Թուրքական Evrensel թերթին քեսաբահայության խնդիրը և հայկական սփյուռքի համար Սիրիայի Քեսաբ ավանի ահռելի նշանակությունն է ներկայացրել Վահագն Քեշիշյանը։
«Ակօս»-ի վերահրապարակած հոդվածը ներկայացնում ենք ամբողջությամբ.
«Ժամանակակից հայկական սփյուռքը, այսինքն՝ 1915թ. հետո առաջացած սփյուռքը, ծնվեց Միջին Արևելքում։ Նորաստեղծ Թուրքիայի Հանրապետության հարավային սահմանին մնացած արաբական երկրներում հայերն անցյալ դարի 20-ականներին այսօրվա համայնքների հիմքերը դրեցին։ Այդ օրերից գրեթե մեկ հարյուրամյակ է անցել։
Մերձավոր Արևելքում վայրիվերումներով անցած 20-րդ դարը փոխեց նաև այնտեղի հայերի ճակատագիրը։ Ամեն անցնող պատերազմ ավելի նվազեցրեց Արևելքի հայ բնակչության թիվը։
Սկզբի տարիներին Թուրքիայի տարածքին մոտ մնալ ցանկացող հայերն ամեն անցնող օր իրենց ավելի հեռու գտան։
Որոշները Եվրոպայում, որոշներն էլ Ամերիկայում և Ավստրալիայում հաստատվեցին։ Օրինակ՝ Լիբանանում 15 տարի տևած պատերազմի պատճառով 100 հազար հայ լքեց Մերձավոր Արևելքը։ Այժմ էլ հերթը Սիրիայի պատերազմինն է։
Պատերազմի առաջին տարիներին բախումների վայրերից հեռու գտնվող հայերն իրենց քաղաքներն ու գյուղերը չլքեցին։
Սակայն 2012թ. Հալեպում պայթած առաջին ռումբը և դրան հաջորդած դժոխքը 20 հազար հայի ստիպեց լքել Հալեպը։
Անցյալ շաբաթ Թուրքիայի սահմանին մեկ այլ բնակավայրում՝ Քեսաբում, սկսված դեպքերը մեզ հայերի նոր տեղահանության ականատեսը դարձրին։
Սակայն Քեսաբը Հալեպ չէ։ Քեսաբահայերի համար Քեսաբը նաև ո՛չ Բեյրութ է, ո՛չ էլ Ստամբուլ։ Միջնադարում գոյություն ունեցած հայկական թագավորությունից մնացած հիշատակ է Քեսաբը, շարունակականության խորհրդանիշ է։
Կարճ ասած՝ Քեսաբն այն փոքրաթիվ բնակավայրերից է, որտեղ 1915թ. հետո էլ հայերը շարունակել են ապրել։
Քեսաբի մյուս առանձնահատկությունն էլ այն է, որ հայերն այնտեղ գյուղական կյանքով են ապրում։ Տեղահանությունից հետո հայերի՝ քաղաքներ տեղափոխված կյանքը անցյալի հետ կապը չկորցնելու ամենակարևոր պատճառներից մեկն էր։
Ազդեցությունը միայն քեսաբցիների վրա չէ
Նման մի բնակավայրի վերացումը նախ՝ քեսաբցիների, ապա՝ շատ հայերի կյանքի վրա ազդեցություն է ունենալու։ Ամեն տարի Քեսաբ այցելող, ամառն այնտեղ անցկացնող, Քեսաբի հետ հոգևոր կապ ունեցող մի մեծ համայնքից ենք խոսում։
Սիրիահայ և լիբանանահայ երիտասարդության համար Քեսաբը ճամբարային հավաքներ կազմակերպելու կենտրոն էր, եվրոպացի և ամերիկացի հայերի համար Քեսաբը հայկականության խորհրդանիշն է։
Որքան էլ արկածախնդիր երևա, սփյուռքի համար ինքնությունն այդպիսի բան է։ Հեքիաթի նման հիշվող անցյալը վերապրելու միայն մեկ վայր կար գուցե, և դա Քեսաբն էր։
Սակայն երբ դրա վերացումն է օրակարգում, սփյուռքն ինչպե՞ս չհուսահատվի։ Հույսի վերջին կաթիլը, նախկին հայրենիքից մնացած հուշի կորուստն ինչպե՞ս կազդի, ի՞նչ հետք կթողնի հանրության վրա։ Ահա այդ պատճառներով է, որ սփյուռքը հուսահատության եզրին է։ Անգամ դեռ Հալեպում բնակվող հայերը Քեսաբի պատճառով ևս մեկ անգամ հուսահատություն ապրեցին։
Ամեն օր ռումբերի տակ ապրող հալեպցիներն անգամ հարցնում են՝ «Քեսաբը ձեռքից գնում է, ի՞նչ ենք անելու», իսկ դա ցույց է տալիս, թե Քեսաբն իրականում ինչքան կարևոր տեղ ունի։
1915-ի զգացողությունը
Քեսաբցիների համար փորձությունն այլ է։ Նրանք 1915թ. Մուշից, Ուրֆայից դուրս եկած հայերի զգացողությունն են ապրում։ Ասում են. «Վաղը կամ մյուս օրը վերադառնալու ենք»։ Պահում են տների բանալիները։
Մենք մեկ անգամ արդեն քայլել ենք այդ ճանապարհով։ Ամենադժվարը, իրապես ամենադժվարը մեկի վրա հույս դնելն ու հիասթափվելն է երևի։ Որքան տարօրինակ է, որ այժմ մեր հույսը Սիրիայի օրինական բանակի վրա է, որ նրանք հաղթելու են «Նուսրայի ճակատին», բացելու են ճանապարհը, հայերին էլ ասելու են. «Համեցե՛ք, վերադարձե՛ք ձեր տները»։ Դրանից ավելի վարդագույն երազ կարո՞ղ է լինել։ Երբեք այդպես չի եղել, և եթե մտածենք, որ Քեսաբի դեպքում էլ այդպես չի լինելու, ո՞վ կարող է մեզ հոռետես լինելու համար մեղադրել։
Հույսն այդպես է վերանում, գնում։ Չէ՛, չի վերանում, մոմի պես հալչում է։ Ամեն օր հույսը կորցնելու համար նոր օր է սփյուռքի համար։ Լավ, ասենք պատերազմեցին հայերը։ Զինվեցին, Քեսաբի լեռները ելան, սկսեցին պայքարել, սակայն ինչ էլ անեն, արդեն ոչինչ առաջվա պես չի լինելու։ Ֆիլմերի նման, մուտքը փակվել է, և հերոսներն այն գտնելու համար ամեն օր կարող են պայքարել, սակայն արդեն ո՛չ այսօրն է այսօր, ո՛չ ապագան է նույն ապագան, ո՛չ անցյալն է նույն անցյալը…»։
http://www.tert.am/am/news/2014/04/03/evrensel-kesab/
Leave a Reply