115. Bir Sovyet ülkesi olarak, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Ermenistan SSC anayasasının kabulü

Komünist partisi yöneticileri 1930’lu yılların ortalarında, ülkede gerçekleşmiş olan bazı kökten değişimlerin SSCB anayasasında etkilerini göstermesi gerektiği sonucuna varır.

Yeni anayasa taslağının tüm ülkede tartışılması neticesinde anayasa, sonuçların derlenmesi amacıyla 1936 Kasımında toplanan 8. SSCB Sovyetleri olağanüstü kurulu tarafından kabul edilir.

SSCB yeni anayasası, ülke yaşamında yer bulan kökten değişimleri, “sosyalizmin zaferi” olarak ilan eder.

SSCB sistemi ekonomisinin temelinde, üretim imkânları ile geçmiş ekonominin çeşitliliğinin (kapitalist, özel, kapalı tarım) ortadan kalkarak, devletin mülkiyetine geçmesi yatar.

Emir-idare sistemi, ülkenin sosyoekonomik gelişiminin temelini teşkil eder.

Tarihi rolünü nihayetlendirmiş olan Transkafkasya Birliği, yeni SSCB anayasasına istinaden kaldırılır. Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan Cumhuriyetleri, doğrudan SSCB bünyesine dâhil edilir. Tüm 11 Sovyet cumhuriyetlerinin anayasaları, SSCB anayasası temelinde düzenlenip, kabul edilir. Ermenistan’ın yeni anayasa taslağını hazırlanması için bir heyet oluşturulur. Tasarı, referanduma sunulduktan sonra, 1937 Martında kabul edilir. Anayasa, “Sosyalist Ermenistan Devleti’nin” oluşmuş olduğunu belgeler. En üst yönetim organı, Büyük Meclis olarak adlandırılır. Yeni demokratik seçim sistemi belirlenir. Eşit olmayan, üst düzey ve açık seçim prensibi, genel, eşit ve kapalı seçimlerle değiştirilir.

SSCB Büyük Meclis (Sovyet ve Milletlerin meclislerinden oluşan) seçimleri yeni kanuna göre 12 Aralık 1937 tarihinde gerçekleştirilir. Ermenistan SSC’den 4 milletvekili (nüfus oranına istinaden) Sovyet meclisi ve 25 milletvekili de (Sovyet cumhuriyeti olarak) Milletler Meclisine seçilir.

12 Haziran 1938 tarihinde Ermenistan SSC Büyük Meclisi seçimleri gerçekleştirilir. Büyük Meclisin başkanlığına Matsak Papyan, halk komiserleri meclisi başkanlığına ise Aram Piruzyan seçilir. O zamana kadar ise Grigor Harutyunyan (1900-1957), 1937 yılında Ermenistan Komünist (Bolşevik) Partisi Merkez Komitesi birinci sekreteri seçilmişti.

Ermenistan’ın yıldönümü

1940 yılında Ermenistan’ın Sovyetleşmesinin 20 yıldönümü kutlanır. Ermeni halkı bu yıllarda, SSCB bünyesinde barışçıl ve yaratıcı çalışma dönemi yaşar, ekonomi ve kültür alanında kazanımlar elde eder. Nüfus, vatana dönüş ve tabii çoğalma sayesinde artar. 1939 nüfus sayımına göre ülke nüfusu, 1926 nüfus sayımına göre %45,5 artarak, 1 milyon 282 bin sayısına ulaşır. Tüm SSCB sathındaki Ermenilerin sayısı ise o tarihlerde 2.152.860’tır. Ermenistan dışında yaşayan Ermenilerin sayısı sırasıyla Rusya, Gürcistan ve Azerbaycan’da (Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi’nde 133 bin veya nüfusun %88’i ve Nakhicevan Özerk Cumhuriyeti’nde 13 bin) yoğundur. Endüstrileşmenin bir sonucu olarak şehirlerdeki nüfus oranı artar. Toplumun sosyal yapısında niteliksel değişimler gözlemlenir. Toplum işçi sınıfı, kolektif çiftlik çiftçileri ve aydınlardan oluşur.

Geçen 20 yıla sadece başarılar damga vurmaz. Kayıplar ve fedakârlıklar da az değildir. Ermeni sorunu, büyük devletler tarafından nihai olarak unutulur. Sovyet Ermenistan’a son derece küçük bir bölge kalır. Stalin diktası döneminde ise Ermeni halkı büyük çileler çeker ve insani kayıplar verir.

Uluslararası durumun kötüleşmesi

Sovyet ülkesinin ekonomik ve kültürel yaşamı, uluslararası karmaşık ve gergin ortamda gelişir. Kapitalist ülkelerle olan çelişkiler ve kapitalizmle Sosyalizm arasındaki çekişmeler artar. 1939 yılında İkinci Dünya Savaşı başlar. Nazi Almanya’sına karşı ortak mücadele yürütülmesi ve savaşın önlenmesi konusundaki görüşmelerde, SSCB ve batı devletleri arasında anlaşma sağlanamaz.

Almanya eş zamanlı olarak hem batılı devletler hem de SSCB ile görüşmelerde bulunur. Hitler Almanya’sı ve SSCB arasında 1939 yılında saldırmazlık antlaşması imzalanır. Aynı yılın Eylülünde iki devlet arasında gizli bir dostluk antlaşması imzalanır. Letonya, Litvanya ve Estonya kısa zamanda bağımsızlıklarını kaybedip, Sovyetleşerek, SSCB bünyesine dâhil edilir. Polonya ise, batısı Alman orduları, doğusu ise (Batı Ukrayna ve Batı Belarus) Kızıl Ordu tarafından işgal edildiğinden dolayı, bir devlet olarak varlığını kaybeder. Besarabia ve Kuzey Bukovina, SSCB tarafından Romanya’nın elinden alınır.

1939-1940 kışında, Leningrad (Sankt Peterburg) savunmasını sağlamaya yönelik bir yöntem olarak Kızıl Ordu tarafından kışkırtılan, Sovyet-Finlandiya savaşı vuku bulur. Ermeni halkının evlatları da bu savaşa katılır. Kayıplar olur, dört Ermeni ise, en yüksek derece olan Sovyetler Birliği kahramanı unvanı elde eder.

Bu olaylar sonunda batı sınırı, ülkenin yaşamsal merkezlerinden daha batıya doğru hayli uzaklaştırılır. Yöneticiler, faşistlerin olası bir saldırısının önünü almak veya geciktirme arzusundadır. SSCB, savaşa hazırlanmak için zaman kazanır.

Çeviren: Diran Lokmagözyan

http://www.findarmenia.com/arm/history/28/614/615

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *