{"id":8736,"date":"2011-09-29T05:42:02","date_gmt":"2011-09-29T10:42:02","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=8736"},"modified":"2011-09-29T05:42:02","modified_gmt":"2011-09-29T10:42:02","slug":"trabzonda-okul-tiyatro-hayati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/","title":{"rendered":"Trabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>ARMAN KOT\u0130KYAN<\/em><\/p>\n

1896 Trabzon – 1968 Yerevan<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em>Tiyatrobilimcilerimiz, tarihi Ermenistan\u2019\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u015fehirlerinde (\u00f6rne\u011fin Karin[1]<\/a>, Van, Mu\u015f, Kharberd[2]<\/a>, Yerz\u0131nka\u2019da[3]<\/a> vs.) ve bu b\u00f6lgenin d\u0131\u015f\u0131ndaki Ermenilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 yerle\u015fim yerlerindeki cemaatlerde az veya \u00e7ok \u015fekilde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmi\u015f olan okul-tiyatro hayat\u0131 tarihinin incelenmesi y\u00f6n\u00fcnde ciddi bir ara\u015ft\u0131rma yapmam\u0131\u015f (ve yapmamakta), sadece Bolis[4]<\/a> ve k\u0131smen de Zm\u00fcrniya\u2019daki[5]<\/a> Tiyatro topluluklar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fmakla yetinmi\u015flerdir.<\/em><\/p>\n

Bolis ve Zm\u00fcrniya\u2019n\u0131n, Bat\u0131 Ermenilerinin \u00f6nemli k\u00fclt\u00fcr merkezileri olduklar\u0131 do\u011frudur, lakin ta\u015fradaki tiyatro hayat\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n da Ermeni tiyatro tarihinin sayfalar\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirme ve b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha az yararl\u0131 rol oynamayaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ektir.<\/em><\/p>\n

Bu nedenden dolay\u0131, ta\u015fran\u0131n \u00f6nemli cemaatlerinden biri olan Trabzon\u2019un okul-tiyatro k\u00fclt\u00fcrel tarihinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ilgin\u00e7tir.<\/em><\/p>\n

* * *<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Trabzon Ermenilerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Ham\u015fen[6]<\/a> (veya Hama\u015fen) adl\u0131, Ermenilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeden g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdir.<\/p>\n

XVII. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda, Ham\u015fen\u2019de, Osmanl\u0131lar taraf\u0131ndan Ermenilere y\u00f6nelik \u015fiddetli dini bask\u0131 uygulanmaktayd\u0131. Binlerce Ermeni hayat\u0131n\u0131 kaybediyor, di\u011ferleri din de\u011fi\u015ftirmeye zorlan\u0131yor, bir k\u0131sm\u0131 ise da\u011flar ve ormanlara s\u0131\u011f\u0131n\u0131yor, fakat sonunda bitmez t\u00fckenmez zorluklara dayanamayarak, da\u011flardaki patikalardan k\u0131y\u0131ya, \u00f6ncelikle Trabzon\u2019a, daha sonra ise Rize, S\u00fcrmene, Karadere ve di\u011fer \u015fehirlere, Sohum, So\u00e7i, Ktaut\u2019a vs. inmeye mecbur oluyorlard\u0131.<\/p>\n

\u00c7evre k\u00f6ylerde ik\u00e2met edenleri saymazsak Trabzon\u2019da, 1800\u2019lerin ba\u015f\u0131nda 250-300 Ermeni aile, bir ba\u015fka deyi\u015fle 1500 fert ya\u015famaktayd\u0131. \u0130\u015fte bu d\u00f6nemde k\u00fclt\u00fcrel hayat, bununla birlikte de tiyatro sanat\u0131 Trabzon Ermeni cemaatinin koynunda yeni-yeni geli\u015fmeye ba\u015flar.<\/p>\n

Tiyatro sanat\u0131n\u0131n Ermeniler aras\u0131nda (ve sadece Ermeniler aras\u0131nda de\u011fil) filizlenmesi okul temsilleri sayesinde olur. Trabzon tiyatro sanat\u0131 tarihi de ayn\u0131 yoldan ge\u00e7mi\u015ftir. Ermeni Apostolik cemaatinin \u00e7abalar\u0131yla 800\u2019l\u00fc y\u0131llarda \u015fehrin ilk Ermeni okulu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve Ermeni ailelerin k\u0131z ve erkek \u00e7ocuklar\u0131 burada \u00f6\u011frenim g\u00f6rmekteydi.<\/p>\n

K\u0131sa zaman sonra bir okul daha a\u00e7ma ihtiyac\u0131 do\u011far. Bu i\u015fi \u00fcstlenen Katolik Ermeniler 1817 y\u0131l\u0131nda Bolis\u2019ten Minas B\u0131j\u0131\u015fkyan\u2019\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n

Trabzon do\u011fumlu bu Mehitarist rahip 1810\u2019dan ba\u015flayarak dokuz y\u0131l boyunca Bolis\u2019te, Pera[7]<\/a>\u2019daki Surb[8]<\/a> Gevorg Mehitarist okulunun m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapm\u0131\u015f ve takdire \u015fayan olmu\u015ftu. \u0130lk Ermeni dramaturglardan biri olarak da tan\u0131nan B\u0131j\u0131\u015fkyan, \u201cArta\u015fes\u201d tarihi dram\u0131 ve d\u00fcnyevi Ermeniceyle yaz\u0131lm\u0131\u015f birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck mizahi eserin sahibidir. Okul mezunlar\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 ve kendi y\u00f6netimiyle Bolis\u2019te ilk defa d\u00fczenlenen ve okul d\u0131\u015f\u0131nda,<\/em><\/strong> D\u00fczyanlar\u0131n Kuru\u00e7e\u015fme\u2019deki kona\u011f\u0131nda da oynanan tiyatro temsillerini d\u00fczenleyen ki\u015fi B\u0131j\u0131\u015fkyan olmu\u015ftur.<\/p>\n

B\u0131j\u0131\u015fkyan\u2019\u0131n y\u00f6netti\u011fi okulda d\u00fczenlenen ilk temsilin seyircilerinden biri, hayranl\u0131k dolu izlenimlerini bir dostuna yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta \u015f\u00f6yle ifade etmekteydi. \u201cBarekendan yortusunda rahip Minas taraf\u0131ndan kilise m\u00fc\u015ftemilat\u0131nda muganni gen\u00e7lerle \u2018Arta\u015fes\u2019in hik\u00e2yesi\u201d temsil edildi. Orda bulunan herkes, Ermeniler aras\u0131nda b\u00f6yle bir \u015fey olabilece\u011fine dair hayret etti ve ger\u00e7ekten yeni bir \u015fey g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk[9]<\/a>\u201d.<\/p>\n

Trabzon Ermeni-Katolik cemaatinin arzusu ve davetine istinaden rahip Minas B\u0131j\u0131\u015fkyan Bolis\u2019ten Trabzon\u2019a gider. Gelir-gelmez, b\u00fcy\u00fck bir \u015fevkle okul binas\u0131 yap\u0131m\u0131 i\u015fine giri\u015fir.<\/p>\n

27 Temmuz 1817 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 mektubunda bu konudan bahsetmektedir. \u201c60 \u00e7ocuk var ve rahiplerin yatakhanesi olarak in\u015fa etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fc\u015ftemilat kilisenin yan\u0131nda bulunuyor\u2026[10]<\/a>\u201d.<\/p>\n

Lakin maalesef, iki bu\u00e7uk y\u0131ll\u0131k k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u201cbaz\u0131lar\u0131n\u0131n k\u0131skan\u00e7l\u0131\u011f\u0131 ve komplolar\u0131\u201d nedeniyle B\u0131j\u0131\u015fkyan her \u015feyi b\u0131rak\u0131p cemaatten uzakla\u015f\u0131r[11]<\/a>.<\/p>\n

B\u0131k\u0131\u015fkyan\u2019dan yakla\u015f\u0131k \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131l sonra, 1846 y\u0131l\u0131nda Venedik Mehitarist Manast\u0131r\u0131 taraf\u0131ndan yat\u0131l\u0131 ortaokul a\u00e7ma g\u00f6reviyle rahip Petros Minasyan Trabzon\u2019a g\u00f6nderilir. Minasyan hem e\u011fitim, hem de tiyatro \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tan\u0131nmaktayd\u0131. Minasyan\u2019\u0131n \u00e7ok say\u0131daki tiyatro eserinden \u201cB\u00fcy\u00fck Khosrov\u201d ve \u201cI. S\u0131mbat\u201d adl\u0131 tarihi dramlar 1845 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Minasyan\u2019\u0131n on kadar g\u00fcld\u00fcr\u00fcy\u00fc d\u00fcnyevi dilde yazm\u0131\u015f olmas\u0131 ise ilgin\u00e7tir.<\/p>\n

Petros Minasyan, Murat-Rafayelyan okulunu bitirmi\u015f birka\u00e7 kaliteli \u00f6\u011fretmenle birlikte yeni a\u00e7\u0131lan yat\u0131l\u0131 okulu \u00fc\u00e7 e\u011fitim y\u0131l\u0131 s\u00fcresince y\u00f6netir. Lakin Ermeni-Katolik cemaati i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan Hasunyan yanl\u0131s\u0131-Hasunyan kar\u015f\u0131t\u0131 ikilik ortam\u0131 y\u00fcz\u00fcnden P. Minasyan hem Vatikan, hem de h\u00fck\u00fcmet nezdinde \u201carzu edilmeyenler\u201d listesine ge\u00e7er. 1848 y\u0131l\u0131nda, \u015fahsi i\u015fleriyle ilgili Bolis\u2019te bulundu\u011fu s\u0131rada, Trabzon\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc aniden yasaklan\u0131r. Petros Minasyan\u2019\u0131n uzakla\u015fmas\u0131yla okul tekrar 16 y\u0131l boyunca kapal\u0131 kal\u0131r ve ancak rahip Minas Nurikhanyan\u2019\u0131n m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde a\u00e7\u0131larak, 1915\u2019teki ulusal felakete kadar s\u00fcrekli olarak a\u00e7\u0131k kal\u0131r.<\/p>\n

Rahip Petros Minasyan\u2019\u0131n \u00e7abalar\u0131yla ve mezhep farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetmeden, Trabzon\u2019un \u015fevk dolu Ermeni gen\u00e7lerinden m\u00fcte\u015fekkil,\u00a0\u00a0\u00a0 bir \u201cUlusal Cemiyet\u201d \u015fubesi[12]<\/a> kurulur. Bu gen\u00e7ler, evlerde temsiller d\u00fczenleme i\u015fine soyunurlar. S. Davtyan \u201c1847 y\u0131l\u0131nda M\u0131k\u0131rti\u00e7 Mariamyan, Harutyun Z\u00fcbietyan, Petros \u015ealc\u0131yan, Po\u011fos \u00c7\u0131kh\u00e7\u0131khyan ve M\u0131k\u0131rti\u00e7 Rafayelyan, Trabzon\u2019daki evlerde \u2018Kutsal Kitap\u2019tan al\u0131nan s\u00fcjelerle tiyatro eserleri\u201d temsil ettiler. 1856\u2019dan sonra Trabzon\u2019da ba\u015fka tiyatro \u00e2\u015f\u0131klar\u0131, ba\u015flar\u0131nda Serovbe A\u015f\u0131kyan[13]<\/a> olarak bu i\u015fe devam ediyorlar\u201d,- diye yazmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu ilk tiyatro denemeleri ileriki d\u00f6nemlerde daha d\u00fczenli bir \u015fekilde devam eder. 1855-60 y\u0131llar\u0131nda \u015fehirde \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan yar\u0131-profesyonel bir tiyatro grubu, \u00f6zel olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir binada s\u00fcrekli temsiller vermekteydi.<\/p>\n

Bu temsillerle ilgili bir yaz\u0131da \u015f\u00f6yle denmektedir. \u201cTiyatronun verdi\u011fi \u00f6nemli yararlar\u0131 g\u00f6rerek birka\u00e7 faal gen\u00e7 burada da \u00f6zel bir kurulu\u015f meydana getirip, tiyatro i\u00e7in gereken malzemeleri haz\u0131rlayarak bir tiyatro a\u00e7t\u0131lar ve 12Kas\u0131mdan itibaren, per\u015fembeler hari\u00e7 her gece oyunlar\u0131n\u0131 temsil ediyorlar, haftan\u0131n bir g\u00fcn\u00fcnde de \u00f6zel olarak han\u0131mlar i\u00e7in. <\/em><\/strong>\u0130lk temsillerinden biri \u201cDekos ve Manlios\u201d, ikincisi \u201cSokrat\u201d \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise \u201c\u00dcncer\u201ddi. \u00d6yle ki, ge\u00e7en hafta i\u00e7inde bu \u00fc\u00e7 dram\u0131 T\u00fcrk\u00e7e olarak da oynad\u0131lar. Burada, her gece, her milletten b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7o\u011fu kez koltuklar ve sandalyeler dolduktan sonra \u00e7ok ki\u015fi ayakta kal\u0131yor. Yerel y\u00f6netimden memurlar, \u015fehrin muhterem valisinin o\u011flu ve damad\u0131 ile H\u0131ristiyan devletlerin el\u00e7ileri bu Ermeni tiyatrosunu \u015fereflendirdiler\u201d.<\/p>\n

Yazar, daha sonra \u015f\u00f6yle devam etmektedir. \u201cBu ay\u0131n 26\u2019s\u0131 olan Cumartesi ak\u015fam\u0131ndan itibaren \u201cYervand\u201d ulusal dram\u0131n\u0131 temsil ediyorlar ve Ermeni milletinden m\u00fcte\u015fekkil kalabal\u0131k her ak\u015fam beklenenden daha b\u00fcy\u00fck oluyor. Trabzon\u2019un eski b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f Ermenilerinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc-k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc, zengin veya fakir, burada toplanm\u0131\u015f olan gen\u00e7 oyuncular\u0131 cesaretlendirmesi ve be\u011fenilerini sunmas\u0131 ger\u00e7ekten de hayret edici bir durum. Trabzon\u2019da bir ERMEN\u0130 tiyatrosunun a\u00e7\u0131lmas\u0131 ilk defa oluyor, fakat d\u0131\u015fardan gelen biri, bunu \u00fc\u00e7-d\u00f6rt y\u0131ld\u0131r faaliyet g\u00f6steren bir tiyatro zanneder\u201d vs.<\/p>\n

