15 տարեկանում Բելգիա տեղափոխված Դիրան Բոստանջին իր ուղին է կառուցել ոսկերչության բարդ ու նրբաճաշակ աշխարհում։ Այսօր նա Բրյուսելի Լուիզի պողոտայում է՝ իր գործընկեր Ակսել Մյունտերսի հետ։ Նրա պատմությունը հաստատակամության, մասնագիտական վարպետության, սերնդեսերունդ փոխանցվող արժեքների և հայկական ինքնության հանդեպ խոր կապվածության մասին է։ Պատմություն, որտեղ նոր հայրենիքում հաստատվելը երբեք չի նշանակել մոռանալ սեփական արմատները։
Կան պատմություններ, որոնք սկսվում են ոչ թե ընտրությունից, այլ անհրաժեշտությունից։ Դիրան Բոստանջիի պատմությունը սկսվում է 1984 թվականին, երբ նրա հայրը որոշում է լքել Թուրքիան՝ ընտանիքի համար ավելի ապահով ապագա ստեղծելու նպատակով։ Դիրանն այդ ժամանակ ընդամենը 15 տարեկան էր։ Բելգիան մի երկիր էր, որի մասին նա գրեթե ոչինչ չգիտեր, որի անունը նույնիսկ չէր լսել։ Նա դեռ չէր պատկերացնում, որ հենց այդ երկիրն է դառնալու իր նոր տունը, որտեղ պիտի կառուցի իր կյանքը, մասնագիտական ուղին և սեփական բիզնեսը։
Հեռանալու որոշումը նրա հոր որոշումն էր։ Որդիների պարտադիր զինվորական ծառայության տարիքը մոտենում էր, և հայրը իրենց հայկական ծագման պատճառով չէր ցանկանում, որ իր երկու որդիները ստիպված լինեն ծառայել թուրքական բանակում։ Սակայն այդ որոշման հետևում ավելի խորը իրականություն կար․ Թուրքիայում հայ լինելը հաճախ նշանակում էր ապրել այն թաքցնելու կամ բացատրելու անհրաժեշտությամբ։
«Թուրքիայում հայ լինելը, ցավոք, նշանակում է տարբերվել մյուսներից։ Դու ուրիշ ես, և վաղ թե ուշ այդ տարբերությունն իրեն զգացնել է տալիս»,– պատմում է Դիրան Բոստանջին։
Որոշումն ընդունված էր։ Ընտանիքը Բելգիա է հասնում մայիսին։ Դիրանի առաջին հիշողությունը մոխրագույն երկինքն է, Սենտ-Ժոսում գտնվող հին տունը, բարձր առաստաղներն ու ցուրտը, որը, կարծես, ուղեկցում էր նոր կյանքի առաջին օրերին։ Մայրը, դեռ չհարմարված այդ փոփոխությանը, նայում է չբացված ճամպրուկներին ու ամուսնուն ասում․ «Մենք դեռ ճամպրուկները չենք էլ բացել։ Արի՛, վերադառնանք»։
Դիրանը ժպիտով է հիշում այդ դրվագը, սակայն չի թաքցնում, թե որքան դժվար էր այդ տեղափոխությունը։ Տասնհինգ տարեկանում լքել երկիրը, թողնել ծանոթ միջավայրը և ամեն ինչ սկսել նորից, հեշտ չէ։ Սակայն տարիների ընթացքում Բելգիան դառնում է նրա տունը։ Նա ճանաչում է երկիրը, հարմարվում նրա կենսակերպին և աստիճանաբար գտնում իր տեղը բելգիական հասարակության մեջ։ Բայց մի բան երբեք չի փոխվում՝ նրա հայկական ինքնությունը։
«Ես հայ եմ, վերջակետ»,– ասում է նա՝ այնպիսի պարզությամբ, որ այդ խոսքերին այլևս ոչինչ ավելացնելու կարիք չկա։
Դիրան Բոստանջիի համար հայկականությունը չի սահմանափակվում ո՛չ լեզվով, ո՛չ էլ ծննդավայրով։ Նա, ցավոք, հայերեն չի խոսում։ Հիշում է նաև, որ ժամանակին փորձել է հայերեն սովորել Դիարբեքիրի հայկական եկեղեցու քահանայի օգնությամբ, սակայն այդ փորձը շարունակություն չի ունեցել։ Այնուամենայնիվ, լեզվի բացակայությունը երբեք չի ջնջել պատկանելության զգացումը։
«Հայկականությունն իմ արմատներն են, այն, ինչ ես եմ, իմ նախնիները, իմ ամբողջ անցյալը և, հուսով եմ, նաև իմ ապագան»։
Այս խոսքերում շատ ավելին կա, քան ընտանեկան ծագման հանդեպ կապվածությունը։ Դրանք մի ամբողջ պատմության գիտակցումն են՝ պատմություն, որը սկսվել է իրենից շատ առաջ, փոխանցվել սերնդեսերունդ և շարունակում է ապրել՝ անկախ հեռավորությունից, գաղթից ու անցած տարիներից։
Դիրան Բոստանջին երբեք չի այցելել Հայաստան։ Սակայն այդ հանգամանքը չի թուլացնում նրա կապը հայրենիքի հետ։ Երբ խոսում է Հայաստանի մասին, դա անում է գրեթե բնազդային համոզվածությամբ․ «Դա մեր երկիրն է։ Դա մեր մեջ է՝ մեր գեներում, մեր էության մեջ»։
Նա դեռ չի եղել Հայաստանում, բայց երբեք չի կասկածել այդ երկրի հետ իր կապի վրա։ Հայաստանի ներկայությունը նրա կյանքում արտահայտվում է ընտանեկան հիշողություններով, արմատներով և այն պատկանելության զգացումով, որը բացատրության կարիք չունի։
Այս ինքնությունը չի հակասում Բելգիայի հանդեպ նրա երախտագիտությանը։ Ընդհակառակը՝ Դիրան Բոստանջին խորապես գնահատում է այն երկիրը, որն ընդունել է իր ընտանիքին և հնարավորություն տվել կառուցելու նոր կյանք։ Նրա երկու երեխաները ծնվել են Բելգիայում և կրթություն ստացել հոլանդալեզու դպրոցներում։ Նա ցանկանում է նրանց փոխանցել նույն համոզմունքը․ «Կարող եք խոսել ցանկացած լեզվով, բայց մենք հայ ենք, վերջակետ»։
Հյուրընկալող երկրին հարգանքով վերաբերվել՝ չմոռանալով նախնիների երկիրը․ գուցե, հենց այս հավասարակշռության մեջ է նրա ինքնության ընկալման էությունը։ Լիարժեքորեն ինտեգրվել բելգիական հասարակությանը՝ միաժամանակ պահպանելով խորը կապը հայկական ժառանգության հետ՝ առանց երկուսի միջև ընտրություն կատարելու անհրաժեշտության։
Նրա մասնագիտական պատմությունը սկսվել է Բելգիա տեղափոխվելուց շատ առաջ։ Արդեն ութ տարեկանում ծնողները նրան ուղղորդել են դեպի ոսկերչության աշխարհ՝ Ստամբուլի հայտնի Քափալը Չարշը՝ Մեծ շուկա, որտեղ նա ծանոթացել է վարպետության առաջին գաղտնիքներին և արհեստի պահանջներին։
Սկզբում դա սեփական ընտրությունը չէր։ Ընտանեկան որոշում էր, որին երեխան ենթարկվում էր՝ հարգելով ծնողներին և այն արժեքները, որոնցով մեծանում էր։ Սակայն պարտականությունից սկսված ճանապարհը ժամանակի ընթացքում վերածվեց իսկական մասնագիտական կոչման։
«Ես անկեղծորեն կարծում եմ, որ այն ամենը, ինչ այսօր անում եմ Բելգիայում, հիմնված է այն գիտելիքների վրա, որոնք ստացել եմ Ստամբուլում»։
Բելգիա ժամանելուց հետո Դիրան Բոստանջին շարունակում է ուսումը և լավ արդյունքներ գրանցում։ Ուսուցիչները հորդորում են նրան շարունակել կրթությունը՝ վստահելով նրա կարողություններին։ Սակայն նրա ընտրությունն արդեն կատարված էր․ նա ցանկանում էր մնալ ոսկերչության ոլորտում։
