{"id":7752,"date":"2011-08-27T07:22:06","date_gmt":"2011-08-27T12:22:06","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=7752"},"modified":"2011-08-27T07:22:06","modified_gmt":"2011-08-27T12:22:06","slug":"verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/","title":{"rendered":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right\"><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=7761\" rel=\"attachment wp-att-7761\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-7761\" title=\"Verjine Svazlian\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"150\" \/><\/a>1 (1)<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">YE\u011eYAZAR KARAPETYAN&#8217;IN ANLATTIKLARI<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">1886 do\u011fumlu<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">TARON [MU\u015e]<\/p>\n<p style=\"text-align: right\">SASUN DO\u011eUMLU<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1908&#8217;de ilan edilen H\u00fcrriyet(1) b\u00fct\u00fcn siyasi mahk\u00fbmlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fturdu; art\u0131k Ermeni, T\u00fcrk ve K\u00fcrt hepsi de e\u015fit haklara sahip olacaklard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">J\u00f6n T\u00fcrkler&#8217;in ve Da\u015fnak Partisi&#8217;nin imzalad\u0131\u011f\u0131 karde\u015flik pakt\u0131na g\u00f6re Ermeni Kurtulu\u015f M\u00fccadelesi&#8217;ne son verilecekti ve T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn milletler g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirip vatanseverlik ruhuyla Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nu, onun kabul etti\u011fi Anayasa&#8217;y\u0131 ve onun ilerici kanunlar koyan yeni h\u00fck\u00fcmetini sad\u0131k bir \u015fekilde koruyacaklard\u0131. \u00d6zel bir genelgeyle fedayiler Mu\u015f&#8217;a davet edildiler. Ruben \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki gerilla gurubu silahs\u0131z olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Her yerde sevin\u00e7 \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131 duyuluyordu. H\u00fcrriyet yasas\u0131yla Ermenilere kar\u015f\u0131 onur k\u0131r\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flarda bulunmaya, daya\u011fa, k\u00fcf\u00fcrlere, ya\u011fmaya, h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011fa, ve k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeye son veriliyordu. Benzer davran\u0131\u015flarda bulunanlar en sert cezalara, hatta \u00f6l\u00fcm cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131l\u0131yorard\u0131. Her iki halka da tam g\u00fcvence veriliyordu: Ermenilere serbest\u00e7e oy verme, kendi temsilcilerini se\u00e7me ve \u00f6nerme hakk\u0131 veriliyordu. Bu bat\u0131 Ermenilerinin ya\u015fam\u0131nda bir yeniden do\u011fu\u015f idi. Yeni se\u00e7ilmi\u015f parlamento ilk oturumunda bir dizi kanun kabul etti; bunlar aras\u0131nda Ermenilerin Osmanl\u0131 ordusunda g\u00f6rev yapmak \u00fczere askere al\u0131nmalar\u0131 de vard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">31 Mart 1909 g\u00fcn\u00fc Kilikya&#8217;da 30 bin Ermeni katledildi\u011finde Sultan Hamid hala T\u00fcrkiye&#8217;de padi\u015faht\u0131. Sultan Hamid 1909&#8217;un Nisan ay\u0131nda tahttan indirildi ve a\u011fabeyi Muhammet Re\u015fat tahta \u00e7\u0131kt\u0131. Enver, Talat, Cemal ve Naz\u0131m&#8217;dan olu\u015fan yeni h\u00fck\u00fcmet i\u015fba\u015f\u0131na geldi ve Sultan Hamid&#8217;in kanunlar\u0131n\u0131 ge\u00e7ersiz sayd\u0131; Hamidiye ba\u015f\u0131bozuk silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerini de da\u011f\u0131tt\u0131. &#8220;Bar\u0131\u015f, e\u015fitlik ve karde\u015flik&#8221; sloganlar\u0131yla Ermeni halk\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131ll\u0131k r\u00fcyas\u0131 ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ermeni H\u0131n\u00e7ak ve Da\u015fnak siyasi partilerinin merkezi komiteleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde \u00e7ok yak\u0131n ve s\u0131cak ili\u015fkiler i\u00e7erisindeydiler. Her iki taraf\u0131n liderleri her g\u00fcn kul\u00fcpte toplan\u0131p kabul edilen g\u00fczel Anayasa vesilesiyle vatanseverlik nutuklar\u0131 at\u0131yorlard\u0131. T\u00fcrk ve Ermeni liderler birbirlerini davet edip, ziyafetler, \u015f\u00f6lenler d\u00fczenliyor, \u015fehrin sokaklar\u0131nda kol kola gezerek devlet kurumlar\u0131n\u0131 ve Patrikhane&#8217;yi ziyaret ediyorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ermeniler \u00f6nemli imtiyazlara sahipti; hatta yarg\u0131 i\u015flerine, karma\u015f\u0131k tart\u0131\u015fmalara dahi kat\u0131l\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Protestan Rahip Mihran Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131&#8217;n\u0131n patlak verdi\u011fi haberini getirdi. 3 A\u011fustos g\u00fcn\u00fc g\u00fcne\u015f tutulmas\u0131 meydana geldi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Enver Pa\u015fa&#8217;n\u0131n akrabalar\u0131ndan Servet Pa\u015fa ordunun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 temin etmek i\u00e7in gelmi\u015fti; o bu i\u015fi korkun\u00e7 derecede ac\u0131mas\u0131z y\u00f6ntemlerle yap\u0131yordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Osmanl\u0131 tebaas\u0131 olan Ermenilere kar\u015f\u0131 nefret gittik\u00e7e artmaya ba\u015flad\u0131. Bu \u00f6fke sadece Rus Ordusu&#8217;na kat\u0131l\u0131p kendilerine kar\u015f\u0131 sava\u015fan g\u00f6n\u00fcll\u00fc Ermeni birlikleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00fcrklerin Ermenilere kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da peki\u015ftirmek amac\u0131yla H\u00fck\u00fcmet daha da \u00e7alkant\u0131 yaratan bir meseleyi ortaya att\u0131: orduda g\u00f6rev yapan Ermeni asker ve subaylar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda uygun f\u0131rsattan yararlanarak cepheyi b\u0131rak\u0131p ka\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131, Rus taraf\u0131na ge\u00e7tip ihanet ettiklerini, s\u0131rlar verdiklerini ve silahlar\u0131n\u0131 T\u00fcrklere \u00e7evirip sava\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ilan etti. Bunlara bir de ge\u00e7mi\u015ften gelen kin ve nefret eklendi. Talat ve Enver y\u00f6netimindeki Me\u015frutiyet T\u00fcrkiyesi k\u0131l\u0131\u00e7 ve ate\u015fle, \u00fclkeyi hep geli\u015ftiren kendi buyru\u011fu alt\u0131ndaki Ermeni tebaalar\u0131n\u0131 katletmeye, onlar\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131maya karar verdi. T\u00fcrk ordusunda g\u00f6rev yapan Ermenilerin silahs\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve onlardan amele taburlar\u0131 kurulmas\u0131 emri verildi. B\u00fct\u00fcn birliklerdeki Ermeni askerlerin t\u00fcfeklerini ellerinden ald\u0131lar, onlar\u0131 di\u011ferlerinden ay\u0131r\u0131p yol yap\u0131m\u0131nda ve y\u00fck ta\u015f\u0131mada kullanmak \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fma gruplar\u0131 olu\u015fturdular; k\u0131\u015f\u0131n so\u011fu\u011funda onlar\u0131 \u00e7ok a\u011f\u0131r i\u015flerde kulland\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sava\u015f\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnden itibaren T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin Ermenilere kar\u015f\u0131 tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tutum dost\u00e7a ve umut verici de\u011fildi. O, Ermenilere d\u00fc\u015fman g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131yordu. De\u011firmendeki ka\u00e7aklar\u0131n ate\u015f a\u00e7mas\u0131 ve Koms K\u00f6y\u00fc&#8217;nde 13 jandarman\u0131n diri diri yak\u0131lmas\u0131 Ermenilere ucuza mal olmayacakt\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">20 \u015eubat gecesi 15 k\u00f6yden davet edilmi\u015f 80 temsilci nefsi m\u00fcdafaaya haz\u0131rlanmak ve Arakelots Manast\u0131r\u0131&#8217;nda toplanmak amac\u0131yla fikir al\u0131\u015fveri\u015finde bulunmak i\u00e7in Arakelots Manast\u0131r\u0131&#8217;nda toplanm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">22 \u015eubat g\u00fcn\u00fc Arakelots Manast\u0131r\u0131&#8217;ndan silah sesleri duyuldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">13 Mart g\u00fcn\u00fc \u015eeyh Hazret Mu\u015f pazar\u0131ndayd\u0131; daha sonra Servet Pa\u015fa&#8217;n\u0131n yan\u0131nda Hac\u0131 Musa Bey ve J\u00f6n T\u00fcrk liderleriyle isti\u015farelere ba\u015flad\u0131; Ermenileri katletmeye karar verdiler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">7 Nisan&#8217;da T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetiyle Ermeniler aras\u0131nda e\u015fitsiz Van muharebesi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ahmet Pa\u015fa, Aziz Arakelots Manast\u0131r\u0131&#8217;n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck dua yerinin yak\u0131nlar\u0131nda cereyan eden \u00e7arp\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda Ermeni fedayiler taraf\u0131ndan vurulmu\u015ftu. Sasun Sanca\u011f\u0131 mutasarr\u0131f\u0131 Servet Pa\u015fa, Ahmet Pa\u015fa&#8217;n\u0131n mezar\u0131 ba\u015f\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada \u015f\u00f6yle diyordu: &#8220;Ahmet! O\u011flum! sen rahat uyu! Ben, \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda senin ba\u015f\u0131ndaki sa\u00e7 telleri kadar \u00e7ok Ermeninin \u00f6ld\u00fcr\u00fclece\u011fine mezar\u0131n ba\u015f\u0131nda ant i\u00e7iyorum!&#8221; Bu, sabr\u0131 t\u00fckenmi\u015f ve intikam duygular\u0131yla dolu mutasarr\u0131f Pa\u015fa&#8217;n\u0131n y\u00fcre\u011finin derinliklerinden gelen son s\u00f6z ve son yemindi. O bu yemini hi\u00e7 unutmayacak ve o kutsal yemini yak\u0131n bir gelecekte yerine getirecekti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1915&#8217;te K\u00fcrtler Sasun&#8217;da Alivan Ermenilerine sald\u0131r\u0131p katliam yapt\u0131lar. Ondan sonra Sarmeli, Muserli, Bakranl\u0131 silahl\u0131 yakla\u015f\u0131k bin ki\u015fi 22 Nisan g\u00fcn\u00fc Avd\u00fclaziz&#8217;in \u00f6nderli\u011finde P\u0131sank&#8217;\u0131n 20 k\u00f6y\u00fcne ak\u0131n d\u00fczenledi. Onlar Ermenileri ac\u0131mas\u0131zca \u00f6ld\u00fcrmeye ve soymaya ba\u015flad\u0131lar. Silahs\u0131z Ermeniler k\u0131sa bir direni\u015f g\u00f6sterdikten sonra o b\u00fcy\u00fck kuvvete dayanamad\u0131lar ve her \u015feyi b\u0131rakarak canlar\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in kad\u0131n, \u00e7ocuk da\u011flara ka\u00e7t\u0131lar. K\u00fcrtler i\u00e7eri dal\u0131p b\u00fct\u00fcn k\u00f6y\u00fc ya\u011fmalayarak ate\u015fe verdiler. K\u00f6y sakinlerinin bir k\u0131sm\u0131, 150 erkek, kad\u0131n ve \u00e7ocuk ka\u00e7ma imk\u00e2n\u0131 bulamay\u0131p Manast\u0131r Ba\u015frahibi Stepan Vardapet ve Gom\u0131rter k\u00f6y\u00fcnden A\u011fce \u00f6nderli\u011finde Gomats Manast\u0131r\u0131&#8217;na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. Avd\u00fclaziz Ermenilerin orda oldu\u011funu tahmin ederek K\u00fcrtleriyle manast\u0131ra yakla\u015ft\u0131 ve onu ku\u015fatt\u0131. Uzun s\u00fcrecek \u00e7arp\u0131\u015fma devam etti. K\u00fcrtler surlardan i\u00e7eri giremediler; buna mukabil, Ermenileri kendilerine teslim olmaya mecbur etmek i\u00e7in manast\u0131r\u0131n avlusuna giden su borusunu d\u0131\u015fardan kapatt\u0131lar. Yakla\u015f\u0131k on be\u015f g\u00fcn boyunca, ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler susuz ve b\u00fcy\u00fck bir umutsuzlu\u011fa kap\u0131lm\u0131\u015f halde ya\u015fad\u0131lar. O s\u0131rada A\u011fce&#8217;nin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Sose adl\u0131 bir K\u00fcrt kad\u0131n ku\u015fatma alt\u0131ndaki Ermenilerin suyunun kesildi\u011fini duyarak gece gizlice suyun kesildi\u011fi yere gidip manast\u0131r\u0131n suyunu yeniden a\u00e7t\u0131. Beklenmedik bu olay Ermenileri \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131; onlara sevin\u00e7 hakim oldu. Sabaha kadar b\u00fct\u00fcn k\u00fcpleri ve kaplar\u0131 suyla doldurdular. G\u00fcne\u015f do\u011fdu\u011funda K\u00fcrtler olan bitenin fark\u0131na var\u0131p boruyu yeniden kapatt\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131lar\u0131 kesik bir durumda bir ay \u00e7arp\u0131\u015f\u0131p kendilerini savundular; ama son defas\u0131nda durumun k\u00f6t\u00fcye gitti\u011finin ve kurtulu\u015f umudunun kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131na vard\u0131klar\u0131nda, Rahip ve A\u011fce, Sahak adl\u0131 bir genci gizli bir ge\u00e7itten manast\u0131r\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kartt\u0131lar. Onun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Andok&#8217;a bir mektup ula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Mektupta, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durumun vahametini anlatarak ya kendilerine acil yard\u0131m ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, ya da ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda ak\u0131l verilmesi i\u00e7in yalvar\u0131yorlard\u0131. Ruben yazd\u0131\u011f\u0131 cevabi mektupta: &#8220;Yard\u0131ma gelemeyiz; art\u0131k orada kalman\u0131z\u0131 gerektiren bir ama\u00e7 yok; dolay\u0131s\u0131yla bir yolunu bulursan\u0131z hemen manast\u0131rdan \u00e7\u0131k\u0131p bize kat\u0131l\u0131n&#8221; dedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Otuz g\u00fcn ku\u015fatma alt\u0131nda kald\u0131ktan sonra Ermeniler bir gece \u00e7emberi yar\u0131p hep birlikte Talvorik kayal\u0131klar\u0131na do\u011fru ka\u00e7t\u0131lar. Ordan da Andok Da\u011f\u0131&#8217;na. K\u00fcrtler Ermenilerin mallar\u0131n\u0131 ya\u011fmalamak ve hayvanlar\u0131n\u0131 gaspetmek i\u00e7in birbirleriyle yar\u0131\u015f\u0131yor, Ermenileri katletmek ve soymak amac\u0131yla birbirlerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erek ko\u015fuyorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">2 May\u0131s&#8217;ta Khianl\u0131 ve Badkanl\u0131 a\u015firetler Parga K\u00f6y\u00fc&#8217;nde oturan M\u00fcd\u00fcr Kor Sleman A\u011fa&#8217;n\u0131n \u00f6nderli\u011finde her g\u00fcn Andok&#8217;u i\u015fgal etmek ve orada toplanm\u0131\u015f Ermenileri da\u011f\u0131t\u0131p ganimeti ele ge\u00e7irmek amac\u0131yla Talvorik k\u00f6ylerine ak\u0131nlar d\u00fczenliyordu. Ama onlar kay\u0131plar verdiler ve oraya yakla\u015fmay\u0131 ba\u015faramad\u0131lar. O \u00e7arp\u0131\u015fmalar esnas\u0131nda Balak A\u015fireti&#8217;nden iki y\u00fcz silahl\u0131 K\u00fcrt gece vakti Tsovasar&#8217;a \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00fcn \u0131\u015f\u0131rken A\u011fbik K\u00f6y\u00fc&#8217;n\u00fcn bir obas\u0131na sald\u0131rd\u0131lar ve b\u00fct\u00fcn s\u00fcr\u00fcy\u00fc gaspettiler. \u015eego&#8217;nun Evi K\u00fcrtleri A\u011fbikli Ermenilerin a\u011falar\u0131 say\u0131ld\u0131klar\u0131ndan, Balakl\u0131 K\u00fcrtlerin yapt\u0131\u011f\u0131 ya\u011fmay\u0131 duyunca onlardan intikam alacaklar\u0131na, Ermenilerin kalan mallar\u0131n\u0131 ya\u011fmalamay\u0131 planlad\u0131lar. O niyetle 6 May\u0131s&#8217;ta \u015eego A\u015fireti reisi, Dal\u0131rdzor K\u00f6y\u00fc&#8217;nde ik\u00e2met eden Habeyi Yusuf, amcas\u0131 Fato&#8217;nun iki o\u011flu Khallo ile Muso ve 20 silahl\u0131 K\u00fcrtle beraber A\u011fbik&#8217;in yolunu tuttu. Onlar Ermenileri : &#8220;Sizin ba\u015f\u0131n\u0131za talihsiz bir olay gelebilir, elinizdekileri ba\u015fkalar\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr; \u00f6yle ki hayvanlar\u0131n\u0131z\u0131 \u015fimdiden bize teslim etmeniz daha iyi olur. Biz sizin a\u011falar\u0131n\u0131z\u0131z; onlar\u0131 sizin i\u00e7in saklar\u0131z. Kim bilir belki ilerde kurtulur, mallar\u0131n\u0131za yeniden kavu\u015fursunuz.&#8221; diye ikna etmek niyetindeydiler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ama Ermeni gen\u00e7leri onlar\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce ate\u015f a\u00e7t\u0131lar. O \u00e7at\u0131\u015fma b\u00fct\u00fcn g\u00fcn, g\u00fcne\u015f bat\u0131ncaya kadar s\u00fcrd\u00fc. K\u00fcrtlerden 11 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc; \u00f6l\u00fcler aras\u0131nda Khallo ve Muso da bulunuyordu. Ermenilerden ise 5 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Yusuf ka\u00e7t\u0131. O olay M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrtler \u00fczerinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck etki yapt\u0131; zira o s\u0131ralarda 1000 Ermeninin bir tavuk kadar dahi de\u011feri yoktu; bir K\u00fcrt ise 1000 Ermeniye bedeldi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">14 May\u0131s g\u00fcn\u00fc bu defa Balak ve \u015eego a\u015firetleri birle\u015fip 2000&#8217;e yak\u0131n silahl\u0131 ve silahs\u0131z K\u00fcrtle birlikte \u015fafak s\u00f6kerken farkl\u0131 y\u00f6nlerden Garmak ve Kob k\u00f6ylerine sald\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ermenilerin do\u011fru d\u00fcr\u00fcst silah\u0131 yoktu; \u00e7akmakl\u0131 t\u00fcfeklerle savunma yapt\u0131lar; da\u011flar ve vadiler i\u00e7inden Semal K\u00f6y\u00fc&#8217;ne do\u011fru hareket ettiler. Yolda Tapik K\u00f6y\u00fc m\u00fcd\u00fcr\u00fc Talib Efendi&#8217;den yard\u0131m istediler; ama o K\u00fcrtlerin ak\u0131nlar\u0131n\u0131 ve Ermenilerin ka\u00e7\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce hemen 20 jandarmas\u0131yla k\u00f6\u015fk\u00fcn i\u00e7ine girip kap\u0131y\u0131 kapatt\u0131. Ermeniler \u00e7aresiz, \u0130ritsank K\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131nda mevzilenip K\u00fcrtleri durdurdular. \u00c7at\u0131\u015fma \u015fiddetlendi. Haber Semal&#8217;e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131; g\u00fcn ortas\u0131nda Kory\u00fcn, Vardan ve 300 silahl\u0131 Sasunlu yard\u0131ma ko\u015ftu. Bir saate yak\u0131n bir s\u00fcre inatla \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131ktan sonra K\u00fcrtler ganimeti de yanlar\u0131na alarak ka\u00e7t\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">K\u00fcrtlerin Ermenilere kar\u015f\u0131 d\u00fczenledikleri sald\u0131r\u0131lar s\u00f6zde gayri resmi nitelik ta\u015f\u0131yordu; ancak genel kan\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n h\u00fck\u00fcmetin verdi\u011fi emirle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi. Bunun en g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131t\u0131 ise Ermenilerin \u015fik\u00e2yetlerine kulak as\u0131lmamas\u0131, ba\u015fvurulara cevap verilmemesi idi. Vahan Papazyan&#8217;\u0131n evi aranm\u0131\u015ft\u0131; ama kendisi evde yoktu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Servet Pa\u015fa J\u00f6n T\u00fcrklerdendi; b\u00f6lgenin komutan\u0131yd\u0131 ve \u0130slam&#8217;a sad\u0131k bir ki\u015fiydi. Dolay\u0131s\u0131yla onun da di\u011fer b\u00f6lgelerdeki Pa\u015falar gibi g\u00f6revini yerine getirmesi gerekmekteydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">10 Haziran g\u00fcn\u00fcnden itibaren K\u00fcrt a\u015firet reisleri bir\u00e7ok atl\u0131yla beraber sa\u011fdan ve soldan Mu\u015f&#8217;a giri\u015f yap\u0131yor, emirler al\u0131p evlerine geri d\u00f6n\u00fcyorlard\u0131. K\u00fcrtleri silahland\u0131rmak i\u00e7in her gece y\u00fck arabalar\u0131yla \u015fehir d\u0131\u015f\u0131na silah ve mermi ta\u015f\u0131n\u0131yordu. Ermeni katliam\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla tamamlamak i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan \u00f6zel bir plan yap\u0131lm\u0131\u015f, k\u00f6yler taksim edilmi\u015f, sald\u0131r\u0131 g\u00fcn\u00fc ve saati \u00f6yle bir incelikle belirlenmi\u015fti ki, Mu\u015f ovas\u0131ndaki 105 k\u00f6y\u00fcn tamam\u0131n\u0131n imhas\u0131, tek bir \u00e7ocu\u011fun bile can\u0131 ba\u011f\u0131\u015flanmadan, o g\u00fcn i\u00e7inde tamam\u0131yla sonu\u00e7land\u0131r\u0131lacakt\u0131. K\u00f6ylerin taksimi a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131: Mu\u015f&#8217;un sa\u011f taraf\u0131ndaki k\u00f6ylerden ba\u015flayarak Me\u011fraget nehrinin do\u011fdu\u011fu yere kadar olan b\u00f6lgedeki 35 k\u00f6yde yap\u0131lacak katliamlar Hac\u0131 Musa Bey&#8217;e b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; onun emrinde 3500 kadar K\u00fcrt piyade ve atl\u0131 vard\u0131. \u015eehrin kuzeybat\u0131 k\u0131sm\u0131ndaki 15 k\u00f6yde d\u00fczenlenecek katliamlar ise Fatkanl\u0131 Sleman A\u011fa&#8217;ya b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; onun emrinde ise silahl\u0131 1000 K\u00fcrt vard\u0131. Aziz Karapet b\u00f6lgesindeki 20 k\u00f6yde d\u00fczenlenecek katliamlar, \u00e7ete lideri yard\u0131mc\u0131s\u0131 J\u00f6n T\u00fcrk Ra\u015fid Efendi&#8217;ye b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; onun 500 ki\u015filik bir s\u00fcvari \u00e7ete g\u00fcc\u00fc bulunuyor, onlara Aziz Karapet Manast\u0131r\u0131&#8217;nda bulunan birlikler ve Ziyaret K\u00f6y\u00fc&#8217;nde oturan M\u00fcd\u00fcr de kendi jandarmalar\u0131yla kat\u0131l\u0131yordu. Ovan\u0131n kuzeydo\u011fu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bulunan 15 k\u00f6yde d\u00fczenlenecek katliamlar C\u0131branl\u0131 D\u0131rboyi C\u0131ndi&#8217;ye, Kolotoyi Zuber&#8217;e ve A\u011f\u00e7an M\u00fcd\u00fcr\u00fc&#8217;ne b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; onlar\u0131n emrinde binin \u00fczerinde K\u00fcrt ve jandarma vard\u0131. Ovan\u0131n do\u011fu k\u0131sm\u0131nda, \u00c7\u0131khur&#8217;a ba\u011fl\u0131 yirmi k\u00f6yde d\u00fczenlenecek katliamlar \u015eeyh Hazret&#8217;e b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; onun emrinde ise Zilan ve Kosur K\u00fcrtlerinden olu\u015fan 1200 atl\u0131 vard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu d\u00fczenli g\u00fc\u00e7ler d\u0131\u015f\u0131nda, her M\u00fcsl\u00fcmana, rastlad\u0131klar\u0131 Ermeniyi ac\u0131madan \u00f6ld\u00fcr\u00fcp yok etme kutsal g\u00f6revi verilmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mevcut durum aniden de\u011fi\u015fti. Ermeniler art\u0131k k\u00f6yden \u015fehre gidip geri d\u00f6nemez oldu. T\u00fcrkler rastlad\u0131klar\u0131 Ermenileri a\u015f\u0131r\u0131 derecede d\u00f6v\u00fcp i\u015fkenceye maruz b\u0131rak\u0131yorlard\u0131. \u00d6l\u00fcm vakalar\u0131 da oluyordu. Bazen yeti\u015fkin kad\u0131nlar \u00e7ok gerekli bir \u015feyi getirmek i\u00e7in \u015fehre gidiyorlard\u0131; onlar da yolda eziyetlere ve onur k\u0131r\u0131c\u0131 k\u00fcf\u00fcrlere maruz kal\u0131yorlard\u0131. Halk endi\u015feye kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcne uyku girmiyordu; halk rahat edemiyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">22 Haziran g\u00fcn\u00fc Bakranl\u0131 K\u00fcrtlerden 100 atl\u0131 geceyi K\u0131r\u0131nkan G\u00f6l\u00fc Da\u011f\u0131&#8217;nda ge\u00e7irdi. 23 Haziran g\u00fcn\u00fc onlardan 10 atl\u0131 k\u00f6y\u00fcm\u00fcze geldi ve k\u00f6y\u00fcn \u00f6nde gelenlerinden 10 tane koyun, 60 okka un ve 10 tane de ke\u00e7eden yap\u0131lm\u0131\u015f c\u00fcppe vermemizi istedi. Onlar b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 herhangi bir itirazla kar\u015f\u0131la\u015fmadan bedava ald\u0131lar ve Havatoriklileri eskiden beri tan\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan m\u0131d\u0131r, yoksa vicdan azab\u0131ndan m\u0131d\u0131r bilinmez, Tamoyi Ali \u015f\u00f6yle konu\u015ftu: &#8216;Ermeniler, ben sizin tuzunuzu ekme\u011finizi \u00e7ok yedim. \u015eimdi size bir ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylemem gerekiyor: Sultan&#8217;dan, Osmanl\u0131 topra\u011f\u0131nda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn Ermenileri kesmemiz gerekti\u011fini bildiren bir emir geldi. \u015eimdi siz aya\u011fa kalk\u0131p uzaktan Slivan Ovas\u0131&#8217;na bakarsan\u0131z, g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ki bu\u011fday tarlalar\u0131ndaki ba\u015faklar b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f, birbirlerine yaslanm\u0131\u015ft\u0131r; ama orada bir ser\u00e7e dahi g\u00f6remezsiniz. Orada benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u0131ss\u0131zl\u0131k h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyor. Biz o b\u00f6lgenin Ermenilerini tamam\u0131yla katlettik. \u015eimdi de Mu\u015f Ovas\u0131&#8217;nda ve Sasun&#8217;da ya\u015fayan Ermenileri de katledelim diye h\u00fck\u00fcmet bizi buraya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Buralarda da katliam\u0131n ba\u015flamas\u0131na birka\u00e7 g\u00fcn kald\u0131 ve \u0130sa Mesih&#8217;in ad\u0131n\u0131 a\u011fz\u0131na alan ki\u015finin bu topraklarda canl\u0131 kalmamas\u0131 gerekiyor.