Ստամբուլում բացված գրադարանը ընթերցողներին կենդանի գրքեր է տրամադրում

Ստամբուլում բացված մի գրադարան իր ընթերցողներին է տրամադրում կենդանի գրքեր: Օրինակ` եթե ձեր կյանքի ընթացքում երբեք չեք ծանոթացել որևէ հրեայի, քրդի, լազի, քրիստոնյայի, սևամորթի կամ համասեռամոլի հետ, ապա կարող եք գնալ Կենդանի գրադարան և ընթերցել տվյալ անձանց: Կենդանի գրադարան նախագիծն առաջին անգամ իրականացվել է 2000 թ. Դանիայում` ռասիզմի դեմ պայքարելու նպատակով:

Թուրքիայում առաջին անգամ 2007 թ. կիրառված Կենդանի գրադարանի գաղափարը նշված ժամանակաշրջանից սկսած ամեն տարի կյանքի է կոչվել տարբեր քաղաքացիական-հասարակական կազմակերպությունների կողմից: Թեև սույն նախագիծը կիրառության մեջ է մտել գրադարան անվան տակ, սակայն գրադարան բառը, ըստ էության, ընդամենը պատրանք է, իսկ գրքերը` մարդիկ: Նախագծի պատասխանատու Մերի Իզրայիլը, գրադարանի մուտքը ցույց տալով, ասում է, որ շենք մտնող ընթերցողներին դիմավորում են գրադարանի աշխատողները: Իզրայիլը հայտնում է նաև, որ ընթերցողները գիրք են ընտրում այն քարտարանից, որ իրենց է տրամադրվում գրադարանավարների կողմից, և քարտը լրացնելուց հետո ստանում են իրենց նախընտրած «գիրքը»:

Իհարկե, երբ ընթերցողը գիրք է ընտրում, իրականում ստանում է ոչ թե գիրք, այլ` մարդ: Վերջիններս պատկանում են այն մարդկային խմբերին, ովքեր միմիայն իրենց էթնիկական, կրոնական, սեռական, մշակութային կամ քաղաքական հայացքների պատճառով ենթարկվում են խտրականության, քամահրանքի և ստորացման: Իսկ ովքե՞ր են ընդգրկված Կենդանի գրադարանի քարտարանում: Մերի Իզրայելը հայտնում է, որ քարտարանում են ընդգրկված հույներ, հայեր, քրդեր, ալևիներ, լազեր, ռոմանական ազգեր, հրեաներ, արաբներ, ինչպես նաև` տրանսսեքսուալներ, տրավեստիներ, արվամոլներ, լեյսբուհիներ, բիսեքսուալներ, շիզոֆրենիկներ, ֆեմինիստներ, նախկին թմրամոլներ, կույրեր, դատավորներ, բուժքույրեր, բանկիրներ, փաստաբաններ, հոգեբաններ, գիտնականներ և գլխաշոր կրող կանայք:

Կենդանի գրադարանի նպատակն առավելապես ոչ թե երկու անծանոթ մարդկանց միմյանց հետ ծանոթացնելն է, այլ օգնել, որպեսզի անհատները հասկանան, որ խտրականության ենթարկվող անձը շատ էլ չի տարբերվում իրենցից: Կենդանի գրադարան մտնելու համար հերթի կանգնած հարյուրավոր անձանցից մեկն էլ Անըլ Չելիքն է: Չելիքը նշելով, թե ինքը 21 տարեկան է, ասում է նաև, որ Կենդանի գրադարան է եկել, իրենց ապրելակերպով իրենից տարբերվող մարդկանց տեսնելու համար: Չելիքը շեշտելով, որ թեև Հայոց ցեղասպանության մասին պնդումները մշտապես Թուրքիայի օրակագում են եղել, սակայն ինքն իր կյանքի ընթացքում երբեք չի ճանաչել որևէ հայի և հետևյալն է ասում. «Քանի որ Թուրքիայի քաղաքացի 60 հազար հայերն ապրում են ներփակ կյանքով, ես երբեք որևէ հայ ընկեր չեմ ունեցել»: Չելիքն ընդգծելով, որ ինքը տեղյակ չէ, թե Թուրքիայի հայերն ինչպես են ապրում, չգիտի նրանց ավանդույթների և սովորույթների մասին, ասում է. «Ինձ շատ է հետաքրքրում, թե նրանք ինչ են մտածում Հայկական հարցի առնչությամբ»:

Կենդանի գրադարանում ամենաշատ ընթերցվող ՙգիրքը՚, այլ կերպ ասած` բոլորից շատ ժողովրդականություն վայելող մարդը ստամբուլահայն է: 22 տարեկան Բագսին հայտնում է, որ խիստ զարմացած է իր հանդեպ դրսևորվող ուշադրության վրա: Բագսիի ՙընթերցող՚ Անըլ Չելիքը 20 րոպե տևած զրույցից հետո Բագսիի հասցեին ասում է, թե «բոլորովին չի տարբերվում թուրք աղջիկներից»: Չելիքը նաև նշում է, որ Բագսին Թուրքիայի մասին իր նման է մտածում և բոլորովին չի տարբերվում որևէ թուրքից:

Նախածգի պատասխանատուն հայտնում է, որ իրենք կանխակալ կարծիքներին վերաբերող քարտարանը կազմել են հարցաթերթիկների միջոցով, և որ ժողովրդականություն վայելող «գրքերը» փոխվել են` ըստ իրենց տեղի: Իզրայիլը նաև նշում է, թե անհնար է, որ մարդիկ իրենց կանխակալ կարծիքը փոխեն կես ժամվա ընթացքում: Մերի Իզրայիլը հայտնում է, որ Կենդանի գրադարան այցելող անձինք նորից են գալիս այստեղ, շատ դեպքերում` իրենց ընկերների հետ միասին: Իզրայիլը հետևյալն է ասում այդ կապակցությամբ. «Եթե անգամ չենք կարողանում վերացնել իրենց կանխակալ կարծիքները, ապա գոնե հարկադրում ենք մտածել այդ ուղղությամբ»:

Ամերիկայի ձայն, Voice of America http://www.voanews.com, 01.03.2010