{"id":30824,"date":"2014-07-15T06:08:50","date_gmt":"2014-07-15T11:08:50","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=30824"},"modified":"2014-07-15T06:08:50","modified_gmt":"2014-07-15T11:08:50","slug":"ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/","title":{"rendered":"\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><b><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=30825\" rel=\"attachment wp-att-30825\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-full wp-image-30825\" alt=\"Meline Anumyan\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg\" width=\"298\" height=\"298\" srcset=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg 298w, https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2014\/07\/Meline-Anumyan-150x150.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 298px) 100vw, 298px\" \/><\/a>Meline Anumyan<\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i>Tarih doktoru<\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i>\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn1\"><b>[1]<\/b><\/a> sorgulanmas\u0131na<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn2\"><b>[2]<\/b><\/a> de\u011finirken, \u015fu iki konuyu hesaba katmak gerekir: Birincisi, dava s\u00fcresince, padi\u015fah VI. Mehmet ve sadrazam Damat Ferit Pa\u015fa kabinesinin temsilcilerinden olu\u015fan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u00f6neticileri, Ermenilerin toplu katliamlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme konusunda, \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin \u00fcst d\u00fczey \u015fah\u0131slar\u0131 ve bu parti taraf\u0131ndan y\u00f6netilen h\u00fck\u00fcmetten olu\u015fan s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da bir kitleyi su\u00e7lamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar, ikincisi, J\u00f6n T\u00fcrklerin kendisi ile taraftarlar<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i> ise tersine, partinin ad\u0131n\u0131n lekelenmesini t\u00fcm imk\u00e2nlar\u0131yla \u00f6nlemeye<\/i><\/b><b><i>, su\u00e7u te\u015fkilattan ziyade \u015fah<\/i><\/b><b><i>\u0131slara y\u00fcklemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00d6rne\u011fin, 28 Ocak 1919\u2019da Ali Kemal\u2019in<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn3\">[3]<\/a> \u201cSabah\u201d gazetesinde yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, 4 veya 5 y\u0131l \u00f6nce, tarihte g\u00f6r\u00fclmemi\u015f, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcren bir c\u00fcr\u00fcm, bir su\u00e7 i\u015flenmi\u015ftir. Bu c\u00fcr\u00fcm\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fctleri ve \u015fartlar\u0131 hakk\u0131nda bir fikir vermek istersek, 5-10 de\u011fil, 100 binlerce su\u00e7ludan bahsetmemiz gerekmektedir. Bu trajedinin \u0130ttihat\u2019\u0131n merkez komitesi taraf\u0131ndan kabul edilen kararlara istinaden planlanm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7oktan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn4\">[4]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Cemal 17 Mart 1919 tarihinde \u201cAlemdar\u201d gazetesine vermi\u015f oldu\u011fu m\u00fclakatta \u201c\u0130ttihat\u00e7\u0131lar 800 bin kadar Ermeni tehcir edip katletmi\u015ftir\u201d,- diye belirtmi\u015f, basit T\u00fcrk halk\u0131 ile h\u00fck\u00fcmetin<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn5\">[5]<\/a> su\u00e7suzlu\u011fu konusunu ileri s\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u00e7i\u015fleri bakan\u0131, kendi h\u00fck\u00fcmetinin, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131 cezaland\u0131rma gereklili\u011finden bahsetmi\u015ftir, \u201c\u2026h\u00fck\u00fcmet \u00f6ncelikle, \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin Osmanl\u0131l\u0131\u011fa s\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011fu bu lekeyi temizlemeye mecburdur. Bu y\u00fczden de h\u00fck\u00fcmet, tehcir ve katliam trajedilerinin faillerine y\u00f6nelik gerekli soru\u015fturmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirecektir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">(\u2026) \u0130ttihat