ՕԼԹԻ

ՕԼԹԻ, Ողթիք, Ուղթիք, Ուղթիս, Ուխտիք, Ուխտյաց քաղաք, Աղթիք. քաղաք Տայք նահանգի Ոքաղե գավառում, Բոխաի աջ վտակ Օլթիի ափին: Սռաջին անգամ հիշատակվում է X-XIդդ. աղբյուրներում: Նախապես պատկանել է Մամիկոնյանների նախարարական տանը, որից հետո անցել է Բագրատունիներին, եղել Տայքի կյուրեղապատության կենտրոնը: Վերջինիս վերացումից (1000թ.) հետո նահանգի հետ միացվել է Բյուզանդական կայսրությանը: Հետագայում Օլթին, մնալով հիմնականում հայաբնակ քաղաք, գտնվել է սելջուկյան թուրքերի, մոնղոլների, թուրքմենական ցեղերի, իսկ XVIդ` Թուրքիայի տիրապետության ներքո: 1829թ. ամռանը ռուսական զորքերը կարճ ժամանակով գրավել են Օլթին: 1877-78թթ. ռուս-թուքրական պատերազմից հետո նորաստեղծ Կարսի մարզի կազմում այն միացվել է Ռուսական կայսրությանը, դարձել համանուն օկրուգի կենտրոնը: Ռուսական տիրապետության ընթացքում Օլթին նկատելիորեն բարեկարգվել է`դառնալով բազմամարդ բնակավայր (1914թ.` 3,2 հազար բնակչություն, որից 2,2 հազարը` հայ): Հայերն ունեցել են դպրոց և մի քանի վարժարան:

Քաղաքի արևմտյան մասում է գտնվել Օլթիի բերդը՝ կառուցված Բագրատունիների օրոք` X-XIդդ. (պահպանվել են ավերակները): Բերդի տարածքում է գտնվել Ս. Տիրամայր եկեղեցին, որը վերածվել է վանքի: Քաղաքն ունեցել է երկու հայկական եկեղեցի (Ս.Գևորգ և Ս.Հովհաննես): Օլթի գետի նշանավոր կամուջը կանգուն է ցայսօր:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ`1914թ. վերջին, թուրքական բանակը միառժամանակ գրավել է Օլթին: 1918թ. ապրիլի սկզբին թուրքական զորքերը, վերստին գրավելով քաղաքը, տեղահանել և կոտրոել են հայ բնակչությանը: Փրկվածները գաղթել են հիմնականում Անդրկովկաս: 1920թ.հունիսին Օլթին մտել է Հայաստանի հանրապետության կազմի մեջ: Քեմալական Թուրքիայի և Հայաստանի միջև պատերազմի ժամանակ՝ 1920թ. Սեպտեմբերին, թուրքական զորքերը կրկին գրավել են Օլթին: Հայ բնակչության գերակշիռ մեծամասնությունը վերստին գաղթել է Անդրկովկաս:

Ռուսաստանը, 1921թ. մարտի 16-ի Մոսկվայի պայմանագրով, Կարսի մարզի հետ միասին Թուրքիային է զիջել նաև Օլթին, ինչն ամրապնդվել է Կարսի պայմանագրով:

Ներկայում Օլթին փոքր քաղաք է Թուրքիայի Էրզրումի իլում:

Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Հատոր 4, Երևան, 2003:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *