Գիւմրի-Կարս երկաթուղիի կառուցման համար նախագծային աշխատանքներու մրցում յայտարարուեցաւ։ Գիւմրիի մէջ այս մասին յայտարարեց տարածքային կառավարման նախարար Դաւիթ Խուդաթեան՝ դիտել տալով, որ նախագիծի հաստատման պիտի յաջորդէ բուն շինարարութիւնը:
Նախորդ ամիս Շիրակին սահմանակից Աքեաքայի քաղաքապետը «Ազատութեան» ըսած էր, թէ այս պահուն շինարարութիւն կ՛ընթանայ Աքեաքա-Գիւմրի երկաթուղիի ենթակառուցուածքներու վերականգնման համար, որ, պաշտօնատարին համաձայն, պիտի աւարտի երկու-երեք ամիսէն: Կարսի քաղաքապետը նաեւ ըսած էր, թէ արդէն իսկ մրցում յայտարարուած է Աքեաքայէն դէպի Գիւմրի ցամաքային ուղիի կառուցման համար:
Այն ատեն հայկական կողմը դեռ շինարարական աշխատանքներու մեկնարկի թուականին մասին չէր խօսեր: Դաւիթ Խուդաթեան 17 օգոստոսին ըսաւ, որ երկաթուղիի նախագծման եւ շինարարի մրցումները պիտի ըլլան միջազգային՝ «հաշուի առնելով, որ հայաստանեան նախագծող եւ կառուցող ընկերութիւնները այս մասշտաբի աշխատանքներ իրականացնելու փորձ չունեն, ինչպէս կամուրջների եւ թունելների (փապուղիներու) դէպքում` երկաթուղու դէպքում էլ մենք գնում ենք սովորաբար միջազգային մրցոյթներ իրականացնելու ճանապարհով»։
Գիւմրի-Կարս երկաթուղիի հայկական կողմի 21 քիլոմեթր երկարութեամբ հատուածի շինարարութեան համար, նախնական հաշուարկով, 15 միլիոն տոլար կը պահանջուի: Յստակ չէ, թէ ո՞վ պիտի տրամադրէ այդ գումարը։
Նախընտրական շրջանին վարչապետ Փաշինեան յայտարարած էր, թէ ռուսական կառավարման յանձնուած հայկական երկաթուղիի Ախուրիկ-Աքեաքա հատուածի վերանորոգութիւնը կրնայ իրականացուիլ պիւտճէի հաշուոյն, թէեւ զուգահեռ ռուսական կողմի հետ բանակցութիւններ կ՛ընթանան։
«Առաջիկայում մենք սկսելու ենք Գիւմրի-Ախուրիկ` էդ հատուածի վերականգնումը: Թուրքիայի կողմից արդէն սկսուել է, եւ երկաթուղին բացուելու է: Մենք նաեւ Երասխի հանգոյցի նորոգումն ենք սկսելու, ընդ որում` Հայաստանի կառավարութիւնը իր վրայ է վերցնելու, չնայած կոնցեսիոն (կառավարման) պայմանագիր կայ, մենք ներդրում ենք անելու եւ երկաթուղին նորոգելու ենք, վերականգնելու ենք, եւ երկաթուղին բացուելու է», դիտել տուած էր Փաշինեան։
Հայաստանի ու Թուրքիոյ մէջ երկաթուղային հանգոյցները տարբեր չափանիշներով կը գործեն: Հայկական կողմէ անիկա լայն է` 1520 մմ․, իսկ թրքականին՝ նեղ՝ 1435 մմ։ Այս հանգամանքը նկատի պիտի առնուի՞, որպէսզի խորհրդային ու եւրոպական չափանիշներով գործող հանգոյցները խնդիրներ չյառաջացնեն հարցումին պատասխանելով՝ Խուդաթեան ըսաւ. «Քննարկում ենք էդ հարցը, հանրապետութիւնում մի տրամաբանութեան մէջ պիտի լինի, բայց հասկանալի է, որ նաեւ մենք էս հարցը քննարկելիս հաշուի ենք առնում հաւանական էն ուղղութիւնները, որոնցով մենք կը կարողանանք միանալ եւ նոյն ստանդարտի (չափանիշի) կամ նոյն ստանդարտին մօտ լուծումներ ենք փորձում տալ: Տարածաշրջանում երկու ժամանակների ժառանգութիւն կայ` մէկը հետխորհրդային երկաթգծերի ժառանգութիւնն է, մէկը` Թուրքիայում աւելի եւրոպական ստանդարտներին մօտ: Բնականաբար, էնտեղ շատ սինխրոնացնել (համակարգել) հնարաւոր չի լինի, որովհետեւ տարածաշրջանում տարբեր երկրներ տարբեր ստանդարտներով են էս մասում առաջնորդւում: Բայց ինչպէս Ախալքալաքի երկաթուղու կայարանում կայ բեռնափոխադրման եւ տեղափոխման հնարաւորութիւն, այնպէս էլ աշխարհի շատ երկրներում է, եւ էնպէս էլ Հայաստանը կը կարողանայ ունենալ, եւ դա մեծ հաշուով երկաթուղով բեռների տեխափոխման խոչընդոտ չի»։
Աւելի քան երեք տասնամեակ չգործող Գիւմրի-Կարս երկաթուղիի վերակառուցումէն բացի, Երեւան եւ Անգարա դեռ տարիներ առաջ պայմանաւորուած են նաեւ սկսիլ պատմական Անիի կամուրջի վերականգնման: Խուդաթեան ըսաւ, որ հոն եւս մօտ են շինարարութեան փուլի մեկնարկին:
«Անիի կամրջի մասով Թուրքիայի գործընկերների հետ քննարկում է եղել, էնտեղ գրեթէ աւարտական փուլում են արդէն պայմանաւորուածութիւնները, եւ Անիի կամուրջի, հնարաւորինս կարճ ժամանակում, աշխատանքները կը մեկնարկեն: Սրա մասին նաեւ վերջերս իմ եւ Թուրքիայի տրանսպորտի (փոխադրական հարցերու) նախարար Ուրալօղլուի հետ հանդիպման ժամանակ ենք քննարկել: Էս մասով գրեթէ շինարարութեանը մօտ փուլում ենք», փոխանցեց նախարարը:
Հակառակ կողմերու միջեւ եղած այս պայմանաւորուածութիւններուն եւ հայկական կողմէն նաեւ Մարգարայի ցամաքային անցակէտի վերանորոգութեան՝ Թուրքիան տարիներէ ի վեր գործնական քայլերու չէ դիմած եւ չէ բացած 90ականներու սկիզբէն ի վեր փակ հայ-թրքական սահմանը։ Անգարայի մէջ հայ-թրքական հաշտեցումը կը պայմանաւորեն հայ-ատրպէյճանական կարգաւորումով։
Ատրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ վերջերս յայտարարեց, որ Հայաստանի տարածքով Ատրպէյճանէն Նախիջեւան ելեկտրահաղորդակցութեան նախագիծը պատրաստ է եւ անոր իրագործման համար առաւելագոյնը վեց ամիս պիտի պահանջուի։ Ան յայտնեց, որ իրենց մասնագէտները Հայաստանի տարածքին մէջ կատարած են վերլուծութիւն, որուն իբրեւ արդիւնք որոշուած են նաեւ այն վայրերը, ուր պէտք է տեղադրուին ելեկտրասիւները։
Տարածքային կառավարման նախարարը հաստատեց, որ տարբեր աշխատանքային խումբեր տարբեր ենթակառոյցներու մասով ուսումնասիրութիւններ կը կատարեն, որպէսզի անոնք համադրուին։
«Շատ ժամանակ նաեւ էդ աշխատանքային խմբերը տեղափոխւում են մի երկրից միւսը, որովհետեւ հասկանալի է` երբ որ քննարկում ենք ենթակառուցուածքների համակարգման հարցը, միմեանց կպնելու հարցը, էնտեղ հարցեր են առաջանում, որը անհրաժեշտ է նայել ե՛ւ Հայաստանի մասով, ե՛ւ Ատրպէյճանի մասով։ Այնպէս որ, սա սովորական աշխատանքային պրոցես (գործընթաց) է: Հնարաւոր չի, օրինակ, մի երկրի էներգետիկ (ուժանիւթի) համակարգը կպցնել միւս երկրի էներգետիկ համակարգին, բայց գտնուել եւ դուրս չգալ էդ մի երկրի սահմաններից», ընդգծեց Խուդաթեան:
«Այսինքն` սա աշխատանքային պրոցես է, որին, կարծում եմ, պիտի ոչ թէ վատ չվերաբերուենք, այլ որին պիտի դրական վերաբերուենք, որովհետեւ այդ թւում մենք բազմիցս յայտարարել ենք, որ Հայաստանի համար կարեւոր է մեր էներգետիկ համակարգերի միացումն ինչպէս Ատրպէյճանի, էնպէս էլ Թուրքիայի էներգետիկ համակարգերին», յայտնեց նախարարը:
Leave a Reply