Մարդինի Դերիք շրջանում բնակվող Զեքերիա Սաբունջին տարիներ շարունակ կամավոր կերպով պատասխանատու է եղել այդ շրջանում գտնվող Սուրբ Գևորգ եկեղեցու համար։ Սակայն անցյալ շաբաթ Դերիքի հայ համայնքից եկեղեցու սեփականատեր Քեչեջիօղլու ընտանիքը մամուլում հրապարակված հայտարարության մեջ հայտնել է, որ Սաբունջին առանց իրենց իմացության փոխել է եկեղեցու կողպեքը, և որ եկեղեցին ու նրա այգին անտեսված են։ Ընտանիքը նաև հայտարարել է, որ եկեղեցու որմնանկարները բացակայում են և փոխել եկեղեցու կողպեքը։ Սաբունջիի որդին՝ Ղազար Սաբունջին, նշել է, որ որմնանկարները վերականգնման համար բերվել են Ստամբուլ՝ Պատրիարքարանի իմացությամբ։ Սաբունջին նաև առաջարկել է, որ եկեղեցին փոխանցվի հիմնադրամի։ Այս հարցը քննարկելու համար կողմերը չորեքշաբթի՝ սեպտեմբերի 9-ին հանդիպել են Պոլսո պատրիարք Մաշալյանի հետ։
Իշխան Էրդինչ
Դերիքի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին կառուցվել է 1650 թ․: 1915 թ․ հետո եկեղեցին անցել է գանձապետարանի սեփականությանը: Մինչև 1957 թ․ այն օգտագործվել է որպես ախոռ և զինանոց: 1957 թ․ եկեղեցին վաճառքի է հանվել և գնվել Դերիքի հայ համայնքի կողմից: Սեփականության վկայականը գրանցվել է Կարապետ Քեչեչիօղլուի անունով, ով դեր է խաղացել այդ գործընթացում: Քեչեչիօղլուի մահից հետո՝ 2000 թ․, սեփականության վկայականը անցել է նրա ընտանիքին: Դերիքում ապրող հայերի թիվն աստիճանաբար նվազել է, և եկեղեցում երկար տարիներ պատարագներ չեն մատուցվել: Եկեղեցու պահպանման աշխատանքներն ստանձնել է Զեքերյա Սաբունջին, ով իր հայրենի Դերիք է վերադարձել 2014 թ․: Սաբունջին, ով զբաղվում է ձիթապտղի մշակմամբ, որը ընտանեկան մասնագիտություն է, շրջանում ապրող ընդամենը երեք հայ քաղաքացիներից մեկն էր և մտահոգված էր պատմական Սուրբ Գևորգ եկեղեցու խնդրով: Սակայն, անցյալ շաբաթ Սաբունչին իր ֆեյսբուքյան էջում գրառում էր արել, որում նշել էր, թե Քեչեջիօղլու ընտանիքը եկել է Դերիք և կոտրել ու փոխել եկեղեցու կողպեքը։
Քեչեջիօղլու ընտանիքի հայտարարությունը
Սոցցանցի գրառումից հետո արված մեկնաբանություններից հետո Քեչեջիօղլու ընտանիքը մամլո հայտարարություն տարածեց։ Իրենց հայտարարության մեջ ընտանիքը նշել էր, որ Զեքերյա Սաբունջին փոխել է եկեղեցու կողպեքը՝ առանց իրենց կամ Դերիկի հայերի իմացության, որ եկեղեցին անտեսված է, և որ եկեղեցու որմնանկարները բացակայում են։ Հայտարարության մեջ նշված է.
«Դերիկի Սուրբ Գևորգ հայկական եկեղեցին Մարդինի համայնքը հետ է գնել 1957 թ․, և սեփականության վկայականը գրանցվել է Կարապետ Քեչեջիօղլուի (Օրուզ) անունով, ով նշանակալի ներդրում է ունեցել այդ գործընթացում։
Կարապետ Քեչեջիօղլուի մահից հետո՝ 2000 թ․, եկեղեցու պահպանման և անվտանգության հարցերը տարիներ շարունակ կառավարել են Նաիֆ և Յուրշալին Դեմիրջիները։
Այնուամենայնիվ, վերջերս տեղեկացել ենք, որ եկեղեցու բանալին գողացվել է ոստիկանության օգնությամբ, ինչպես նշել է ինքը՝ Զեքերյա Սաբունչին, առանց մեր ընտանիքի և Դերիկի հայ համայնքի իմացության, կողպեքները փոխվել են, և եկեղեցի մուտքը վերահսկողության տակ է վերցվել։
Նկատվել է, որ եկեղեցին և դրա այգին, որը, ըստ Զեքերյա Սաբունջիի, պահպանում է, լրջորեն անտեսված են եղել. այգում հայտնաբերվել են եկեղեցու հետ կապ չունեցող տարբեր իրեր (պատգարակ, սափրիչի աթոռ) և աքաղաղներ։
Ամենակարևոր և լուրջ խնդիրը եկեղեցում պատմականորեն արժեքավոր նկարների բացակայությունն է։ «Ո՞ւմ, ի՞նչ պատճառով և ո՞ւմ գիտությամբ են այդ նկարները հանվել եկեղեցուց»։ Մենք տեղյակ չենք, թե ինչպես են հանվել նկարները։ Ավելին, պետք է պարզաբանվեն այն մեղադրանքները, որ նկարների կեղծիքներ են կատարվել։ Մենք նաև պարզել ենք, որ Զեքերյա Սաբունջին գումար է հավաքել նվիրատվությունների քողի տակ՝ իր անձնական տվյալներով։ Մենք չենք ընդունում Քեչեջիօղլու ընտանիքին տարբեր ֆորումներում առաջադրված «կողոպուտի» մեղադրանքները։
Հանրության անունից մենք ակնկալում ենք հետևյալ հարցերի պատասխանները.
– Ինչո՞ւ են եկեղեցու բանալիները վերցրել, և ինչո՞ւ են կողպեքները փոխվել։
– Ինչո՞ւ է եկեղեցին այդքան անտեսված վիճակում։
-Որտե՞ղ և ինչպե՞ս են օգտագործվում եկեղեցու անունով հավաքված նվիրատվությունները, և արդյո՞ք համապատասխան մարմիններից որևէ թույլտվություն է ստացվել նվիրատվությունները ստանալու համար։
– Որտե՞ղ են գտնվում պատմական նկարները, և ո՞ւմ միջոցով են դրանք հանվել եկեղեցուց։
– Ճի՞շտ է արդյոք այն պնդումը, թե նկարների կեղծիքներ են եղել։ Եթե այո, ապա ո՞րն է դրա նպատակը։
Սուրբ Գևորգ հայկական եկեղեցին որևէ մեկի անձնական սեփականությունը չէ։ Այն Դերիկի հայ համայնքի ընդհանուր պատմության, հավատքի և մշակութային ժառանգության մի մասն է։ Մեր նպատակը որևէ մեկին նախապես մեղադրելը չէ. մենք ցանկանում ենք, որ եկեղեցին, պատմական ցուցանմուշները և համայնքային ժառանգությունը պաշտպանված լինեն, իսկ իրադարձությունները պարզաբանվեն իրավասու մարմինների կողմից։ Նպատակն է ապահովել նրանց վերամիավորումը։ Հարգանքով տեղեկացվում է հանրությանը»։
Սաբունջիի պարզաբանումը
«Ակօս»-ի հետ զրույցում Զեքերյա Սաբունջիի որդին՝ Ղազար Սաբունջին, նշել է, որ եկեղեցու սեփականության վկայականն իրականում պետք է փոխանցվեր հիմնադրամի, որ եկեղեցու որմնանկարները թվագրվում են 1700-ական թվականներով, և որ դրանք բերվել են Ստամբուլ վերականգնման համար: Սաբունջին նշել է, որ Պոլսո Հայոց պատրիարքարանը տեղյակ է եղել որմնանկարների վերականգնման գործընթացի մասին: Սաբունջին պնդել է, որ որմնանկարները ներկայում պահվում են Սամաթիայի Սուրբ Գևորգ եկեղեցում, և որ Քեչեջիօղլու ընտանիքը տեղյակ է դրա մասին: Սաբունջին նշել է.
