Tarihi Miyadun Kilisesi’nin tescili var, koruması yok

Tarihi Miyadun Kilisesi, 1965-1975 yılları arasında inşa edilen Keban Barajı’nın suları altında kaldı. Sular çekildikçe tarihi kiliseyle beraber çok sayıda tarihi eser gün yüzüne çıkıyor.

Orhan KURUL
Dersim

Keban Barajı, Elazığ’ın Keban ilçesinde, Fırat Nehri üzerinde, 1965-1975 yılları arasında inşa edildi. 1965 yılında yapımına başlanılan barajın ilk 4 büyük türbini 1974 yılında devreye girdi. ‘Büyük proje’ olarak ifade edilen Keban Barajı, Atatürk Baraj gölünden sonra Türkiye’nin en büyük yapay gölü oldu. Ancak bu güzellemelerin arkasında kaybolmuş yüzlerce tarihi eser var. Baraj projesi kapsamında 3 eser baraj altından taşınarak kurtarıldı. Bunlardan ikisi Sungurbey ve Çelebi Ağa Camileri. Kurtarılan diğer bir eser de Elazığ Müze Bahçesinde yer alan Ağın Karamağara Köprüsü.

ÇED süreçlerine tabi tutulmadan yapılan Keban Barajı ile kaybolan çok sayıda eser arasında Miyadun Kilisesi de bulunuyor. Suyun çekildiği zamanlarda Miyadun Kilisesi ile birlikte pek çok tarihi ve kültürel miras açığa çıkıyor.

Geçtiğimiz gün Dersim’in Çemişgezek sınırlarında bulunan ve su altında kalan Miyadun Kilisesi’ni Fotoğrafçı Kemal Özer, bir grup fotoğrafçı ve gazeteci ile birlikte fotoğrafladı. Fotoğraflarda kilisenin su yükseldikçe sulara gömüldüğü, alçaldıkça ortaya çıktığı görülüyor. Suyun durumuna bağlı kilisenin kaderi! Daha önce bilimsel araştırmalara konu edilmiş, çokça tartışılmış bu meseleye dair yeniden bir hatırlama ve hatırlatma yapmakta fayda var. Yangından mal kaçırırcasına inşa edilmiş yapılar, barajlar birçok kültürel mirasın geleceğe aktarılmasının önüne engel oldu. Hafıza tazeleme gelecek için öğretici olur belki.

Miyadun Kilisesi
Fotoğraf: Kemal Özer
Miyadun Kilisesi

Fotoğraf: Kemal Özer

BİLİMSEL KAZI HİÇ YAPILMADI

İMO Antalya Şubesinin 19-20-21 Kasım 2015 tarihinde düzenlenen “4. Su Yapıları Sempozyumu”nda Aakademisyen Düzgün Çakırca’nın “Keban Barajı İle Neler Kaybettik?” başlığıyla sunduğu bildiri de duruma dair epeyce veri sunuyor.

Çakırca’nın sunduğu bildiride kazı çalışmaları kapsamında barajda kurtarma kazı çalışmaları yürütüldüğü bu yönlü çalışma sayısının da 19 olarak tespit edildiği not edilmiş. Ancak 1968-1975 yılları arasında yapılan bu çalışmalardan sadece 1 kazı yerinde çalışmaların tamamlandığı, diğer kazı yerlerindeki kazıların ise tamamlanmadan sonlandırıldığı belirtilmiş. Alanda ‘bilimsel kazı’ çalışması ise hiç yapılmamış.

Çakırca’nın sempozyuma sunduğu bildiride “Alanda tespiti yapılan 158 taşınmazdan 40’ında belgeleme amaçlı çalışma yapıldığı, 3’ünde ise belgeleme dışında ayrıca taşıma işleminin yapıldığı tespit edilmiştir. Bütününe göre değerlendirildiğinde; taşıma işleminin yüzde 1.89, belgeleme çalışmasının ise yüzde 23.4 oranında olduğu görülmektedir. Alanda “yerinde koruma” ve “arkeolojik/kültürel rezerv ile koruma” çalışmasına ise rastlanılmamıştır” bilgileri yer alıyor.

Miyadun Kilisesi
Fotoğraf: Kemal Özer

Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün Gemici Kilisesi dediği ama halk dilindeki adı Miyadun Kilisesi olan ve bölge müdürlüğü tarafından tescillenen bu yapı ve bunun gibi tescillenmeyi bekleyen onlarcası nasıl korunacak?

Söz Dersim Kültürel ve Doğal Miras Koruma Girişimi Sözcüsü Avukat Barış Yıldırım’da:

“2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca bir an evvel gerekli idari, adli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Yöremizde hukuksal olarak korunması gereken pek çok taşınmaz kültür varlığı var. Ülkemizin de taraf olduğu uluslararası sözleşmelere göre taşınmaz kültür varlıklarının tespiti ile tescili zorunlu.”

Miyadun Kilisesi
Fotoğraf: Kemal Özer

Sekiz ay sonra, bir arkadaşım bana kilisede bulunan gençlerin videosunu gönderdi, gençler kazılacak yeni bir kilise bulduklarını düşünüyorlardı ama biz bu duruma gülüyorduk. Miyadun’da hiç hazine yoktu çünkü. Fakir bir köydü. Hazineleri kitaplar ve eğitimdi. Bugün bile bu köyün torunları kitaplarla ve eğitimle zengin. Kitaplar ailemin hazinesiydi. Kültüre, tarihe önem verilmeden daha önce birçok tarihi eser yok edildiği için Miyadun’un yok edilmesinden korktuğumu da söylemeliyim.

Lütfen söyler misiniz bana bugün kilisenin durumu nedir? Su seviyesi hangi aylarda yüksek, hangi aylarda düşük? Görkemli kilisenin bulunduğu bu köy, ailemden kalan tek şey, bizden alınan ev. Kilise fotoğraflarımdan bazılarını, öğretmen olan ve daha sonra Halep’te rahip olan büyük büyükbabamın bir resmini ve öğretmen olan büyükbabamın bir resmini maile ekledim.”

https://www.evrensel.net/haber/433022/tarihi-miyadun-kilisesinin-tescili-var-korumasi-yok 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *