{"id":30916,"date":"2014-07-21T04:22:34","date_gmt":"2014-07-21T09:22:34","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=30916"},"modified":"2014-07-21T04:22:34","modified_gmt":"2014-07-21T09:22:34","slug":"harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/","title":{"rendered":"Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><b><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=30917\" rel=\"attachment wp-att-30917\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-30917\" alt=\"Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck ve Harut Usta\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Sel\u00e7uk-K\u00fcp\u00e7\u00fck-ve-Harut-Usta-300x208.jpg\" width=\"300\" height=\"208\" \/><\/a>FERDA BALANCAR<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i>Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u2018Ordu \u015fehrinde gayri resminin tarihi: Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6zl\u00fc tarih anlat\u0131s\u0131, Harutyun Artun\u2019un, yani Harut Usta\u2019n\u0131n ki\u015fisel tarihi \u00fczerinden Ordu\u2019nun yerel tarihinin panoramas\u0131n\u0131 son derece ak\u0131c\u0131 bir dille anlat\u0131yor. K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zetleyerek sunuyoruz. <\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u2018Ordu \u015fehrinde gayri resminin tarihi: Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6zl\u00fc tarih anlat\u0131s\u0131, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan \u2018Karadeniz\u2019in Kaybolan Kimli\u011fi\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitapta yer al\u0131yor (Derleyen: U\u011fur Biryol). Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, Harutyun Artun\u2019un, yani Harut Usta\u2019n\u0131n ki\u015fisel tarihi \u00fczerinden Ordu\u2019nun yerel tarihinin panoramas\u0131n\u0131 son derece ak\u0131c\u0131 bir dille anlat\u0131yor. K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zetleyerek sunuyoruz.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ordu Ermenilerinin tarihi \u00fczerine Raymond Kevorkian\u2019\u0131n iki kitab\u0131ndan yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6zetler ise Ordu\u2019da 1915\u2019ten <i>(Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019ndan-\u2018Akunq\u2019 web sayfas\u0131 y\u00f6neticileri) <\/i>\u00f6nce ve sonra Ermenilerin durumu hakk\u0131nda Harut Usta\u2019n\u0131n anlatt\u0131klar\u0131yla uyumlu bilgiler i\u00e7eriyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc, Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi ger\u00e7ekten de bu \u00fclkede ya\u015fanan gayr\u0131resmi tarih hakk\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 verilerden bir demet sunuyor. Bu ki\u015fisel hik\u00e2ye, T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda say\u0131s\u0131 h\u0131zla artan s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bu \u00fclkenin gayriresmi tarihinin ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131nda ne kadar \u00f6nemli bir rol oynayaca\u011f\u0131n\u0131n yeni bir belgesi\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Ordu\u2019da ya\u015fayan d\u00f6rt Ermeni\u2019den d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck hayat ya\u015famay\u0131 tercih eden Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fc\u00e7 ki\u015fi, ya\u015fl\u0131 ve yorgun insanlard\u0131r. \u0130\u00e7lerinde en sosyal olan\u0131 Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019d\u0131r. \u015eehrin en g\u00f6zde soka\u011f\u0131n\u0131n giri\u015findeki apartman\u0131n ikinci kat\u0131ndaki at\u00f6lyesinde kimi zaman misafirlerini a\u011f\u0131rlarken, kimi zaman soka\u011f\u0131 g\u00f6ren penceresinin kenar\u0131ndan uzun ve yaln\u0131z bak\u0131\u015flarla hayat\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 takip ederken bulursunuz onu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kentsoylu, zarif, bilge ve g\u00fcng\u00f6rm\u00fc\u015f bir insan olan Harut Amca\u2019n\u0131n bak\u0131r ustal\u0131\u011f\u0131 babas\u0131ndan geliyor. O salt bir bak\u0131r ustas\u0131 de\u011fil. Bak\u0131r ile estetik e\u015fyalar, kabartmalar, resimler yapabilen farkl\u0131 bir kimli\u011fe sahip. Dolay\u0131s\u0131 ile zanaatk\u00e2rl\u0131ktan ziyade onu sanatk\u00e2r olarak tan\u0131mlamak en do\u011frusu. \u0130lk g\u00f6r\u00fc\u015fmemizden sonra art\u0131k Harut Amca\u2019n\u0131n benim hep gizemli buldu\u011fum at\u00f6lyesinin m\u00fcdavimleri aras\u0131ndayd\u0131m. Harut Amca\u2019ya bir g\u00fcn kendi \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden hareketle ve bilebildi\u011fi kadar\u0131yla Ordu \u015fehrinin ge\u00e7mi\u015fi i\u00e7erisinde \u201chi\u00e7 hat\u0131rlanmayan\u201d Ermeni n\u00fcfusunun tehciri meselesini konu\u015fmak, bunu da kay\u0131t alt\u0131na almak iste\u011fimi belirttim. Bu dile\u011fime nas\u0131l kar\u015f\u0131l\u0131k verece\u011fine ili\u015fkin hi\u00e7bir tahminim yoktu ama kabul etti Harut Amca.\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b>240 y\u0131ll\u0131k Ordulu<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Harut Amca (Harutyun Artun) 15 May\u0131s 1926 Ordu do\u011fumlu. Bak\u0131rc\u0131l\u0131k yapan babas\u0131n\u0131n ismi M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Artun. Annesinin ismi H\u0131ngani. \u015eehrin gayr\u0131m\u00fcslim n\u00fcfusunun a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Zaferi Milli Mahallesi\u2019ndeki evlerinde do\u011fuyor Harut Amca. Kendi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na g\u00f6re aile k\u00f6kleri yakla\u015f\u0131k 240 y\u0131l evvel gelmi\u015f Ordu\u2019ya. Kestane a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7ok yo\u011fun oldu\u011fu Zaferi Milli\u2019de, dedesi ah\u015fap bir k\u00f6\u015fk yapar. Dedesi ayn\u0131 zamanda kereste t\u00fcccar\u0131d\u0131r ve Romanya\u2019dan getirtilen keresteleri i\u015fleyip i\u00e7 b\u00f6lgelere, \u00f6zellikle Sivas\u2019a, Erzincan\u2019a, Malatya\u2019ya satmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tabii, Harut Amca\u2019n\u0131n ne baba taraf\u0131ndan dedesini, ne de anne taraf\u0131ndan dedesini hi\u00e7 g\u00f6remedi\u011fini hemen belirtelim. Dedesinin ismi Ovagim. Varl\u0131kl\u0131 bir insan. Anne taraf\u0131ndan dedesi ise yine \u015fehrin \u00f6nemli bir f\u0131nd\u0131k t\u00fcccar\u0131. Hatta Harut Amca Ordu\u2019ya ilk f\u0131nd\u0131k fidanlar\u0131n\u0131n dedesi taraf\u0131ndan G\u00fcrcistan\u2019dan getirildi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bu dedesinin i\u015fyeri ise g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kervansaray isimli, \u015fehrin \u00f6nemli ve k\u00f6kl\u00fc lokantas\u0131n\u0131n (ki Hem\u015finlidirler) biti\u015fi\u011fi ve bug\u00fcn dahi ayakta olan bina. Birbirine ekli \u015fekilde uzayan bu binan\u0131n en u\u00e7taki k\u0131sm\u0131 daha yak\u0131n zamana kadar k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli bir f\u0131nd\u0131k fabrikas\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yordu. \u015eimdi kimler var orada, kimden nas\u0131l devrald\u0131lar, m\u00fclkler kimin \u00fczerine nas\u0131l ge\u00e7irildi \u00e7ok derin ve \u00e7etrefilli bir \u00f6yk\u00fc muhtemelen. Harut Amca da \u00e7ok \u00fcst\u00fcnde durmuyor zaten. Bir c\u00fcmle ile ge\u00e7i\u015ftiriyor s\u00f6yle\u015finin bu k\u0131sm\u0131n\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ordu\u2019da Ermeni n\u00fcfusunun k\u00f6klerine ili\u015fkin bilgiler alabilece\u011fimiz yaz\u0131l\u0131 kaynaklara bakarsak, Harut Amca\u2019n\u0131n verdi\u011fi tarih ile a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 kesi\u015fiyor. S\u0131tk\u0131 \u00c7ebi\u2019nin \u2018Ordu \u015eehri Hakk\u0131nda Derlemeler ve Hat\u0131ralar\u2019 (Orsev Yay\u0131n\u0131, 2000, Ordu) adl\u0131 kitab\u0131nda Ermenilerin b\u00f6lgeye geli\u015finin 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na uzand\u0131\u011f\u0131 belirtilir. Sivas, Karahisar ve Su\u015fehri gibi yerle\u015fim yerlerinden gelen Ermeniler \u00f6nce Bayraml\u0131 kasabas\u0131 civar\u0131ndaki k\u00f6ylere yerle\u015fiyorlar. Harut Amca ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6yle\u015fide, mesela Sivas\u2019ta akrabalar\u0131 oldu\u011fundan bahsetmi\u015fti. Ki \u015fimdi vefat eden e\u015fini de gidip Sivas\u2019tan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ekleyelim. Bu k\u00f6ylerde \u00e7ok fazla kalmaz Ermeniler ve sahilde yeni kurulmakta olan ve \u015fimdi Ordu \u015fehrinin bir mahallesi, Bucak kasabas\u0131na gelirler. Oradan da \u015fehir ile i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f buluna Boztepe\u2019nin eteklerindeki Ta\u015fba\u015f\u0131 Mahallesi\u2019ne. Ordu\u2019da eskiden beri Ta\u015fba\u015f\u0131\u2019n\u0131n Rum ve Ermeni a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir mahalle oldu\u011fu bilinir. M\u00fcbadele s\u0131ras\u0131nda da \u00f6zellikle Balkanlar\u2019dan getirilen baz\u0131 aileler Rum ve Ermenilerden kalan bu evlere yerle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Anne taraf\u0131ndan zengin bir t\u00fcccar olan dedesi her y\u0131l Avrupa\u2019dan Ordu\u2019ya, f\u0131nd\u0131k almak \u00fczere gelen gemiler ile beraber ailesi e\u015fli\u011finde \u00e2deta tatile \u00e7\u0131k\u0131yormu\u015f. 1915 Temmuz ay\u0131nda aralar\u0131nda Harut Amca\u2019n\u0131n y\u00fczlerini hi\u00e7 g\u00f6remedi\u011fi dedelerinin, babaannesinin ve anneannesinin bulundu\u011fu 4.500 Ermeni (rakam Harut Amca\u2019n\u0131n verisidir) tehcire t\u00e2bi tutulur (D\u00f6nemin gazete haberlerine g\u00f6re, tehcir karar\u0131 gere\u011fi Ordu iline kay\u0131tl\u0131 toplam 12 bin Ermeni zorunlu g\u00f6\u00e7e muhatap oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131). Babas\u0131 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 18 ya\u015f\u0131ndad\u0131r o zaman. Annesi ile Sivas\u2019a do\u011fru yaya ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lanan bu kalabal\u0131k Ermeni kafilenin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak i\u00e7in ise ba\u015flar\u0131nda bir \u00e7avu\u015f ve iki de zaptiye bulunmakta.