«Նաիֆ Դեմիրջին, լինելով տարեց, եկեղեցու բանալին տվել է մի կնոջ: Այնուհետև նա եկեղեցին օգտագործել է ոչ նախատեսված նպատակներով: 2014 թ․ Դերիք վերադառնալուց հետո հայրս գնաց Դերիքի շրջանի նահանգապետարան և վերցրեց բանալին: Մինչև այս վերջին դեպքը նա կամավոր հիմունքներով էր պահպանում եկեղեցին: Քանի որ եկեղեցու սեփականության վկայականը չէր պատկանում հիմնադրամին, պետական հաստատություններից վերանորոգման և վերականգնման համար աջակցություն ստանալ հնարավոր չէր: Դերիքի հայ համայնքի անդամների աջակցությամբ եկեղեցում կառուցվեց հյուրատուն, և զուգարանները վերանորոգվեցին: Եկեղեցին ոչ մի եկամուտ չունի: Եկեղեցում գտնվող երեք նկարները արժեքավոր են: Դրանք բերվել են Ստամբուլ վերականգնման համար: Պոլսո Հայոց պատրիարքարանի միջնորդությամբ նկարները տարվել են Սամաթիայի Սուրբ Գևորգ եկեղեցի: Դրանցից երկուսի վերականգնումն ավարտվել է, բայց երրորդի վրա աշխատանքները դեռ չեն սկսվել: Նկարները Սամաթիայի Սուրբ Գևորգ եկեղեցում են հուլիսի վերջից: Քեչեջիօղլու ընտանիքը նույնպես տեղյակ է դրա մասին: Ես նրանց ասացի, որ վերականգնում պետք է իրականացվեր։ Այս նկարները պետք է պահպանվեին, իսկ նկարների կրկնօրինակները պետք է ուղարկվեին Մարդին։ Այս եկեղեցու սեփականության վկայականը իրականում պետք է փոխանցվի հիմնադրամի»։
Սամաթիայի հիմնադրամ. Նկարները մեզ մոտ են բերվել
Մյուս կողմից, Սամաթիայի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու հիմնադրամը հայտարարություն է տարածել սոցիալական ցանցերում Դերիքի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու նկարների վերաբերյալ։ Իր հայտարարության մեջ Սամաթիայի հիմնադրամը նշել է, որ նկարներն իրենց եկեղեցի է բերել Ղազար Սաբունջին։ Հայտարարությունը հետևյալն է.
«Խնդրո առարկա նկարները Սամաթիայի Սուրբ Գևորգ հայկական եկեղեցի են բերվել կիսասարկավագ Ղազար Սաբունջիի միջոցով և Պոլսո Հայոց պատրիարքարանի թույլտվությամբ և առաջնորդությամբ: Մեր հիմնադրամը որևէ տեղեկություն, կամ որոշում կայացնելու իրավասություն չունի նկարների տեղափոխման, վերականգնման և այլնի վերաբերյալ որևէ հարցում կամ կազմակերպությունում: Մեր հիմնադրամի անունից հայտարարություններ անելու և հանրությանը տեղեկացնելու իրավասությունը պատկանում է միայն հիմնադրամի տնօրենների խորհրդի անդամներին և նրանց լիազորած անձանց: Խստորեն պահանջվում է, որ այլ անձանց կամ սոցիալական ցանցերի հաշիվների կողմից արված հայտարարություններին և տարածումներին հավաստիություն չտրվի:
Հարգանքով փոխանցվում է կողմերին և հանրությանը»:
Հանդիպում պատրիարքարանում
Զարգացումներից հետո, սեպտեմբերի 9-ին՝ չորեքշաբթի, պատրիարքարանում տեղի ունեցավ հանդիպում՝ Մարդինի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու ապագայի վերաբերյալ: Պատրիարք Մաշալյանի նախագահությամբ անցած հանդիպմանը մասնակցել են Քեչեջիօղլու և Սաբունջի ընտանիքների անդամները, ինչպես նաև Դերիկի հայ համայնքի անհատներ: Ներկայում եկեղեցու սեփականությունը և օգտագործումը պատկանում է Քեչեջիօղլու ընտանիքին: Մեր թերթի հետ զրույցում Սաբունջին նշել է, որ հանդիպման ժամանակ որևէ եզրակացության չեն հանգել, և որ բնօրինակ նկարները կուղարկվեն Դերիք։
Թարգմանեց Տիգրան Չանդոյանը
Leave a Reply