Նա աշխատանքի է անցնում Բրյուսելի Լուիզի պողոտայում գտնվող հայտնի ոսկերչական տներից մեկում, որտեղ ձեռք է բերում փորձ, զարգացնում վարպետությունը և աշխատում ոլորտի տաղանդավոր մասնագետների հետ, այդ թվում՝ հայկական ծագում ունեցող բելգիացի արհեստավորների։ Այդ տարիները նրան տալիս են ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքներ, այլև ամուր կապեր և հնարավորություն՝ հասկանալու մի ոլորտի պահանջները, որտեղ յուրաքանչյուր մանրուք կարևոր է։
Հենց այդ միջավայրում էլ սկսվում է նրա պատմությունը Ակսել Մյունտերսի հետ, որն այսօր նրա գործընկերն է։
Նրանք ծանոթանում են նույն ոսկերչական տանը։ Ակսելը այնտեղ աշխատանքի է անցնում որպես աշակերտ, իսկ Դիրանը դառնում է նրա մասնագիտական ուսուցիչը։ Տարիների ընթացքում ձևավորվում է վստահություն և գործընկերային հարաբերություն, որն ի վերջո վերածվում է համատեղ բիզնեսի։
Երբ ընկերությունը կառավարման խնդիրների պատճառով սնանկանում է, երկու գործընկերները որոշում են չհրաժարվել միասին անցած ճանապարհից։ Նրանք միավորում են ուժերն ու հիմնում սեփական գործը։
Սկիզբը համեստ էր․ փոքր արհեստանոց, որը բաց չէր հանրության համար և սպասարկում էր բացառապես ոլորտի մասնագետներին։ Այնուհետև բացվում է առաջին խանութը Espace Louise առևտրային կենտրոնում։ Տասնչորս տարի շարունակ նրանք զարգացնում են իրենց բիզնեսը, ձևավորում հավատարիմ հաճախորդների շրջանակ և աստիճանաբար ամրապնդում իրենց հեղինակությունը։
Սակայն տարիների ընթացքում առևտրային կենտրոնը կորցնում է իր նախկին աշխուժությունը, խանութները մեկը մյուսի հետևից փակվում են։ Տասնչորս տարի անց ժամանակն է նոր որոշում կայացնելու։
Ի վերջո, նրանք նոր տարածք են գտնում Լուիզի պողոտայի 40 հասցեում։ Արդեն հինգ ամիս է՝ այստեղ են գրում իրենց պատմության նոր գլուխը։
Այս տեղափոխությունը պարզապես հասցեի փոփոխություն չէ։ Այն երկու մարդկանց համատեղ ստեղծած նախագծի շարունակությունն է՝ տարիների աշխատանքի, փոխադարձ վստահության և հաստատակամության արդյունքը։
Մի ոլորտում, որտեղ մրցակցությունը մեծ է, իսկ շուկայում գերակշռում են խոշոր ապրանքանիշերը, նրանց տարբերակիչ առանձնահատկությունը մեկ համոզմունք է՝ առաջին հերթին մնալ արհեստավոր։
«Մենք պարզապես վաճառողներ չենք։ Մենք վաճառում ենք այն, ինչ ինքներս ենք ստեղծում»։
Նրանց աշխատանքը հաճախ սկսվում է հանդիպումից։ Հաճախորդը գալիս է իր գաղափարով, ցանկությամբ կամ երբեմն՝ ընտանեկան թանկարժեք քարով, որը ցանկանում է վերածել պատմություն ունեցող զարդի։ Մյուսները ներկայացնում են իրենց պատկերացումները կամ ընտրում են այն քարերից, որոնք առաջարկում է ոսկերչական տունը։
Այդ պահից սկսվում է ստեղծագործական գործընթացը՝ վարպետի և ապագա զարդը կրողի միջև երկխոսությունը։ Հաճախորդը կարող է հետևել ստեղծման ընթացքին և մասնակցել իր զարդի պատրաստմանը։ Ըստ Դիրան Բոստանջիի՝ հենց այս անմիջական կապն է իրենց աշխատանքի կարևոր առավելություններից մեկը։
«Հաճախորդի հետ այնպիսի մտերմություն է ձևավորվում, որը ոչ ամենուր կարելի է գտնել»։
