teknik okulda yaklaşık 9.000 öğrenci eğitim görür.

1928-1941 yıllarında Ermenistan üniversiteleri ve teknik okullarından toplam 22 bin öğrenci mezun olur.

Çeviren: Diran Lokmagözyan

http://www.findarmenia.com/arm/history/28/621

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *