«Թրամփի ուղի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» նախագծի իրականացման համաձայնագրի ստորագրումը խախտել է Հարավային Կովկասում տարածաշրջանային հավասարակշռությունը, ՏԱՍՍ-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը։
«Խնդիրն այն է, որ այս ստորագրությունները ավելի խորը գործընթացներ են առաջացրել։ Դրանք խախտել են տարածաշրջանային հավասարակշռությունը, որը գոյություն ուներ 1828 թվականից, երբ ստորագրվեց Թուրքմենչայի պայմանագիրը», – ասել է նա։
Օվերչուկը հիշեցրել է, որ այդ ժամանակ Էրիվանի և Նախիջևանի խանությունների հողերը զիջվել են Ռուսական կայսրությանը, և սահմանը հաստատվել է աշխարհագրական սահմանի՝ Արաքս գետի երկայնքով։ Այդ ժամանակվանից ի վեր սա ընդհանուր առմամբ խաղաղ սահման է, որը երաշխավորված է երկու մեծ հարևանների միջև կնքված համաձայնագրերով, հավելել է նա։
Ռուսաստանի փոխվարչապետը ընդգծել է, որ Ռուսաստանի մասնակցությունը փոխվարչապետերի եռակողմ աշխատանքային խմբում թույլ է տվել շահերի հավասարակշռություն ապահովել բոլոր ներկա երկրների միջև՝ հաշվի առնելով Հայաստանի ինքնիշխանությունը, իրավասությունը, տարածքային ամբողջականությունը և տնտեսական շահերը։ «Ադրբեջանը կառուցողական էր տրամադրված, իսկ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը, որն արդեն բանակցություններ էր վարում ԵԱՏՄ-ի հետ փոխադարձ շուկաների բացման վերաբերյալ, չէր զգում այն սպառնալիքները, որոնք բերեց Արաքսի հյուսիսային ափին ամերիկացիներին հրավիրելը», – նշել է նա։
«Այժմ Հայաստանը հայտարարել է, որ այս նախագիծը կիրականացվի առանց Ռուսաստանի, Թուրքիան արդեն սկսել է միջոցներ ծախսել Նախիջևան տանող երկաթուղու կառուցման վրա, և Մեղրիի հատվածի վերականգնման հեռանկարները դարձել են պակաս պարզ։ Այս ամենը ճնշում է ստեղծում Հայաստանի վրա», – նշել է Օվերչուկը։ «Ապաշրջափակման գործընթացում Ռուսաստանին չտեսնելու ցանկությունը մեծ սխալ էր»։
Հայաստանը որոշել է զիջել իր տարանցիկ եկամուտների 74%-ը՝ համաձայնվելով «Թրամփի ուղուն»։ Սա նրա իրավունքն է, հայտարարել է նա։
«Թրամփի ուղիով» տեղափոխվող բեռները ուղիղ կհասնեն Թուրքիա, իսկ Հայաստանը կստանա իր 26%-ը։ Նրանց իրավունքն է զիջել իրենց տարանցիկ եկամուտների 74%-ը, բայց եթե Հայաստանը մնար եռակողմ աշխատանքային խմբում, որը համանախագահում են Ադրբեջանի, Հայաստանի և Ռուսաստանի փոխվարչապետերը, այս ճանապարհի կառուցումն արդեն ավարտին կհասներ, մինչդեռ այն կմնար այն երկրի միակ սեփականությունը, որի տարածքով այն անցնում է։ Նախիջևանից հետո հիմնական բեռնափոխադրումների ընթացքի վերաբերյալ պատրանքներ չկան և չպետք է լինեն։ Վերականգնման առաջարկված հատվածները, հիմնականում կծառայեն Հայաստանի տնտեսության կարիքներին», – հավելել է Օվերչուկը։
Նա նշել է, որ «Թարմփի ուղու» օգտագործման երկարաժամկետ հեռանկարները անորոշ են, քանի որ այս նախագիծը հիմնված է Կենտրոնական Ասիայից ապրանքների հոսքի վրա՝ Կասպից ծովի նեղացող ջրերով։ «Խաղադրույքն այն է, որ Թրամփի ուղու երթևեկության մեծ մասը կկազմի Կենտրոնական Ասիայից ծովով ժամանող բեռները: Այնուամենայնիվ, Միջին միջանցքի երկարաժամկետ հեռանկարները բավականին անորոշ են: Կլիման փոխվում է, և Կասպից ծովը դառնում է ավելի մակերեսային», – նշել է նա։
Օվերչուկը նշել է, որ բեռնափոխադրումների անհրաժեշտ մակարդակը ապահովելու համար նավահանգստային ենթակառուցվածքների զարգացումն ու պահպանումը «լուրջ ներդրումային ռիսկեր է պարունակում»: «Եթե Կասպից ծովը շարունակի չորանալ նույն տեմպերով, ինչպես վերջին երեսուն տարիների ընթացքում, ներդրողները ստիպված կլինեն հույսը դնել Ռուսաստանի երկաթուղիների վրա: Հակառակ դեպքում նրանք պետք է պատրաստ լինեն մշտապես խորացման աշխատանքներ կատարել», – հավելել է փոխվարչապետը։
«Սա ֆանտազիա չէ: Արալյան ծովի օրինակը ցույց է տալիս, որ տարածաշրջանում նման բնական աղետները կարող են շատ արագ տեղի ունենալ», – հայտարարել է նա։
Ավելին, Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ուղիղ երկաթուղային երթուղու կառուցումն արդեն իսկ ընթացքի մեջ է՝ անկախ Հայաստանի ապաշրջափակումից, հայտարարել է Օվերչուկը։
«Անկախ նրանից, թե ինչ են ասում Թուրքիայում նոր ճանապարհի կառուցման վրա միլիարդներ չծախսելու մասին, և որ եթե Հայաստանը, Ադրբեջանը և Թուրքիան հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում են, ապա ավելի լավ է համեմատաբար փոքր գումարներ ներդնել Հայաստանի տարածքում երկու կարճ հատվածների վերականգնման և վերանորոգման մեջ, մենք պետք է հասկանանք հետևյալը. Թուրքիայում շինարարությունն արդեն ընթացքի մեջ է. այս հարցը նույնիսկ չի քննարկվում։ Վաշինգտոնում ստորագրման արարողությունից բառացիորեն մի քանի օր անց Թուրքիան սկսեց իր ճանապարհը դեպի Ադրբեջան ընդլայնել», – հայտարարել է նա։
Եթե Ռուսաստանը այլևս շահեր չունի Հայաստանում, ապա նրա տարածքով բեռնափոխադրումների համար քիչ պատճառներ կլինեն, հավելել է Օվերչուկը։
Նրա խոսքով՝ Մեղրիի հատվածից հետո բեռնափոխադրումների ուղղության շուրջ բանակցելու Հայաստանի կարողությունը սահմանափակ է. հարցն արդեն այլ կերպ է լուծվել։ «Բեռները Հայաստանով ուղղորդելու ցանկությունը հասկանալի է, բայց պետք է ընդունել, որ այս հարցն արդեն այլ կերպ է լուծվել, և համապատասխան փաստաթղթերը ստորագրելով՝ Հայաստանը համաձայնել է դրան», – նշել է Օվերչուկը։ «Սա պետք է համաձայնեցվեր ափին, բայց հիմա բանակցությունների տարածքը շատ սահմանափակ է»։
«Արևմտյան ներդրողներն ու հարևանները կարող են համբերությունը կորցնել։ Եթե այս գործարքը երբևէ վերջնականապես կնքվի, Հայաստանը կստանա Մեղրիի հատվածի կառավարման ընկերության միայն 26%-ը», – ասել է նա։ «Ի դեպ, մեր երկաթուղային գործընկերներն արդեն մտածում են, թե արդյոք Ռուսաստանը կօգտագործի թուրքական երկաթուղին»։
Leave a Reply