Նա նաև խոսում է այն ոսկերչական տների սակավության մասին, որոնք դեռ ունեն սեփական արհեստանոց։ Նրա համար արհեստագործությունը պարզապես գովազդային առավելություն չէ, այլ մասնագիտության բուն էությունը։ Աշխատանքի որակը, վարպետությունը և հաճախորդների վստահությունը նրանց աշխատանքի լավագույն գնահատականն են։
Երբ հարցնում են, թե որ զարդը կարող է պատմել իր սեփական պատմությունը, Դիրան Բոստանջին մի պահ տատանվում է։ Ոչ թե ոգեշնչման պակասից, այլ որովհետև չի կարող առանձնացնել միայն մեկը։ Յուրաքանչյուր ստեղծագործություն նոր զգացողություն է, իրականություն դարձող միտք, բացահայտման սպասող մի փոքրիկ աշխարհ։
Նա պատմում է նաև վերջին գաղափարներից մեկի մասին, որը ծնվել է մի երեկո՝ տանը, Թաիթիի մարգարտի շուրջ։ Գաղափարը հանկարծակի է եկել, իսկ այժմ նա անհամբեր սպասում է, թե ինչպես այն կվերածվի իրական զարդի։
«Ես իսկապես երեխայի պես էի՝ այնքան ոգևորված, որ անհամբեր սպասում էի տեսնելու՝ ինչպիսին կլինի պատրաստի զարդը»։
Այս նախադասությունը, թերևս, ավելի լավ է բնութագրում նրա վերաբերմունքը մասնագիտության հանդեպ, քան ցանկացած այլ նկարագրություն։ Տասնամյակների փորձից հետո էլ Դիրան Բոստանջին պահպանում է նույն հետաքրքրասիրությունը, ստեղծելու ցանկությունն ու իր աշխատանքի արդյունքը տեսնելու մանկական ուրախությունը։
Երբ նրան հարցնում են, թե ինչ կցանկանար թողնել իրենից հետո, նա պատասխանում է նույն համեստությամբ։ Չի հավակնում ստեղծել առանձնահատուկ ժառանգություն կամ իր անունը գրել ոսկերչության պատմության մեջ։ Պարզապես ցանկանում է ապրել իր կյանքը հնարավորինս լավ։
Նա կրկին վերադառնում է ծնողներից ժառանգած արժեքներին՝ ընտանիք, հարգանք, կրթություն և սեփական արմատներին հավատարիմ մնալու կարևորություն։ Արժեքներ, որոնք ուղեկցել են նրան Թուրքիայում անցկացրած մանկությունից մինչև Բելգիայում կառուցած կյանքը և նրա պատմությանը հաղորդում են մի իմաստ, որը շատ ավելի լայն է, քան մասնագիտական հաջողությունը։
Գուցե, հենց սա է Դիրան Բոստանջիի պատմությունը․ հայ ընտանիքից սերող մի երեխայի պատմություն, որը լքեց Թուրքիան՝ դեռ չիմանալով, թե ինչ է իրեն սպասում Բելգիայում։ Մի երիտասարդի, որն ընտրեց մանկուց սովորած արհեստը, և մի վարպետի, որն այսօր՝ տասնամյակներ անց, յուրաքանչյուր նոր ստեղծագործության նայում է նույն ոգևորությամբ, ինչ 8 տարեկանում։
Նա իր կյանքը կառուցել է Բելգիայում, իր տեղը գտել Լուիզի պողոտայում և իր ապագան կերտել սեփական աշխատանքի միջոցով։ Բայց նրա պատմությունը հնարավոր չէ ամբողջությամբ հասկանալ՝ առանց այն մասի, որը նա երբեք չի ցանկացել թողնել անցյալում։ Որովհետև Դիրան Բոստանջիի համար հայկականությունը պարզապես անցյալից ժառանգած ինքնություն չէ։ Այն իր էությունը սահմանելու, արժեքները փոխանցելու և ապագային նայելու ձև է։
Եվ երբ հարցը վերաբերում է նրան, թե ով է ինքը, պատասխանը մնում է նույնը՝ պարզ, հստակ և անզիջում․ «Ես հայ եմ, վերջակետ»։
Leave a Reply