Արևմտյան Հայաստանում հնագետները կատարել են հազվադեպ բացահայտում, որը էականորեն փոխում է պատկերացումները հելլենիստական դարաշրջանում գոյություն ունեցած Ծոփքի թագավորության մասին։ Այդ պետությունը գտնվում էր հայկականան, իրանական և հունական մշակույթների խաչմերուկում և մինչ այժմ հայտնի էր հիմնականում արտաքին աղբյուրների հիշատակումներով։
Ժամանակակից Թունջելիի մարզի (Փոքր Ծոփք գավառ, հետագայում՝ Դերսիմ) Ռաբաթ ամրոցում, հայտնաբերվել է քարի վրա փորագրված արձանագրություն, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 2-րդ դարով և գրված է միջին արամեերենով։
Քարը գտնվել է որպես երկրոդական օգտագործմամբ քար գյուղական ախոռում։ Այն ունի երկու կողմ՝ արամեական գրությամբ, որը տարածաշրջանի համար եզակի է և այժմ առանձնացվում է որպես «ծոփքյան տարբերակ»։
Արձանագրությունը տապանաքար է՝ նվիրված տեղական իշխանին, Ծոփքի ազնվականության ներկայացուցչին, որը բացահայտ կերպով հիշատակում է «Երվանդունիների տունը»՝ հաստատելով իր հավատարմությունը իշխող դինաստիային։ Սա Ծոփքի տեղական ազնվականության առաջին ուղղակի փաստաթուղթն է, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես էր նա կառուցում իր իշխանությունն ու ինքնությունը՝ մեծ կայսրությունների միջև ընկած լեռնային տարածաշրջանում։
Հունարենի փոխարեն արամեերենի կիրառումը ընդգծում է Ծոփքի մշակութային ինքնուրույնությունը։ Թեև հելլենիստական աշխարհում հունարենը գերիշխող լեզու էր, արամեերենը շարունակում էր մնալ վարչական լեզու՝ կապված պետական ավանդույթների հետ։ Արձանագրությունը ներառում է նաև իրանական օրացուցային համակարգի տարրեր և, հավանաբար, հղումներ Միհր (Միթրա) աստծուն։
Ժայռոտ լեռնաշղթայի վրա, դժվարամատչելի վայրում կառուցված Ռաբաթ ամրոցը ներառում է փորված դամբարաններ, ջրի աղբյուրներին տանող թունելներ, պաշտպանական պարիսպներ և կամուրջներ։ Այստեղ քարը ծառայել է ոչ միայն որպես շինանյութ, այլև որպես իշխանության խորհրդանիշ։ Հայտնաբերված արձանագրությունը թույլ է տալիս վերանայել տարածաշրջանի այլ թունելների և դամբարանների թվագրումը, որոնք նախկինում համարվում էին ուրարտական, և հաստատում է դրանց պատկանելությունը հելլենիստական դարաշրջանին։
Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Anatolian Studies գիտական հանդեսում։
Leave a Reply