Բացահայտում-ճանապարհորդություն Արաբկիրում

Ըլգազ Գյոքըրմաքլը

Փոլ Վարդան Սուքիասյանը ուսումնասիրում է իր հայկական արմատները, հետևում է նախնիներին Ստամբուլում և Արաբկիրում՝ բացահայտելով ընտանեկան պատմություններ և Ցեղասպանությունից հետո կորած սերունդների հետքերը։
Հրանտ Դինքի անվան հիմնադրամի «Ճանապարհորդություն դեպի արմատներ» զրույցների շարքը, որն ուսումնասիրում է «Բացահայտում, վերամիավորում և դեպի արմատներ ճանապարհորդություն» թեմաները, անցյալ շաբաթ հյուրընկալել է գրող Փոլ Վարդան Սուքիասյանին։

ԱՄՆ-ի Ֆիլադելֆիա քաղաքում ծնված Սուքիասյանն այժմ ապրում է Երևանում և աշխատում է որպես CivilNet լրատվական գործակալության անգլերենի խմբագիր և ծրագրի հաղորդավար։ Արաբկիրցի ընտանիքում ծնվածի այս այցը նշանակալից էր Սուքիասյանի համար։ Քանի որ Ցեղասպանությունը վերապրած նրա ընտանիքի բոլոր անդամներն անցել էին Ստամբուլով, այն դարձավ Սուքիասյանի առաջին այցելած քաղաքը։ Նա այցը նկարագրել է այսպես․ «Իմ անձնական ճանապարհորդության շարունակության պես, այսօր ես կրկին գնում եմ իմ նախնիների հետքերով»։ Ճանապարհորդության սկիզբն Արաբկիրն էր, որը նա կոչում է իր «նախնիների հայրենիք»։ Հարցազրույցում Սուքիասյանը խոսել է Արաբկիրի և իր սեփական պատմությունը ճանաչելու ճանապարհորդության մասին։ Սուքիասյանը, ով ասում է, որ մանկության տարիներին սիրում էր լսել մեծերի ու ընտանեկան պատմությունները, Տեր-Ավետիսյան ընտանիքի՝ իր գերդաստանի մի ճյուղի մասին իմացել է տոհմածառի միջոցով. «Նրանց ճանաչեցի տոհմածառի միջոցով. այս չորս էջանոց տոհմաբանությունը բաղկացած էր իմ ծանոթ ազգականների և նրանց անուններից, որոնց մասին երբեք չէի լսել։ Փոքր տարիքում հետաքրքրված էի մեր ընտանեկան արմատները համակարգչով ուսումնասիրելով։ Այս հետաքրքրասիրությունը սկսվեց Ասպիկ Սուրյանի կողմից պատրաստված ընտանեկան ուսումնասիրությունից, ով ծնվել էր Ստամբուլում, բայց ուներ արաբկիրյան արմատներ։ Տոհմածառը պարունակում էր 1793 թ․ մինչև մեր օրերը թվագրվող գրառումներ. այն ցույց էր տալիս հինգ երեխաների և նրանց տարբեր բնակավայրերը։ 1915 թ․ Թոքաթից Ստամբուլ եկած Պյուբոս Տեր-Անդրեասյանի անհետացումը և դրանից հետո թողնված հազվագյուտ փաստաթղթերը բացահայտեցին մեր ընտանեկան պատմության ողբերգական և խորհրդավոր կողմերը։ Չնայած տատիկս ծնվել է Ամերիկայում, ես մանկության տարիներին նրանից եմ լսել ընտանեկան բոլոր պատմությունները»։
Սուքիասյանի տոհմածառը բաղկացած է 1793 թ․ մինչև մեր օրերը ընդգրկող գրառումներից, որոնք բացահայտում են ընտանեկան կապերի բազմաթիվ օրինակներ։ Նկարագրելով տոհմածառի տարբեր ճյուղերը և դրանց ցրումը տարբեր վայրեր, ինչպիսիք են Ամերիկան, Ստամբուլը և Երզնկան, Սուքիասյանը կիսվել է ընտանիքի անդամների, մասնավորապես՝ Փյուբոսի, Հաջի Զաքարի և Մարիամի պատմություններով։
Սուքիասյանը նաև անդրադարձավ փաստաթղթերին, ձեռագիր էջերին և օրագրերին, որոնք վերաբերում են ընտանիքի անդամների՝ 1915 թ․ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ աքսորներին և կրած կորուստներին։ Նա պատմեց Թոքաթում և Արաբկիրում տեղի ունեցած ողբերգությունների, ինչպես նաև վերապրողների և անհետ կորածների միջև ընտանեկան կապերի մասին։

Ճանապարհները տանում են դեպի Արաբկիր
Սուքիասյանը զգալով, որ իմաստ չունի հետաձգել իր այցը Արաբկիր 40 տարեկանից հետո, նկարագրում է, թե ինչպես իր ճանապարհը վերջապես հասցրեց իրեն այնտեղ․ «Ինչո՞ւ ավելի շուտ չգնացի։ Տարիներ է, ինչ եկել եմ Հայաստան, ամեն օր տեսնում եմ Արարատը։ Թուրքիան սահմանից այն կողմ է, բայց սահմանը փակ է։ Միշտ ասում էի. «Գնալու եմ, երբ սահմանը բացվի։ Չէի ուզում այդքան երկար ճանապարհորդություն կատարել՝ անցնելով Վրաստանով։ Սա իմ հայրենիքն է. այնտեղ հասնելու համար ընդամենը մի քանի րոպե կպահանջվեր, եթե կարողանայի մեքենայով հասնել։
Վերջապես Կարսից սկսեցինք ճանապարհորդությունը։ Այս ճանապարհորդությունը, որը ես վերջապես ձեռնարկեցի, թույլ տվեց ինձ հասկանալ և՛ իմ անցյալը, և՛ իմ ընտանիքի տառապանքներն ու գոյատևման պայքարը։ Արաբկիրի յուրաքանչյուր քար, յուրաքանչյուր անուն ինձ հիշեցնում էր, թե որքան խորն են իմ արմատները, և անցյալի ծանրությունը տանում էր դեպի ներկա։ Աղթամարի և Արաբկիրի եկեղեցիներ և գերեզմանատներ այցելելն ամրապնդեց իմ կապը այն երկրի հետ, որտեղ ապրել են իմ նախնիները»։

https://www.agos.com.tr/tr/haber/arapgirde-bir-kesif-yolculugu-36510
Թարգմանեց Տիգրան Չանդոյանը
www.akunq.net