Şapin-Garahisar, Şabin-Garahisar, Şebinkarahisar. Batı Ermenistan’ın Sebastia (Sivas) Vilayeti’nde bulunan sancak ve şehir. Günümüzde, Türkiye’nin Giresun İli, Şebinkarahisar İlçesi’nin merkezi. Araştırmacılar tarafından tarihi Nikopolis bölgesinin Mavrokastron (Yun. Karakale) kale-şehriyle özdeşleştirilmektedir. Bölgenin Osmanlıların eline geçmesinden (1473) sonra kale-şehrin ismi Şapin-Garahisar olarak değiştirilmiştir.
XVII. yüzyıl seyyahı Evliya Çelebi’ye göre Şapin-Garahisar’da 750 dükkân, çok sayıda atölye, 2 hamam, 9 mahalle ve 1600 hane nüfus vardı. Şehrin, 3 madeni kapısı olan surları 70 burç ve 100 engelle tahkim edilmiş, su ve tahıl depolarına sahipti. Kemerli kapılarından birinin girişinde devlet sembolü olan iki başlı kartal resmedilmişti.
Birinci Dünya Savaşı arifesinde Şapin-Garahisar’da 7 binin (1200 hane) üzerinde Ermeni yaşamaktaydı. Surb (Aziz) Astvadsadsin ve Surb Pırkiç (bazı belgelerde üçüncü olarak Surb Stepanos da geçmektedir.) kiliseleri, Muşeğyan ve Surb Pırkiç okulları ile kız ilkokulu vardı.
Şehri faal bir zanaat ve ticaret merkeziydi, şap ve farklı sanayi ürünleri ile meyve ile tahıl ihraç edilmekteydi. Şapin-Garahisar, Sebastia Vilayeti’nin aynı adla anılan Sancağı’nın merkeziydi.
Ermeniler genelde Şapin-Garahisar’da ve Suşehri ile Andreas (Enderes, Aşkharova, tarihi Aşkharhaberd) kazalarının 40’ın üzerinde yerleşim yerlerinde yoğunlaşmışlardı. Andreas (4 bin nüfus) ile Tamzara (3–3500) kasabaları, Ağvanis (Ağvınis), Aydspıter (Büyük veya Yukarı ve Aşağı), Aneğri (Anerği), Arğavis (Ağravis), Burg (Bürg), Dsiperi, Mışaknots (Mışkınots), Sis, Kırtanots yerleşimleri ve köyleri tanınmıştı.
Surb Arakelots (bir zamanlar, dini önderlik), Karmırak, Surb Nışan ve Tamzara’nın Surb Gevorg manastırları bu bölgede bulunmaktaydı.
Şapin-Garahisar Ermenileri 1895-96 Abdülhamit katliamlarına maruz kalmış ve Soykırımdan kurtulabilen az sayıda kişi Doğu Ermenistan’a ve farklı ülkelere sığınmışlardır.
General Andranik ve mimar Toros Toramanyan, Şapin-Garahisar doğumludur.
Küçük Ermeni Ansiklopedisi, IV. cilt, Yerevan, 2003.
Leave a Reply