ve Terakki derken, Osmanl\u0131 milletini kastetmiyoruz\u201d<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn6\">[6]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ayn\u0131 Cemal, 12 Mart 1919 tarihinde bir a\u00e7\u0131klamada bulunup, J\u00f6n T\u00fcrklerin tutuklanmalar\u0131n\u0131n, bakanlar kurulu taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen kanun \u00e7er\u00e7evesinde oldu\u011fundan dolay\u0131 kanuni oldu\u011funu kaydetti<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn7\">[7]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ttihat\u00e7\u0131lara gelince, bu parti \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmalar\u0131 esnas\u0131nda, T\u00fcrk tarih\u00e7i O. S. Kocahano\u011flu\u2019na istinaden, parti s\u0131rlar\u0131n\u0131 hi\u00e7bir \u015fart alt\u0131nda if\u015fa etmemi\u015flerdir. \u201c\u0130ttihat-Terakki Cemiyeti nas\u0131l gizli bir yeralt\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak kurulmu\u015f ve mensuplar\u0131 Cemiyetin s\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamayacaklar\u0131na Kur\u2019an ve silah \u00fczerine nas\u0131l el bas\u0131p namus s\u00f6z\u00fc vermi\u015flerse, bu yeminlere \u00f6l\u00fcnceye kadar sad\u0131k kalm\u0131\u015flard\u0131r. Ser vermi\u015f, s\u0131r vermemi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin sorgulama ve yarg\u0131lamalar s\u0131ras\u0131nda Te\u015fkilat\u2019\u0131 Mahsusa konusunda \u00e7ok fazla bilgisi olanlar bile, bu gizli \u00f6rg\u00fct\u00fcn ne te\u015fkilat\u0131n\u0131 ne de yanda\u015flar\u0131n\u0131 ele vermemi\u015flerdir\u201d<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn8\">[8]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Parti \u00fcyelerinin sorgulanmas\u0131 esnas\u0131nda J\u00f6n T\u00fcrklerin tutmu\u015f oldu\u011fu bu duru\u015f, g\u00f6rg\u00fc \u015fahitlerinin dikkatinden ka\u00e7mam\u0131\u015f ve toplumun baz\u0131 kesimlerinin infialine mazhar olup zaman\u0131n Osmanl\u0131 bas\u0131n\u0131nda da tenkide u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle \u0130stanbul\u2019da yay\u0131nlanan \u201cSabah\u201d ve \u201cHalk\u0131n sesi\u201d gazeteleri sert tepki vermi\u015flerdir. \u201cHalk\u0131n Sesi\u201d gazetesi, 8 May\u0131s 1919 tarihli say\u0131s\u0131nda \u201cKutsal \u0130ttihat\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla \u015f\u00f6yle yazmaktad\u0131r. \u201cSabah, \u0130ttihat\u00e7\u0131 eleba\u015flar\u0131n\u0131n yarg\u0131lanmalar\u0131ndan bahsederken, hiddetle, yarg\u0131lamalar esnas\u0131nda san\u0131klar\u0131n vermi\u015f olduklar\u0131 cevaplarda, t\u00fcm \u00fclkeyi korkun\u00e7 bir cehenneme \u00e7eviren bu rezilane caniliklerle ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131p h\u00e2l\u00e2 \u0130ttihat\u2019\u0131 kutsalla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r. \u201cSabah\u2019\u0131n yazm\u0131\u015f oldu\u011funa istinaden san\u0131klar, \u0130ttihat\u2019\u0131n, sava\u015f y\u0131llar\u0131nda milletin kan\u0131\u0131n\u0131n haricinde ili\u011fini de emmmi\u015f olan \u201cM\u00fcdafaa-i Milliye\u201d<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn9\">[9]<\/a>, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa ve benzer me\u015fum kurulu\u015flarla hi\u00e7bir ilgisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Evet, onlar bu ba\u011f\u0131 ink\u00e2r etmektedir, fakat t\u00fcm d\u00fcnya bunu biliyor. San\u0131klar, genel merkezin veya \u0130ttihat\u2019\u0131n katliamlar ve \u00e7\u0131kar sonucunda halk\u0131n a\u00e7l\u0131ktan \u00f6l\u00fcme mahk\u00fbm edildi\u011finden haberdar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. (&#8230;) Bu \u00e7irkef cesaretinden ve adalet \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fekilde etkilenmeyen koyu bir karanl\u0131kla \u00f6rt\u00fcl\u00fc bu pis vicdanlardan tiksinmemek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? \u00dclkeyi korkun\u00e7 bir bela u\u00e7urumuna s\u00fcr\u00fcklemi\u015f