Հայ մանկական գրականությունը խոստումնալից է

Բագրատ Էստուկյան

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից արևմտահայերենը վտանգված լեզուների ցանկում ներառվելուց հետո, բնականաբար, կարելի է խոսել այս լեզվին վերաբերող ինչպես կրթական նյութերի, այնպես էլ լրացուցիչ կրթական հրատարակությունների նկատելի աճի մասին: Անցյալ երկուշաբթի մեր թերթ այցելած մանկավարժներն ու գրողներն այդ ջանքերի կոնկրետ օրինակ էին:

Թուրքիայի հայ փոքրամասնության դպրոցների ուսուցիչների հիմնադրամի և ասոցիացիայի վետերան մանկավարժ Մարի Նալջըն, Պեզճեանի դպրոցի տնօրեն Կլոդյա Ալթըփարմաք Դեմիրը, Եսայան դպրոցի ուսուցչուհի Սիբիլ Ավագօղլուն և հեղինակ Դալար Նալջըն մեր սեղանին թողեցին երեք արժեքավոր աշխատանք։ Առաջինը գրքույկ էր, որը պարունակում էր արժեքավոր տեղեկություններ դինոզավրերի և բրածոների բացատրության մասին՝ պատկերազարդված տեղեկատվական նկարներով։ Աշխատանքը Կլոդյա Ալթըփարմաք Դեմիրի հեղինակությամբ էր։ Իրոք, էջերը շրջելիս տեսանք, որ նախապատմական ժամանակներում ապրած հսկա կենդանիների բազմազանությունը, նրանց չափերի համամասնությունը մարդու մարմնի հետ և ավելի շատ տեղեկություններ փոխանցվում էին դյուրընթեռնելի ոճով։

Երկրորդ աշխատանքը Սիբիլ Ավագօղլուի կողմից հայերենով պատրաստված սուդոկուի տուփ էր։ Տուփը պարունակում էր 20 քարտ՝ 120 տարբեր ձևերով և խորհրդանիշներով, որոնք ներկայացված էին պայուսակի մեջ։ Ուսուցումը զվարճանքի հետ համատեղելը, անկասկած, շատ արդյունավետ մեթոդ է մանկապարտեզի և տարրական դպրոցի առաջին դասարանների աշակերտների համար։ Սուդոկուն ունի այս նպատակին հաջողությամբ հասնելու ներուժ։

Երրորդ աշխատանքը Դալար Նալջըի «Նվերների տուփ և փերի» պատմվածքն էր։ Այստեղ հեղինակը անդրադարձել է ատամների ծկլթման, կամ կաթնատամների թուլացման և ընկնելու խնդրին, որը յուրաքանչյուր երեխա զգում է։ Սա կարող է բավականին տրավմատիկ հետևանքներ ունենալ, եթե նախնական գիտելիքներ չլինեն։ Երբ երեխան սկզբում զգում է ատամներից մեկի թուլացումը, ապա անսպասելիորեն ընկնելը, նա բնականաբար կարող է անհանգստանալ։ Գիրքը կառուցված է այս տարիքային խմբի երեխաներին նախապես տեղեկացնելու և նրանց նախազգուշացնելու համար, թե ինչ է սպասվում։

Այսօրվա մանկական գրականությունը պահանջում է ավելի զգույշ գրել, քան անցյալում։ Դասական հեքիաթների որոշ պատմություններ այսօրվա մանկավարժների կողմից լիովին մերժվում են։ Իրոք, գայլի կերպարանքը, որը կուլ է տվել տատիկին, ապա հագել է նրա հագուստը և սպասում է, թե երբ պիտի ուտի նրա թոռնիկին, որին հաջորդում է որսորդը, որը փրկում է տատիկին՝ բացելով գայլի փորը, կարող է անդառնալի հետևանքներ ունենալ երեխայի երևակայության վրա։ Դալար Նալջըի պատմությունը, այս առումով, ժամանակակից հեքիաթային պատմողականության չափազանց հաջողված օրինակ է։

Նաև հարկ է նշել, որ այս բոլոր աշխատանքները հրատարակվել են Ուսուցիչների հիմնադրամի միջոցներով և անվճար կբաշխվեն հայկական դպրոցներին։ Այս այցելության հետ մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում «Արաս» հրատարակչությունը թողարկել է նաև Մհեր Բեքարյանի (Մահիր Օզքան) հեքիաթների գիրքը՝ «Գարմըլիգը»։ Մհեր Բեքարյանի աշխատանքը պատմում է «Գարմըլիգ» անունով կարմրավուն ձկան մասին, որը լողում է Ճորոխ գետի հոսանքին դեմ, դեպի իր աղբյուրը։ «Գարմըլիգը» հաղթահարում է տարբեր վտանգներ և ապրում հետաքրքիր արկածներ, և, ի վերջո, հասնում է իր նպատակին պատմության ավարտին։ Այս պատմության կարևոր տարրերից մեկը հեղինակի կողմից իր սեփական աշխարհագրության՝ Քաջքար լեռների, Սև ծովի և Ճորոխ գետի հետ հաստատված պատմողական միասնությունն է։

Այս հեքիաթը, որտեղ լեռը խոսում է, իսկ արջը՝ ձայն ունի, հավանաբար կգրավի բոլոր այն երեխաների հետաքրքրությունը, ովքեր կարդում կամ, ավելի ճիշտ, լսում են այն։

https://www.agos.com.tr/tr/haber/ermeni-cocuk-edebiyati-umut-vaat-ediyor-35979

Թարգմանեց Տիգրան Չանդոյանը

www.akunq.net