&#8217; K\u00fcrtler istediklerini al\u0131p gittiler; biz ise d\u00fc\u015f\u00fcncelere dald\u0131k&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">23 Haziran gecesi Ara\u011f K\u00f6y\u00fc&#8217;nden silah sesleri duyuldu. Gece Ara\u011f&#8217;dan ka\u00e7an erkeklerin olu\u015fturdu\u011fu gruplar Havatorik&#8217;e ula\u015ft\u0131. Onlar Ara\u011fl\u0131 iki gencin Ermenilerin ba\u015f\u0131n\u0131 derde sokmak i\u00e7in karanl\u0131kta t\u00fcfekle ate\u015f edip sokaklarda ko\u015ftuklar\u0131n\u0131, A\u011fa&#8217;n\u0131n \u00fc\u00e7 katl\u0131 k\u00f6\u015fk\u00fcne girdiklerini ve ona &#8220;Zorik \u00fczerimize tabancayla ate\u015f etti&#8221; dediklerini anlatt\u0131lar. Mame Efendi de k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131lara kat\u0131lm\u0131\u015f, \u00fc\u00e7\u00fc birlikte k\u00f6\u015fk\u00fcn pencerelerinden k\u00f6y\u00fcn \u00fczerine ate\u015f etmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Manast\u0131r&#8217;daki askeri birli\u011fin sesleri duyup Ara\u011f&#8217;a hareket etmesinden korkan erkekler ka\u00e7\u0131p bizim yan\u0131m\u0131za gelmi\u015flerdi. Ger\u00e7ekten de, Manast\u0131r&#8217;daki milisler ertesi g\u00fcn Havatorik&#8217;e girdiler. B\u00fct\u00fcn g\u00fcn boyunca onlar oraya buraya ko\u015fu\u015fturdular. Sonradan, 11 Ermeninin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc duyduk. Ertesi sabah birka\u00e7 matemli anne ve kad\u0131n g\u00f6zlerinde ac\u0131 ya\u015flarla, i\u015flenen cinayetler i\u00e7in \u015fik\u00e2yette bulunmak \u00fczere H\u00fck\u00fcmet kap\u0131s\u0131nda durdular; ama onlar\u0131 i\u00e7eri almak bir yana jandarmalar cop darbeleriyle onlar\u0131 \u015fehir d\u0131\u015f\u0131na s\u00fcrd\u00fcler. Bu, ova Ermenilerinin katledilece\u011finin sinyaliydi; biz ise hala T\u00fcrklerden bize merhamet g\u00f6stermelerini bekliyorduk. K\u00fcrt vergi memurlar\u0131 ise, Ermeniler katledilene kadar bir \u015feyler koparmak i\u00e7in zorla vergi toplamaya devam ediyorlard\u0131. Ara\u011f&#8217;dan ka\u00e7anlar \u015funlar\u0131 anlatt\u0131lar: &#8220;D\u00fcn \u00f6\u011fleden sonra 200 y\u00fczden fazla jandarma, milis kuvveti, \u00e7avu\u015f ve onba\u015f\u0131, K\u00e2mil Efendi isimli bir y\u00fczba\u015f\u0131 \u00f6nderli\u011finde Mu\u015f istikametinden gelip k\u00f6ye girdi; yollar\u0131 kapatt\u0131 ve ba\u015flad\u0131 erkekleri toplamaya ve Alibek ah\u0131r\u0131na doldurmaya; onlar\u0131 orada \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler.&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">26 Haziran g\u00fcn\u00fc, g\u00fcn i\u00e7inde Servet Pa\u015fa komiser Behcet Efendi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6nemli tavsiyelerde bulunmak \u00fczere \u015fehrin mahallelerinden \u015fehrin \u00f6nde gelen t\u00fcccarlar\u0131n\u0131, devlet hizmetinde \u00e7al\u0131\u015fan Ermeni g\u00f6revlileri, dini \u00f6nder Vardan Rahip&#8217;i, toplam \u00fc\u00e7 y\u00fcz ki\u015fiyi yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rtm\u0131\u015f ve onlara \u015f\u00f6yle demi\u015fti: &#8220;Ermeniler! Bilmedi\u011fim nedenlerden dolay\u0131 hepinizin sava\u015f bitene kadar ge\u00e7ici olarak Mu\u015f&#8217;tan Diyarbak\u0131r&#8217;a gitmeniz gerekti\u011fi emredilmi\u015ftir.&#8221; Bu duyurudan sonra Pa\u015fa onlar\u0131n evlerine d\u00f6nmelerine izin vermedi. Ama onlar\u0131 nerede ortadan kald\u0131rd\u0131klar\u0131 belli de\u011fildi; zira onlardan hi\u00e7biri bir daha geri gelmemi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">28 Nisan g\u00fcn\u00fc Vardavar dini yortusunun Pazar g\u00fcn\u00fcyd\u00fc; Ermeni Ulusu&#8217;nun mutlu bayram\u0131; fakat ne yaz\u0131k ki o g\u00fcn Mu\u015f Ovas\u0131&#8217;ndaki Ermeniler i\u00e7in &#8216;mardavar&#8217; (insan yakma) g\u00fcn\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Pazar gecesi ve onu takip eden gece Mu\u015f Ovas\u0131&#8217;n\u0131n k\u00f6ylerindeki masum ve silahs\u0131z kad\u0131n ve \u00e7ocuklar yok edildiler. Cumartesi g\u00fcn\u00fc Ara\u011f K\u00f6y\u00fc&#8217;nde 3 erkek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, 55-60 ki\u015fi tutuklanm\u0131\u015f, ordu k\u00f6yden uzakla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. Sabah onlar Ara\u011f&#8217;dan Havatorik&#8217;e hareket ettiler. B\u00fct\u00fcn gece Yusuf Efendi ve jandarmalar\u0131 ne soyundular, ne de uyudular; silahlar\u0131 ellerinde oturmu\u015flard\u0131; Ermeni fedayilerin gelip kendilerini \u00f6ld\u00fcrmelerinden korkuyorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Haydut ve h\u0131rs\u0131z K\u00fcrt Dondo Ermenilere \u015f\u00f6yle diyordu: &#8220;Osman Onba\u015f\u0131 az \u00f6nce bana, d\u00fcn Aziz \u00c7avu\u015f&#8217;un Ermeni tehciri ve katliam\u0131n\u0131n bug\u00fcn mutlaka ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti\u011fini s\u00f6yledi.&#8221; Ger\u00e7ekten de Musa Bey \u00e7ok say\u0131da atl\u0131yla Taron [Mu\u015f] ovas\u0131na geldi. Onlardan bir k\u0131sm\u0131 Berdak&#8217;a y\u00f6neldi; bir k\u0131sm\u0131 ise Ara\u011f&#8217;a gitti; di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 Mokunk&#8217;a, di\u011ferleri de Tergevank&#8217;a. Yayl\u0131m ate\u015fi ba\u015flad\u0131. Onlar tarlalar\u0131 sulayan, ekin bi\u00e7en insanlar\u0131, davar otlatan \u00e7obanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrerek h\u0131zla k\u00f6ylere dolu\u015ftular. J\u00f6n T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti K\u00fcrt beylerin, a\u011falar\u0131n ve \u015feyhlerin \u00f6nderli\u011finde o pazar on binlerce kad\u0131n ve \u00e7ocu\u011fu ate\u015f ve duman i\u00e7inde kavurarak ve bo\u011farak Mu\u015f Ovas\u0131&#8217;n\u0131 \u0131ss\u0131z bir yere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Ara\u011fl\u0131 50 Ermeniyi ise elleri ba\u011fl\u0131 olarak manast\u0131r\u0131n yak\u0131nlar\u0131na g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. K\u00e2mil Efendi y\u00fcksek bir yerde oturmu\u015f ve elleri kollar\u0131 ba\u011fl\u0131 Ermenilere ate\u015f a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 emretmi\u015fti; Ermeniler hemen orac\u0131kta \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Yukardaki k\u00f6ylerde kan ak\u0131yor ve ya\u011fma yap\u0131l\u0131yordu; a\u015fa\u011f\u0131dakiler, Nora\u015fen, Azizrnan, Sokhgom, O\u011fonk, Hunan k\u00f6yleri ise hala normal hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekteydiler; ama onlar da ku\u015fat\u0131l\u0131p ya\u011fmaland\u0131 ve insanlar diri diri yak\u0131lacaklar\u0131 yerlere s\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">28 Haziran gecesi sabaha kadar K\u0131rdagom, Hask\u00f6y ve Hunan&#8217;\u0131n b\u00fcy\u00fck ah\u0131r ve samanl\u0131klar\u0131n\u0131n i\u00e7inde on-on iki bin Ermeni kad\u0131n, \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131 ve gen\u00e7 alevler i\u00e7erisinde yan\u0131p k\u00f6m\u00fcrle\u015fti. Ayn\u0131 gece \u015eeyh Hazret, Musa Bey&#8217;in iki karde\u015fi Khasum ve N\u0131rho beyler, Avran ve \u00e7evresindeki k\u00f6ylerde Koloto, Zuber ve \u00c7e\u00e7enler, Aziz Karapet taraflar\u0131nda Ra\u015fit Efendi ve Ziyaret m\u00fcd\u00fcr\u00fc, K\u0131z\u0131la\u011fa\u00e7 ve \u00e7evre k\u00f6ylerde Fatkanl\u0131 Sleman A\u011fa, \u015fehrin \u00e7evresinde ise \u00c7e\u00e7enlerin genel komutan\u0131 Mu\u015f ittihat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6nderi Falamaz A\u011fa, jandarmalar\u0131n da kat\u0131l\u0131m\u0131yla ayn\u0131 operasyonlar\u0131 her yerde tekrarlad\u0131lar. Pazartesi sabah\u0131 ovan\u0131n hi\u00e7bir yerinde art\u0131k hi\u00e7bir canl\u0131 Ermeni hareket etmiyordu. Sadece yak\u0131lan k\u00f6ylerin \u00fcst\u00fcne koyu bir duman \u00e7\u00f6km\u00fc\u015ft\u00fc, bizim da\u011flar\u0131m\u0131za kadar ula\u015fan yan\u0131k et kokusu atmosfere da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">B\u00f6ylece, y\u00fczy\u0131llar boyu bu topraklara ve bu sabana ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015f, Ermenilerin yo\u011fun oldu\u011fu bu b\u00f6lge bir g\u00fcn bir gece i\u00e7erisinde insanlar\u0131n ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 \u0131ss\u0131z bir yere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc; onun as\u0131l sahipleri, 105 k\u00f6y\u00fcn 70.000-80.000 ki\u015fiden olu\u015fan her iki cinse mensup Ermeni n\u00fcfusu ise ac\u0131mas\u0131z T\u00fcrklerin ve K\u00fcrtlerin eliyle, canavarca bir operasyon sonucunda k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irildi, ate\u015fte yand\u0131 ve suda bo\u011fuldu. Onlar\u0131n milyonlara varan serveti talan edildi. Koryun&#8217;un \u00f6rg\u00fctledi\u011fi gruplar ve Ta\u015fnak k\u00f6y komiteleri kendi k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 g\u00fc\u00e7lerine g\u00fcvenmediklerinden birbirlerinden kopuk kald\u0131lar ve direni\u015f g\u00f6steremediler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Umutsuzlu\u011fun ve belirsizli\u011fin ba\u015fl\u0131ca sebeplerinden biri de her k\u00f6y\u00fcn, o g\u00fcnk\u00fc ak\u0131nlar\u0131n sadece kendi \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu, geride kalan k\u00f6ylerin hala \u00f6zg\u00fcr olduklar\u0131n\u0131 sanmas\u0131yd\u0131. Kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar da belirli \u00f6l\u00e7\u00fcde engel te\u015fkil ettiler; zira insanlar katliam\u0131n kendilerine yay\u0131lmayaca\u011f\u0131, e\u011fer direni\u015f g\u00f6sterilirse kendilerinin ba\u015f\u0131na da bir felaket gelece\u011fi ve gereksiz yere \u00f6lecekleri d\u00fc\u015f\u00fcncesi i\u00e7erisindeydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Alican K\u00f6y\u00fc gen\u00e7leri o g\u00fcn sabahtan ak\u015fama kadar inatla C\u0131ndi&#8217;nin \u00e7ok say\u0131da K\u00fcrd\u00fcne kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131lar. Karanl\u0131k \u00e7\u00f6kene kadar k\u00f6y\u00fc onlara b\u0131rakmad\u0131lar. Gece olup da K\u00fcrtler uzakla\u015ft\u0131klar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u00fcmitle ya\u015fl\u0131, kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p, korunmalar\u0131 i\u00e7in, A\u011f\u00e7an K\u00f6y\u00fc m\u00fcd\u00fcr\u00fcne teslim olmak \u00fczere yollad\u0131lar. Kendileri, 50-60 kadar erkek, ise Kana Da\u011f\u0131&#8217;na do\u011fru ka\u00e7t\u0131lar. Yolda onlar Odonk, Sokhgom, Alizrnan k\u00f6ylerinden ge\u00e7erek, \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f insan cesetlerine rastlad\u0131lar; harabeye \u00e7evrilmi\u015f bo\u015falm\u0131\u015f k\u00f6yleri kendi g\u00f6zleriyle g\u00f6r\u00fcnce, i\u015fte o zaman ovada genel bir Ermeni k\u0131y\u0131m\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O gece ka\u00e7an insanlar Kana tepelerine vard\u0131; ama A\u011f\u00e7an&#8217;a g\u00f6nderilmi\u015f be\u015f-alt\u0131 y\u00fcz ki\u015fi, m\u00fcd\u00fcr ve jandarmalar taraf\u0131ndan ayn\u0131 g\u00fcn samanl\u0131klara t\u0131k\u0131l\u0131p, diri diri yak\u0131ld\u0131. D\u00f6rt y\u00fcz hanelik Avran K\u00f6y\u00fc&#8217;n\u00fcn erkekleri b\u00fct\u00fcn g\u00fcn Zuber&#8217;in komutas\u0131 alt\u0131nda bulunan \u00c7e\u00e7enlere ve K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fc; ama onlar da ancak, az say\u0131daki silahlar\u0131n\u0131n kur\u015funlar\u0131 t\u00fckenince yenilgiye u\u011fray\u0131p \u00f6ld\u00fcler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mu\u015f&#8217;un kuzeydo\u011fusunda, \u015fehre 5 kilometre mesafedeki 350 haneden olu\u015fan Garnen K\u00f6y\u00fc&#8217;n\u00fcn Ermenileri, Falamaz A\u011fa&#8217;n\u0131n \u00e7etelerine, Mu\u015f&#8217;tan gelen jandarmalara ve di\u011fer ba\u015f\u0131bozuklara kar\u015f\u0131 iki g\u00fcn iki gece aral\u0131ks\u0131z \u00f6l\u00fcm-kal\u0131m sava\u015f\u0131 verdiler, ta ki hepsi takats\u0131z kal\u0131p canl\u0131 olarak d\u00fc\u015fman\u0131n eline ge\u00e7ene kadar. Katliamc\u0131lar i\u00e7eri girip b\u00fct\u00fcn k\u00f6y\u00fc yakt\u0131lar; yakla\u015f\u0131k 1.300 su\u00e7suz ve masum insan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcp ate\u015fler alt\u0131na g\u00f6md\u00fcler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ba\u015fka birka\u00e7 k\u00f6yde bireyler, yer yer 3-4 ki\u015fi birle\u015fip silahlarla evlere s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar; d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcler; K\u00fcrtlerden kendi \u015fehitlerinin intikam\u0131n\u0131 ald\u0131lar; ama d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulamay\u0131p onlar da alevler i\u00e7inde diri diri yand\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00c7evrede nas\u0131l grupla\u015fmalar oldu\u011fu ve nas\u0131l bir \u00f6n haz\u0131rl\u0131k yap\u0131l\u0131p ovadaki katliam\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi konusunda \u015fehirde ya\u015fayan Ermenilerin hi\u00e7 bilgisi yoktu. Ad\u0131 ge\u00e7en &#8220;\u0130nsan yakma&#8221; g\u00fcn\u00fcn\u00fc pazartesiye ba\u011flayan gece bir grup silahl\u0131 ve silahs\u0131z gen\u00e7, yakla\u015f\u0131k 40-50 ki\u015fi, \u015fehirden \u00e7\u0131k\u0131p Sasun&#8217;a ka\u00e7may\u0131 denedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">D\u00f6n\u00fcp \u015eekhants Vadisi\u2019ne girerek kurtulmak i\u00e7in geceyar\u0131s\u0131 Gavaretsots mahallesinden dikkatli ad\u0131mlarla yukar\u0131 do\u011fru hareket ettiler; ama Sayki Turan&#8217;da siperlere yerle\u015fmi\u015f askerler bunu tahmin ederek karanl\u0131kta ba\u015flad\u0131lar ate\u015f etmeye. O engelle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca gen\u00e7lerin yar\u0131s\u0131 yeniden \u015fehre geri d\u00f6nd\u00fc; di\u011fer yar\u0131s\u0131 ise m\u00fcdafaa edilen hatt\u0131n d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7arak s\u0131k a\u011fa\u00e7l\u0131 bah\u00e7elerden Havatorik&#8217;e gitti. Bunlar da harabeye d\u00f6nm\u00fc\u015f Mokunk, Tergevank k\u00f6ylerinden ge\u00e7tiler; \u00f6ld\u00fcr\u00fclenlerin cesetlerini g\u00f6rd\u00fcler; deh\u015fete kap\u0131larak Ermenilere nas\u0131l bir zul\u00fcm yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131lar. Gece a\u00e7\u0131lan o ate\u015f ve \u00f6nde gelen 350 ki\u015finin geri d\u00f6nmemesi zaten \u015fehrin Ermenilerini bunal\u0131ma ve \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Olaylar\u0131n etkisi alt\u0131nda ne erkekler ne de kad\u0131nlar rahat edip uyuyabiliyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Pazartesi 29 Haziran sabah\u0131 g\u00fcn a\u011fard\u0131. Sokaklar bo\u015ftu; ortal\u0131kta kimse g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu; hareket ya da f\u0131s\u0131lt\u0131 da yoktu. Sadece \u00e7ok y\u00fcksek kavak a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n tepesinden on binlerce siyah kargan\u0131n k\u00f6t\u00fc olaylar\u0131n habercisi olan kara c\u0131r\u0131lt\u0131s\u0131 duyuluyordu. G\u00fcne\u015f g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde yeterince y\u00fckseldi\u011fi s\u0131rada Ermeni mahallelerinin ana sokaklar\u0131nda aniden T\u00fcrk tellallar\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n tiz sesi y\u00fckseldi. &#8220;Ermeniler! Mutasarr\u0131f Pa\u015fa&#8217;n\u0131n emriyle ka\u011fn\u0131lar\u0131n\u0131z, kat\u0131rlar\u0131n\u0131z, b\u00fct\u00fcn e\u015fya ve ailelerinizle, bug\u00fcn saat 10&#8217;da Diyarbak\u0131r&#8217;a gitmek \u00fczere toplan\u0131p h\u00fck\u00fcmet kona\u011f\u0131na gelmeniz gerekiyor. Kim bu emre itaat etmezse, onun mallar\u0131na el konup, ailesi zorla \u015fehirden at\u0131lacak.&#8221; O \u00e7a\u011fr\u0131lara kimse uymad\u0131. \u00d6\u011fleye yak\u0131n polisler ve silahl\u0131 jandarmalar Ermenileri zorla tehcir etmek ve belirsiz y\u00f6nlere s\u00fcrmek \u00fczere sokaklardan Ermenilerin Verin Ta\u011f&#8217;\u0131na [Yukar\u0131 Mahalle&#8217;ye] do\u011fru ilerlediler. Onlar cesur ad\u0131mlarla yakla\u015f\u0131p Asatur A\u011fa&#8217;n\u0131n iki katl\u0131, kap\u0131s\u0131 i\u00e7erden kitlenmi\u015f evinin \u00f6n\u00fcnde durdular. Kap\u0131y\u0131 \u00e7al\u0131p, kap\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 talep ettiler. Evin ikinci kat\u0131nda, Aslanyan Levon y\u00f6netimindeki on kadar silahl\u0131 gencin korudu\u011fu savunma mevzii bulunuyordu. Kap\u0131 a\u00e7\u0131lmay\u0131nca, jandarmalar kap\u0131y\u0131 k\u0131rma denemesinde bulunmaya ba\u015flad\u0131. Gen\u00e7ler yukar\u0131dan silahlar\u0131n\u0131n namlular\u0131n\u0131 pencerelerden d\u0131\u015far\u0131 sark\u0131t\u0131p sokakta toplanm\u0131\u015f polis ve jandarmalar\u0131n \u00fczerine yayl\u0131m ate\u015fi a\u00e7t\u0131lar. Sekiz ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc; geri kalanlar ise yaral\u0131 olarak ya da yara almadan h\u00fck\u00fcmet kona\u011f\u0131na geri ka\u00e7\u0131p olanlar\u0131 Servet Pa\u015fa&#8217;ya anlatt\u0131. Bu son haberi, yani Ba\u015fmahalle&#8217;de Ermenilerin polislere ate\u015f a\u00e7\u0131p sekiz ki\u015fi \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerini duyunca, Servet Pa\u015fa hemen emir verdi ve toplar d\u00f6rt Ermeni mahallesine \u00e7apraz ate\u015f a\u00e7arak g\u00fcrledi. 1300 mahalle sakini korkun\u00e7 ecel kar\u015f\u0131s\u0131nda aya\u011fa dikildi; onlar bomba ve mermi ya\u011fmuru alt\u0131nda, el ele vermi\u015f, sava\u015f\u0131p \u015ferefleriyle \u00f6lmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O zaman, y\u0131k\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftiren toplar\u0131n g\u00fcrlemesi ve binlerce silah\u0131n patlamas\u0131yla uyumlu bir \u015fekilde T\u00fcrk mahalleleri taraf\u0131ndan tellalar\u0131n ac\u0131mas\u0131z \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n sesleri duyuluyordu: &#8220;Ey M\u00fcsl\u00fcmanlar! H\u00fck\u00fcmetten hepinize emir var. Sizlerden kim ki bir Ermeni \u00e7ocuk, k\u0131z, kad\u0131n veya genci evine g\u00f6t\u00fcrmeye ve onu himayesine almaya c\u00fcret ederse, olay ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda o g\u00e2vur say\u0131lacak, onun evi bark\u0131 yak\u0131l\u0131p ba\u015f\u0131na y\u0131k\u0131lacakt\u0131r.&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00d6yle ki, herhangi bir yerden yard\u0131m alma umudu tamamen s\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc; Rus imparatorluk ordular\u0131 Basen&#8217;de [Pasinler] ve Malazgirt&#8217;te istirahat ediyordu; me\u015frutiyet T\u00fcrkiyesi&#8217;nin katliamc\u0131lar\u0131 ise Alman temsilcilerinin \u00f6\u011f\u00fctlerine uyarak serbest\u00e7e ve c\u00fcretk\u00e2r bir tav\u0131rla Mu\u015f Ovas\u0131&#8217;n\u0131 ve \u015eehri&#8217;ni ate\u015f alt\u0131na al\u0131p, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcnden b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcne kadar b\u00fct\u00fcn Ermenileri katledip onlar\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131yarak faaliyet g\u00f6steriyorlard\u0131. Havatorik 300-350 kilometrekarelik bir alan\u0131 i\u00e7ine al\u0131yordu; bu alan tamam\u0131yla zaptedilmesi zor da\u011flardan, \u00e7atallanan s\u0131rada\u011flardan, \u00e7ok derin vadilerden, ma\u011faralardan ve kayalardan olu\u015fuyordu ve o doku Sasun da\u011fl\u0131k d\u00fcnyas\u0131yla, Mu\u015f&#8217;tan Diyarbak\u0131r&#8217;a, Bitlis&#8217;ten Genc&#8217;e kadar uzanan, daha da uzak b\u00f6lgelerle birle\u015fmi\u015fti. O b\u00f6lgenin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 korularla, \u00e7ok s\u0131k bodur a\u011fa\u00e7larla, \u00e7e\u015fitli t\u00fcrden bol miktarda bitmi\u015f otla kapl\u0131yd\u0131. Vadilerde oldu\u011fu gibi yama\u00e7larda da k\u00f6ye ait birka\u00e7 mezra bulunuyor; burada aileler topraklar\u0131na yak\u0131n evler in\u015fa etmi\u015f, ya\u015f\u0131yordu. Topra\u011f\u0131 i\u015flemenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu yerlerde bir\u00e7ok bu\u011fday, arpa ve dar\u0131 tarlas\u0131 ekilmi\u015f ve ba\u015faklar b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Ad\u0131m ba\u015f\u0131 buz gibi su kaynaklar\u0131, \u00e7a\u011f\u0131ldayan billursu dere ve derecikler, ye\u015fil bir bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc, \u00e7ok say\u0131da \u00e7i\u00e7e\u011fin ho\u015f kokusu vard\u0131. Do\u011fa g\u00fczeldi, hava temiz ve o elveri\u015fli \u015fartlar Havatoriklilerin hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011framas\u0131na, \u00e7ok say\u0131da koyun ve b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan sahibi olmas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tehlikenin yak\u0131n oldu\u011funu sezen aileler daha bir ay \u00f6nce, sahip olduklar\u0131 e\u015fyalar\u0131n de\u011ferli k\u0131sm\u0131n\u0131, ziynet e\u015fyalar\u0131n\u0131 gizlice, belki de g\u00fcn\u00fcn birinde kurtulma ve o \u015feyleri tekrar kullanabilme umuduyla topra\u011fa g\u00f6mm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Temmuzun ilk g\u00fcn\u00fc k\u00f6yde, sadece birka\u00e7 g\u00fc\u00e7s\u00fcz ya\u015fl\u0131, iki-\u00fc\u00e7 k\u00f6r kad\u0131n, kediler, k\u00f6pekler ve iki bin kadar kil kovandan ya\u011fmur damlac\u0131klar\u0131 gibi d\u0131\u015far\u0131 u\u00e7up tekrar i\u00e7eri giren milyonlarca ar\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131; onlar da kendi sahipleri gibi yak\u0131n bir gelecekte barbarca diri diri yak\u0131lacaklar\u0131n\u0131n fark\u0131na varmayarak \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131yla havay\u0131 delip, da\u011flardan, vadilerden bal ta\u015f\u0131yor, y\u0131ll\u0131k erzaklar\u0131n\u0131 haz\u0131rl\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1200 ki\u015fi, yan\u0131m\u0131zda 10000 koyun, 2000 b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan ve hayvanlar\u0131n s\u0131rt\u0131na y\u00fcklenmi\u015f kaplar, ke\u00e7eden paltolar ve kilimlerle g\u00fcneye do\u011fru, k\u00f6ye 12-13 kilometre mesafedeki, \u015eekhnist Mezras\u0131&#8217;n\u0131n yak\u0131n\u0131nda bulunan Khrok vadisine \u00e7ekildik; bu vadinin do\u011fu k\u0131sm\u0131nda, ana vadiden o tarafa do\u011fru K\u0131r\u0131nkan G\u00f6l&#8217;\u00fcn ormanlarla kapl\u0131, \u00e7\u0131plak zirveleri olan s\u0131rada\u011flar\u0131 uzan\u0131r. Hepimiz s\u0131k a\u011fa\u00e7l\u0131klar\u0131n i\u00e7ine yerle\u015ftik. Her tarafta ate\u015fler yak\u0131lmaya ba\u015fland\u0131; etle dolu g\u00fcve\u00e7ler fokurduyordu; kebaplar\u0131n \u015fi\u015fleri ate\u015fin \u00fcst\u00fcnde dola\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu; g\u00fcn\u00fcn dertlerini unutturmak i\u00e7in birisi \u015faka yap\u0131yor, di\u011feri g\u00fcl\u00fcyor, bir di\u011feri ise y\u00fcksek sesle a\u011fl\u0131yor ve g\u00f6z ya\u015f\u0131 d\u00f6k\u00fcyordu. S\u00fct \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n a\u011flama sesleri, kuzular\u0131n melemeleri, danalar\u0131n b\u00f6\u011f\u00fcrt\u00fcs\u00fc, k\u00f6peklerin k\u00f6t\u00fc olaylar\u0131n habercisi olan ulumalar\u0131 ve b\u00fct\u00fcn bunlarla uyum i\u00e7inde kad\u0131nlar\u0131n s\u0131zlanmalar\u0131 ve ahlamalar\u0131 duyulurken, yar\u0131 uykulu, yar\u0131 uyan\u0131k bir halde Temmuz&#8217;un ikinci g\u00fcn\u00fcn\u00fcn sabah\u0131 g\u00fcn a\u011fard\u0131. \u0130ki y\u00fcz elli erkek vard\u0131; ama biz 8 tane normal fi\u015fekli, 50&#8217;ye yak\u0131n da \u00e7akmakl\u0131 t\u00fcfekle kendimizi korumak zorundayd\u0131k. Uzaktan Bagranl\u0131 K\u00fcrtlerden bir grup atl\u0131 geldi. Onlar kendilerine hediye verilmesi gerekti\u011fi konusunu g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcler ve 24 alt\u0131n toplanarak kendilerine teslim edilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Sonra onlar koruda saklanm\u0131\u015f Ermenilere ate\u015f etmeye ba\u015flad\u0131lar; 5 erkek \u00f6ld\u00fcrerek 22 ya\u015f\u0131nda hamile bir kad\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131p 35 tane de \u00f6k\u00fcz ve inek gaspettiler. Bagranl\u0131 K\u00fcrtler daha kanunlara g\u00f6re Ermeni olman\u0131n yasal oldu\u011fu d\u00f6nemde bile hep Ermenileri \u00f6ld\u00fcr\u00fcp soymu\u015flard\u0131; \u015fimdi, Ermenilerin yasad\u0131\u015f\u0131 ilan edildi\u011fi ve H\u00fck\u00fcmet&#8217;in onlara b\u00fct\u00fcn Ermenileri \u00f6ld\u00fcrme hakk\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde niye onlara ac\u0131yacaklard\u0131 ki?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Biz art\u0131k bask\u0131ya maruz b\u0131rak\u0131lan bir millettik; memleketin idarecileri bizi mezbahaya s\u00fcrm\u00fc\u015f, k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 bo\u011faz\u0131m\u0131za dayam\u0131\u015ft\u0131; her yerde Ermeni kan\u0131 ak\u0131yordu. Son saatlerimiz yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131; katliamc\u0131lardan intikam alamayacakt\u0131k; zira silah\u0131m\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131ndan ellerimizi g\u00f6\u011fs\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00fczerinde birle\u015ftirmi\u015ftik; hak ve adalet ise barbarlar\u0131n elinde kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tehlikeden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in Khrok vadisini terk ettik; gerisin geri bat\u0131ya do\u011fru gittik; k\u00f6y taraf\u0131ndan Sinamerik&#8217;in daha yukar\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131k, Kapredav denilen yere; n\u00f6bet\u00e7i muhaf\u0131z gruplar\u0131 yerle\u015ftirdik. Halk ve hayvanlar s\u0131k a\u011fa\u00e7l\u0131kl\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn ortas\u0131na yerle\u015ftirildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Koryun bir grup askerle Kurt\u0131k tepelerindeydi ve Mu\u015f ile Sasun aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 bekliyordu; uzaktan yanan \u015fehre bak\u0131yor, top ve t\u00fcfek seslerini duyuyor, y\u00fcre\u011fi par\u00e7alan\u0131yordu ve Semal&#8217;den, gece \u015fehrin \u00fczerine sald\u0131r\u0131p T\u00fcrklerin pani\u011fe kap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak Ermenilere kurtulu\u015f yolu a\u00e7mak i\u00e7in silahl\u0131 g\u00fc\u00e7 talebinde bulunuyordu. Sasunlular \u015fehirde ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f Ermenilere yard\u0131ma ko\u015fmak konusunda hemfikirdiler. Ama bu, Ruben&#8217;e(2) g\u00f6re tehlikeli bir i\u015fti. Ruben, Vardan ve Petarl\u0131 Manuk yanlar\u0131na yeterli say\u0131da Sasunlu ve ba\u015fka askerler ald\u0131ktan sonra, o gece T\u00fcrklere sald\u0131rmak \u00fczere Semal&#8217;den Kurt\u0131k&#8217;a, Koryun&#8217;un(3) yan\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. T\u00fcrk n\u00f6bet\u00e7iler Kurt\u0131k yak\u0131nlar\u0131ndaki Arck\u0131lor&#8217;un zirvesinde mevzilenmi\u015fti. Manuk gen\u00e7leriyle o zirveye t\u0131rmand\u0131 ve birka\u00e7 adamla o Arck\u0131lor mevziini ele ge\u00e7irdi. Anla\u015fmaya g\u00f6re Manuk ve askerlerinin bulundu\u011fu taraftan t\u00fcfek sesleri duyulunca, \u015fehre ak\u0131n etmek i\u00e7in Kurt\u0131k&#8217;tan hemen silahl\u0131 yard\u0131m gelecekti. Ama Manuk g\u00fcn a\u011far\u0131ncaya kadar bekledi ve hi\u00e7kimse yard\u0131ma gelmedi. Umutsuzlu\u011fa kap\u0131larak Kurt\u0131k&#8217;\u0131n zirvesine geri d\u00f6nd\u00fcler; tart\u0131\u015fma ve anla\u015fmazl\u0131k oldu. Birka\u00e7 adam\u0131 orda n\u00f6bet\u00e7i b\u0131rakarak geri kalanlar yeniden Semal&#8217;e d\u00f6nd\u00fc. &#8220;Ruben&#8217;in istedi\u011fi oldu: yeter ki, o hayatta kals\u0131n&#8221; diyorlard\u0131 askerler. Ama ger\u00e7ek \u015fu ki, sonu\u00e7ta Sasun da kurtulmad\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Trajedinin son gecesiydi; toplar hala g\u00fcrl\u00fcyordu. Yukar\u0131 Mahalle&#8217;deki ve Aziz Marine Mahallesi&#8217;ndeki evler ate\u015fler i\u00e7indeydi; on binlerce Ermeni d\u00f6rt taraftan gelerek vadi mahallesindeki evlere ve bodrumlara dolu\u015fmu\u015flard\u0131: sonlar\u0131 yak\u0131nd\u0131. Kanun d\u0131\u015f\u0131 ve barbarca bir \u00f6l\u00fcmle \u00f6lmek erkeklere \u00e7ok a\u011f\u0131r geliyordu. Dolay\u0131s\u0131yla olgun erkekler ve gen\u00e7ler duvarlar\u0131n dibinde gruplar olu\u015fturmu\u015f, karanl\u0131k k\u00f6\u015felerde konu\u015farak, gizlice, kimseye haber vermeden sevdiklerinden ayr\u0131lmak ve \u015fehirlerinden \u00e7\u0131kmak i\u00e7in bir ka\u00e7\u0131\u015f denemesinde bulunmak amac\u0131yla plan yap\u0131yorlard\u0131; \u00f6len \u00f6l\u00fcr, kalan sa\u011flar kurtulurdu. 20-30 ki\u015filik gruplar halinde farkl\u0131 y\u00f6nlere giderek ka\u00e7\u0131\u015f yolunu tuttular. En iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm, \u015fehrin i\u00e7inden ge\u00e7en akarsuyun ak\u0131nt\u0131s\u0131yla gitmekti. 40 kadar gen\u00e7 y\u00fczerek, Tergevank K\u00f6y\u00fc&#8217;n\u00fcn arkas\u0131ndaki kayal\u0131klarda sakland\u0131lar. Ama bir sonraki grup, 70 ki\u015fi ayn\u0131 \u015fekilde suya girdi, fakat T\u00fcrkler taraf\u0131ndan farkedildi ve hepsi vuruldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">6 Haziran g\u00fcn\u00fc, sabah ordu sa\u011fdan ve soldan harekete ge\u00e7erek vadi mahallesine girdi; 10000 Ermeni kad\u0131n, \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131 ve genci evlerden \u00e7\u0131kard\u0131. Ne kadar erkek var idiyse, hepsini orac\u0131kta kur\u015funa dizdi; kalanlar\u0131 ise jandarma \u015fehirden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131; yak\u0131nlardaki k\u00f6ylere g\u00f6t\u00fcr\u00fcp, al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k usule g\u00f6re ah\u0131rlara t\u0131k\u0131p diri diri yakt\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ermenilerin geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 servet talan edildi. Devlet kendi pay\u0131na d\u00fc\u015feni Aziz Marine, Aziz Gevorg ve \u015eek Avetaran kiliselerinde depolad\u0131; geri kalan\u0131 ise sonraki haftalar boyunca, hem \u015fehirdeki T\u00fcrkler hem de K\u00fcrt a\u015firetleri gece g\u00fcnd\u00fcz, durmaks\u0131z\u0131n kendi evlerine ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Mu\u015f&#8217;un silahs\u0131z ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz Ermenileri 7 g\u00fcn kahramanca d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcler, kendilerini savundular; ama Talat ve Enver&#8217;in barbar k\u0131l\u0131c\u0131 onlar\u0131n da kellelerini kesti, g\u00f6rkemli evleri yerle bir etti. Orduya ekmek pi\u015firmek i\u00e7in aileleri olmaks\u0131z\u0131n f\u0131r\u0131nlarda tutulan 5-6 f\u0131r\u0131nc\u0131 ustas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ovada ve \u015fehirde art\u0131k canl\u0131 Ermeni kalmam\u0131\u015ft\u0131. Uzaktan sadece ya\u011fmalad\u0131klar\u0131 mallar\u0131 ka\u00e7\u0131ran K\u00fcrt e\u015fk\u0131ya gruplar\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc ve \u0131ss\u0131z yerler g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">7 Temmuz gecesi Vahan Papazyan(4) ve Avetis, Mu\u015flu ve oval\u0131 40 ki\u015fiden olu\u015fan bir grup askerle, Semal&#8217;den Kapredav&#8217;a geldiler. Misafirlerin orda bulunmas\u0131 umutsuzlu\u011fa kap\u0131lm\u0131\u015f halk\u0131 b\u00fcy\u00fck bir sevince bo\u011fdu; silahl\u0131 yard\u0131m olarak onlar\u0131n geli\u015fi b\u00fcy\u00fck bir sevgiyle kar\u015f\u0131land\u0131. Onlar Semal&#8217;den bize gelene kadar 35 kilometrelik bir yol katetmi\u015flerdi; dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok yorgun ve a\u00e7t\u0131lar. Yemek yiyip uyudular. Sabah mevzileri tefti\u015fe gittik. \u0130zam Kaya&#8217;n\u0131n ba\u015f\u0131nda ye\u015fil dallardan birka\u00e7 bar\u0131nak yapt\u0131k; Papazyan merkezini oraya kurdu. Tsir&#8217;in tepesinden a\u015fa\u011f\u0131daki da\u011f eteklerine kadar yukardan a\u015fa\u011f\u0131ya \u00e7atalla\u015fan b\u00fct\u00fcn da\u011f kollar\u0131, Arakelots Manast\u0131r\u0131, ova b\u00f6lgesinin bir k\u0131sm\u0131, Gana ve Marnik Da\u011flar\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne bir ayna gibi a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde serilmi\u015flerdi. K\u0131sa s\u00fcren bir fikir al\u0131\u015fveri\u015finden sonra sava\u015fan g\u00fc\u00e7leri d\u00fczenleme ve y\u00f6netme g\u00f6revi Avetis&#8217;e verildi; genel komutanl\u0131k ise Papazyan&#8217;a.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Avetis silahl\u0131 gen\u00e7leri on ki\u015filik gruplara ay\u0131rd\u0131; onba\u015f\u0131lar belirledi. Gruplar sessizce o da\u011f kolu boyunca mevzilendiler. Manast\u0131rda bulunan milis g\u00fc\u00e7leri her g\u00fcn 30-40 ki\u015fiyle mevzilerimize do\u011fru gelip uzaktan \u00fczerimize ate\u015f ediyorlard\u0131. Biz de karanl\u0131k bast\u0131rana kadar ate\u015fle kar\u015f\u0131l\u0131k veriyorduk. Sonra onlar manast\u0131ra d\u00f6n\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Vilayette, ge\u00e7ici olarak k\u0131l\u0131\u00e7 ve ate\u015ften kurtulmu\u015f, K\u00fcrtlerin g\u00fcnl\u00fck sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz kalm\u0131\u015f ka\u00e7ak Ermeniler i\u00e7in d\u00f6rt savunma b\u00f6lgesi olu\u015fturuldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">B\u0130R\u0130NC\u0130 b\u00f6lge Andok Da\u011f\u0131&#8217;yd\u0131; buras\u0131 hen\u00fcz katliama maruz kalmam\u0131\u015f Sasunlu Ermenilerin, aileleriyle g\u00f6\u00e7 edip topland\u0131\u011f\u0131 yerdi. Bu Ermenilerin say\u0131s\u0131 Slivan&#8217;dan, B\u0131\u015ferik&#8217;ten, Siirt&#8217;ten ve farkl\u0131 yerlerden ka\u00e7\u0131p oraya s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f insanlarla 45-50 bin kadard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130 Kana ve Havatorik da\u011flar\u0131yd\u0131; orada ovadan ve \u015fehirden ka\u00e7anlar\u0131n say\u0131s\u0131 10-12 bin ki\u015fiyi buluyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dcS\u00dc Aziz Karapet kilisesinin orman\u0131yd\u0131; onun s\u0131k \u00e7al\u0131l\u0131klar\u0131nda, Vardov ve \u00e7evre k\u00f6ylerinden ka\u00e7m\u0131\u015f iki cinsten ve \u00e7e\u015fitli ya\u015flarda 2000 ki\u015fi saklan\u0131p korunuyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">D\u00d6RD\u00dcNC\u00dcS\u00dc \u00c7\u0131khur&#8217;da Me\u011fragetin kayna\u011f\u0131ndan kuzeydo\u011fuya, b\u00fcy\u00fck bir alan\u0131 i\u015fgal eden kam\u0131\u015fl\u0131kt\u0131; onun dibindeki yaban domuzlar\u0131n\u0131n ya\u015fam alan\u0131na, Vardenis, A\u011fbenis, Artok, Kars ve ba\u015fka k\u00f6ylerden ka\u00e7m\u0131\u015f yakla\u015f\u0131k 1500 kad\u0131n ve \u00e7ocuk s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Slivanl\u0131, sadece K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fan Tigran&#8217;\u0131 K\u00fcrt k\u0131l\u0131\u011f\u0131na sokarak bir kere Rus ordusuna kadar g\u00f6nderdik; geri d\u00f6nd\u00fc, ama umut verici bir haber getirmedi. \u0130kinci defa g\u00f6nderdik; bir daha geri d\u00f6nmedi. Her dakika d\u00fcrb\u00fcn\u00fc g\u00f6zlerimize yap\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f Arakelots Manast\u0131r\u0131&#8217;n\u0131 seyrediyor, ordunun manast\u0131ra giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorduk. Milisler eski \u00e7a\u011flardan kalma kilisenin sahn\u0131n\u0131n duvarlar\u0131n\u0131 d\u0131\u015f taraftan y\u0131k\u0131p ta\u015flar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131ya yuvarl\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">15 Temmuz g\u00fcn\u00fc milis g\u00fc\u00e7lerinin yar\u0131s\u0131, 200 kadar ki\u015fi \u00e7avu\u015flar\u0131n \u00f6nderli\u011finde manast\u0131rda kald\u0131; geri kalan 200 ki\u015fi K\u00e2mil Efendi&#8217;yle yukar\u0131 t\u0131rman\u0131p, da\u011f\u0131n arkas\u0131nda Mirza A\u011fa \u00e7e\u015fmesinin yak\u0131n\u0131nda \u00e7ad\u0131rlar kurdu, da\u011f kolu boyunca Tsir&#8217;in zirvesine kadar olan b\u00f6lgede mevzilendi. Bunu g\u00f6r\u00fcnce biz de mevzilerimizi Tsir&#8217;in zirvesine yakla\u015ft\u0131rd\u0131k ve kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya durduk. T\u00fcrkler arada s\u0131rada mevzilerimize ate\u015f ediyor, sonra duruyorlard\u0131. O t\u00fcr zay\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar Andok \u00e7evresinde de oluyor, bunlara istisnai olarak K\u00fcrt a\u015firetler de kat\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Havatorik, bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, bizim kontrol\u00fcm\u00fcz alt\u0131ndayd\u0131; ordu ve K\u00fcrtler hen\u00fcz o vadilere girmeye cesaret edemiyorlard\u0131. K\u00f6y \u00e7evresindeki arpa ba\u015faklar\u0131 olgunla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Da\u011flarda dola\u015fan halk a\u00e7l\u0131k \u00e7ekiyordu; o arpadan faydalanmak gerekliydi. Gece vakti insanlar gruplar halinde da\u011fdan inip tarlalara gidiyor, \u00e7abucak arpa ekinlerini bi\u00e7ip harman ediyorlard\u0131. Tanelerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 vadide bulunan de\u011firmene g\u00f6t\u00fcr\u00fcp \u00f6\u011f\u00fct\u00fcyor, g\u00fcn a\u011fard\u0131\u011f\u0131nda unu da\u011f\u0131n tepesine getiriyorlard\u0131. Geri kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 kavurarak pokhint(5) yap\u0131yor ve tutumlu bir \u015fekilde kullan\u0131p daha kara g\u00fcnlerde yemek \u00fczere sakl\u0131yorlard\u0131. Ama on binlerce insan\u0131 doyurmak zordu; dolay\u0131s\u0131yla, onlar hala kendilerine ait olan b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvanlar\u0131n ve koyunlar\u0131n etiyle besleniyorlard\u0131. Yaz\u0131n s\u0131cak havalar\u0131 insanlar\u0131n bar\u0131nak ve yatak olmadan a\u00e7\u0131k havada ya\u015famas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyordu. Mevzilerde faaliyet devam ediyor, devaml\u0131 silah sesleri duyuluyordu ve biz o \u015fekilde 29 Temmuz tarihine kadar dayan\u0131p ya\u015fayabildik. Ova ve \u015fehirde yap\u0131lan katliam\u0131n \u00fczerinden yakla\u015f\u0131k bir ay ge\u00e7mi\u015fti. Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi, d\u00fc\u015fman g\u00fc\u00e7leriyle ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f o noktalarda hala 65000 Ermeni ya\u015f\u0131yor ve korunuyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">25 Temmuz sabah\u0131, \u0131ss\u0131z ve art\u0131k insanlar\u0131n ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 bir yer haline gelen Mu\u015f Ovas\u0131 y\u00fczbinlerce insan ve hayvan\u0131n ayaklar\u0131 alt\u0131nda inliyordu; onlar Akhlat, Bulan\u0131kh, H\u0131n\u0131s ve di\u011fer taraflardan sel gibi akarak bat\u0131ya, Khozmo Da\u011f\u0131&#8217;na do\u011fru hareket ediyorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O insan selinin, Rus ordusu ilerledik\u00e7e geri \u00e7ekilen T\u00fcrk ve K\u00fcrt k\u00f6yl\u00fclerden olu\u015ftu\u011funu fark ettik. General Abatsiyev 30000 ki\u015filik bir orduyla, Ermeni g\u00f6n\u00fcll\u00fclerle birlikte Khadavin ve Akhlat taraf\u0131ndan ilerleyip, \u00c7\u0131khur&#8217;a, Mu\u015f Ovas\u0131&#8217;na girmi\u015fti. Ama Rus ordusu h\u0131zla geri \u00e7ekildi. Vahan Papazyan&#8217;\u0131n &#8220;yar\u0131n ya da \u00f6b\u00fcr g\u00fcn biz ve Ruslar birbirimize kavu\u015furuz&#8221; inanc\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmedi. O gecikmi\u015f, \u00fcmitsiz bir ad\u0131m att\u0131. 27 Temmuz g\u00fcn\u00fc arkada\u015flar\u0131ndan birka\u00e7\u0131n\u0131 yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p Rus ordusuna yeti\u015fmelerini s\u00f6yledi. Rus\u00e7a bilen Avetis&#8217;le Bulan\u0131khl\u0131 Martiros hoca yola d\u00fc\u015ft\u00fcler. Martiros \u00e7abucak geri geldi. Yolda K\u00fcrtlerle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Avetis K\u00fcrtlere kar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn bir g\u00fcn m\u00fccadele etmi\u015f, ve kalan son mermisiyle kendini vurmu\u015ftu. Ve b\u00f6ylece Rus ordusuna yeti\u015fememi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1 A\u011fustos sabah\u0131 toplar Andok&#8217;a do\u011fru g\u00fcrledi. 15000 kadar asker ve K\u00fcrt her taraftan Andok&#8217;un eteklerine gelip, vah\u015fice \u00e7arp\u0131\u015farak Andok tepelerine do\u011fru t\u0131rmanmaya ba\u015flad\u0131lar. Andok&#8217;un do\u011fu taraf\u0131ndaki Amb\u0131rlar Tepesi&#8217;ne Koryun Mevzii ad\u0131 verildi. Kablor Da\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki g\u00fcney taraf\u0131na ise, Mu\u015fe\u011f, Davit ve Tigran Mevzii ad\u0131 verildi; Bat\u0131 taraf\u0131ndaki Aziz Hakob Tepesi&#8217;ne Manuk Mevzii; Kuzeydeki Merger \u00c7ukuru&#8217;na \u00c7olo ve \u011eazar Mevzii. Ruben, M\u0131krti\u00e7 ve Vardan ise arkada d\u00fczeni korumak ve mevzilerde d\u00f6v\u00fc\u015fenlere m\u00fchimmat, ekmek ve su sa\u011flamak i\u00e7in merkezde, S\u0131khtor Kar&#8217;da kalm\u0131\u015flard\u0131. T\u00fcrkler \u00e7ifter \u00e7ifter toplar\u0131n\u0131 Kapre-\u015eerif Han&#8217;a, Grekol Tepeleri&#8217;ne yerle\u015ftirmi\u015f ve oradan Ermenilerin ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f mevzilerini d\u00f6v\u00fcp, parampar\u00e7a ediyorlard\u0131. Onlar\u0131n patlayan bombalar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden sava\u015fan g\u00fc\u00e7ler, kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar \u00f6l\u00fcyordu. T\u00fcrkler Ermenilerin inat\u00e7\u0131 direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131p a\u011f\u0131r kay\u0131plar vererek b\u00fcy\u00fck zorluklarla ilerliyorlard\u0131. Onlar\u0131n b\u00fcy\u00fck ordusunun toplar\u0131na, makineli t\u00fcfeklerine, t\u00fcfeklerine ve bitmez t\u00fckenmez sava\u015f imk\u00e2nlar\u0131na kar\u015f\u0131 birka\u00e7 y\u00fcz Ermeni d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fcyordu, o da d\u00f6rt ay aral\u0131ks\u0131z bir \u015fekilde \u00e7arp\u0131\u015fmalara girdikten sonra. Fi\u015fekler t\u00fckenip de \u00e7aresiz kur\u015funlar\u0131 iki k\u0131sma ay\u0131r\u0131nca, yeni fi\u015fekler haz\u0131rl\u0131yor, yar\u0131m yar\u0131m ate\u015f ediyorlard\u0131. Son umutsuzluk anlar\u0131nda Sasunlu silahs\u0131z erkek ve kad\u0131nlar ta\u015f ve sopalarla d\u00fc\u015fman mevzilerine sald\u0131r\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">3 A\u011fustos g\u00fcn\u00fc, mevziden mevziye ge\u00e7erken Koryun&#8217;un \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc haberi geldi. Davit ve Tigran da \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdi. D\u00f6rt g\u00fcn s\u00fcren korkun\u00e7 \u00e7arp\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda d\u00f6v\u00fc\u015fen asker ve komutanlardan bir\u00e7o\u011fu hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Silahlar\u0131n yar\u0131s\u0131 kullan\u0131lmaz hale geldi. Panik ve ka\u00e7\u0131\u015f ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">4 A\u011fustos g\u00fcn\u00fc ak\u015fama do\u011fru Andok&#8217;un g\u00fcneybat\u0131 kolundan sald\u0131ran T\u00fcrkler Ermenilerden Aziz Hakob mevzilerini ald\u0131lar, g\u00fcr\u00fclt\u00fc ve naralarla silahs\u0131z kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n \u00fcst\u00fcne sald\u0131rd\u0131lar. \u00d6d\u00fc kopmu\u015f halk, insan aya\u011f\u0131n\u0131n asla de\u011fmedi\u011fi yerlerden ka\u00e7\u0131yordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ordu ve a\u015firet o gece, 30-40 bin sahipsiz kalm\u0131\u015f, terkedilmi\u015f b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan ve koyunla ilgilenmek i\u00e7in Andok&#8217;ta kald\u0131. Onlar istirahat ettiler; kebap yiyip g\u00fcn \u0131\u015f\u0131y\u0131ncaya kadar beklediler. \u00d6\u011fleye kadar ne buldularsa ya\u011fmalay\u0131p, kimi g\u00f6rd\u00fclerse \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler; katliamc\u0131lar \u00f6\u011fleden sonra ise Andok ve Gebin sular\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131ran, Geliyesan ad\u0131 verilen derin vadide iki saat i\u00e7erisinde, yolunu kaybedip o vadinin derinliklerinde s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f 25000 Ermeni kad\u0131n ve \u00e7ocu\u011fu k\u0131l\u0131\u00e7tan ge\u00e7irdiler ve vurdular; onlar\u0131n kan\u0131 Sasun Irma\u011f\u0131&#8217;n\u0131n sular\u0131na kar\u0131\u015farak \u00f6nce Do\u011fu Dicle&#8217;ye, sonra da Basra K\u00f6rfezi&#8217;ne do\u011fru akt\u0131&#8230; O ak\u015fam, herkes birbirini kaybetmi\u015f, deh\u015fet i\u00e7inde bir tarafa ka\u00e7arken, o ak\u015fam Sasun k\u0131talar\u0131 askeri g\u00fc\u00e7lerini yitirdi, b\u00f6ylece de haklar\u0131n\u0131 kaybetti ve varl\u0131\u011f\u0131 ebediyen sona erdi. O panik, a\u011flama ve g\u00f6z ya\u015f\u0131 gecesi, Ruben Ter Minasyan silah arkada\u015flar\u0131na ve askerlere haber vermeden veya herhangi bir emir vermeden birka\u00e7 gen\u00e7le gizlice, Talvorik&#8217;in zaptedilemez kayal\u0131klar\u0131na ka\u00e7t\u0131 ve F\u0131rf\u0131r Kaya&#8217;n\u0131n yak\u0131nlar\u0131nda bir hafta ma\u011faradan \u00e7\u0131kmad\u0131, ta ki arama taramalar azal\u0131p T\u00fcrk ordular\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Sasun&#8217;dan uzakla\u015fana kadar. Ruben iki ay o da\u011flarda sakland\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O Kahraman halk d\u00f6rt ay ya\u011fmac\u0131 ve katil K\u00fcrt a\u015firetlerine kar\u015f\u0131 \u00e7arp\u0131\u015f\u0131p varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckten sonra, sonunda H\u00fck\u00fcmet&#8217;in toplar\u0131 taraf\u0131ndan dize getirildi. Andok&#8217;un tepesinde toplanm\u0131\u015f 45000 Ermeniyi da\u011f\u0131tt\u0131lar; gecenin karanl\u0131\u011f\u0131nda kayalardan a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ok derin u\u00e7urumlara f\u0131rlatt\u0131lar, parampar\u00e7a edip yok ettiler; zira onlar kand\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131, onlara sahip \u00e7\u0131kacak yard\u0131m edecek kimse yoktu. \u015eatakh&#8217;tan ba\u015flayarak Talvorik&#8217;in en u\u00e7 noktas\u0131na kadar Ermenilerin t\u00fcm k\u00f6yleri bir daha yeniden in\u015fa edilmemek \u00fczere yak\u0131lm\u0131\u015f, hatta tavuk bar\u0131nd\u0131racak k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fcmes