Metnin yazar\u0131 Kh. A. Elmasyan\u2019\u0131n \u201cbirka\u00e7 faal gen\u00e7 burada da \u00f6zel bir kurulu\u015f meydana getirip tiyatro a\u00e7t\u0131\u201d s\u00f6zleri, 1864 y\u0131l\u0131nda Bolis\u2019ten \u00f6zel olarak Tovmas ve Baydsar Fasulyac\u0131yan \u00e7iftini, Trabzon\u2019da \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015f olan tiyatro grubunun oyuncular\u0131n\u0131 profesyonel a\u00e7\u0131dan e\u011fitmeleri niyetiyle davet etmi\u015f olan \u201cE\u011fitimsever Cemiyeti\u201dyle ilgiliydi. Fasulyac\u0131yan \u00e7ifti yakla\u015f\u0131k iki y\u0131l Trabzon\u2019da kal\u0131p bir dizi temsil d\u00fczenledikten sonra 1865 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda Kafkasya\u2019ya, oradan da Rusya\u2019n\u0131n, Ermenilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerine gider.<\/p>\n

Belirtilen temsiller, Ermeni cemaati haricinde, Avrupal\u0131lardan olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck cemaatin (el\u00e7iler, misyonerler, doktorlar, eczac\u0131lar vs. aileleriyle birlikte) de ilgisini \u00e7eker.<\/p>\n

Say\u0131sal a\u00e7\u0131dan her zaman Ermenilerin iki kat\u0131 olan Rumlar, y\u0131llar zarf\u0131nda yerel g\u00fc\u00e7ler vas\u0131tas\u0131yla hi\u00e7bir tiyatro grubu kurmam\u0131\u015f, hi\u00e7bir temsil, hatta hi\u00e7bir sanat etkinli\u011fi, konser veya resital meydana getirmemi\u015f, h\u00e2lbuki t\u00fcm bunlar Ermeni sanat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla d\u00fczenlenmi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n

Lakin maalesef, \u201cE\u011fitimsever Cemiyeti\u201dnin maddi durumu g\u00fcnden-g\u00fcne k\u00f6t\u00fcle\u015fir, yerel zenginler ise bu yararl\u0131 giri\u015fimi maddi a\u00e7\u0131dan desteklemek i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermediklerinden dolay\u0131 s\u00fcrekli tiyatro faaliyetleri nihayet son bulur ve yerini aral\u0131klarla yap\u0131lan temsillere b\u0131rak\u0131r[14]<\/a>\u201d.<\/p>\n

Temsillerin sona ermesinin sebebi zenginlerin ilgisizli\u011finden maada, b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle daha ciddi sebeplere ba\u011fl\u0131yd\u0131. Cemaatte, Ermeni gen\u00e7lerin okuldan \u00e7ok tiyatronun geli\u015fmesiyle ilgilendikleri konusunda \u015fik\u00e2yetler ortaya at\u0131lmaktayd\u0131. Bolis\u2019te yay\u0131nlanan gazetelerde yer bulan baz\u0131 makaleler bunu g\u00f6stermektedir. \u0130\u015fte, 1863 y\u0131l\u0131nda \u201cMasis\u201d gazetesinde yay\u0131mlanan bir yaz\u0131.<\/p>\n

\u201cTrabzon\u2019dan elimize ge\u00e7en 26 tarihli bir mektuptan \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re, belirtilen \u015fehirde ge\u00e7en y\u0131l faaliyetine ba\u015flam\u0131\u015f olan Lusinyan Tiyatrosu bu y\u0131l tekrar yararl\u0131 ve e\u011flenceli temsilleriyle Trabzon Ermeni cemaatini sevindirmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve her ak\u015fam 150-250 seyirci toplamaktad\u0131r. Ay\u0131n 23\u2019inde, Cumartesi ak\u015fam\u0131 yerel vali ve Batum\u2019dan Kaymakam Bey ile \u00e7ok say\u0131da sayg\u0131de\u011fer \u015fahsiyet belirtilen Ermeni tiyatrosunu onurland\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Trabzon\u2019da bir Ermeni tiyatrosunun varl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekten sevindiricidir, fakat yararlar\u0131n\u0131n say\u0131lamayaca\u011f\u0131, d\u00fczenli ve muntazam bir okulun Trabzon\u2019da maalesef bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edemeyiz\u2026 Ac\u0131 ger\u00e7ek\u2026!\u201d[15]<\/a>.<\/p>\n

Ayn\u0131 sorun ba\u015fka bir yaz\u0131da da ortaya at\u0131lmakta, yazar, sezonun son temsili olan \u201cYervand\u201d tarihi dram vesilesiyle oyuncular\u0131n g\u00f6stermi\u015f olduklar\u0131 ba\u015far\u0131y\u0131 \u00f6vmesine, \u00f6zellikle de Stepan Hovsepyan ve Mesrop Vartikyan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fcleyici oyunlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karmas\u0131na ra\u011fmen \u015f\u00f6yle eklemektedir. \u201cTrabzon Ermenileri aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bu yeni tiyatro a\u015fk\u0131, biricik okullar\u0131n\u0131n bak\u0131ms\u0131z halini akl\u0131m\u0131za getirmektedir. Kan\u0131m\u0131zca, ayn\u0131 \u015fevki, tiyatrodan bin kere daha gerekli olan \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimi i\u00e7in g\u00f6sterseler daha b\u00fcy\u00fck, daha do\u011fru ve daha etkili milli bir i\u015f yapm\u0131\u015f olurlar\u201d[16]<\/a>.<\/p>\n

Benzer hakl\u0131 \u015fik\u00e2yetler, Trabzon\u2019da \u00e7o\u011funluk te\u015fkil eden Ermeni-Apostolik cemaati y\u00f6netim kurullar\u0131n\u0131n \u00f6zel dikkatime mazhar olup, \u015fehrin tek Ermeni okulunun k\u00f6t\u00fc durumdan acilen kurtar\u0131l\u0131p e\u011fitim seviyesini y\u00fckseltmek konusundaki ertelenemez soruna el atmak i\u00e7in \u00f6nemli bir itici g\u00fc\u00e7 olu\u015fturur.<\/p>\n

Bunun sonucunda, Trabzon Ermeni okulunun 1865 e\u011fitim d\u00f6nemi Bolis\u2019ten davet edilen gen\u00e7 ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bilgi sahibi olup birka\u00e7 \u00f6nemli derslerin e\u011fitimini \u00fczerine alan Nerses Mezburyan\u2019\u0131n m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcyle ba\u015flar.<\/p>\n

