Հայ կանայք Ցեղասպանության ժամանակ զոհ էին

Ավելի վաղ «Orphans of the Genocide» ֆիլմում Հայոց Ցեղասպանությունից հետո որբացած երեխաների պատմությունը ներկայացնող Բարեդ Մարոնյանն այս անգամ  «Women of 1915» (Կանայք 1915 թ.) փաստավավերագրական ֆիլմում անդրադարձել է ցեղասպանության ժամանակ կանանց հետ տեղի ունեցած դեպքերին: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում բնակվող, Լիբանանում ծնված Մարոնյանի հետ զրուցել ենք իր առաջին նախագծից («Ցեղասպանության որբերը»)  7 տարի անց նկարահանված  «Կանայք   1915 թ.» ֆիլմի շուրջ:

– Հայտնի է, որ ցեղասպանության ժամանակ հայ տղամարդիկ միանգամից սպանվել են, սակայն կանաց ճակատագիրը մի փոքր այլ է եղել: Փաստավավերագրական ֆիլմում շատ է խոսվում հայ կանանց սեռական ստրկության ենթարկելու կամ նրանց վաճառելու մասին:  Այս տեսանկյունից դիտարկելիս` ինչպե՞ս կբնութագրեք ֆիլմում պատկերված կանանց  ցեղասպանությունը:

– Եթե հաշվի առնենք ցեղասպանության ժամանակ հայ կանանց հետ տեղի ունեցածները, գուցե և պետք է  լուրջ ընդունենք «Կանայք 1915 թ.» փաստավավերագրական ֆիլմում մի քանի անգամ օգտագործվող, սակայն իրականում գոյություն չունեցող «տեսակի ոչնչացում» տերմինը: Օսմանցի զինվորները, հայ տղամանդկանց սպանելով կամ նրանց աշխատանքային ճամբարներ ուղարկելով, կարողացան բաժանել հայ ընտանիքները: Այս իրավիճակում հայ կանանք հեշտորեն թիրախ դարձան ու անպաշտպան մնացին: Հայ կանայք ստրկացվել են, հարեմներ  ուղարկվել ու հարճ դարձվել, որպես ստրուկ վաճառվել են և իրենց կամքից անկախ թուրք, քուրդ կամ արաբ ընտանիքների անդամ դարձել: Փաստավավերագրական այս ֆիլմը, 1915 թ. հայ կանանց ապրած մղձավանջը ներկայացնելու հետ մեկտեղ, կենտրոնանում է այն պատմությունների վրա, որոնցում հայ կանայք փրկվում են, դիմադրություն ցույց տալիս: «Կանայք 1915 թ.» ֆիլմում ֆենոմեն է նաև այն կնոջ կերպարը, ով, իր սեփական կյանքը չխնայելով, Ամերիկայից, Եւրոպայից կամ Սկանդինավյան երկրներից եկել է Օսմանյան կայսրություն ու փրկել հազարավոր կանանց ու երեխաների կյանքեր:

– 1915 թ. կանանց հետ տեղի ունեցած դեպքերի թեման վերջին տարիներին է լայն տարածում գտել: Ի՞նչ եք կարծում, ի՞նչն է պատճառը, որ  ցեղասպանության ընթացքում կանանց ապրումների մասին այսքան ուշ են սկսել խոսել:

– Իմ նախորդ ծրագրում` «Orphans of the Genocide» (1915 թ. որբերը) երբ անդրադարձել էի ցեղասպանությունից հետո որբ մնացած երեխաների թեմային, հստակորեն նշել էի, որ ցեղասպանության ընթացքում ողջ մնացած երեխաներին փրկել են կանայք: Իսկ երբ իմացա, որ այդ կանանցից ոմանք հայ չեն եղել, ավելի զարմացա: Նրանց մեջ կային միսիոներներ, հասարակական աշխատանքներ կատարողներ, կամավորներ. նրանցից ոմանք զոհվել են երեխաներին փրկելու համար: Այս պատճառով էլ ցանկացա նկարահանել մի ֆիլմ, որի գլխավոր թեմատիկան հայ ու ոչ հայ կանանց պատմությունները կլինեն: Այս ֆիլմն ամբողջապես  1915 թ. ընթացքում կանանց հետ տեղի ունեցածների մասին է:

– Փաստավավերագրական ֆիլմում առկա են ցեղասպանությունից փրկված Ավրորա Մարդիգանյանի վկայությունները: Ըստ Ձեզ՝ կանայք ի՞նչ դեր են կատարել  ցեղասպանության հիշողությունների պահպանման ու մինչև մեր օրերը հասցնելու գործում:

– Ցեղասպանության սկզբում հայ կանայք վայրենաբար սպանվել են: Ցեղասպանության ընթացքում բռնաբարությունը հաճախ կատարվող երևույթ է եղել: Բայցի այդ՝ նրանք ստիպված են եղել տեսնել, թե ինչպես են սպանվել իրենց ընտանիքի անդամները: Հայ կանայք ծեծվել են, ստրկացվել, սեռական ոտնձգության ենթարկվել, ճնշվել են:

Ի վերջո ոմանք տրամաբանության մեջ չտեղավորվող այդ դժվարությունները հաղթահարել են ու փրկվել: Այն ժամանակ, երբ որոշ կանայք թուրքերի, քրդերի, արաբների կողմից իսլամացվել են, նրանց մի մասը դիմադրություն է ցույց տվել ու կարողացել է փրկվել: Այդ պատճառով հայ կանայք ցեղասպանության ժամանակ միանշանակ զոհ են եղել: Բայց պայքարել են, մի կերպ փրկվել ու ցեղասպանությունից հետո ոտքի են կանգնեցրել հայկական սփյուռքը: «Կանայք 1915 թ.» ֆիլմում մենք անդրադարձել ենք հայ կանանց` զոհ լինելու թեմային, սակայն հիմնականում կենտրոնացել ենք ու գովերգել այն պատմությունները, որոնցում հայ կանանց հաջողվել է փրկվել:

– Ավելի վաղ ֆիլմ էիք նկարահանել ցեղասպանության ժամանակ որբացած մանուկների մասին, իսկ այժմ անդրադաձել եք 1915 թ. կանանց հետ տեղի ունեցած դեպքերին: Հաջորդ նախագծում ի՞նչ թեմա եք պատրաստվում արծարծել:

– Թ՛ե «1915 թ. որբերը» ֆիլմում, թ՛ե «Կանայք 1915 թ.» ֆիլմում ներկայացնում ենք ցեղասպանության տարբեր ասպեկտները, սակայն դրանցից և ոչ մեկը որպես ֆիլմ չենք խորացնում: Հավատարիմ մնալով իմ ավանդույթներին` հաջորդ նախագծով անդրադռնալու եմ համիդյան ջարդերի ժամանակ սկսված ու մինչև մեր օրերը շարունակվող մի գեղեցիկ փրկության/սիրո պատմության:

http://www.agos.com.tr/tr/yazi/19680/ermeni-kadinlar-soykirim-boyunca-kurbandilar

Թարգմանեց Անի Մելքոնյանը