olan bu insanlar\u0131n h\u00e2l\u00e2 kendilerini savunduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp tiksintiyle dolu bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k duymamak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? (&#8230;)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu adamlar, iddia makam\u0131n\u0131n dosyas\u0131nda bulunan ve \u0130ttihat\u2019\u0131n, \u201cTe\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u201d ile katliamlarla \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde bulundu\u011funu kesin olarak ortaya koyan \u015fifreli telgraflar ve kan\u0131tlara ne cevap verecekler?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130stedikleri kadar ink\u00e2r etsinler, o \u015fi\u015firilmi\u015f savunmalar\u0131yla \u0130ttihat\u2019\u0131 savunsunlar ve kutsalla\u015ft\u0131rs\u0131nlar, hi\u00e7bir de\u011feri yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130ttihat, art\u0131k milletin nazar\u0131nda ahl\u00e2ki a\u00e7\u0131dan \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr\u201d<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn10\">[10]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u201cHalk\u0131n Sesi\u201d gazetesinin yaz\u0131 i\u015fleri, \u201cSabah\u201dta bas\u0131lan ve yukar\u0131da belirtilen makalenin son c\u00fcmlesinde a\u015fa\u011f\u0131da belirtilen \u015fu do\u011fru tespitte bulunmu\u015ftur. \u201cMaalesef, Sabah\u2019\u0131n hiddetine ve g\u00fcvencelerine ra\u011fmen, \u0130ttihat hem ya\u015famakta, hem de her yerde, burada, \u0130stanbul\u2019da dahi, Sabah\u2019\u0131n burnunun dibinde var olmaya devam etmektedir. Ali Kemal Bey, \u201cHangi T\u00fcrk\u2019\u00fcn derisini kaz\u0131rsan alt\u0131ndan bir \u0130ttihat\u00e7\u0131 \u00e7\u0131kacakt\u0131r\u201d,- diye Sabah\u2019ta yazarken, ne kadar hakl\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">A\u00e7\u0131klamalar gereksizdir\u201d<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn11\">[11]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">8 May\u0131s 1919 tarihinde padi\u015fah VI. Mehmet Vahdettin\u2019in \u00f6zel ferman\u0131yla J\u00f6n T\u00fcrk partisi liderleri ve bakanlar, \u0130stanbul Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Askeri Mahkemesi\u2019ne teslim edilmekteydi<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn12\">[12]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131, 28 Nisan 1919 tarihinde ba\u015flar ve ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 17 May\u0131s\u0131na kadar s\u00fcrer<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn13\">[13]<\/a>. Dava esnas\u0131nda, 11 ki\u015fi g\u0131yab\u0131nda, 20 parti lideri ve \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revli ise tutuklu olarak yarg\u0131lan\u0131r. Tutuklu olarak yarg\u0131lananlar, ba\u015fbakan Sayit Halim Pa\u015fa, d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 Halil Mente\u015fe ve Ahmet Nesimi, adalet bakan\u0131 \u0130brahim Pirizade, parti merkez komitesi \u00fcyesi K\u00fc\u00e7\u00fck Talat, parti merkez komitesi ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyesi R\u0131za Bey, parti merkez komitesi genel sekreteri Mithat \u015e\u00fckr\u00fc, parti merkez komitesi ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyesi Ziya G\u00f6kalp, g\u0131da ia\u015fe bakan\u0131 Kara Kemal, e\u011fitim bakan\u0131 ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyesi \u015e\u00fckr\u00fc Bey, \u0130stanbul muhaf\u0131z birli\u011fi komutan\u0131 ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyesi Ahmet Cevat ve Ankara milletvekili ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyesi At\u0131f olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">G\u0131yab\u0131nda yarg\u0131lananlar, i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 ve ba\u015fbakan Talat, sava\u015f bakan\u0131 Enver, bahriye bakan\u0131 Cemal, parti merkez komitesi \u00fcyesi, e\u011fitim bakan\u0131 ve Te\u015fkilat- Mahsusa liderlerinden Doktor Naz\u0131m, parti merkez komitesi \u00fcyesi ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n Do\u011fu Vilayetleri k\u0131sm\u0131 y\u00f6neticisi Behaettin \u015eakir, parti merkez komitesi \u00fcyesi Doktor R\u00fcsuhi ile kamu g\u00fcvenli\u011fi bakan\u0131 ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa te\u015fkilat\u0131 \u00fcyesi Aziz bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mahkeme heyeti, ba\u015fkan Ferik<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn14\">[14]<\/a> Naz\u0131m Pa\u015fa, \u00fcyeler T\u00fcmgeneral Zeki, Mustafa ve Ali Naz\u0131m pa\u015falar ve Albay Recep Ferdi Bey\u2019den olu\u015fmakta, Mustafa Nazmi Bey ise savc\u0131 olarak tayin edilmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Davan\u0131n ilk oturumunda (28 Nisan 1919) mahkeme ba\u015fkan\u0131, genel d\u00fczene istinaden, san\u0131klar\u0131n kimliklerini tespit eder ve ard\u0131ndan mahkeme sekreteri taraf\u0131ndan, firari durumda bulunan ve g\u0131yab\u0131nda yarg\u0131lanan san\u0131klar\u0131n, \u00fclkeyi sava\u015fa s\u00fcr\u00fcklemek, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa ile ili\u015fki i\u00e7inde olmak ve daha ba\u015fka su\u00e7lar i\u015flemekten dolay\u0131 su\u00e7land\u0131\u011f\u0131 konusundaki karar\u0131 okur<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn15\">[15]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu kararda, belirtilen san\u0131klar\u0131n mahkemede haz\u0131r bulunmalar\u0131 i\u00e7in 10 g\u00fcn s\u00fcre verilmi\u015f oldu\u011fu, fakat haz\u0131r bulunmad\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 kanuna kar\u015f\u0131 gelmi\u015f kabul edilerek vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131ndan mahrum edilip mal varl\u0131klar\u0131na el konulmu\u015f oldu\u011fu belirtilir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn16\">[16]<\/a>. Bu karar\u0131n okunmas\u0131ndan sonra ba\u015fkan, san\u0131k avukatlar\u0131n\u0131 da takdim eder ve ard\u0131ndan mahkeme sekreteri \u015eefik taraf\u0131ndan iddianame okunur<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn17\">[17]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u015eifreli telgraflar ve \u00fcst d\u00fczey memur ile subaylar\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu tan\u0131kl\u0131klardan derlenmi\u015f olan 41 resmi ve yar\u0131-resmi orijinal belge \u00fczerinden derlenen su\u00e7lama dosyas\u0131na \u00f6zellikle de\u011finmek yerindedir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn18\">[18]<\/a>. Bunun haricinde, \u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131n iddianamesinde yer bulan kan\u0131tlar, sorgulamalar esnas\u0131nda da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, Ermeni katliamlar\u0131n\u0131n J\u00f6n T\u00fcrk partisinin merkez komitesi ve h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmi\u015f oldu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ana iddianamede yer bulan belgelerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, parti merkez komitesi ve h\u00fck\u00fcmet \u00fcyeleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen gizli talimatlar ve \u015fifreli telgraflardan olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianamede, dava dosyas\u0131n\u0131n esas amac\u0131n\u0131n Ermenilerin tehciri esnas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen trajedinin soru\u015fturulmas\u0131 oldu\u011fu belirtilmekteydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianame, Ermenilerin imhas\u0131n\u0131n, \u0130ttihat ve Terakki Partisi Merkez Komitesi taraf\u0131ndan, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler neticesinde \u00f6nceden karar verilmi\u015f oldu\u011funu vurgulamaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">B\u00f6ylelikle, yaz\u0131l\u0131 ifade vermi\u015f olan Osmanl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ordusu komutan\u0131 Mehmet Vehip Pa\u015fa<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn19\">[19]<\/a>, Ermenilere uygulanan vah\u015fet ve katliamlar ile mal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131na, \u0130ttihat