Սասունի վանքերը

Սասունում հիշատակում են տասնյակ վանքեր, եկեղեցիներ և ուխտատեղիներ՝ Մատին Առաքեալ, Աթանիա, Սբ. Աղբերիկ, Սբ. Թեոդորոս, Սբ. Հովհաննես, Մարաթուկ, Հռեցվար, Քիսթըվառ, Քառասուն Մանկունք, Սբ. Վառվառ, Սբ. Սարգիս, Սբ. Աստվածածին, Սբ. Գևորգ, Սբ. Խաչ, Մեղօք Քար, Սբ. Հակոբ և այլն: Սասունի գլխավոր սրբավայրերն էին Սբ. Պետրոս Առաքեալի վանքը, որը գավառի եպիսկոպոսի առաջնորդարանն էր, և Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին:

19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի դրությամբ Սասունի վանքերից և եկեղեցիներից մի քանիսին էին գործող: Մնացածները լքված էին, կիսավեր: Ուխտագնացության օրերին կատարվում էր եկեղեցական արարողություններ:

Սբ. Պետրոս Առաքեալի վանք

Վանքը հիմնադրվել է 9-րդ դարում, գտնվում է Սասունի Մարաթուկ լեռան արևմտյան ստորոտին Գոմք և Միջգեղ գյուղերի մոտ: Վանքը հայտնի է նաև Մատնեվանք, Մատին-Առաքեալ, Մատին առաքելոյ, Ճկութի Սբ. Պետրոսի, Փսանքի Գոմաց անուններով: Այն Սասունի առավել նշանավոր վանքերից մեկն է:

Սասունցիների շրջանում տարածված ավանդության համաձայն՝ Պետրոս Առաքյալը երևացել է իր գործած մեղքերով հայտնի Գոմք գյուղի գյուղապետին՝ տալով նրան իր ճկույթի ոսկորը և պատվիրել Սասունի մեջ վանք կառուցել և մասունքը դնել այնտեղ:

Իր գեղեկցության շնորհիվ տեղացիների կողմից ստացել էր քրդերեն «Պուքէ ճէննէթէ» (Դրախտի հարս) անունը։ Վանքի մաս էր կազմում Սբ. Աստվածածնի վկայարանը։

1242 թուական, Աւետարան, Սուրբ Կարապետի վանք: Գրիչ՝ Վարդան: Ներկայիս կը գտնուի Երեւանի Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ, ձեռագիր № 3528 (Աղբիւր՝ Ա. Գէորգեան, Անանուն հայ մանրանկարիչներ, Երեւան, 2005)։

2) 1272 թուական, Աւետարան, Տարօնի շրջան: Գրիչ՝ Կարապետ, Կիրակոս: Ներկայիս կը գտնուի Երեւանի Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ, ձեռագիր № 284 (Աղբիւր՝ Ա. Գէորգեան, Անանուն հայ մանրանկարիչներ, Երեւան, 2005)։

Միջնադարի ժամանակաշրջանում վանքն ուներ ժառանգական առաջնորդություն. այնտեղ էին նստում Սասունի թեմի առաջնորդները։ Վանքը հարուստ էր իր կալվածքներով. «Ունէր աւելի քան 200 թեմական գիւղեր, մշակելի ընդարձակ հողեր, այգիներ, հատաններ եւ խոտհունձեր, զորոնք կը մշակէր եւ հարիւրաւոր ոչխարներ եւ տաւարներ կը պահէր. ունէր նաեւ շարժուն հարստութիւններ, մանաւանդ Վարդան Մամիկոնեանի պողպատէ վահանը, որ մեծ խնամքով կը պահուէր գանձարանին մէջ իր պատեանով…»:

17-րդ դարի սկզբին Արևմտյան Հայաստանի վանքեր այցելած Սիմեոն Լեհացին վանքի մասին հաղորդում է հետևյալ տեղեկությունները. «Մին` Մատնէվանք, ուր կայ Պետրոս առաքելոյն մատն եւ այլ բազում նշխարք, զոր եբեր Սասնցի տանուտէրն ի Հռոմայ եւ շինեաց ի վերայ եկեղեցին եւ կոչեաց Մատնէվանք»:

20-րդ դարի սկզբներին վանքը գործող էր։ Վանքի մեջ կար դպրոց։ Վանահայրերն էին` Պետրոս Վարդապետ Աստուածատրեան և Ստեփան վարդապետ Պաղտասարեան:

Կարինե Գրիգորյանի ֆեյսբուքյան էջից

https://www.facebook.com/karine.grigoryan.378