Բուրսայի հայերի անհետացող պատմությունը. «Ակօս»-ի անդրադարձը հայկական թաղամասի մասին

Օսմանյան արխիվներում տարբեր անուններով հիշատակված Բուրսայի Մետաքսագործների թաղամասում գտնվող Սուրբ Աստվածածին հայկական եկեղեցին հայերի հեռանալուց հետո դպրոցի է վերածվել։ Եկեղեցու մասին տեղեկություններ հավաքելու ընթացքում պարզվում է, որ այս թաղամասը հայերի մասին անհետացած պատմություններով է լի. տեղեկացնում է «Ակօս» շաբաթաթերթի կայքը։
Օսմանգազի մետրոյի կայարանում իջնելիս Բուրսայի պատմության վերաբերյալ լուսանկարներ ենք տեսնում։ Դրանց մեջ ուշադրություն է գրավում Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու նկարը։
Եկեղեցին Բուրսայի և դրա շրջակայքի հայերի հոգևոր և հավատքի կենտրոնն է եղել։ Աղբյուրների փոխանցմամբ՝ նույն շինության մեջ նաև հայկական դպրոց է եղել։
Եկեղեցին նախքան փլվելը որպես կինոթատրոն, ապա որպես ամուսնության պալատ է հիշատակվում պատմության մեջ։
Եկեղեցու մոտ գտնվող երկհարկանի առանձնատունն էլ, չնայած անխնամ մնալուն, դեռ կանգուն է։ Ժամանակաշրջանի կարևոր հոգևորականներին հյուրընկալած այդ առանձնատունը թաղամասից հայերի հեռանալուց հետո անտեր է մնացել։

Թաղամասի բնակիչները դժգոհում են, որ քաղաքապետարանն այդ հին շինությունը չի կարևորում, և այն կործանման վտանգի առաջ է հայտնվել։
Թաղամասի բնակիչներից Լերզան Աքբաշը հիշում է եկեղեցու գոյության մասին և ասում, որ այժմ գործող խանութի կողքին է եղել այն, ինչից հետո վերածվել է թութուն պահելու պահեստի։ «Հետո այնտեղ համերգային դահլիճ է եղել, իմ ծնողներն այնտեղ համերգի էին գնում։ 1980թ. հետո քանդվեց։ Մեր թաղամասում առաջ երկհարկանի տներ էին, ներկայիս շենքերը չկային»։
Թաղամասի՝ 1844թ. փաստաթղթերից երևում է, որ այդ տարիներին շրջանում ոչ մուսուլմաններ են բնակվել։ Թաղամասը 100 տնից է բաղկացած եղել։ Նշան Թաքթաքյանի մետաքսի գործարանի շնորհիվ անվանում ստացած թաղամասի բնակիչների մեծ մասը հենց մետաքսագործությամբ է զբաղվել։ Հետագայում հայկական եկեղեցու մոտ գտնվող դպրոցը ձերբակալված հայերի և հույների համար որպես բանտ է ծառայել։
Հայերի տեղահանությունից (Հայոց ցեղասպանությունից-Ակունքի խմբ.) հետո դատարկված թաղամասի դպրոցը շարունակեց ծառայել նպատակին։
Թաղամասի բնակիչներից Օզջան Գյոչմենոզը Մետաքսագործների թաղամասի անցյալի մասին հետևյալն է պատմում. «Թաղամասը նախկինում հայկական թաղամաս էր։ Մեր տան առաջ շատ գեղեցիկ, փայտաշեն տուն կար, ասում էին՝ քահանայի տուն է։ Մի օր մեր դռան առաջ մի ֆայտոն կանգնեց։ Պարզվում էր՝ իջնող կինը մեր տան տիրուհին էր։ Մենք ցանկացանք հյուրասիրել նրան, սակայն նա միայն ջուր խնդրեց։ Մեր թաղամասի ջուրը Բուրսայի ամենահամեղ ջուրն էր։ Տիկինը հենց այդ ջրից խմել էր ցանկացել։ Այժմ թաղամասի հին տներից միայն մեկ շինություն է մնացել»։
Թաղամասի ներքևում հայկական գերեզմանատուն է եղել, որը, սակայն, տեղափոխել են և տեղը գրադարան կառուցել։ Գրադարանի աշխատակիցն ասում է, որ դա շատերից է լսել, սակայն որևէ փաստաթուղթ չկա։
Թե որտեղ են այժմ գերեզմանաքարերը, հայտնի չէ։
Մետաքսագործների թաղամասում այժմ բետոնե շինություններ կան, որոնք ծածկել են պատմությունը։
Այսօր Օսմանգազի մետրոյում հպարտությամբ ցուցադրված, հայերին և հույներին պատկանած կառույցները, ցավոք, այլևս չկան…
http://www.tert.am/am/news/2014/07/07/bursa/