Nerses Mezburyan, zaman\u0131n e\u011fitim-ayd\u0131nlanma i\u015finin azimli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ve g\u00fcvenilir direkleri olan gen\u00e7 ayd\u0131nlardan (Ye\u011fya Demirciba\u015fyan, Mateos Mamuryan, Tigran Setyan ve di\u011ferleri) biri olmu\u015ftur. Mezburyan, 800 karma \u00f6\u011frencili Trabzon Surb Lusavori\u00e7 Ermeni okulunu \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede lay\u0131k oldu\u011fu mertebeye ula\u015ft\u0131r\u0131r. Bolis ve Zm\u00fcrniya\u2019n\u0131n hemen t\u00fcm ilerici bas\u0131n organlar\u0131 taraf\u0131ndan bu durum b\u00fcy\u00fck \u00f6vg\u00fclerle duyurulur. Bolis\u2019te yay\u0131nlanan \u201cJamanak\u201d g\u00fcndelik gazetesi \u015f\u00f6yle yazmaktad\u0131r. \u201cTrabzon\u2019dan elimize ula\u015fan yaz\u0131lardan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgilere g\u00f6re, Kh\u0131rimyan M\u0131k\u0131rdi\u00e7 Hayrik[17]<\/a> oraya var\u0131r varmaz okulu ziyarete gider ve \u00f6\u011frencilerin durumunu inceledikten sonra e\u011fitimsever Trabzonlulara ve t\u00fcm benli\u011fini ortaya koyarak okulun ileri gitmesi ve d\u00fczenlenmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan gayretke\u015f \u00f6\u011fretmen, sayg\u0131de\u011fer Mezburyan Nerses A\u011faya te\u015fekk\u00fcrlerini bildirir\u201d[18]<\/a>.<\/p>\n

Mezburyan, e\u011fitim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla paralel olarak Trabzon\u2019un tiyatro hayat\u0131na da katk\u0131da bulunur. 1865 e\u011fitim d\u00f6nemi sonunda Trabzon Ermeni okulu salonunda d\u00fczenlenen etkinlikte \u00f6\u011frencilerin kat\u0131l\u0131m\u0131 ve Mezburyan\u2019\u0131n y\u00f6netiminde, kendi eserlerinden \u201cD\u00f6rt gen\u00e7 bayan veya e\u011fitimsever ve e\u011fitimsevmez\u201d adl\u0131 \u00fc\u00e7 perdelik tiyatro oyunu ile \u201cErmeni beyi Davit veya vatanseverlikte bir \u00e7aba daha\u201d dram\u0131 temsil edilir[19]<\/a>.<\/p>\n

\u0130kinci ders y\u0131l\u0131 esnas\u0131nda, Trabzon Ermeni okulunda birbiri ard\u0131na tertiplenen birka\u00e7 etkinlikte Vartanats yortusuyla ilgili sahnelenen ve tekrar Mezburyan\u2019\u0131n eseri olan, d\u00fcnyevi Ermeniceyle yaz\u0131l\u0131 kafiyeleriyle \u201cVartan\u2019\u0131n vatanseverli\u011fi ve Vasak\u2019\u0131n ink\u00e2rc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d adl\u0131 dram dikkatleri \u00fczerine toplar.<\/p>\n

\u0130ki y\u0131l s\u00fcreyle Trabzon Ermeni okulunda g\u00f6rev yapt\u0131ktan sonra, Nerses Mezburyan 1867 y\u0131l\u0131nda aniden e\u011fitim g\u00f6revinden tamamen uzakla\u015f\u0131p Paris\u2019e giderek t\u0131p \u00f6\u011frenmeye karar verir.<\/p>\n

Mezburyan\u2019\u0131n uzakla\u015fmas\u0131yla Trabzon Ermeni toplumu bilin\u00e7li ve sayg\u0131n bir e\u011fitimci, toplum \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 ve tiyatro \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na h\u0131z veren bir genci kaybetti, fakat onun, k\u00fclt\u00fcr bah\u00e7esine ekti\u011fi sa\u011fl\u0131kl\u0131 tohumlar k\u0131sa s\u00fcrede yararl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerini verdi. \u015eehirde, kendisinden sonra da toplu \u00e7abalarla s\u0131k-s\u0131k, sanat kalitesinin eski etkinliklerden farkl\u0131 olan seminerler, etkinlikler, okuma geceleri, konserler ve temsiller d\u00fczenlenmekteydi.<\/p>\n

Zaman de\u011fi\u015fmi\u015fti ve zamanla birlikte estetik anlay\u0131\u015f da de\u011fi\u015fmi\u015fti.<\/p>\n

Lakin \u201ckatliam y\u0131l\u0131\u201d olarak an\u0131lan kanl\u0131 tarih gelip \u00e7atar. 1895-96\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm yayan tarihidir bu\u2026<\/p>\n

Anayurttaki Ermenilerin ba\u015f\u0131na gelen korkun\u00e7 felaketten Trabzon Ermenileri de nasiplerini al\u0131r ve bin kadar\u0131, cinsiyet ve ya\u015f g\u00f6zetilmeden Sultan Hamit\u2019in emriyle k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irilir. Korkun\u00e7 milli elem ve bununla birlikte yeni felaketlerin korkusu Trabzon\u2019da eski mutlu hayat\u0131n devam\u0131n\u0131 engeller. Temsiller ve m\u00fcsamereler kesilir, ne\u015fe kaybolur, \u015fark\u0131lar susar, sesler kesilir. En ele avuca s\u0131\u011fmayan gen\u00e7ler dahi \u015f\u00fck\u00fcr a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131 m\u00fch\u00fcrler. Allahtan, bu durum uzun s\u00fcrmez ve 1898\u2019de ta\u015fradaki tiyatro hayat\u0131 tekrar ba\u015flar. Bolis\u2019te yay\u0131nlanan \u201cArevelk[20]<\/a>\u201d\u00a0 gazetesinin 29 Aral\u0131k 1898 y\u0131l\u0131 say\u0131s\u0131nda \u201cVart\u201d imzas\u0131yla yay\u0131mlanan \u201cTrabzon Ermenileri aras\u0131nda tiyatro\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makale bu konuyla ilgiliydi. Makale yazar\u0131, ge\u00e7mi\u015fte \u201cE\u011fitimseverler Derne\u011fi\u201d \u00e7abalar\u0131yla yarat\u0131lan milli tiyatro hakk\u0131nda \u00f6v\u00fcc\u00fc s\u00f6zler sarf ettikten sonra, bu tiyatroyu yeni tiyatro grubuyla k\u0131yaslayarak, yeni grubun \u00e7ok daha kaliteli oldu\u011funu belirtmektedir. \u201cM\u00fcte\u015febbisler bu defa acemi de\u011fil, b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim alm\u0131\u015f, tiyatro hakk\u0131nda derin ve geni\u015f fikir sahibi olan ve Avrupa oyunlar\u0131 seyretmi\u015f kimseler. Onlar, basit oyuncular de\u011fil, hayal eden ve sanat\u0131n inceliklerine derin bir duyguyla s\u00fcz\u00fclebilmi\u015f, sanatsal erke ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fanlard\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u00e7lerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n, ta\u015fran\u0131n bir k\u00f6\u015fesinde kalm\u0131\u015f yetenekler oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u201d,- diyen makale yazar\u0131 \u015f\u00f6yle devam etmektedir, \u201cPeters\u2019i (M\u0131k\u0131rti\u00e7 Yeremyan) komedyen olarak ve \u00f6zellikle de Mi\u00e7esimyan\u2019\u0131 trajedi ustas\u0131 olarak g\u00f6rme mutlulu\u011funa eri\u015fenler, onlar\u0131 daima tatl\u0131 bir heyecanla hat\u0131rlayacaklard\u0131r. Mi\u00e7esimyan\u2019\u0131n, Arisdotem rol\u00fcn\u00fc oynad\u0131\u011f\u0131 son oyunu hi\u00e7bir zaman unutmayaca\u011f\u0131m. Doktorlar onu sahneye \u00e7\u0131kmaktan men etmi\u015f, fakat arkada\u015flar\u0131n\u0131n ricalar\u0131na dayanamayarak, \u00f6zellikle de kendisinin kat\u0131lmamas\u0131 durumunda oyunun ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fini bildi\u011finden son bir defa daha oynamaya karar vermi\u015fti.<\/p>\n

