Հին-հին ժամանակներում, երբ մարդը մեռնում էր՝ հետը թաղում էին նրա սիրած բաները, որպեսզի հանդերձյալ աշխարհում վայելի դրանք։ Մեկի գերեզմանում հաց ու ջուր էին դնում, մյուսում՝ ոսկի ու սայլ, երրորդում՝ մեղր ու գինի։ Հայոց Քաղիրթ գետի ափերին էլ սովորություն կար մարդկանց հետ թաղելու աղ ու ձի։
Բայց ահա Հայոց աշխարհի հզոր տիրակալ Արամը, որ հոգին ավանդեց Քաղիրթ գետի ափին, մահից առաջ իր մոտ կանչեց իշխաններին ու ասաց․
— Իրավ է, մեր երկիրը հարուստ է աղով ու ձիերով, բայց անմտություն է մեծ չարչարանքով աղ հանել հողի տակից և դյուրությամբ թաղել հողի մեջ կամ ձին սպանել և դնել մեռած հոր կողքին և ստիպել, որ որդիները մեջքով կրեն ձիու բեռը։ Եւ, վերջապես, ձին միայն բեռնակիր չէ։ Առանց ձիու Հայոց աշխարհը կդառնա հետիոտն և չի կարող դիմագրավել ասպատակողներին։ Դրա համար էլ հրամայում եմ՝ այսուհետև մեռելների հետ ոչ աղ թաղել, ոչ էլ ձի։ Աղն ու ձին պահեք, աղն ու ձին պահեք։
Ժողովրդին դուր եկավ Արամ նահապետի աղն ու ձին պահեք խոսքը։ Քաղիրթ գետի ափերին այդ խոսքն այնքան կրկնվեց, որ Հայոց աշխարհի այդ նահանգը կոչվեց Աղն ու ձին պահեք, որ հետո սեղմվեց և դարձավ Աղձնիք։ Այս նահանգում էր գտնվում Հին Հայաստանի նշանավոր մայրաքաղաքներից մեկը՝ Տիգրանակերտը։ Աղձնիք նահանգն ուներ 11 գավառ․ Անգեղտուն, Նփրկերտ, Աղձն, Քաղ, Կեթիկ, Տատիկ, Ազնվաձոր, Երխեթք, Գզեղխ, Սալնոձոր, Սանասունք։ Վերջինս հետագայում կոչվեց Սասուն։
Հայկ Խաչատրյան, «Հայկական տեղանվանապատում»
Leave a Reply