Հայոց բարբառներին նվիրված քննարկում Սկյուտարում

Բագրատ Էստուկյան
Եսայան միության կազմակերպած «Հանդիպում» փառատոնը, որը շարունակում է իր գործունեությունը «Արաս» հրատարակչության աջակցությամբ և ներառում է համերգներ, սեմինարներ, զրույցներ և ցուցահանդեսներ, սկսվել է մարտի 1-ին և շարունակվում է ամբողջ թափով: Ինչպես հայտնի է, փառատոնը կենտրոնանում է արևմտահայերենի վրա, և բոլոր միջոցառումները հայերեն են: Մարտի 16-ին Սկյուտարի Սուրբ Խաչ Դպրեվանք ավագ դպրոցի դահլիճում կայացած միջոցառմանը ներկայացվեցին դեռևս կիրառվող համշենահայերենը, Մուսալեռան և Սասունի բարբառները, ինչպես նաև արևմտահայերենը:
Նարոդ Էրքոլի համակարգմամբ տեղի ունեցած քննարկման ժամանակ Մահիր Օզքանը, խոսելով Համշենի բարբառով, օրինակներ բերեց համշենահայերենի փոփոխությունների մասին՝ պահպանելով արևմտահայերենի որոշ բառեր, որոնք մոռացության եզրին են կամ արդեն մոռացվել են: Օզքանն ընդգծեց, որ լեզուն այժմ անջատվել է իր հայրենիքից միգրացիայի պատճառով և ենթարկվել է բնական ձուլման: Երկրորդ բանախոս Սեդա Էստուկյանը ելույթն սկսեց Մուսալեռան բարբառով, բայց հաճախ ստիպված էր բացատրություններ տալ: Նա նշեց, որ Համշենի հայերենը և Մուսալեռան բարբառը ավելի մոտ են միմյանց, գոնե բառապաշարի առումով, լրացնում են միմյանց, բայց նաև ընդգծեց այն ոլորտները, որոնցում դրանք ընդհանուր առմամբ տարբերվում են արևմտահայերենից: Սեդա Էստուկյանի խոսքով՝ հնարավոր է նաև քննարկել քաղաքային և գյուղական կենսակերպի ազդեցությունը լեզվի վրա:
Երրորդ բանախոս Բեսսե Քաբաքը, Սասունում խոսվող հայերենը ներկայացնելով իր ելույթում, ասաց. «Առաջին լեզուն, որ ես սովորեցի, այս հայերենն էր, որը խոսվում էր նաև տանը։ Այնուհետև ես ծանոթացա արաբերենի հետ, որը տարածված էր տարածաշրջանում, իսկ երբ սկսեցի դպրոց գնալ, ծանոթացա թուրքերենի և արևմտահայերենի հետ»։ Մորը օրինակ բերելով՝ Բեսսե Քաբաքը նշեց, որ քրդերենը (քուրմանջի) և ասորերենը նույնպես կարող են ներառվել այս լեզուների շարքում և խոսեց տարածաշրջանում տեղի ունեցող լեզվական զգալի քայքայման մասին։ Մյուս կողմից, Նադյա Յարըջյանը քննարկեց Ստամբուլում խոսվող հայերենը՝ հիմնականում խոհարարական մշակույթի տեսանկյունից։
Միջոցառման ավարտին, որը շատ հետաքրքիր էր, Դպրևանք ավագ դպրոցի տնօրեն Սերքան Քըյըջին ողջունեց մասնակիցներին և կազմակերպիչներին, բերելով Քասթամոնուի շրջանում տարածված հայերեն արտահայտությունների օրինակներ։ Քըյըջին ասաց. «Հատկապես նշանակալից է, որ այս միջոցառումն անցկացվում է մի դպրոցում, որտեղ շարունակում են սովորել այն աշակերտները, ովքեր նախկինում խոսել են այստեղ նշված բոլոր լեզուներով»։ Դպրեվանք դպրոցը, հատկապես 1960-ական թթ․, գիշերօթիկ հաստատություններ էր տրամադրում Անատոլիայի (Արևմտյան Հայաստանի-Ակունքի խմբ․) բազմաթիվ քաղաքներից եկած հայ ուսանողներին։ Այս ուսանողների թիվը տարիների ընթացքում նվազել է։

https://www.agos.com.tr/tr/haber/ermeni-lehceleri-uzerine-uskudarda-bir-bulusma-39861
Թարգմանեց Տիգրան Չանդոյանը
www.akunq.net