Bir k\u0131\u015f gecesiydi. Ya\u011fan ya\u011fmur ve so\u011fu\u011fa ra\u011fmen b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k salonu erkenden doldurmu\u015ftu. Herkes sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla perdenin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 beklerken, nihayet perde a\u00e7\u0131ld\u0131. Mi\u00e7esimyan Karapet, her zamankinden daha solgun bir \u00e7ehreyle, fakat son derece vakur bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. T\u00fcm salon ba\u015ftan sona onun oyununa kilitlenmi\u015fti. Son sahnede, Arisdotem, umutsuz, terk edilmi\u015f bir halde ve \u00fczg\u00fcn bir sesle k\u0131z\u0131n\u0131n mezar\u0131na kapand\u0131\u011f\u0131nda kalabal\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 g\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131 silmekteydi.<\/p>\n

Bu son oyundan sonra Mi\u00e7esimyan uzun ya\u015famaz ve tiyatro da kendisiyle birlikte \u00f6lm\u00fc\u015f olur\u201d[21]<\/a>.<\/p>\n

Trabzon\u2019daki o d\u00f6nemlerin tiyatro faaliyetleri hakk\u0131nda \u201cBazmavep\u201d dergisinde de enteresan bir makale vard\u0131r. \u201cTrabzon\u2019da ulusal tiyatro\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makale \u201cArevelk\u201d muhabirinin Karapet Mi\u00e7esimyan ve M\u0131k\u0131rti\u00e7 Yeremyan\u2019\u0131n (Peters) oyunculuklar\u0131yla ilgili s\u00f6zlerini tasdik etmekte ve \u201cbu iki artist Trabzon Ermeni cemaatinde ger\u00e7ekten de unutulmaz an\u0131lar b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131r\u201d diye eklemektedir.<\/p>\n

Makale yazar\u0131 taraf\u0131ndan tiyatronun \u201cb\u00fcy\u00fck ustalar\u0131ndan\u201d Komitas Efendi Hekimyan, \u00fcnl\u00fc Petros Marimyan ve H\u0131mayak Gu\u015fpulyan[22]<\/a> an\u0131lmaktad\u0131r. \u201cDaha \u00f6nce belirtilenler gibi onlar da basit oyuncu de\u011fillerdi, hepsi de sayg\u0131n makam sahipleri olmalar\u0131yla birlikte, milli e\u011fitim kurumlar\u0131na sevgiyle ba\u011fl\u0131 olup, \u00f6nemli giri\u015fimler u\u011fruna k\u0131\u015f aylar\u0131nda milli trajediler temsil etmekteydi. Bu artistlerin kendileri kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak oynuyor ve toplanan paralar belirtilen ulusal i\u015flere harcan\u0131yordu.<\/p>\n

Trabzon Ermenilerinin fikri ve g\u00f6r\u00fcnmez faaliyetlerinin besleyici g\u0131das\u0131 olan tiyatro, Peters\u2019in \u00e7ekilmesi ve Mi\u00e7esimyan\u2019\u0131n vefat\u0131yla son bulmaktad\u0131r\u201d[23]<\/a>.<\/p>\n

\u015eehir tiyatrosunun geli\u015fimiyle paralel olarak talebe m\u00fcsamereleri de hem milli Lusavor\u00e7akan, hem Mehitarist okullar\u0131nda devam eder. Belirtmek gerekir ki, Ermeni tiyatrosunun \u00fcnl\u00fc artistlerinin bir\u00e7o\u011fu, \u00f6rne\u011fin Adamyan, Papazyan ve di\u011ferleri, ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131 okul temsilleriyle atm\u0131\u015flard\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde Trabzon\u2019lu oyunculardan Karapet Kalfayan, Lakka, halk artisti Tsolak Amerikyan ve bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131 da ilk oyunculuk denemelerini okul temsillerinde yapm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130lk \u00fc\u00e7\u00fc Mehitarist okulunda, sonuncusu ise Ermeni Lusavor\u00e7akan okulunda.<\/p>\n

1908 y\u0131l\u0131na kadar Trabzon\u2019un tiyatro hayat\u0131yla ilgili yaz\u0131lar\u0131n (tahminen hepsi de\u011fil) genel resmi budur. Bundan sonra ise, 1908 y\u0131l\u0131ndaki ilk Osmanl\u0131 devriminden sonra olu\u015fan ve Abd\u00fclhamit despotizminin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra gazete ve dergilerin yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131, dernek ve cemiyetlerin kuruldu\u011fu, daha \u00f6nce yeralt\u0131nda faaliyet g\u00f6steren siyasi partilerin me\u015frutiyet kazand\u0131\u011f\u0131 yeni bir d\u00f6nem ba\u015flar.<\/p>\n

Birbiri ard\u0131na amat\u00f6r ve profesyonel tiyatro gruplar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Trabzon\u2019da, \u00e7oktan beri kapal\u0131 duran, Ermeni dini \u00f6nderli\u011fi binas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan ve milli vak\u0131fa ba\u011fl\u0131 binalardan biri olan Kul\u00fcp binas\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r (daha do\u011frusu yeniden a\u00e7\u0131l\u0131r). Bu k\u00fct\u00fcphane-kul\u00fcpte sanat, bilim ve edebiyat sorunlar\u0131yla ilgili d\u00fczenli seminerler, konferanslar tertipleniyor ve t\u00fcm bunlar genellikle solo \u015fark\u0131lar\u0131n, enstr\u00fcmantal m\u00fczi\u011fin ve \u015fiirlerin sunuldu\u011fu sanatsal bir etkinlikle son buluyordu. Bazen de bir veya iki perdelik komediler oynanmakta<\/p>\n

1908 y\u0131l\u0131 sonbahar\u0131nda Kafkasya\u2019dan Trabzon\u2019a gelen \u00fcnl\u00fc m\u00fczikolog ve koro \u015fefi Grigor S\u00fcni (Mirzayan) yerel g\u00fc\u00e7lerden meydana getirdi\u011fi 60 ki\u015filik karma bir koro haz\u0131rlar ve Ermeniler haricinde Rumlar ve T\u00fcrkler aras\u0131nda da b\u00fcy\u00fck co\u015fku yaratan baz\u0131 konserler verir. S\u00fcni, Giresun ve Samsun \u015fehirlerinde de konserler vermi\u015ftir[24]<\/a>.<\/p>\n

Ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde Trabzon\u2019da, y\u00f6netimini Doktor Y. Minasyan\u2019\u0131n \u00fcstlendi\u011fi bir yayl\u0131 \u00e7alg\u0131lar orkestras\u0131 kurulur. Baz\u0131 solo \u00e7alg\u0131c\u0131lar da vard\u0131, bunlardan kemanc\u0131 Harutyun Arzumanyan \u00fcst\u00fcn yetene\u011fiyle g\u00f6ze \u00e7arpmaktayd\u0131. Arzumanyan, orkestran\u0131n birinci keman\u0131 olmas\u0131n\u0131n haricinde \u015fehirde solo konserler de vermi\u015fti. 1911 y\u0131l\u0131nda Trabzon\u2019lu \u00fcnl\u00fc kemanc\u0131 Davit Davityan Trabzon\u2019a gelir ve verdi\u011fi iki konser (Kostaki tiyatrosunda) Ermeni ve yabanc\u0131 bas\u0131n taraf\u0131ndan takdir g\u00f6r\u00fcr. Davityan, konserlerinde kendi eserlerinden ikisini de seslendirmekteydi.<\/p>\n

M\u00fczik gruplar\u0131 haricinde, \u015fehirde ciddi temeller \u00fczerine oturtulan, rejis\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc foto\u011fraf\u00e7\u0131, tan\u0131nm\u0131\u015f ayd\u0131n Kha\u00e7ik \u00c7olakyan\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ve kendisinin baba rollerini \u00fcstlendi\u011fi bir amat\u00f6r tiyatro grubu da kurulur. Zare Me\u011favoryan, Aram Saryan, Nazaret Gevorgyan, Tigran Baberdtsyan, Aram Vorberyan (\u00d6ks\u00fczyan), Levon Tiraturyan, Yervand Mutafyan, Hakob S\u0131rapyan, Manuk Surbluysyan, Ar\u015favir Elyan, N\u0131\u015fan Khanc\u0131yan, Yervand Torosyan ve daha ba\u015fkalar\u0131 bu tiyatronun ekibinde yer al\u0131r.<\/p>\n

Tiyatro grubunun idaresini, Batum\u2019dan Trabzon\u2019a (do\u011fum yeri) gelen ve tiyatro i\u015flerinde devaml\u0131 aktif olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f Po\u011fos-Tigran (Vahanyan) \u00fczerine al\u0131r. Bu tiyatro ekibi \u201cG\u00f6zya\u015f\u0131 vadisi\u201d (Aharonyan\u2019\u0131n), \u201cNamus i\u00e7in\u201d, \u201cArmenuhi\u201d, \u201cYevgine\u201d, \u201c\u015earlatan\u201d (A. \u015eirvanzade\u2019nin), \u201cS\u00f6nen kandiller\u201d (A. Abelyan\u2019\u0131n), \u201cYol \u00fcst\u00fcnde\u201d, \u201cBen insan\u0131\u201d (L. \u015eant\u2019\u0131n), \u201cAvarayr kartal\u0131\u201d (S. B\u00fcrat\u2019\u0131n), \u201cTerkedilmi\u015f aile\u201d, \u201cMezun gen\u00e7 k\u0131z\u201d (ikisi de Tigran Miricanyan\u2019\u0131n) oyunlar\u0131n\u0131 sahneye koymu\u015ftu.<\/p>\n

Komedilerden \u201c6,5 g\u00f6bek miras\u0131\u201d, \u201cBen \u00f6ld\u00fcm\u201d, \u201c\u0130ki efendinin hizmetk\u00e2r\u0131\u201d, \u201cNi\u015fanl\u0131lar\u201d vs. oynanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcm bu temsiller, \u015fehrin \u00fcnl\u00fc Rum zengini Kostaki taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lan Tuzlu \u00c7e\u015fme tiyatrosunda sahnelenmekteydi.<\/p>\n

Tiyatronun bu s\u00fcrekli temsilleri \u00f6zellikle \u015fehrin gen\u00e7lerinin ilgisini \u00e7ekip manevi deste\u011fine sahip oluyordu.<\/p>\n

1913 y\u0131l\u0131nda bir ba\u015fka amat\u00f6r grup, \u00f6\u011fretmen Garegin Kozikyan\u2019\u0131n (Yesalem) rejis\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda iki piyes sahneledi. \u201cMahvolan\u201d (\u015eirvanzade\u2019nin) ve \u201cEller yukar\u0131\u201d adl\u0131 d\u00f6rt perdelik bir dram (Paramaz\u2019\u0131n). Bu temsillerde Ar\u015favir Solakhyan, Vardan Narl\u0131yan, Hakob Saryan, H\u0131mayak Kumruyan, Gevorg Hakobyan, Aharon Yesayan, Gurgen Sargisyan, Sahakanu\u015f ve Tigranuhi Narl\u0131yanlar, Ar\u015faluys Hakobyan, Lusine Ta\u015f\u00e7\u0131yan ve daha ba\u015fkalar\u0131 rol almaktayd\u0131.<\/p>\n

Yerel amat\u00f6r gruplar\u0131n haricinde turneye gelen ekiplerden baz\u0131lar\u0131n\u0131 da belirtmekte yarar var. 1908 y\u0131l\u0131n\u0131n sonbahar ba\u015flang\u0131c\u0131nda Kafkasya\u2019dan Bolis\u2019e giderken Abelyan-Armenyan ekibi Trabzon\u2019a u\u011frar ve \u201cNamus i\u00e7in\u201d ve \u201cG\u00f6zya\u015f\u0131 vadisi\u201d piyeslerini sahneler. \u00d6teki y\u0131l\u0131n tiyatro sezonunda Zarifyan-Sevumyan grubu gelip \u201cJan Rul\u201d ve Sardu\u2019nun \u201cVatan\u201d oyunlar\u0131n\u0131 sahneye koyar.<\/p>\n

Yukar\u0131da belirtilen iki tiyatro kumpanyas\u0131 da, hayat\u0131nda ana diliyle oynayan profesyonel artistlerden m\u00fcte\u015fekkil benzer m\u00fckemmeliyette bir kumpanya g\u00f6rmemi\u015f olan t\u00fcm Trabzon Ermeni cemaatinde benzersiz bir co\u015fku ve hayranl\u0131k uyand\u0131r\u0131r.<\/p>\n

Tan\u0131nm\u0131\u015f artistlerden Yenovk \u015eahen, A\u015fot Madatyants ve Lakka da Trabzon\u2019a gelip yerel g\u00fc\u00e7lerle birlikte birka\u00e7 temsil vermi\u015flerdir. Martiros M\u0131nakyan ve Harutyun Aleksanyan\u2019\u0131n turne temsillerini de, T\u00fcrk\u00e7e oynanm\u0131\u015f olmalar\u0131na ra\u011fmen burada belirtmek gerekir.<\/p>\n

