Տնտեսական շահ՝ բարոյականության հաշվին․ Սիրոսում ընդդիմանում են ադրբեջանական նախագծին

Իրա Ցուրու

Հունաստանի արտաքին գործերի նախարարության և Enterprise Greece-ի կազմակերպած 6-րդ համատեղ միջկառավարական հանձնաժողովի և գործարար ֆորումի շրջանակներում ի հայտ եկած Սիրոս և Փարոս կղզիները ադրբեջանցի զբոսաշրջիկների առջև բացելու պաշտոնական նախաձեռնությունը մեծ քաղաքական և էթիկական բանավեճ է առաջացրել կղզիների պատմական հիշողության պատճառով։

Աթենքում փոխարտգործնախարար Հարիս Թեոհարիսի և Ադրբեջանի էներգետիկայի նախարար Փարվիզ Շահբազովի մասնակցությամբ ստորագրված որոշումների շրջանակներում նախատեսվում է Բաքու-Կրետե չվերթային երթուղով Ադրբեջանից զբոսաշրջիկների կազմակերպված հոսք ուղղել դեպի Սիրոս և Փարոս կղզիներ: Սակայն պետականորեն հովանավորվող և կազմակերպված այդ մարքեթինգային արշավը հանդիպել է կղզու տեղական համայնքի և պատմաբանների հուժկու դիմադրությանը:

Կղզու առարկության պատճառը. մարդկության դարավոր հիշողությունը

Սիրոսի ժողովրդի և քաղաքացիական կազմակերպությունների հուժկու դիմադրությունը այս զբոսաշրջային նախաձեռնությանը հիմնված է հայ ժողովրդի հետ կղզու անսասան և դարավոր պատմական կապերի վրա:

• Արևելյան Միջերկրական ծովի ամենամեծ որբանոցային ժառանգությունը. Սիրոսը Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույցի որբանոցային կենտրոնն է, որն ապաստան է տվել մոտ 7000 հայ և հույն որբ երեխաների, որոնք կորցրել են իրենց ընտանիքները 1915 թ․ Հայոց ցեղասպանության և 1922 թ․ Փոքր Ասիայի աղետի ժամանակ: Այսօր այս շենքերի փայտե հատակների տակ, որոնք մնում են «Կապիտան Զաֆերիս Ապոստոլու» զինվորական զորանոցի սահմաններում, դեռևս բացահայտվում են այդ ժամանակահատվածում այնտեղ պատսպարված երեխաների նամակները, խաղալիքները և անձնական իրերը։

• 20 տարվա ղարաբաղյան (արցախյան) ավանդույթ. Կղզին ապաստան է դարձել ոչ միայն անցյալի, այլև նորագույն պատմության համար։ Քսան տարուց ավելի, Հունաստանի պետական ​​նախարարությունների և Հայ Դատի կոմիտեի հետ համագործակցությամբ, 450-ից ավելի հայ երեխաներ, որոնք կորցրել են իրենց ընտանիքները ղարաբաղյան պատերազմում, ամառային ամիսներին հյուրընկալվել և վերականգնվել են Սիրոսում։

«Տնտեսությունը չի կարող գերակշռել բարոյականության և պատմության վրա»

Կղզու ընդդիմադիր շրջանակները և տեղական ներկայացուցիչները հստակորեն նշում են, որ ադրբեջանցի զբոսաշրջիկները չեն կարող անհատապես պատասխանատու լինել իրենց կառավարության որոշումների համար, և որ դռները չպետք է փակվեն մարդկանց առջև։ Սակայն վիճելի կետն այն է, որ պետական ​​մակարդակով կազմակերպված այս պաշտոնական գովազդային արշավը վերածվել է դիվանագիտական գովերգման և նորմալացման ջանքերի։

1. Ղարաբաղյան դրաման և իրավական հակասությունը. 2020 թ․ Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) դեմ Ադրբեջանի ռազմական գործողությունը և դրան հաջորդած իննամսյա շրջափակումը, որը ստիպեց տարածաշրջանի ողջ հայ բնակչությանը փախչել, արտացոլվեցին Հաագայի միջազգային դատարանի 2023 թ․ նոյեմբերի 17-ի պատժամիջոցների և խախտումների վերաբերյալ որոշումներում: Կղզիաբնակները բարոյական խախտում են համարում այն, որ մի կղզի, որն ընդունել է ղարաբաղցի երեխաներին, ընդունում է պետության կողմից հովանավորվող զբոսաշրջային միջոցներ մի կառավարությունից, որը տեղահանել է այդ երեխաներին իրենց տներից:

2. Հարց՝ «Ինչո՞ւ ոչ հայկական շուկան». Կառավարության զբոսաշրջային խորհրդատվական MTC Group ընկերության և ադրբեջանական Pasha Travel ընկերության միջև հաստատված այս գործընկերությանը առաջարկվում է ռացիոնալ այլընտրանք. Ինչո՞ւ Սիրոսի դարավոր պատմական կապիտալը և բարեկամական կապերը չեն օգտագործվում հայկական զբոսաշրջային շուկայում: Ինչո՞ւ չեն մշակվում ուղիղ չվերթներ և զբոսաշրջային խթաններ հայ ժողովրդի համար, որի հետ կղզին կարող է անմիջականորեն ասոցացվել իր սեփական պատմության հետ:

Եզրակացություն

Մինչ Աթենքի կառավարությունը նպատակ ունի զգալի ֆինանսական օգուտներ քաղել տարեկան ավելի քան 2 միլիոն ադրբեջանցի զբոսաշրջիկների եվրոպական բաժնեմասից, Սիրոսի բնակիչները և կղզու հիշողության պահապանները հայտարարում են, որ «Սիրոսը գումար վաստակելու համար մոռացության կարիք չունի․ նա հիշելու կարիք ունի, քանի որ գիտի, թե որ պատմությանն է ծառայելու», և նրանք թույլ չեն տա, որ տնտեսական շահերը մարդկային արժեքներից վեր դասվեն։

Թուրքերենի թարգմանեց Տիգրան Չանդոյանը

www.akunq.net