Բոստոնում տեղի կունենա սարսափի միջով անցած երկու հայի մասին պատմող «Աքսորյալները. երազանքի պատմություն» ներկայացման պրեմիերան

ԱՄՆ Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքում այս շաբաթ տեղի կունենա Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող «Աքսորյալները. երազանքի պատմություն» ներկայացման պրեմիերան:

«Մոտ մեկ դար առաջ աշխարհի մյուս ծայրում երկու կանայք իրար նեցուկ կանգնեցին սարսափի` Օսմանյան կայսրության կողմից իրականացված Հայոց ցեղասպանության ժամանակ: Նրանց փրկության պատմությունը մարտի 8-ին բեմ է բարձրանալու»,- «Հայոց ցեղասպանության մասին ընտանեկան հուշերից. ներկայացումը մեկնարկում է» վերտառությամբ հոդվածում գրում է ամերիկյան The Boston Globe պարբերականի թղթակիցը, որը նաև զրուցել է Հայոց ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած վերոնշյալ երկու կանանց ժառանգների` Մարթին Դերանյանի և Ջոյս Վան Դայքի հետ:

«Մայրս, որն անցել էր այդ ամենի միջով, մահացավ, երբ ես նույնիսկ 7 տարեկան չկայի,-The Boston Globe-ի հետ զրույցում պատմել է 89-ամյա Մարթին Դերանյանը և հավելել,-Այնպես որ ողջ կյանքս նվիրել եմ այդ սարսափելի ցեղասպանության միջով անցած մորս ու մնացած բոլոր հերոս կանանց հետ կատարվածի մասին ճշմարտության բացահայտմանը»:

«Աքսորյալները. երազանքի պատմություն»-ը դրամատուրգ Ջոյս Վան Դայքի ստեղծագործությունն է, որի հիմքում ընկած է իր տատի` Էլմաս Սարաջյանի և Դերանյանի մոր` Վարթեր Նազարյանի միջև ըներության պատմությունը:

Վերոնշյալ երկու կանայք ԱՄՆ տեղափոխվել և նոր կյանք էին սկսել 1915թ. ամեն ինչ` այդ թվում իրենց երեխաներին և ամուսիններին կորցնելուց հետո:

Վան Դայքը ժամանակ առ ժամանակ տատին խնդրել էր պատմել իր հետ կատարվածը: «Մենք աքսորվել ենք»,- Դայքի տատի մշտական պատասխան էր` առանց որևէ այլ խոսքի: «Ես այդ պատմության մասին աղոտ բաներ գիտեի, քանի որ
ընտանիքս երբեք այդ մասին չէր խոսում»,-պատմել է  Դայքը:

Էլմասն ու Վարթերն Արևմտյան Հայաստանից Հալեպ էին տեղափոխվել, իսկ 1920թ. Միացյալ Նահանգներ հասել, որտեղ նրանցից յուրաքանչյուրն ամուսնացել էր հայի հետ, երեխաներ ունեցել: Վարթերը մահացել էր 1929թ.` 44 տարեկան հասակում, իսկ Էլմասը 1977թ.  92 տարեկանում` թոռանն այդպես էլ որևէ այլ բան չպատմելով:

«Ես նրան այդ մասին շատ չէի հարցնում, քանի որ դա կարող էր ցավալի լինել նրա  համար: Բայց եթե իմանայի, որ պատրաստվում եմ գրող դառնալ, ամենայն հավանականությամբ, շատ ջանք կգործադրեի և նրան այդ մասին կհարցնեի: Երբ երիտասարդ ես, մտածում ես`շատ ժամանակ ունես այդ ամենի համար»,-նշել է Դայքը:

 Եղեռնից  մազապուրծ եղած վերոնշյալ կանանց երկու ժառանգները` Դերանյանն ուԴայքն առաջին անգամ հանդիպել էին 2003թ. Դայքի` «Մեկ աղջկա պատերազմ» պիեսի բեմադրության ժամանակ:

«Ես միշտ ասում էի, որ ցեղասպանության մասին պիես գրել չեմ պատրաստվում, դա շատ ծանր է, շատ դժվար, շատ ճնշող»,- պարբերականի հետ զրույցում ասել է Դայքը և ավելացրել, որ Դերանյանն է իրեն «ստիպել» այդ այդ մասին գրել` Էլմաս Սարաջյանի և Վարթեր Նազարյանի կյանքի այդ ծանր փուլի մասին տեղեկություններ իրեն տրամադրելով (Դերանյանն այդ տեղեկություններն ստացել էր իր մոր և Դայքի տատի ընդհանուր ծանոթներից»:

«Երբ Մարթինն այդ տեղեկությունն ինձ փոխանցեց, ես հասկացա, որ իմ ձեռքում է  գտնվում տատիս  հետ կատարվածի պատմությունը: Իմ ձեռքում էր այդ երկու կանանց և նրանց հետ կատարվածի մասին ապշեցուցիչ պատմությունը»,-պատմում է Դայքը:

2007թ. Դայքն սկսել էր աշխատել պիեսի վրա. պիես, որի սցենարն անցնում է ժամանակի և տարածության միջով` վերականգնելով անցյալը:

«Իմ նպատակն էր պատմել այս սոսկալի, զարհուրելի պատմության մասին, որպեսզի դա այլևս չկրկնվի ,-ասել է Դերանյանը և հավելել,- Մեզ` կենդանի մնացած այդ կանանց ժառանգներիս համար դժվար է դա անել, սակայն իմ բարոյական պարտքն է կառուցողական կերպով զբաղվել այդ հարցերով այնքան ժամանակ, քանի դեռ կենդանի եմ»:

http://tert.am/am/news/2012/03/05/boston/