Trabzon\u2019daki co\u015fkulu ve s\u00fcrekli tiyatro faaliyetleri ve genel olarak t\u00fcm di\u011fer sanat dallar\u0131ndaki bereketli ya\u015fam g\u00fcn\u00fcn birinde T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan t\u00fcm Ermenilere haince uygulanan ve tarihe 1915 Milli felaketi olarak ge\u00e7en, T\u00fcrklerin g\u00f6r\u00fclmemi\u015f canili\u011fi sebebiyle ac\u0131l\u0131 bir \u015fekilde son buldu.<\/p>\n

Lakin Trabzonlu Ermenilerin g\u00fcne\u015fe ve \u0131\u015f\u0131\u011fa susam\u0131\u015f geri kalan evlatlar\u0131, bir y\u0131ll\u0131k korkun\u00e7 suskunlu\u011fun ard\u0131ndan tekrar k\u00fclt\u00fcrel hayata d\u00f6nme imk\u00e2n\u0131 buldu. 1916 bahar\u0131nda, Rus birlikleri Trabzon\u2019u ele ge\u00e7irdiklerinde biz, hayatta kalan Ermeniler, eski 20000\u2019in yerine, sadece 700-800 ki\u015fi k\u0131sa s\u00fcrede eski k\u0131zlar okulunun binas\u0131nda bir yetimhane-okul kurduk, daha sonra da eski Ermeni Lusavor\u00e7akan okulunu a\u00e7t\u0131k ve 60-70 talebe burada ders g\u00f6rmeye ba\u015fl<\/p>\n

Buna paralel olarak Mehitarist Okulu da, rahip Timoteos Ter-G\u00fclyan\u2019\u0131n y\u00f6netiminde a\u00e7\u0131ld\u0131 (yat\u0131l\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle). Burada da 50 kadar karma \u00f6\u011frenci e\u011fitim g\u00f6rmektey<\/p>\n

Trabzon\u2019un ele ge\u00e7irilmesiyle birlikte hayat \u015fehirde h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Birliklerin Samsun\u2019a do\u011fru hareket etmesi sayesinde Trabzon\u2019un cephe gerisi olmas\u0131 bir k\u0131s\u0131m Rus, Ermeni ve G\u00fcrc\u00fc t\u00fcccarlara \u015fehirde d\u00fckk\u00e2n a\u00e7ma imk\u00e2n\u0131 yaratt\u0131. \u015eehrin tek sinemas\u0131 da \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde 1000 ki\u015filik bir ah\u015fap tiyatro yap\u0131m\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Bu ah\u015fap, yeni tiyatro binas\u0131nda 1916 k\u0131\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir sanat gecesi d\u00fczenlenip Rus\u00e7a olarak \u201cAida\u201d operas\u0131ndan bir sahne oynand\u0131. Aida\u2019n\u0131n sahnelenmesini Melik-Parsadanyan ad\u0131nda Ermeni bir asker \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 gece, bir vodvil (tekrar Rus\u00e7a olarak), ard\u0131ndan \u201cK\u0131rt-k\u0131rt\u201d komedisi (oyuncular\u0131n hemen hepsi Ermeniydi) sahnelendi. Gecenin ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Rus, Ermeni ve G\u00fcrc\u00fc korolar\u0131n\u0131n konseri sergilendi[25]<\/a>.<\/p>\n

1917 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda Rus ordusunun Trabzon\u2019dan geri \u00e7ekilmesi ve T\u00fcrklerin buraya geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, yeni-yeni olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck Ermeni cemaatini \u015fehirden uzakla\u015fmaya ve \u00e7ok say\u0131da Trabzonlu Ermeni\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Batum ve Sukhum gibi Karadeniz\u2019in k\u0131y\u0131 \u015fehirlerine yerle\u015fmeye mecbur etti.<\/p>\n

_________________________________________<\/p>\n

\n
\n

[1]<\/a> Erzurum (metne halel getirmemek d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle yer isimlerinin, yazar\u0131n verdi\u011fi Ermenice \u015fekliyle b\u0131rak\u0131l\u0131p T\u00fcrk\u00e7e \u015fekillerinin dipnot olarak verilmesi \u00e7evirmen taraf\u0131ndan uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr)<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Harput<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Erzincan<\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> \u0130stanbul<\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> \u0130zmir<\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a> Hem\u015fin<\/p>\n<\/div>\n

\n

[7]<\/a> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cTaksim\u201d olarak an\u0131lan \u0130stanbul\u2019un bir mahallesi.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[8]<\/a> Aziz<\/p>\n<\/div>\n

\n

[9]<\/a> Bk. B. Sargisyan, \u201cVenedik Mehitarist Manast\u0131r\u0131\u2019n\u0131n iki y\u00fcz y\u0131ll\u0131k e\u011fitim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131\u201d, Venedik, 1936, s. 40, ve \u201cBazmavep\u201d, 1950, say\u0131 7-8, s. 145<\/p>\n<\/div>\n

\n

[10]<\/a> Ayn\u0131 yerde, s. 60<\/p>\n<\/div>\n

\n

[11]<\/a> E\u011fitim ve tiyatro faaliyetlerine daha sonralar\u0131 K\u0131r\u0131m\u2019da, Karasupazar\u2019da devam eder (bk. V. Terziba\u015fyan, \u201cErmeni dramaturji tarihi\u201d, I. cilt, s. 461 )<\/p>\n<\/div>\n

\n

[12]<\/a> \u201cUlusal Cemiyet\u201di 1846 y\u0131l\u0131nda M. Be\u015fikta\u015fl\u0131yan\u2019\u0131n deste\u011fiyle \u0130stanbul\u2019da kuran ki\u015fi yine kendisi olmu\u015ftur.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[13]<\/a> Teotik, \u201cHerkesin y\u0131ll\u0131\u011f\u0131\u201d, 1926, s. 399<\/p>\n<\/div>\n

\n

[14]<\/a> \u201cMasis\u201d, 30 Ocak 1863<\/p>\n<\/div>\n

\n

[15]<\/a> \u201cMasis\u201d, 7 Aral\u0131k 1863<\/p>\n<\/div>\n

\n

[16]<\/a> \u201cMasis\u201d, 23 \u015eubat 1863<\/p>\n<\/div>\n

\n

[17]<\/a> I Kh\u0131rimyan Vanetsi (Kh\u0131rimyan Hayrik\/Baba), (1820-1907), (1869-1873 T\u00fcrkiye Ermenileri Patri\u011fi), (1892-1907 Katolikos\/Ermeni kilisesi dini \u00f6nderi).<\/p>\n<\/div>\n

