Թուրքիան պատրաստ չէ զիջել իր դիրքերը և ստանալ Ադրբեջան, որը թուրքական աշխարհում կարող է մրցակցել իր դերի և հեղինակության հետ. Արա Պողոսյան

Թուրքիա-Ադրբեջան հարաբերություններում լարվածության բազմաթիվ նմանատիպ էպիզոդներ եղել են, ընդ որում՝ տարբեր աշխարհաքաղաքական պայմաններում։ Սա բոլոր դեպքերում կապված է Ադրբեջանի տարածաշրջանային դիրքավորման հետ, ինչպես նաև Ադրբեջանի ժամանակակից իշխանությունների դիրքավորման, իշխանավարման, իշխանության պահպանման, կլանային բնույթի պահպանման կամ կերպափոխման հետ։ Այսինքն, այստեղ կան համալիր հարցեր, որոնք կապված են նաև Ադրբեջանի՝ Հայաստանի նկատմամբ տարած հաղթանակից հետո դիրքավորման հետ։ Այս մասին «Փաստինֆոյի» հետ զրույցում ասաց քաղաքագետ Արա Պողոսյանն՝ անդրադառնալով Թուրքիա-Ադրբեջան հարաբերությունների որոշակի լարվածությանը, Ալիևի հայտարարությանը, որով նա կոչ է անում Թուրքիային չմիջամտել իրենց ներքին գործերին։

Պողոսյանի դիտարկմամբ՝ այս անգամ այդ լարվածությանը նպաստեց նաև Ադրբեջանի վերջին հայտարարություններից մեկը, որով, ըստ էության, Ալիևը հայտարարում էր, որ աշխարհում կա երկու գերակայություն՝ Չինաստանը և Միացյալ Նահանգները։ «Սա նաև որոշակի իմաստով մարտահրավեր էր տարածաշրջանային դերակատարներին՝ թե՛ Թուրքիային, թե՛ Իրանին, և ինչ-որ իմաստով նաև Ռուսաստանին, որովհետև Ռուսաստանը դիրքավորվում է որպես բազմաբևեռ աշխարհի կարևոր բևեռներից մեկը. բնականաբար, այսպիսի հայտարարությունը հենց մարտահրավեր էր Ռուսաստանի կարգավիճակի ամրագրման փորձերին։ Եթե մենք դիտարկենք որպես ընդհանուր և փոխկապակցված գործոնների շարք՝ կտեսնենք, որ որքան էլ տեղի են ունենում Ադրբեջանի ներքին պրոցեսներ, այն մեծ հաշվով բավականին լայն կապ ունի լայն աշխարհագրության հետ»։

Նրա գնահատմամբ՝ այստեղ նաև բավականին կարևոր դերակատարում ունի Ադրբեջանի նոր ժամանակակից կերպափոխումը։ «Այսօր Ադրբեջանը կանգնած է լրջագույն ընտրության առաջ՝ պահպանե՞լ իսլամական դեմքը, թե՞ քայլ կատարել դեպի այլ ինքնություն։ Ադրբեջանական ազգային ծրագիրը կամ ինքնությունը ձևավորվել է Ադրբեջանում այդ իշխանության պահպանման տեսանկյունից մեկ շատ կարևոր գործոնի վրա։ Դա հակահայկականությունն է և Հայաստանի կողմից հակաադրբեջանական քարոզչությունը, Հայաստանի կողմից հակաադրբեջանական գործողությունները, որոնք նրան դարձրել են գոյաբանական խնդիր, և տասնամյակներ շարունակ Հայաստանը համարվել է ադրբեջանական ազգային ծրագրի համար գոյաբանական սպառնալիք, ու ամբողջ ադրբեջանական ինքնությունը կառուցվել է հենց սրա վրա։

Հիմա, երբ, ըստ էության, սա այլևս աշխատող ազգային ծրագիր չէ, ստեղծվել է գոյության ինքնության պահպանման կամ փոխակերպման խնդիր, և Ալիևները, կարծես թե, բավականին հմտորեն փորձում են սա իրականացնել այդ դերակատարման համատեքստում՝ որպես տարածաշրջանային նոր դերակատար, որից կախված են լինելու տարածաշրջանի գրեթե բոլոր հիմնական նախագծերը։ Բայց այստեղ, բնականաբար, Ալիևների մոտ ձևավորված պատկերացումը, որ այլևս իրենք բավականաչափ անկախ են, նաև Ալիևի կողմից հաճախ հնչեցվող ձևակերպումը, որ 44-օրյա պատերազմը Ադրբեջանի իրականացրած գործողությունն է, հաղթանակը Ադրբեջանինն է (թեպետ ընդունում են, որ Թուրքիայի կողմից ստացել են դիվանագիտական և քաղաքական աջակցություն)… Բայց հենց այստեղ է, որ գալիս է բախումը Թուրքիայի հետ, քանի որ Թուրքիան բավականին լուրջ դերակատարում է ունեցել թե՛ մարդկային առումով, թե՛ ռեսուրսային առումով, թե՛ պատերազմին իր մասնագետների անմիջական ներգրավվածության առումով, թե՛ թուրքական հետախուզության, ռազմական տեխնիկայի, սպառազինության մատակարարման և անմիջական մասնակցության առումով, և, բնականաբար, Թուրքիան պատրաստ չէ զիջել իր դիրքերը և ստանալ Ադրբեջան, որը ինչ-որ իմաստով նաև թուրքական աշխարհում կարող է մրցակցել Թուրքիայի դերի և հեղինակության հետ»։

Քաղաքագետի գնահատմամբ՝ այսօրվա ձևավորված դասավորվածությունում ինչ-որ պահի Ադրբեջանը ստիպված է լինելու նահանջել ինչ-որ տեղ, ու պարտադիր չէ, որ հենց գլխաշորի՝ հիջաբի կրման դեմ պայքարում։ «Ադրբեջանը փորձում է զարգացնել աշխարհիկացման գաղափարը և դիրքավորվել որպես արևմուտք-արևելք կամ արևմուտք-իսլամական աշխարհ յուրօրինակ պետություն, և ռեսուրսային, քաղաքական, դիվանագիտական հնարավորությունների առումով, ես կարծում եմ, որ այսօր ցուցադրվող կամ երևացող ներէլիտար բախումները չեն կարող լայն առումով վերաճել (գոնե թե այսօր կամ այս պահին) Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերությունների էական կերպափոխման գործոնի։ Բնականաբար, կլինեն որոշակի սրացումներ, բայց ինչ-որ պահի դրանք կհարթվեն, որովհետև հատկապես Թուրքիայի նոր դիրքավորման առումով չափազանց կարևոր է Ադրբեջանի գործոնը, իսկ Ադրբեջանը ինչ-որ պահի ամեն դեպքում կհասկանա, որ այն փառքը, որ այսօր վերագրում է իրեն, դա այնքան էլ իր փառքը չէ, և ստիպված կլինի համակերպվել Թուրքիայի «կրտսեր եղբոր» կարգավիճակին, քանի որ Ալիևների Ադրբեջանը չունի հնարավորություններ գնալու առճակատման Թուրքիայի հետ։ Ավելին, առճակատում կարող է լինել նաև տարածաշրջանային մյուս դերակատարների՝ Ռուսաստանի և Իրանի հետ, քանի որ այդ երկրներն ունեն իրենց սեփական պատկերացումները տարածաշրջանի մասին»։

https://www.pastinfo.am/hy/news/2026/10/14/0020102010/1983939