bile kalmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Y\u00fczba\u015f\u0131 K\u00e2mil Efendi \u015fehirden takviye jandarma kuvveti alm\u0131\u015f, manast\u0131rda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 milisleri geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p, \u00e7evredeki K\u00fcrtleri toplayarak, Andok&#8217;un d\u00fc\u015fmesini bekliyordu. Andok Ermenilerinin yenildi\u011fi haberi ula\u015f\u0131nca ak\u015fam, 600 jandarma, milisler ve K\u00fcrtlerle Tsir&#8217;in zirvesindeki bat\u0131 ve kuzey y\u00f6nlerinden mevzilerimize sald\u0131rd\u0131. D\u00f6v\u00fc\u015fenlerimizin 30 t\u00fcfe\u011fi vard\u0131, fi\u015fekleri de tutumlu bir \u015fekilde ate\u015fliyor, say\u0131s\u0131z fi\u015fe\u011fi olan 600 t\u00fcfe\u011fe kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131yorlard\u0131. E\u015fitsiz \u00e7arp\u0131\u015fma 2 saat s\u00fcrd\u00fc. Arinceli Sahak \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc, Mu\u015flu Armenak ve A\u015fot yaraland\u0131lar, geri kalanlar ise ka\u00e7t\u0131lar. \u00c7at\u0131\u015fma mevkiinden 5 kilometre a\u015fa\u011f\u0131da, vadilere ve s\u0131k yaprakl\u0131 koruluklara dolu\u015fmu\u015f, deh\u015fete kap\u0131lm\u0131\u015f, 10000 m\u00fclteci k\u0131m\u0131ldan\u0131yordu. \u00c7ok say\u0131da erkek, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 sava\u015fmak istiyordu; ama nas\u0131l ve neyle? Halk\u0131n umudu Vahan Papazyan&#8217;d\u0131. Aniden haberci, Papazyan&#8217;dan fi\u015feklerin t\u00fckendi\u011fi ve art\u0131k direnemeyecekleri haberini getirdi. Halk pani\u011fe kap\u0131ld\u0131. Havatoriklilerde hala b\u00fcy\u00fck miktarda koyun ve b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan, kap ve yatak vard\u0131; b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 toplay\u0131p ka\u00e7mak kolay i\u015f de\u011fildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">G\u00fcn a\u011fard\u0131. Yayl\u0131m ate\u015fi sesleri duyuldu. T\u00fcrkler ate\u015f ediyor, ko\u015farak bizim taraf\u0131m\u0131za do\u011fru iniyorlard\u0131. Ermeni askerler gece mevzilerini terk etmi\u015f, a\u015fa\u011f\u0131 inip Papazyan&#8217;\u0131n bulundu\u011fu \u0130zam Kaya&#8217;ya yakla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Onlar birbirlerine dan\u0131\u015farak kendileri de halk\u0131na aras\u0131na kar\u0131\u015farak ka\u00e7maya karar vermi\u015flerdi. On bin ki\u015fi, on bin b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan ve koyun biribirlerine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f, Dik&#8217;in yamac\u0131ndan \u00e7\u0131\u011f gibi vadiye do\u011fru yuvarlanmaya ba\u015flad\u0131k. G\u00fc\u00e7l\u00fcler zay\u0131flar\u0131 \u00e7i\u011fneyip ge\u00e7iyorlard\u0131. Korkun\u00e7 bir manzara ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Halk\u0131n ilk k\u0131sm\u0131 vadiden di\u011fer taraf ge\u00e7ene kadar T\u00fcrkler \u0130zam Da\u011f\u0131&#8217;n\u0131 i\u015fgal etmi\u015flerdi bile ve kovalanan kalabal\u0131\u011f\u0131 yukardan bombal\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">K\u00e2mil Efendi k\u00f6y\u00fcn bat\u0131 taraf\u0131ndan, y\u00fcz elli milisle Havatorik&#8217;e dald\u0131 ve ba\u015flad\u0131 Protestanlar\u0131n Kilise binas\u0131n\u0131, biti\u011findeki okulu, Protestan rahibin iki katl\u0131 konutunu ate\u015fe vermeye. Sonra evimizi de ate\u015fe verdi. Onlar 60-70 ev yakt\u0131lar. Ar\u0131l\u0131klarda dizili iki bine yak\u0131n, balla dolu ar\u0131 kovan\u0131n\u0131 da yakt\u0131lar. Alt\u0131 y\u00fcz ki\u015fiyle k\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fc darmada\u011f\u0131n edip ya\u011fmalad\u0131lar. Ot ambar\u0131nda 3 k\u00f6r kad\u0131n bulup onlar\u0131 da \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. G\u00fcne\u015f batmadan, yanm\u0131\u015f k\u00f6y\u00fc terk ettiler, yuvalar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f ar\u0131lar\u0131n trajik melodisi duyulurken Arakelots Manast\u0131r\u0131&#8217;na gittiler. Halk Havatorik da\u011flar\u0131ndan Kana da\u011flar\u0131na ge\u00e7ti. Yorgun, a\u00e7 kalabal\u0131k ormanlara da\u011f\u0131ld\u0131. T\u00fcrk ordular\u0131 tekrar gidip Malazgirt&#8217;ten Ele\u015fkirt vadisine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. D\u00fc\u015fman 20000 ki\u015filik birlik ve g\u00fcruhla Andok&#8217;u y\u0131karken, ve g\u00fcnde birka\u00e7 bin Ermeni kesilirken art\u0131k kimse yard\u0131m edemezdi. Papazyan bildirdi: &#8220;Herkes kendi ba\u015f\u0131n\u0131n \u00e7aresine baks\u0131n.&#8221; Grubuyla halktan ayr\u0131l\u0131p Burtel&#8217;e do\u011fru gitti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kh\u0131\u00e7urlu (Ha\u00e7\u0131 ink\u00e2r etmi\u015f) Avdula, Hac\u0131 Musa Bey ve di\u011ferlerinin Kana Da\u011f\u0131&#8217;na sald\u0131racaklar\u0131 ve kalan Ermenileri katledecekleri haberini getirdi. Havatorikliler ormana, Kh\u0131\u00e7urlu K\u00fcrtlere dan\u0131\u015fmaya gittler. O anda 300 katliamc\u0131 milis ve onlar\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015fm\u0131\u015f K\u00fcrtler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131; ama Kh\u0131\u00e7urlu Avdula onlar\u0131 uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. K\u00fcrt serserileri tuzak kurmu\u015f ve Havatorikli Ermenileri kand\u0131rarak g\u00f6t\u00fcr\u00fcp, g\u00fcvenli bir yer diye \u015euj\u0131ng Vadisi&#8217;ne sokmu\u015flard\u0131; K\u00e2z\u0131m Bey tam da oraya gelecekti. Dampel ve Pirzin&#8217;in b\u00fct\u00fcn K\u00fcrtleri \u015euj\u0131ng Vadisi yak\u0131nlar\u0131nda toplanm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck ganimeti bekliyorlard\u0131. Onlar Ermenilerin elinden yakla\u015f\u0131k 8000 koyun ve b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan ald\u0131lar ve onlara dediler ki: &#8220;Bu vadiye saklan\u0131n; ordu burdan uzakla\u015fana kadar biz uzaktan size g\u00f6z kulak oluruz.&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Havatorikliler m\u00fclteci durumuna d\u00fc\u015ft\u00fckten sonra 40 g\u00fcn da\u011flarda ya\u015fad\u0131lar; tamamen soyulup her \u015feylerini kaybettiler; hain Kh\u0131\u00e7urlu&#8217;nun \u00f6\u011f\u00fctlerine uyarak \u015euj\u0131ng Vadisi&#8217;ne \u00e7ekildiler ve sakland\u0131lar. O \u015fekilde kendi hayatlar\u0131n\u0131 kurtarmak istiyorlard\u0131. A\u015fa\u011f\u0131l\u0131k K\u00fcrtler ise kara planlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdikten sonra, \u015euj\u0131ng Vadisi&#8217;nde saklanm\u0131\u015f \u00e7ok say\u0131da Ermeni oldu\u011funu hemen K\u00e2z\u0131m Bey&#8217;e bildirdiler. Da\u011flar binlerce t\u00fcfe\u011fin patlama sesiyle yank\u0131land\u0131. Katliam ba\u015flad\u0131. Cans\u0131z v\u00fccutlar yerlere serildi. \u0130nsanlar\u0131n ve masum \u00e7ocuklar\u0131n kan\u0131 bolca akt\u0131. Da\u011flar\u0131n ve ta\u015flar\u0131n nas\u0131l \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar ve a\u011flama sesleriyle doldu\u011funu, \u00f6d\u00fc kopmu\u015f kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n ta\u015ftan ta\u015fa, \u00e7al\u0131dan \u00e7al\u0131ya nas\u0131l ka\u00e7t\u0131klar\u0131n\u0131 ve vurularak bir anda nas\u0131l yere serildiklerini detayl\u0131 bir \u015fekilde anlatmak benim g\u00fcc\u00fcm\u00fc a\u015far. Say\u0131s\u0131z katil ka\u00e7\u0131\u015f yollar\u0131n\u0131 kapatm\u0131\u015f; ate\u015f ederek ba\u011f\u0131r\u0131p \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu; yolunu kaybetmi\u015f avlar\u0131n\u0131 sakland\u0131klar\u0131 yerlerden ka\u00e7\u0131r\u0131yor ve fark g\u00f6zetmeksizin hepsini de \u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Kasap cellatlar kestiler ve \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler, ta ki ak\u015fam\u0131n kurtar\u0131c\u0131 karanl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6k\u00fcp kara ve \u0131\u015f\u0131k ge\u00e7irmeyen \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z g\u00fcne\u015fin \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00f6rtene kadar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Gece K\u00e2z\u0131m Bey, birli\u011fiyle Sasun&#8217;a d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc; K\u00e2mil Efendi milisleriyle Arakelots Manast\u0131r\u0131&#8217;na, Hac\u0131 Musa Bey ise K\u00fcrtleriyle \u00c7\u0131khur&#8217;a gitti. Ya\u011fmalad\u0131klar\u0131 mallar\u0131 g\u00f6t\u00fcren a\u015firetler ise ele ge\u00e7irdikleri b\u00fcy\u00fck ganimeti gereken yere ula\u015ft\u0131r\u0131p aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fmek i\u00e7in kendi evlerine d\u00f6nm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sasun y\u00f6n\u00fcnden birisi geldi ve onun anlatt\u0131klar\u0131na g\u00f6re, K\u00e2z\u0131m Bey Binba\u015f\u0131 Murad Bey&#8217;i yerel K\u00fcrtlerin yard\u0131m\u0131yla her g\u00fcn aramalar yapmas\u0131 ve hayatta kalan Ermenileri yok etmesi i\u00e7in 500 jandarma ve milisle \u015eenik K\u00f6y\u00fc&#8217;nde b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131; kendisi ise Seyyare Taburuyla Bitlis&#8217;e hareket etmi\u015fti. Diyarbak\u0131r&#8217;dan gelmi\u015f olan Kasap Taburu da Sasun&#8217;dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece, Murad Bey 500 askeriyle ordaki ka\u00e7ak Ermenilerle hesapla\u015fmak i\u00e7in Sasun&#8217;da kald\u0131. Y\u00fczba\u015f\u0131 K\u00e2mil Efendi Havatorik ve ba\u015fka yerlerden gelip o s\u0131n\u0131rlar\u0131n i\u00e7erisinde dola\u015fan Ermenilerle hesapla\u015fmak i\u00e7in, 300 milis ve jandarmayla Arakelots Manast\u0131r\u0131&#8217;n\u0131n 4 kilometre yukar\u0131s\u0131na, Mirza A\u011fa \u00e7e\u015fmesinin yak\u0131n\u0131na yerle\u015fti. Kana ve Marnik ormanlar\u0131nda bulunan Ermenilerin k\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131ma g\u00f6revi ise Hac\u0131 Musa Bey&#8217;e kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, e\u011fer bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapacak olursak, d\u00fcnyada insan \u00f6ld\u00fcrmek kadar a\u011f\u0131r ve yorucu bir \u00e7al\u0131\u015fma yoktur. Vah\u015fi kavimler ve kabile reisleri taraf\u0131ndan icat edilip as\u0131rlar boyunca geli\u015ferek, kendi \u015fahsi \u00e7\u0131karlar\u0131 ve \u015fanlar\u0131 u\u011fruna sava\u015flar ba\u015flat\u0131p milyonlarca masum insan\u0131n kan\u0131n\u0131 d\u00f6ken uygar d\u00fcnyan\u0131n insanlar\u0131n\u0131n da dahil oldu\u011fu barbarca bir meslek.