\n

[18]<\/a> \u201cJamanak\u201d, 1865, say\u0131 65<\/p>\n<\/div>\n

\n

[19]<\/a> \u0130lk piyesi, 1862 y\u0131l\u0131nda ilk defa olarak \u0130stanbul\u2019da, Kumkap\u0131\u2019n\u0131n \u201cd\u0131\u015f mahallesinin\u201d karma okulunda oynan\u0131p b\u00fcy\u00fck be\u011feni alm\u0131\u015ft\u0131r. Oyun, \u201ck\u0131z \u00f6\u011frencilerin anneleri i\u00e7in de\u201d tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 oyun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc defa olarak \u201cba\u015fkentin farkl\u0131 mahallelerindeki \u00e7ok say\u0131da e\u011fitimsever bayan\u0131n ricas\u0131 \u00fczerine sahnelenmi\u015ftir. Bu temsili seyreden \u201c\u015eark Tiyatrosu\u201dnun ilk kad\u0131n oyuncusu Arusyak Papazyan, kad\u0131n oyunculardan birinin \u201coyununu \u00e7ok be\u011fenerek, kendi eliyle bir \u00e7i\u00e7ek demeti vermi\u015ftir\u201d.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[20]<\/a> \u201c\u015eark\u201d<\/p>\n<\/div>\n

\n

[21]<\/a> \u201cArevelk\u201d, 29 Aral\u0131k 1898<\/p>\n<\/div>\n

\n

[22]<\/a> Komitas Hekimyan, tan\u0131nm\u0131\u015f tiyatrocu ve dramaturg Srapyon Hekimyan\u2019\u0131n akrabas\u0131d\u0131r. Petros Marimyan cemaatin faal \u00fcyelerinden, ayn\u0131 zamanda yazar ve yay\u0131nc\u0131d\u0131r. H\u0131mayak Gu\u015fpulyan (Khu\u015fpulyan) Cenevre\u2019de y\u00fcksek e\u011fitim ald\u0131ktan sonra 1909 y\u0131l\u0131nda Trabzon ulusal karma okullar\u0131n\u0131n m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[23]<\/a> \u201cBazmavep\u201d, 1899, say\u0131 2, s. 87.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[24]<\/a> G. S\u00fcni 1910\u2019da Trabzon\u2019dan Erzurum\u2019a gider ve 1914 y\u0131l\u0131na kadar Sanasaryan okulunda \u00f6\u011fretmenlik yapar. Daha sonra Tiflis\u2019e d\u00f6nerek korolar ve senfonik orkestra y\u00f6netir. 1920-21 y\u0131llar\u0131nda \u0130stanbul\u2019da bulunur, oradan da Amerika\u2019ya ge\u00e7er.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[25]<\/a> 1908 y\u0131l\u0131nda Grigor S\u00fcni\u2019nin korosunda bulunmu\u015f olmam, bana Mehitarist okulu (burada \u00fccretsiz olarak Ermenice ve tarih \u00f6\u011fretmenli\u011fi yap\u0131yordum) \u00f6\u011frencilerimden \u00fc\u00e7 sesli bir koro kurmam\u0131 sa\u011flad\u0131. Grubumuz \u015fa\u015f\u0131lacak derecede ba\u015far\u0131 sa\u011flad\u0131 ve her bir \u015fark\u0131 ayakta alk\u0131\u015flan\u0131yordu. Belki de as\u0131l nedeni grup \u00fcyelerinden hepsinin katliamdan kurtulmu\u015f \u00e7ocuklar olmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

\u201cDzayn Ham\u015fenakan\u201d dergisi<\/strong><\/p>\n

2007, say\u0131 11-12 (40-41)<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ARMAN KOT\u0130KYAN 1896 Trabzon – 1968 Yerevan \u00a0Tiyatrobilimcilerimiz, tarihi Ermenistan\u2019\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u015fehirlerinde (\u00f6rne\u011fin Karin[1], Van, Mu\u015f, Kharberd[2], Yerz\u0131nka\u2019da[3] vs.) ve bu b\u00f6lgenin d\u0131\u015f\u0131ndaki Ermenilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 yerle\u015fim yerlerindeki cemaatlerde az veya \u00e7ok \u015fekilde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmi\u015f olan okul-tiyatro hayat\u0131 tarihinin incelenmesi y\u00f6n\u00fcnde ciddi bir ara\u015ft\u0131rma yapmam\u0131\u015f (ve yapmamakta), sadece Bolis[4] ve k\u0131smen de Zm\u00fcrniya\u2019daki[5] […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":8745,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,16],"tags":[],"class_list":["post-8736","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haberler","category-hamsen-hemsin"],"yoast_head":"\nTrabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Trabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"ARMAN KOT\u0130KYAN 1896 Trabzon – 1968 Yerevan \u00a0Tiyatrobilimcilerimiz, tarihi Ermenistan\u2019\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u015fehirlerinde (\u00f6rne\u011fin Karin[1], Van, Mu\u015f, Kharberd[2], Yerz\u0131nka\u2019da[3] vs.) ve bu b\u00f6lgenin d\u0131\u015f\u0131ndaki Ermenilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 yerle\u015fim yerlerindeki cemaatlerde az veya \u00e7ok \u015fekilde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmi\u015f olan okul-tiyatro hayat\u0131 tarihinin incelenmesi y\u00f6n\u00fcnde ciddi bir ara\u015ft\u0131rma yapmam\u0131\u015f (ve yapmamakta), sadece Bolis[4] ve k\u0131smen de Zm\u00fcrniya\u2019daki[5] […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-09-29T10:42:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/09\/Kotikyan41.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"947\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1535\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/\",\"name\":\"Trabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/09\/\u0539\u0561\u057f\u0580\u0578\u05762.jpg\",\"datePublished\":\"2011-09-29T10:42:02+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/09\/\u0539\u0561\u057f\u0580\u0578\u05762.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/09\/\u0539\u0561\u057f\u0580\u0578\u05762.jpg\",\"width\":550,\"height\":409},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Trabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Trabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Trabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"ARMAN KOT\u0130KYAN 1896 Trabzon – 1968 Yerevan \u00a0Tiyatrobilimcilerimiz, tarihi Ermenistan\u2019\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u015fehirlerinde (\u00f6rne\u011fin Karin[1], Van, Mu\u015f, Kharberd[2], Yerz\u0131nka\u2019da[3] vs.) ve bu b\u00f6lgenin d\u0131\u015f\u0131ndaki Ermenilerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 yerle\u015fim yerlerindeki cemaatlerde az veya \u00e7ok \u015fekilde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmi\u015f olan okul-tiyatro hayat\u0131 tarihinin incelenmesi y\u00f6n\u00fcnde ciddi bir ara\u015ft\u0131rma yapmam\u0131\u015f (ve yapmamakta), sadece Bolis[4] ve k\u0131smen de Zm\u00fcrniya\u2019daki[5] […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2011-09-29T10:42:02+00:00","og_image":[{"width":947,"height":1535,"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/09\/Kotikyan41.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/","name":"Trabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/09\/\u0539\u0561\u057f\u0580\u0578\u05762.jpg","datePublished":"2011-09-29T10:42:02+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/09\/\u0539\u0561\u057f\u0580\u0578\u05762.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/09\/\u0539\u0561\u057f\u0580\u0578\u05762.jpg","width":550,"height":409},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/09\/29\/trabzonda-okul-tiyatro-hayati\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Trabzon\u2019da okul-tiyatro hayat\u0131 (1815\u20131915)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8736","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8736"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8736\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8745"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8736"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8736"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8736"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}