«Ամբերդ ամրոց» պատմամշակութային արգելոցում իրականացվող վերականգնման և մաքրման աշխատանքների արդյունքում նոր բացահայտումներ են ի հայտ գալիս։ Այս տարի, թեև հնագիտական պեղումները դեռ չեն մեկնարկել, հնագետների վերահսկողությամբ իրականացվող մաքրման աշխատանքների ընթացքում արդեն հայտնաբերվել են 12-14-րդ դարերով թվագրվող բացառիկ գտածոներ՝ մարդկային կմախք, Թամար թագուհու ժամանակաշրջանի մետաղադրամ, գոտու ճարմանդ, ինչպես նաև միջնադարյան տամա խաղի (շաշկիի նախատիպ) ենթադրյալ խաղաքարեր։
«Ամբերդ» հնագիտական արշավախմբի ղեկավար Արտավազդ Զաքյանն «Արմենպրես»-ի թղթակցի հետ զրույցում ասաց, որ գտածոները լրացնում են Ամբերդի մասին նախկինում հայտնի պատմական տվյալները։ Նա ընդգծեց՝ վերականգնման աշխատանքներն անհնար է պատկերացնել առանց հնագիտական մշտական վերահսկողության, քանի որ յուրաքանչյուր մաքրվող հատված կարող է նոր տեղեկություն տալ ամրոցի պատմության մասին։
«Երեք տարվա աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերվել են խեցեղենի բեկորներ, ճրագամաններ, նիզակի ծայրակալներ, աշխատանքային գործիքներ, դրամներ, մարդկանց և կենդանիների կմախքների մնացորդներ, ինչպես նաև ճարտարապետական բազմաթիվ դետալներ։
Այս տարվա ամենաուշագրավ գտածոներից են երիտասարդ մարդու՝ գրեթե ամբողջական կմախքը, Թամար թագուհու ժամանակաշրջանի մետաղադրամը, գոտու ճարմանդն ու միջնադարյան խաղի մասունքները»,-ասաց նա։
Զաքյանը նշեց, որ բոլոր առարկաները դեռ պետք է անցնեն մաքրման, կոնսերվացման և վերականգնման փուլերը, ինչից հետո կքննարկվի դրանք Ամբերդի տարածքում ցուցադրելու հնարավորությունը։
Նրա խոսքով՝ առաջին անգամ այստեղ պեղումներ իրականացվել են 1930 թվականին՝ Հովսեփ Օրբելու կողմից։
Ամբերդ արգելոցի ղեկավար Խաչիկ Վարդանյանի խոսքով՝ տարածքում հայտնաբերված մետաղադրամը, դրամագետների նախնական գնահատմամբ, պատկանում է Թամար թագուհու ժամանակաշրջանին և, ենթադրաբար, Ամբերդ է հասել Զաքարյանների իշխանության տարիներին։
«Հայտնաբերված մարդկային կմախքը գտնվել է փլատակների տակ, ինչը մասնագետներին հիմք է տալիս ենթադրելու, որ մարդը, հավանաբար, որևէ աղետի ժամանակ չի հասցրել հեռանալ ամրոցից, մնացել է փլատակների տակ, իսկ հայտնաբերված ճարմանդը հենց նրա գոտու ճարմանդն է։ Սակայն վերջնական պատասխանները կտան միայն լաբորատոր ուսումնասիրությունները»,-ասաց նա։
Հայաստանի կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության վարչության պետ Հարություն Վանյանը մանրամասնեց՝ Ամբերդ ամրոցի վերականգնման և ամրակայման ծրագիրը մեկնարկել է 2024 թվականին և նախատեսված է ավարտին հասցնել մի քանի տարվա ընթացքում։ Ծրագրի ընդհանուր արժեքը շուրջ 470 միլիոն դրամ է։
Ավարտից հետո ամրոցում կստեղծվեն զբոսաշրջային ենթակառուցվածքներ, քայլուղիներ և դիտահարթակներ, որոնք հնարավորություն կտան այցելուներին անվտանգ շրջել միջնաբերդում և ծանոթանալ բացված հնագիտական շերտերին։
«Ամրոցում վերականգնման աշխատանքները կշարունկվեն ևս երեք տարի։ Այդ աշխատանքների համար այս տարի մոտ 75 միլիոն դրամ է հատկացվել»,-ասաց նա։
Ամբերդ ամրոցի վերականգնման նախագծի հեղինակ, ճարտարապետ Գևորգ Գյուլամիրյանը նկատեց՝ աշխատանքների ընթացքում պարզվել է, որ ամրոցի մշակութային շերտերը շատ ավելի խորն ու ծավալուն են, քան ենթադրվում էր նախագծման փուլում։ Որոշ հատվածներում դրանք հասնում են մինչև հինգ մետրի, ինչը զգալիորեն բարդացնում է թե՛ շինարարական, թե՛ հնագիտական աշխատանքները։
Նա ընդգծեց, որ ծրագրի նպատակը ոչ թե ամրոցի ամբողջական վերակառուցումն է, այլ առավել վտանգված հատվածների ամրակայումն ու մասնակի վերականգնումը՝ պահպանելով հուշարձանի պատմական կերպարն ու կիսաքանդ ուրվագիծը։
Ճարտարապետի գնահատմամբ՝ նոր բացահայտումները կարող են նաև երկարաձգել աշխատանքների նախատեսված ժամկետները։
«Այս պահին վերականգնվում են դղյակի հիմնական երեք պարսպապատերը և ներսի միջնորմային պատերը։ Հույս ունենանք, որ հետագայում աշխատանքները շարունակական կդառնան, և մյուս հատվածները շարունակաբար՝ փուլ առ փուլ, կվերականգնվեն»,- եզրափակեց նա։
Ամբերդը գտնվում է Արագած լեռան հարավային լանջին՝ ծովի մակերևույթից 2300 մետր բարձրության վրա։
Այն համարվում է միջնադարյան Հայաստանի ամենանշանավոր և լավ պահպանված բերդաքաղաքներից մեկը, որը գործել է որպես ռազմական և վարչական կարևորագույն կենտրոն։
Leave a Reply