Bayas, Payas. Kıyı Kilikya’sında, Çıkner bölgesinde, Aleksandret (İskenderun) Körfezi’nin doğu kıyısında bulunan kale-şehri. Bayas’la ilgili veriler (özellikle eski dönemlerin) çok kıttır. XII. yüzyıl sonlarında Bayas’ın yöneticileri Kilikya Ermenistan’ının önde gelen beylerinden sayılmaktaydı.
Aynı yüzyıldan Bayas’ın Surb (Aziz) Astvadsadsin kilisesi, zengin çarşısı, kervansarayı ve hamamı belirtilmektedir. Şehrin yüksek bir yerinde bulunan çokgen ve sağlam kale haçlı tarihçiler tarafından “Bakireler Kalesi” olarak anılmaktaydı. XIII. asır sonlarında, yabancı işgalcilerin hâkimiyeti altına girip gerileme yaşayarak gösterişsiz bir köye dönüşür.
Çevredeki verimli toprakların (bol miktarda limon, portakal, incir, dut, pamuk ve pirinç yetişmekteydi) kültüre alınması sonucunda, XVIII. asırda tekrar gelişip zengin bir yerleşim yerine dönüşür XIX. asır sonu, XX. asır başında Bayas, aynı adla anılan bölgenin merkezi olup, zanaatlar, ticaret, kısmen de tarımla uğraşan yaklaşık 5 bin Ermeni burada yaşamaktaydı.
Bayas’lı Ermeniler, 1915 Soykırımı’nda tehcire maruz kalıp, büyük bir kısmı göç yolunda Türkler tarafından katledilmiş, kurtulabilenler ise Suriye ve farklı ülkelere sığınmışlardır. İkinci Dünya Savaşı sonunda Bayas’ta, tehcirden dönmüş yaklaşık 300 Ermeni yaşamaktaydı.
Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. Cilt, Yerevan, 1990.
Leave a Reply