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Talat ve Enver&#8217;in askerleri aylar boyunca Taron Ovas\u0131&#8217;nda ve Sasun da\u011flar\u0131nda o kadar \u00e7ok silahs\u0131z Ermeni \u00f6ld\u00fcr\u00fcp diri diri yakm\u0131\u015flard\u0131 ki, art\u0131k o &#8220;\u00e7al\u0131\u015fma&#8221;dan b\u0131km\u0131\u015f usanm\u0131\u015f ve \u015fimdi kendilerinin yerine bu i\u015fi yapacak, kendilerini o y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckten kurtar\u0131p evlerine d\u00f6nmelerini sa\u011flayacak do\u011fa\u00fcst\u00fc bir g\u00fc\u00e7 aray\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1915 A\u011fustos&#8217;unda H\u00fck\u00fcmet af \u00e7\u0131kard\u0131; ama bu sahte bir aft\u0131. Ermenileri yok eden b\u00f6yle ac\u0131mas\u0131z bir h\u00fck\u00fcmetin biz, son d\u00f6k\u00fcnt\u00fcler i\u00e7in \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 ger\u00e7ek bir af ve verece\u011fi hakiki bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olamazd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1915 y\u0131l\u0131n\u0131n sonbahar\u0131yd\u0131; ne yatak, ne de zengin kalm\u0131\u015ft\u0131; tarlalarda yiyecek kalmam\u0131\u015f, tif\u00fcs salg\u0131n\u0131 yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Af ise bir yalandan ibaretti; o gerek\u00e7eyle K\u00e2mil 60-70 saf Ermeniyi avlam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130yi kalpli bir K\u00fcrt kad\u0131n taraf\u0131ndan nehirden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p saklanan 12 ya\u015f\u0131ndaki Mihran Hovhannisyan&#8217;\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Diyarbak\u0131r&#8217;da ik\u00e2met etmeye g\u00f6nderilenlerin hepsini, yakla\u015f\u0131k 250 masum kurban\u0131 Murad Nehri&#8217;ne d\u00f6km\u00fc\u015flerdi. Mihran Hovhannisyan daha sonra Yerevan Politeknik Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fc bitirip m\u00fchendis oldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">&#8230; 4 \u015eubat 1917 gecesi Ermeni general Nazarbekov&#8217;un(6) ordusu ve komutan Dro&#8217;nun(7) g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri Mu\u015f \u015eehri&#8217;ne hakim olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Rus ordusunun gelmesiyle Taron Ovas\u0131 ve \u015eehri bir an i\u00e7in zorbal\u0131k y\u00f6netiminden kurtar\u0131lm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ruslar 3 \u015eubat&#8217;ta Erzurum&#8217;u, 4 \u015eubat g\u00fcn\u00fc Bitlis&#8217;i ele ge\u00e7irmi\u015fler; 13 \u015eubat g\u00fcn\u00fc ise K\u00fcrtlerin zay\u0131f direni\u015fini k\u0131rarak B\u0131rna\u015fen&#8217;e girmi\u015flerdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Da\u011flarda vadilerde gezinen Ermeniler birbirlerini tebrik ederek Mu\u015f&#8217;ta topland\u0131lar. Ama Rusya&#8217;da Ekim Devrimi patlak vermi\u015fti. Kerenski&#8217;nin ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmeti devrilmi\u015f, \u00fclkede i\u00e7 sava\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kas\u0131m ay\u0131nda ordular hi\u00e7bir h\u00fck\u00fcmete tabi olmad\u0131klar\u0131ndan b\u00fct\u00fcn cepheyi terk ettiler; alay alay, b\u00f6l\u00fck b\u00f6l\u00fck, birbiri ard\u0131ndan gece g\u00fcnd\u00fcz \u00e7ekilip cephe gerilerine do\u011fru uzakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Birisi kendilerine &#8220;Nereye gidiyorsunuz?&#8221; diye sordu\u011funda, hepsinin a\u011f\u0131zdan ayn\u0131 cevap duyuluyordu: &#8220;Damoy! Damoy!&#8221; (&#8220;Eve! Eve!&#8221;) ve o \u015fekilde &#8220;damoy&#8221; diye diye Rus birlikleri T\u00fcrk topra\u011f\u0131nda, Trabzon&#8217;dan Van&#8217;a kadar her yerde b\u00fcy\u00fck miktarda top, makineli t\u00fcfek, t\u00fcfek; milyonlarca fi\u015fek, say\u0131s\u0131z un \u00e7uval\u0131 k\u00fcmeleri, \u015feker, ya\u011f, konserve, hububat, tah\u0131l ve ba\u015fka \u00e7ok \u00e7e\u015fitli mal stoklar\u0131 b\u0131rak\u0131p bir daha geri d\u00f6nmemek \u00fczere kendi uzak vatanlar\u0131n\u0131n derinliklerine gittiler&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Brest&#8217;te antla\u015fma imzaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Rus ordular\u0131na b\u00fct\u00fcn sava\u015f cephelerini terk edip vatanlar\u0131na d\u00f6nme izni verildi\u011fini duyduk.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">27 \u015eubat 1918 gecesi, askerleri emirlerine itaat etmeyip, d\u00f6v\u00fc\u015fmedikleri i\u00e7in Andranik&#8217;in Erzurum&#8217;u T\u00fcrklere b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131na dair telgraf geldi. Ermeni birlikleri Hasankale ve Sar\u0131kam\u0131\u015f&#8217;a do\u011fru geri \u00e7ekilmi\u015flerdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">28 \u015eubat g\u00fcn\u00fc takviye edilmi\u015f g\u00fc\u00e7lerle T\u00fcrkler ve K\u00fcrtler da\u011flar\u0131n tepelerinden sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7tiler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Zaten 1 Mart g\u00fcn\u00fc aileler, silahl\u0131 gruplar ve Polkovnik Samartsov da b\u00f6l\u00fckleriyle H\u0131n\u0131s yoluyla uzakla\u015f\u0131yor, bu \u015fekilde yeni yap\u0131lm\u0131\u015f yollar\u0131, b\u00fcy\u00fck miktarda mal ve askeri malzemeyi tamamen Osmanl\u0131lara terk ediyorlard\u0131. Derin karda Duta\u011f, \u011eli\u00e7getuk, Diyadin, Korun-Mosun&#8217;dan ge\u00e7erek do\u011fuya do\u011fru y\u00fcr\u00fcd\u00fck.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">16 Mart sabah\u0131 Khucakh K\u00f6y\u00fc&#8217;n\u00fcn yukar\u0131s\u0131ndayd\u0131k. Biz, eski Rus-T\u00fcrk s\u0131n\u0131r\u0131nda durmu\u015ftuk ve ilk defa olarak Ararat ovas\u0131 g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcne serildi; onun sa\u011f\u0131nda ya\u015fl\u0131 Masis [A\u011fr\u0131] duruyordu, kar\u015f\u0131s\u0131nda ise Alakyaz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130zin verin de \u015fu y\u00fcce da\u011f\u0131n \u00fczerinde durup \u00f6ks\u00fcz kalan vatana, onun kutsal kiliselerine, an\u0131tlar\u0131na, \u00e7i\u00e7ek kokulu da\u011flar\u0131na, verimli ovalar\u0131na, \u0131rmaklar\u0131na ve kaynaklar\u0131na son bir kez &#8220;Ho\u015f\u00e7akal\u0131n&#8221; diyeyim ve bir g\u00f6\u00e7men olarak az say\u0131daki soyda\u015f\u0131mla hala a\u00e7l\u0131k ve g\u00f6\u00e7\u00fcn h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, kan\u0131n akt\u0131\u011f\u0131 Do\u011fu Ermenistan&#8217;da misafir edilip ya\u015fayay\u0131m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">_____________________________________<br \/>\n<span>1. 1908 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 T\u00fcrkiyesi&#8217;nde, slogan\u0131 &#8220;\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Adalet, Karde\u015flik, Halklara E\u015fitlik&#8221; olan &#8220;Anayasa&#8221; kabul edildi.<br \/>\n2. Ruben &#8211; Minas Ter Minasyan (1882, Akhalkalak [Ah\u0131lkelek]- 1951, Fransa) : Ulusal Kurtulu\u015f Hareketi militanlar\u0131ndan. 1915&#8217;te Sasun&#8217;da savunma liderlerinden olmu\u015ftur.<br \/>\n3. Koryun &#8211; Gomsa \u0130so(1870, Goms K\u00f6y\u00fc. &#8211; 1915, Sasun) : Ulusal Kurtulu\u015f Hareketi militanlar\u0131ndan, fedayi. Mu\u015f Ovas\u0131&#8217;ndaki Goms K\u00f6y\u00fc muhtarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f, 1915&#8217;te Sasun kahramanl\u0131k muharebesinin liderlerinden olmu\u015ftur; \u00e7arp\u0131\u015fmalarda \u015fehit d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<br \/>\n4. Vahan Papazyan (Goms) (1876, Tebriz , 1973, Beyrut) : Ulusal Kurtulu\u015f Hareketi militanlar\u0131ndan. 1913-1914 y\u0131llar\u0131nda Mu\u015f&#8217;ta bulunmu\u015ftur. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda Ruben&#8217;in fedayilerine kat\u0131lm\u0131\u015f; 1918&#8217;de Tiflis&#8217;e gitmi\u015ftir.<br \/>\n5. pokhint: kavrulmu\u015f un, \u015feker, ya\u011f, pekmez veya bal\u0131n yo\u011frulmas\u0131yla yap\u0131lan bir tatl\u0131 t\u00fcr\u00fc.<br \/>\n6. Nazarbekov &#8211; Tovmas Nazarbekov (1855 &#8211; 1928, Tiflis), Rus ordusunda tu\u011fgeneral.<br \/>\n7. Dro &#8211; Drastamat Kanayan (1883, I\u011fd\u0131r &#8211; 1956, Boston), asker, siyaset adam\u0131. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130kinci Ermeni G\u00f6n\u00fcll\u00fc Alay\u0131&#8217;n\u0131n komutan\u0131 olmu\u015ftur. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><a href=\"http:\/\/ermeni.hayem.org\/turkce\/vkayutyun.php?tp=ea&amp;lng=tr&amp;nmb=1\">http:\/\/ermeni.hayem.org\/turkce\/vkayutyun.php?tp=ea&amp;lng=tr&amp;nmb=1<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Her Cumartesi ve Pazar g\u00fcnleri devam\u0131 var.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1 (1) YE\u011eYAZAR KARAPETYAN&#8217;IN ANLATTIKLARI 1886 do\u011fumlu TARON [MU\u015e] SASUN DO\u011eUMLU 1908&#8217;de ilan edilen H\u00fcrriyet(1) b\u00fct\u00fcn siyasi mahk\u00fbmlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fturdu; art\u0131k Ermeni, T\u00fcrk ve K\u00fcrt hepsi de e\u015fit haklara sahip olacaklard\u0131. J\u00f6n T\u00fcrkler&#8217;in ve Da\u015fnak Partisi&#8217;nin imzalad\u0131\u011f\u0131 karde\u015flik pakt\u0131na g\u00f6re Ermeni Kurtulu\u015f M\u00fccadelesi&#8217;ne son verilecekti ve T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn milletler g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirip vatanseverlik ruhuyla Osmanl\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7761,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,14],"tags":[],"class_list":["post-7752","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"1 (1) YE\u011eYAZAR KARAPETYAN&#8217;IN ANLATTIKLARI 1886 do\u011fumlu TARON [MU\u015e] SASUN DO\u011eUMLU 1908&#8217;de ilan edilen H\u00fcrriyet(1) b\u00fct\u00fcn siyasi mahk\u00fbmlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fturdu; art\u0131k Ermeni, T\u00fcrk ve K\u00fcrt hepsi de e\u015fit haklara sahip olacaklard\u0131. J\u00f6n T\u00fcrkler&#8217;in ve Da\u015fnak Partisi&#8217;nin imzalad\u0131\u011f\u0131 karde\u015flik pakt\u0131na g\u00f6re Ermeni Kurtulu\u015f M\u00fccadelesi&#8217;ne son verilecekti ve T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn milletler g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirip vatanseverlik ruhuyla Osmanl\u0131 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-08-27T12:22:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"150\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"150\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"50 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/\",\"name\":\"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg\",\"datePublished\":\"2011-08-27T12:22:06+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg\",\"width\":150,\"height\":150},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"1 (1) YE\u011eYAZAR KARAPETYAN&#8217;IN ANLATTIKLARI 1886 do\u011fumlu TARON [MU\u015e] SASUN DO\u011eUMLU 1908&#8217;de ilan edilen H\u00fcrriyet(1) b\u00fct\u00fcn siyasi mahk\u00fbmlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fturdu; art\u0131k Ermeni, T\u00fcrk ve K\u00fcrt hepsi de e\u015fit haklara sahip olacaklard\u0131. J\u00f6n T\u00fcrkler&#8217;in ve Da\u015fnak Partisi&#8217;nin imzalad\u0131\u011f\u0131 karde\u015flik pakt\u0131na g\u00f6re Ermeni Kurtulu\u015f M\u00fccadelesi&#8217;ne son verilecekti ve T\u00fcrkiye&#8217;de ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn milletler g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirip vatanseverlik ruhuyla Osmanl\u0131 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2011-08-27T12:22:06+00:00","og_image":[{"width":150,"height":150,"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"50 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/","name":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg","datePublished":"2011-08-27T12:22:06+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#primaryimage","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg","contentUrl":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2011\/08\/Verjine-Svazlian1.jpg","width":150,"height":150},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2011\/08\/27\/verjine-svazlian-ermeni-soykirimi-soykirimdan-kurtulan-gorgu-taniklarinin-hatiralari-1-1\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"VERJINE SVAZLIAN. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131: Soyk\u0131r\u0131mdan Kurtulan G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131klar\u0131n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131, 1 (1)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7752","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7752"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7752\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7761"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7752"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7752"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7752"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}