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Harut Amca\u2019n\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bu 4.500 ki\u015filik kafile neredeyse imk\u00e2ns\u0131z yaya yolculu\u011funa \u00e7\u0131kmadan evvel \u015fimdiki Per\u015fembe il\u00e7esindeki (o zamanlar Vona ismini ta\u015f\u0131r) 200 ki\u015filik bir \u00e7eteye haber veriliyor. Yerel tarih yaz\u0131c\u0131s\u0131 S\u0131tk\u0131 \u00c7ebi\u2019nin \u2018Milli M\u00fccadelede Ordu\u2019 (Ordu Valili\u011fi \u0130l K\u00fclt\u00fcr ve Turizm M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Yay\u0131n\u0131, 2005) isimli kitab\u0131nda Ordu Merkez, Ulubey il\u00e7esi ve Per\u015fembe il\u00e7esinden toplam 456 hanenin tehcire t\u00e2bi tutuldu\u011fu belirtiliyor. Bug\u00fcn\u00fcn geli\u015fmi\u015f yol \u015fartlar\u0131nda bile zorunlu olmad\u0131k\u00e7a kimsenin ula\u015f\u0131m i\u00e7in tercih etmedi\u011fi hayli engebeli, riskli bu g\u00fczerg\u00e2h\u0131n neredeyse daha ba\u015flar\u0131 say\u0131labilecek bir yerde, G\u00f6lk\u00f6y\u2019de zaptiye (zaten toplam 3 ki\u015filer) serbest b\u0131rak\u0131yor kafileyi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ancak \u015fimdiki G\u00f6lk\u00f6y il\u00e7esine gelmeden 9, Dolama\u00e7 denilen yerde Harut Amca\u2019n\u0131n babas\u0131 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 ve ba\u015fkaca 20 Ermeni gen\u00e7 ka\u00e7\u0131p, a\u015fa\u011f\u0131daki K\u0131z\u0131len isimli k\u00f6y k\u0131rsal\u0131ndaki ma\u011fara ve inlerde saklanmaya ba\u015fl\u0131yorlar. Kafile, G\u00f6lk\u00f6y\u2019e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r bu arada. Karabay\u0131r\/Karadere denilen mevkiye gelindi\u011finde ise Per\u015fembe\u2019den hareket eden 200 ki\u015filik \u00e7ete korumas\u0131z ve savunmas\u0131z, silahs\u0131z Ermenilere sald\u0131r\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131 ise kafileden ay\u0131r\u0131p \u00f6ne alm\u0131\u015flard\u0131r. Geride kalan anneler, babalar, karde\u015fler, ya\u015fl\u0131lar b\u00fcy\u00fck bir katliama maruz kal\u0131rlar. \u00c7ocuklar can havli ile hi\u00e7 bilmedikleri arazilere da\u011f\u0131l\u0131rlar korku i\u00e7inde. Harut Amca\u2019n\u0131n 7 ya\u015f\u0131ndaki annesi, teyzesi ile beraber kilometrelerce \u00e7\u0131plak ayakla y\u00fcr\u00fcyerek bir sonraki yerle\u015fim yeri olan Mesudiye\u2019ye ula\u015f\u0131r. Mesudiye\u2019de bir postac\u0131 sahip \u00e7\u0131kar annesine ve teyzesine. Bir day\u0131s\u0131n\u0131 ise \u00e7ok daha a\u015fa\u011f\u0131lardaki k\u00f6ylerden birisi al\u0131r b\u00fcy\u00fctmek i\u00e7in.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b>Karada ve denizde katliam<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu ya\u015fananlar\u0131 kendisinin nas\u0131l \u00f6\u011frendi\u011fini sordu\u011fumda Harut Amca\u2019ya, bana kafile i\u00e7inde ismi Antranik Bak\u0131r isimli 14 ya\u015f\u0131nda bir \u00e7ocu\u011fun \u00f6l\u00fc taklidi yaparak kurtuldu\u011funu, \u00e7ete gittikten sonra geri d\u00f6nerek sahile indi\u011fini, oradan Samsun Bafra\u2019ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, orada bir tarak\u00e7\u0131n\u0131n yan\u0131na girerek \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha sonra Ordu\u2019ya geldi\u011fini ve Harut Amca\u2019n\u0131n babas\u0131na u\u011fray\u0131p, ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Asl\u0131nda katliam\u0131n sadece Karabay\u0131r\/Karadere\u2019de yap\u0131lanla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, denizde de ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor Harut Amca. Baz\u0131 Ordulu kay\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n, mavnac\u0131lar\u0131n \u015fehirdeki Ermenileri Rusya\u2019ya ka\u00e7\u0131rmak amac\u0131yla paralar\u0131n\u0131 al\u0131p yola \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131, Giresun Adas\u0131 a\u00e7\u0131klar\u0131na geldiklerinde ise hepsini denizde infaz ederek sulara att\u0131klar\u0131n\u0131, ard\u0131ndan Rusya\u2019ya gidi\u015f-geli\u015f s\u00fcresi kadar Giresun Adas\u0131\u2019nda beklediklerini anlat\u0131yor. Bu b\u00f6yle yinelenip duruyor bir s\u00fcre. Tabii herkes (geride kalan Ermeniler) zannediyor ki b\u00fcy\u00fck kay\u0131klara binenler \u00e7oktan Rusya\u2019ya var\u0131p kurtuldu. Oysa Karadeniz\u2019in derin sular\u0131nda kanl\u0131 bedenleri kaybolup birer birer gitmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Muhtemelen bir katliam\u0131n olabilece\u011fini sezinleyen ve gen\u00e7 olmalar\u0131 sebebi ile ka\u00e7abilecek ve kar\u015f\u0131la\u015fabilecekleri g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle m\u00fccadele edebilecek diren\u00e7te ve aralar\u0131nda Harut Amca\u2019n\u0131n 18 ya\u015f\u0131ndaki babas\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu 20 gen\u00e7, kafileden ayr\u0131larak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ad\u0131 K\u0131z\u0131len olan k\u00f6y k\u0131rsal\u0131na ula\u015f\u0131p, o b\u00f6lgelerde yakla\u015f\u0131k 6 ay kadar inlerde ve ma\u011faralarda ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ortal\u0131k biraz durulunca gen\u00e7 M\u0131g\u0131rdi\u00e7, \u015fehirde mavnac\u0131l\u0131k yapan M\u00fcsl\u00fcman arkada\u015f\u0131 Hakk\u0131 G\u00fcrsoy\u2019a gizlice haber yollayarak, Mesudiye\u2019den \u00e7\u0131k\u0131p, kollar\u0131 ile beraber vadiler boyu b\u00fcy\u00fcy\u00fcp Ordu \u015fehrine yak\u0131n bir yerden Karadeniz\u2019e ula\u015fan Melet Irma\u011f\u0131\u2019n\u0131n a\u011fz\u0131nda kendilerini belli bir tarihte beklemesini iletir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u015eehrin sayg\u0131n mavnac\u0131lar\u0131ndan Hakk\u0131 G\u00fcrsoy, 20 ki\u015fi alabilecek mavnas\u0131 ile Melet Irma\u011f\u0131\u2019n\u0131n Karadeniz\u2019e d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc a\u011fza yakla\u015f\u0131p demir atar. 20 gen\u00e7 sakland\u0131klar\u0131 kuytu yerlerden kimselere g\u00f6z\u00fckmeden \u0131rmak boyu takip ettikleri yolu tamamlad\u0131klar\u0131nda biraz a\u00e7\u0131kta bekleyen mavnay\u0131 g\u00f6r\u00fcrler. Hakk\u0131 G\u00fcrsoy, Harut Amca\u2019n\u0131n babas\u0131 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 ve di\u011fer arkada\u015flar\u0131n\u0131 al\u0131p Karadeniz\u2019in h\u0131r\u00e7\u0131n sular\u0131na do\u011fru a\u00e7\u0131l\u0131r. Tehcir uygulamas\u0131, 27 May\u0131s 1915 ile 8 \u015eubat 1916 tarihleri aras\u0131n\u0131 kaps\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131 ile bu tarihlere 6 ay yak\u0131nl\u0131kta bir zaman diliminde ger\u00e7ekle\u015fiyor ka\u00e7\u0131\u015f. Hakk\u0131 G\u00fcrsoy ba\u015fka mavnalar\u0131 olanlar\u0131n Rusya\u2019ya g\u00f6t\u00fcrece\u011fim deyip, a\u00e7\u0131klar\u0131nda infaz ederek Rusya\u2019ya gidi\u015f geli\u015f vakti kadar bekledikleri Giresun Adas\u0131\u2019n\u0131n uza\u011f\u0131ndan ge\u00e7erek, uzun ve yorucu bir yolculuk sonras\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc G\u00fcrcistan\u2019\u0131n Sohum \u015fehrine g\u00f6t\u00fcr\u00fcp b\u0131rak\u0131r ald\u0131\u011f\u0131 ka\u00e7ak yolcular\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">20 Ermeni gen\u00e7 karaya \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz, Rus askerleri sar\u0131yor etraflar\u0131n\u0131 ve ni\u00e7in geldiklerini soruyor. \u201cBiz iltica etmek istiyoruz. Anne babalar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler\u201d diyorlar. Rus askeri yetkililer, isteyenlerin kendi ordular\u0131na kat\u0131l\u0131p \u201cintikam\u201d alabileceklerini belirtince, bu 20 gen\u00e7ten 15\u2019i teklifi kabul ediyor. Ancak Harut Amca\u2019n\u0131n babas\u0131 ve d\u00f6rt arkada\u015f\u0131 bu teklife yana\u015fmay\u0131p \u015fehirde kal\u0131yorlar. Babas\u0131n\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Rus ordusuna intikam almak amac\u0131yla kat\u0131lan gen\u00e7lerin hepsi k\u00f6yl\u00fc \u00e7ocuklard\u0131r. Aralar\u0131nda M\u0131g\u0131rdi\u00e7\u2019in de bulundu\u011fu di\u011fer d\u00f6rt gen\u00e7 ise \u015fehir \u00e7ocuklar\u0131. Gen\u00e7 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Sohum\u2019da Ermeni bir bak\u0131rc\u0131 ustas\u0131n\u0131n yan\u0131nda i\u015fe girip \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b>1922\u2019de eve d\u00f6n\u00fc\u015f<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00fcrklerden intikam almak \u00fczere Rus Ordusu\u2019na kat\u0131lmayan baba M\u0131g\u0131rdi\u00e7, Sohum\u2019dan memleketi Ordu\u2019ya 20\u2019li ya\u015flar\u0131nda, Ermeni ustalardan \u00f6\u011frendi\u011fi bak\u0131rc\u0131l\u0131k mesle\u011fine sahip olgun bir delikanl\u0131 olarak geri d\u00f6n\u00fcyor. Y\u0131l 1922. Yan\u0131nda arkada\u015f\u0131 k\u0131r\u0131k\u00e7\u0131-\u00e7\u0131k\u0131k\u00e7\u0131 Kevork Efendi ile beraber. Tabii geliyor ama b\u00fcy\u00fck bir yaln\u0131zl\u0131k. Anne baba yok, b\u00fcy\u00fckler yok, yeti\u015fkin hi\u00e7bir akraba kalmam\u0131\u015f. Evler bombo\u015f. Ve belki kimi Ermeni evlerine birileri taraf\u0131ndan el konulmu\u015f, ya\u011fmalanm\u0131\u015f vs\u2026 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta \u015fehirde Ermenilerden geride kalan bak\u0131rc\u0131 d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yor, aletleri topluyor ve i\u015fe koyuluyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Art\u0131k \u015fehirde bir bak\u0131rc\u0131 ustas\u0131d\u0131r. Hayat\u0131n ritmine tempo tutan ince \u00e7eki\u00e7 vuru\u015flar\u0131n\u0131n naif sesleri aras\u0131nda yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 yapmaya gelmi\u015ftir memleketine. Ailesinin tarihini s\u0131f\u0131rdan ve yeniden o kuracakt\u0131r bir bak\u0131ma. Bu arada i\u00e7erideki y\u00fcksek il\u00e7e Mesudiye\u2019de bir postac\u0131n\u0131n al\u0131p b\u00fcy\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc annesi ve teyzesi yeti\u015fkin birer gen\u00e7 k\u0131z olunca ve ortal\u0131k birka\u00e7 y\u0131l sonra onlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan durulunca, Ordu\u2019ya geri inerler. Bombo\u015f evlerinin kap\u0131s\u0131n\u0131 titrek elleri ve g\u00f6zya\u015flar\u0131 i\u00e7erisinde a\u00e7arlar. Belki i\u00e7lerinden annelerine seslenmek ge\u00e7ti, belki arkalar\u0131na bak\u0131p i\u015ften eve d\u00f6nen yorgun babalar\u0131n\u0131n y\u00fczlerini arad\u0131 g\u00f6zleri. Art\u0131k hi\u00e7birisi yoktu, b\u00fcy\u00fck yaln\u0131zl\u0131klar\u0131ndan ba\u015fka. Anne babalar\u0131n\u0131, b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck akrabalar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f bu ac\u0131l\u0131 \u00e7ocuklar, yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 i\u00e7in birbirleriyle evleniyorlar. Ailenin ard\u0131 ard\u0131na ikisi k\u0131z, ikisi erkek 4 \u00e7ocuklar\u0131 oluyor. Ancak erkek olan ilk \u00e7ocuk 13,5 ya\u015f\u0131nda menenjitten hayat\u0131n\u0131 kaybediyor. Harut Amca iki k\u0131z karde\u015fi aras\u0131nda ortanca \u00e7ocuk.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1915 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck tehcirden sonra \u015fehirde toplam 135 Ermeni aile kalm\u0131\u015f. Ermeni cemaatinin kilisesi ise bug\u00fcn \u015fehirde \u0130smet Pa\u015fa \u0130lkokulu olarak ismi ge\u00e7en yap\u0131n\u0131n yan\u0131ndaki cami. 1936-1939 aras\u0131nda Ordu\u2019da valilik yapan Bekir Baran zaman\u0131nda bu kilise, Harut Amca\u2019n\u0131n belirtti\u011fine g\u00f6re bilin\u00e7li bir \u015fekilde y\u0131k\u0131l\u0131yor ve a\u00e7\u0131k\u00e7a Ermeniler g\u00f6\u00e7e zorlan\u0131yor. Zaten ard\u0131ndan pek Ermeni n\u00fcfus kalm\u0131yor. \u00c7o\u011fu \u0130stanbul\u2019a ya da yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6\u00e7\u00fcyorlar. Varl\u0131k Vergisi\u2019nin de yine bu g\u00f6\u00e7te \u00e7ok etkili oldu\u011funu biliyoruz. Bu y\u00fczden Harut Amca s\u0131k\u0131 bir \u0130n\u00f6n\u00fc kar\u015f\u0131t\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b>Genelkurmay\u2019dan takdirname<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta zamanla \u015fehrin ve hatta yak\u0131n \u00e7evrenin en \u00f6nemli bak\u0131r ustas\u0131 oluyor. Yan\u0131nda sadece Ermeni \u00e7\u0131raklar yok. M\u00fcsl\u00fcman \u00e7ocuklar da vard\u0131r. Bir keresinde, Ordu a\u00e7\u0131klar\u0131nda gezen sava\u015f gemilerimizden biri bozuluyor. Tamir i\u00e7in \u0130stanbul\u2019a gidip gelmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ordu sahiline demir at\u0131p valilik ile irtibata ge\u00e7iliyor. Zaman\u0131n valisi \u201cBizim bir ustam\u0131z var, bir baks\u0131n\u201d deyince M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019ya geliyor komutanlar. Usta, ba\u015fkalfas\u0131 \u2013ki M\u00fcsl\u00fcmand\u0131r\u2013 Emin\u2019i bakmas\u0131 i\u00e7in gemiye g\u00f6nderiyor askerler ile beraber. Sekiz metrelik yar\u0131lm\u0131\u015f boruyu s\u00f6k\u00fcp getiriyorlar M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019n\u0131n d\u00fckk\u00e2n\u0131na. Ancak boru tezg\u00e2ha giremeyecek kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bunun \u00fczerine d\u00fckkan\u0131n duvar\u0131n\u0131 k\u0131rarlar. Netice itibariyle anne-babas\u0131 tehcir s\u0131ras\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Ermeni ustas\u0131 ,T\u00fcrkiye Cumhuriyeti devletinin sava\u015f gemisinin yar\u0131lan motor borusunu b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zenle ve herkesi hayretler i\u00e7erisinde b\u0131rakarak tamir ediyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bunun \u00fczerine geminin komutan\u0131 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019y\u0131 tebrik etmeye geliyor. \u201cUsta, bir dile\u011fin var m\u0131?\u201d sorusuna, M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019n\u0131n \u201cBen askere hakk\u0131m\u0131 helal ettim\u201d cevab\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k amiral \u0131srar edince, yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6rt ustas\u0131n\u0131n Eski\u015fehir\u2019deki demir at\u00f6lyesine al\u0131nmas\u0131n\u0131 istiyor. Ordulu M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019n\u0131n yan\u0131ndan oraya giden bu 4 ki\u015fi, mesleklerinde geli\u015fip b\u00f6l\u00fcm \u015fefi oluyorlar. Daha sonra Genelkurmay\u2019dan gemiyi tamir ederek g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu ba\u015far\u0131dan dolay\u0131 bir takdirname g\u00f6nderiliyor M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019ya.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu takdirname, uzun s\u00fcre i\u015flevi olmayan bir belge gibi durur. Ta ki, gayr\u0131m\u00fcslim vatanda\u015flar i\u00e7in \u00e7\u0131kart\u0131lan Varl\u0131k Vergisi denen a\u011f\u0131r uygulamaya kadar. B\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye gibi Ordu\u2019da da gayr\u0131m\u00fcslimler bu vergiyi \u00f6demekte b\u00fcy\u00fck zorluklar \u00e7ekerler. \u015eehirde kalan az say\u0131daki gayr\u0131m\u00fcslim, Ordu\u2019dan ayr\u0131l\u0131p Avrupa ve Amerika\u2019ya g\u00f6\u00e7erler. Ancak Harut Amca\u2019n\u0131n ailesi bu vergiden muaf tutulur. Vaktiyle \u00fclkesine g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu yarardan dolay\u0131 M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019ya Genelkurmay\u2019dan gelen takdirname sebebi ile bu a\u011f\u0131r vergiden muaf tutulur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Harut Amca ile sohbetiniz s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n tarihine do\u011fru konu\u015fma geli\u015firse, kendisinden ilk duyaca\u011f\u0131n\u0131z, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye y\u00f6nelik olumsuz kanaat bildiren c\u00fcmleleridir. Atat\u00fcrk zaman\u0131nda gayr\u0131m\u00fcslimlerin durumu iyiyken, \u0130n\u00f6n\u00fc zaman\u0131nda durumun k\u00f6t\u00fcle\u015ferek de\u011fi\u015fti\u011finden \u00e7ok yak\u0131n\u0131r. Hatta bir seferinde \u0130n\u00f6n\u00fc Ordu\u2019yu ziyaret edece\u011fi vakit, polis gelip M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019ya yar\u0131n buralarda g\u00f6z\u00fckmemesi gerekti\u011fini, k\u00f6ye gitmesinin daha iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Anl\u0131yor tabii usta sebebini. Binip ata kendi k\u00f6yleri olan G\u00fcn\u00f6ren\u2019e \u00e7\u0131k\u0131yor. Ertesi g\u00fcn geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde ise \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn \u015fehri ziyareti \u00f6ncesi gayr\u0131m\u00fcslimlerin tutulup sebepsiz yere hapse at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyor. Ta ki \u0130n\u00f6n\u00fc gidene kadar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Halk Partisi, Harut Amca i\u00e7in, t\u0131pk\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n belle\u011findeki gibi zul\u00fcm demektir. Ancak hayat \u00f6yle ilgin\u00e7 ki, bir vefa borcundan dolay\u0131 Harut Amca istemese de Halk Partisi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak durumunda kalm\u0131\u015f, k\u00f6y k\u00f6y gezmi\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc babas\u0131 M\u0131g\u0131rdi\u00e7\u2019i Sohum\u2019a ka\u00e7\u0131rarak hayat\u0131n\u0131 bir anlamda kurtaran mavnac\u0131 Hakk\u0131 G\u00fcrsoy\u2019un b\u00fcy\u00fck o\u011flu \u0130dris G\u00fcrsoy, bir ara senat\u00f6r olur ve Halk Partili\u2019dir. Yine de \u00e7ok zul\u00fcm g\u00f6rd\u00fckleri halde Halk Partisi\u2019nden aday olan \u0130dris G\u00fcrsoy i\u00e7in k\u00f6y k\u00f6y gezip oy ister Harut Amca. Ac\u0131l\u0131 bir \u00f6yk\u00fcden kalan vefa borcu olarak.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b>Yeni ba\u015flang\u0131\u00e7 i\u00e7in<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Biz T\u00fcrkler ve Ermeniler, yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 yapmak i\u00e7in, M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011finde iken Harut Amca\u2019y\u0131 yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p s\u00f6yledi\u011fi son s\u00f6zleri \u00f6nemsemeliyiz. M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011fine kadar o\u011fluna katliam ile ilgili hi\u00e7bir \u015fey anlatmam\u0131\u015f. 1915\u2019te Karabay\u0131r\/Karadere\u2019de planl\u0131 \u015fekilde Per\u015fembe\u2019den gelen 200 ki\u015filik \u00e7etenin yapt\u0131\u011f\u0131 katliamla ilgili olarak ilk kez o vakit baz\u0131 \u015feyleri anlatm\u0131\u015f o\u011fluna. Anne babalar\u0131n, toplumlar aras\u0131nda kin ve garez olmas\u0131n diye \u00e7o\u011fu \u015feyin uzun s\u00fcre anlatmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor Harut Amca. Ama M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Usta\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011finde s\u00f6yledi\u011fi o son c\u00fcmle beni a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u00e7ok etkiledi: \u201cArt\u0131k ge\u00e7ti. Kin tutmay\u0131n!\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta, kin tutmayan, ama ya\u015fananlar ile herkesin y\u00fczle\u015fmesi gerekti\u011fini yineleyen, Ordulu olmaktan b\u00fcy\u00fck gurur duyan, memleketine ba\u011fl\u0131 bir vatanda\u015f olarak 2004\u2019teki yerel se\u00e7imlerde belediye meclisi i\u00e7in o zamanki \u00d6DP\u2019den 1. s\u0131ra aday\u0131 oldu ve se\u00e7im \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapt\u0131. K\u0131\u015f aylar\u0131 geldi mi, \u0130stanbul\u2019a \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n yan\u0131na gidiyor ama \u00e7ok duram\u0131yor oralarda. Havalar \u0131s\u0131n\u0131r \u0131s\u0131nmaz \u00e7ok sevdi\u011fi memleketi Ordu\u2019ya, dostlar\u0131n\u0131n yan\u0131na, \u00e7ocuklu\u011funun ge\u00e7ti\u011fi, her bir soka\u011f\u0131nda hat\u0131ralar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Karadeniz\u2019in bence en g\u00fczel \u015fehrine gelip, babas\u0131ndan kalma d\u00fckk\u00e2n\u0131n\u0131n ikinci kat\u0131nda kendisini ziyarete gelenlere \u00e7ay \u0131smarlamaktan b\u00fcy\u00fck keyif al\u0131yor. \u00d6mr\u00fcn uzun olsun Harut Usta.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b>1915 \u00f6ncesinde durum: Hem\u015fin g\u00f6\u00e7menleri<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Toplam n\u00fcfusun 13.565\u2019ten 3.002\u2019sinin (507 hane) Ordu\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, 29 k\u00f6y, 25 kilise ve 28 e\u011fitim kurumunun bulundu\u011fu Trabzon Vilayetine ba\u011fl\u0131 Ordu kazas\u0131ndaki Ermeni cemaatlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Hem\u015fin ve Sevked\u2019den [Kalkandere] g\u00f6\u00e7 eden Ermenilerce kurulmu\u015ftu. Kaza merkezi Ordu, Sinoplu koloniler taraf\u0131ndan kurulan ve Ksenofon\u2019un \u201cOn Binler\u201diyle \u00e7\u0131kartma yapt\u0131\u011f\u0131 eski Kotyora\u2019dan birka\u00e7 kilometre \u00f6tede yer al\u0131yordu. Pirin\u00e7 tar\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 do\u011fudaki sazl\u0131klar, \u015fehrin al\u00e7akta kalan b\u00f6lgelerindeki sa\u011fl\u0131ks\u0131z iklimin ba\u015fl\u0131ca nedeniydi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k y\u00fckseklerde, Pez Tepe yama\u00e7lar\u0131nda yer alan semtlerin havas\u0131 gayet ho\u015ftu. Boztepe Mahallesi\u2019ne yerle\u015fmi\u015f Ermeni kolonisi, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar pek b\u00fcy\u00fck de\u011fildi; o d\u00f6nemde liman\u0131n ticari alanda geli\u015fmesiyle Tamzara, Giresun ve Kham\u015fonts\u2019taki Ermeniler buraya gelerek, yeni Zeytun ve Saray mahallelerine yerle\u015ftiler. Bu durum, cemaati, 1852\u2019de Meryem Ana Kilisesi\u2019ni b\u00fcy\u00fctmeye, ard\u0131ndan da 400 \u00f6\u011frenciye e\u011fitim veren Movsesyan (1857) ve Hayguhiyan (1880) okullar\u0131n\u0131 kurmaya sevk etti. B\u00f6lgede f\u0131nd\u0131k tar\u0131m\u0131n\u0131 ba\u015flatan, \u015fehirde her hafta panay\u0131r kurulmas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden, kire\u00e7ta\u015f\u0131, g\u00fcm\u00fc\u015f ve manganez \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p ihra\u00e7 edilmesi y\u00f6n\u00fcnde faaliyet g\u00f6sterenler de gene bu Ermenilerdi. Ordu\u2019ya en az bir saatlik ve en \u00e7ok on saatlik mesafede yer alan i\u00e7 kesimlerdeki yirmi dokuz k\u00f6y ise, on alt\u0131 k\u0131rsal gruptan olu\u015fan bir \u00f6rg\u00fctlenmeye sahipti ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda bile Hem\u015finli k\u00f6klerinin izini ta\u015f\u0131yan kimliklerini koruyorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b>1915\u2019te ya\u015fananlar: Kad\u0131n ve \u00e7ocuklarla dolu mavnalar<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">E.B. Andreasian\u2019\u0131n tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re sava\u015f\u0131n ilk aylar\u0131nda Ordu \u00fclkenin geri kalan\u0131ndan yava\u015f yava\u015f tecrit edilmi\u015ftir. Buradaki ilk tutuklamalar 1915 Haziran ortas\u0131nda yap\u0131ld\u0131. D\u00fczenli orduya ba\u011fl\u0131 500 asker, Ermeni mahallelerini kontrol alt\u0131na ald\u0131 ve bir miktar erke\u011fi tutuklay\u0131p k\u0131\u015fla hapishanesine koydu. Bu operasyon yakla\u015f\u0131k alt\u0131 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc; \u015fehirdeki Ermenilerin Musul\u2019a tehcir edilece\u011fini bildiren karar, ancak bu operasyon tamamland\u0131ktan sonra halka duyuruldu. \u0130lk \u00f6nce erkekler gidecekti; erkekler d\u00f6rtl\u00fc gruplar halinde birbirlerine ba\u011fland\u0131lar ve 80 ila 100 ki\u015filik gruplar halinde g\u00f6nderildiler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tan\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re bu adamlar\u0131n civardaki ormanl\u0131k vadilerde bo\u011fazlar\u0131n\u0131n kesildi\u011fi olduk\u00e7a ge\u00e7 bir vakitte \u00f6\u011frenilmi\u015ftir. Ancak baz\u0131 tutuklular r\u00fc\u015fvet vererek serbest kalmay\u0131 ve birka\u00e7 g\u00fcn sonra yola \u00e7\u0131kan kafilelere aileleriyle birlikte kat\u0131larak Ordu\u2019dan ayr\u0131lmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. \u0130lk kafile tutuklanan ve katledilen erkeklerin ailelerinden olu\u015fur. B\u00fct\u00fcn gruplar Mesudiye \u00fczerinden Su\u015fehri\u2019ne giden ve \u015eebinkarahisar\u2019\u0131n 30 kilometre bat\u0131s\u0131nda uzanan yoldan g\u00f6nderilirler. Bu s\u00fcrg\u00fcnlerin \u00e7o\u011fu Su\u015fehri yak\u0131nlar\u0131ndaki Elbedir nahiyesinde katledilirler ve \u00e7ok say\u0131da k\u0131z ve kad\u0131n da ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck bir grup yola devam etmeyi ba\u015far\u0131r. Papaz Hans Bauernfeind 14 A\u011fustos\u2019ta Sivas\u2019\u0131n g\u00fcneyinde, Kangal\u2019da Trabzon s\u00fcrg\u00fcnleriyle birlikte bu gruba rastlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ge\u00e7ici olarak Ordu hastanesine ve di\u011fer kurumlara yat\u0131r\u0131lan ya\u015fl\u0131, hasta ve sakatlar, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde gemiyle Samsun\u2019a g\u00f6nderildiler. Asl\u0131nda t\u0131pk\u0131 Trabzon\u2019da oldu\u011fu gibi burada da a\u00e7\u0131k denizde bo\u011fuldular. Bir grup kad\u0131n ve \u00f6zellikle \u00fc\u00e7 ila 12 ya\u015flar\u0131ndaki \u00e7ocuklar Rum, G\u00fcrc\u00fc ve T\u00fcrk arkada\u015flar\u0131n\u0131n evlerinde sakland\u0131lar; bu insanlar kafileler gittikten sonra Ordu\u2019da kald\u0131lar. Ancak yetkililerin savurdu\u011fu tehditler sonucunda dostlar\u0131 onlardan kurtulmak zorunda kald\u0131. Yetkililer bu \u00e7ocuklar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 Giresun\u2019daki ailelere da\u011f\u0131tt\u0131lar, baz\u0131lar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131k denizde bo\u011fdular.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Trabzon san\u0131klar\u0131 davas\u0131n\u0131n 26 Nisan 1919\u2019da yap\u0131lan on d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc duru\u015fmas\u0131nda Ordulu t\u00fcccar H\u00fcseyin Efendi, Ordu Kaymakam\u0131 Faik Bey\u2019in Ermeni kad\u0131nlar\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131yla dolu iki mavnay\u0131 Samsun\u2019a do\u011fru g\u00f6nderdi\u011fini, \u201ciki saat sonra mavnalar\u0131n bo\u015f olarak geri geldiklerini\u201d belirtir. Bu gemiler bu kadar k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde Samsun\u2019a gidip gelmi\u015f olamazlard\u0131; bir ba\u015fka deyi\u015fle gemilerdeki yolcular \u201cdenizde kayboldular.\u201d Bir grup delikanl\u0131, Do\u011fu Karadeniz (Pontos) Da\u011flar\u0131\u2019na ka\u00e7may\u0131 ve \u00fc\u00e7 y\u0131l boyunca burada hayatta kalmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Son olarak, Ruslar Trabzon\u2019u ele ge\u00e7irince, Cemal Azmi\u2019nin Otelci Niyazi\u2019yi Ordu\u2019ya g\u00f6nderdi\u011fini ve burada Rumlar\u0131 tehcir etmek ve mallar\u0131n\u0131 \u2018g\u00fcl\u00fcn\u00e7 fiyatlara\u2019 tasfiye etmekle g\u00f6revlendirdi\u011fini belirtmek gerekiyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i>ferda@agos.com.tr<\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i>http:\/\/www.agos.com.tr\/haber.php?seo=harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi&amp;haberid=7731<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>FERDA BALANCAR Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u2018Ordu \u015fehrinde gayri resminin tarihi: Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6zl\u00fc tarih anlat\u0131s\u0131, Harutyun Artun\u2019un, yani Harut Usta\u2019n\u0131n ki\u015fisel tarihi \u00fczerinden Ordu\u2019nun yerel tarihinin panoramas\u0131n\u0131 son derece ak\u0131c\u0131 bir dille anlat\u0131yor. K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zetleyerek sunuyoruz. Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u2018Ordu \u015fehrinde gayri resminin tarihi: Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6zl\u00fc tarih anlat\u0131s\u0131, \u0130leti\u015fim [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,14,37],"tags":[],"class_list":["post-30916","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"FERDA BALANCAR Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u2018Ordu \u015fehrinde gayri resminin tarihi: Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6zl\u00fc tarih anlat\u0131s\u0131, Harutyun Artun\u2019un, yani Harut Usta\u2019n\u0131n ki\u015fisel tarihi \u00fczerinden Ordu\u2019nun yerel tarihinin panoramas\u0131n\u0131 son derece ak\u0131c\u0131 bir dille anlat\u0131yor. K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zetleyerek sunuyoruz. Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u2018Ordu \u015fehrinde gayri resminin tarihi: Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6zl\u00fc tarih anlat\u0131s\u0131, \u0130leti\u015fim [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-07-21T09:22:34+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/\",\"name\":\"Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"datePublished\":\"2014-07-21T09:22:34+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"FERDA BALANCAR Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u2018Ordu \u015fehrinde gayri resminin tarihi: Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6zl\u00fc tarih anlat\u0131s\u0131, Harutyun Artun\u2019un, yani Harut Usta\u2019n\u0131n ki\u015fisel tarihi \u00fczerinden Ordu\u2019nun yerel tarihinin panoramas\u0131n\u0131 son derece ak\u0131c\u0131 bir dille anlat\u0131yor. K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zetleyerek sunuyoruz. Sel\u00e7uk K\u00fcp\u00e7\u00fck\u2019\u00fcn \u2018Ordu \u015fehrinde gayri resminin tarihi: Bak\u0131rc\u0131 Harut Usta\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 s\u00f6zl\u00fc tarih anlat\u0131s\u0131, \u0130leti\u015fim [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2014-07-21T09:22:34+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"21 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/","name":"Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2014-07-21T09:22:34+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/21\/harut-ustanin-dilinden-ordunun-gayriresmi-tarihi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Harut Usta\u2019n\u0131n dilinden Ordu\u2019nun gayriresmi tarihi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30916","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30916"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30916\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}