Երբ գտնվում ենք Կարսում, Անիի ավերակները ուշադրություն են գրավում ոչ միայն իրենց պատմական կառույցներով, այլև՝ առեղծվածներով: Ժամանակին հայտնի լինելով որպես «1001 եկեղեցիների քաղաք»՝ Անին դարեր շարունակ եղել է տարբեր քաղաքակրթությունների օրրան: Սակայն այսօր այս հին քաղաքի անցյալի վերաբերյալ շատ հարցերդեռմնում են անպատասխան:
Անին, որը գտնվում էր Մետաքսի ճանապարհի վրա, միջնադարում առևտրի ամենակենսունակ կենտրոններից մեկն էր։ Որոշ պատմաբաններ նշում են, որ քաղաքի բնակչությունը գերազանցել է 100․000-ը։ Այդ փաստն Անին դարձրել է իր ժամանակի ամենանշանավոր քաղաքներից մեկը։ Սակայն, այդ մեծ քաղաքը ժամանակի ընթացքում ամբողջությամբ լքվել է, և դա առեղծված է մնում պատմաբանների համար։
ԻՆՉՈՒ՞ Է ԱՆԻՆ ՀԱՆԿԱՐԾԱԿԻ ԼՔՎԵԼ
Անիի լքման վերաբերյալ վերջնական պատասխան չկա։ Պատմաբանները կարծում են, որ դա կարող է տեղի ունեցած լինել այնպիսի գործոնների համադրության պատճառով, ինչպիսիք են մոնղոլական ներխուժումները, խոշոր երկրաշարժերը և առևտրային ուղիների փոփոխությունները։ Սակայն, որոշ աղբյուրների համաձայն, քաղաքը դատարկվել է համեմատաբար կարճ ժամանակում։
ԱՐԴՅՈ՞Ք «1001 ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐԻ ՔԱՂԱՔԸ» ԻՍԿԱՊԵՍ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՐ
Անիի «1001 եկեղեցիների քաղաք» անվանումը բավականին ուշագրավ է։ Այնուամենայնիվ, կարծում են, որ այս թիվը կարող է խորհրդանշական լինել։ Չնայած հետազոտությունները հաստատում են քաղաքում բազմաթիվ եկեղեցիների և կրոնական կառույցների առկայությունը, սակայն արդյոք իրականում եղել է 1001 եկեղեցի՝ դեռևս վիճելի է։
ԳԱՂՏՆԻ ՍՏՈՐԳԵՏՆՅԱ ԹՈՒՆԵԼՆԵՐ
Անիի ավերակների մասին ներկայացվող ամենաուշագրավ պատմություններից մեկը վերաբերում է ստորգետնյա թունելներին: Ըստ լեգենդների՝ քաղաքում կային գաղտնի անցումներ, որոնք օգտագործվել են պատերազմական ժամանակներում: Չնայած հնագիտական ուսումնասիրությունները բացահայտել են որոշ ստորգետնյա կառույցների գոյությունը, այդ թունելների ամբողջական ծավալը դեռևս անհայտ է:
ԵՐԿՐԱՇԱՐԺԵՐԸ ՓՈԽԵՑԻՆ ՔԱՂԱՔԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ
Անիի պատմության ամենակարևոր շրջադարձային կետերից մեկը խոշոր երկրաշարժերն էին: Մասնավորապես, 1319 թ․ երկրաշարժը բազմաթիվ կառույցներ ավերեց և մեծ վնասներ պատճառեց քաղաքին:
ՔԱՂԱՔ, ՈՐՏԵՂ ԳՈՅԱԿՑՈՒՄ ԷԻՆ ՏԱՐԲԵՐ ԿՐՈՆՆԵՐ
Պատմության ընթացքում Անին եղել է կենտրոն, որտեղ համակեցության մեջ են եղել տարբեր մշակույթներ և կրոններ: Քաղաքում կան ինչպես քրիստոնեական եկեղեցիներ, այնպես էլ իսլամական ճարտարապետությանը պատկանող կառույցներ: Սա Անին դարձնում է միջնադարի ամենակոսմոպոլիտ քաղաքներից մեկը:
ՄԵՏԱՔՍԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻ ԿՈՐՈՒՍՏ․ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ ԿԵՆՏՐՈՆԸ
Անիի հարստության ամենամեծ պատճառը նրա ռազմավարական դիրքն էր Մետաքսի ճանապարհի վրա: Սակայն, ժամանակի ընթացքում առևտրային ուղիների փոփոխությունները մեծապես թուլացրել են քաղաքի տնտեսական հզորությունը։
ԼՈՒՌ «ՈՒՐՎԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔ»
Այսօր Անիի ավերակները՝ իրենց ընդարձակ պարիսպներով, եկեղեցիներով և մզկիթներով, նման են բացօթյա թանգարանի։ Քաղաքի լքված կառույցները և լուռ մթնոլորտը այցելուներին ուժեղ կերպով փոխանցում են անցյալի հետքերը։
ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԼՈՒՌ ՎԿԱ
Անիի ավերակները, որոնք 2016 թ․ ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում, համարվում են ոչ միայն Թուրքիայի, այլև աշխարհի ամենակարևոր պատմական ժառանգություններից մեկը։ Քանի որ հնագետները շարունակում են իրենց աշխատանքները այս տարածքներում, Անիի անցյալի մասին նոր տեղեկություններ են ի հայտ գալիս։
Ո՞ՐՆ Է “ԱՆԻ” ԲԱՌԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԾԱԳՈՒՄԸ
Անի անվան ծագման վերաբերյալ ամենատարածված տեսություններն են՝
Ուրարտական աստվածուհի՝ Աննի. Կարծիք կա, որ ուրարտացիները, տարածաշրջանի ամենահին բնակիչներից մեկը, երկրպագում էին «Աննի» անունով աստծուն, որը կապված էր բերրիության կամ ջրի հետ, և որ քաղաքի անունը ծագում է դրանից։ Իրանական ազդեցություն՝ Անահիտ. Որոշ պատմաբաններ պնդում են, որ անունը ծագում է պարսկական դիցաբանության մեջ ջրի և պտղաբերության աստվածուհի Անահիտայից:
Հայկական ավանդույթ՝ Անի-Կամախ. Քաղաքի անունը կապված է նաև Անի-Կամախ ամրոցի հետ, որը հայոց պատմության մեջ համարվում է սրբազան, և որտեղ գտնվում են թագավորների դամբարանները: Միջնադարում հայ Բագրատունիների թագավորության օրոք քաղաքը ապրել է իր ոսկեդարը և հայտնի է եղել այդ անվամբ:
Թարգմանեց Տիգրան Չանդոյանը
Leave a Reply