ve Terakki Partisi Merkez Komitesi taraf\u0131ndan karar verilmi\u015f oldu\u011fu ve bu k\u0131r\u0131mlar ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla Behaettin \u015eakir\u2019in<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn20\">[20]<\/a>, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ordu d\u00e2hilinde \u00f6zel katiller haz\u0131rlay\u0131p \u015fahsen y\u00f6netmi\u015f oldu\u011funu bildirmi\u015ftir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn21\">[21]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianamede, \u0130ttihat ve Terakki y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan hapishanelerden sal\u0131verilen su\u00e7lulardan olu\u015fan Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n as\u0131l amac\u0131n\u0131n, cinayetler i\u015flemek oldu\u011fu vurgulanmakta ve bu te\u015fkilat\u0131n, \u0130ttihat ve Terakki ile s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7inde bulundu\u011fu, bu te\u015fkilat\u0131n ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revlilerinin, parti merkez komitesi \u00fcyeleri oldu\u011fu belirtilmekte, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u015fakilerinin daha sonra, tehcir edilen Ermenilerin imhas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu vurgulanmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianamede, merkez komitesi belgelerinin imha edilmesine de de\u011finilmekteydi. \u0130ddianamede, Ermenilerin tehciri esnas\u0131nda farkl\u0131 zamanlarda ve yerlerde vuku bulan su\u00e7lar\u0131n soru\u015fturulmas\u0131 neticesinde, bu c\u00fcr\u00fcmlerin yerel nitelikte olmay\u0131p, san\u0131klar taraf\u0131ndan te\u015fkil edilmi\u015f olan \u201c\u00f6zel bir merkezin\u201d s\u00f6zl\u00fc talimatlar\u0131 ve gizli emirleri do\u011frultusunda planlan\u0131p ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011fu ve Ermeni katliamlar\u0131n\u0131n Talat, Enver ve Cemal\u2019in do\u011frudan emirleri ve bilgileri d\u00e2hilinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011funun tamamen kan\u0131tlanm\u0131\u015f oldu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianame, parti sorumlu sekreterleri, heyetleri ve m\u00fcfetti\u015flerinin, Soyk\u0131r\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirme konusundaki temel rol\u00fcne de\u011finmekte ve Bolu ile di\u011fer mahallerden Ermenilerin tehcirini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olan Bursa sorumlu sekreteri Mithat, Ermeni k\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyenlerden Bal\u0131kesir m\u00fcfetti\u015fi Naz\u0131m, \u00c7ank\u0131r\u0131 sorumlu sekreteri Cemal O\u011fuz, Amkara sorumlu sekreteri Necati ve daha ba\u015fkalar\u0131n\u0131 \u00f6rnek g\u00f6stermektedir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn22\">[22]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianamede, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sunmu\u015f oldu\u011fu imk\u00e2nlardan, gizli planlar\u0131n\u0131 (Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131) ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla faydalanm\u0131\u015f olduklar\u0131 vurgulanmaktad\u0131r. \u0130ddianamede, Soyk\u0131r\u0131m\u2019\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirenlerin ve ink\u00e2r eden T\u00fcrk tarih\u00e7ilerin, tehcirin bir sava\u015f gereklili\u011fi olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011fu \u201carg\u00fcman\u0131\u201d da yalanlamaktad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianameye istinaden, \u00f6rne\u011fin sava\u015f alan\u0131 olarak kabul edilmeyen Bolu\u2019dan<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn23\">[23]<\/a> Ermenilerin tehcir edilmesinin, askeri gereklilikten \u00f6teye, parti ama\u00e7lar\u0131 ve niyetlerinin ger\u00e7ekle\u015fmesine y\u00f6nelik oldu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r. Bu i\u015flemler ne cezaland\u0131rma, ne de dirlik-d\u00fczen faaliyetleriydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianame, Ermenilerin imha edilmesi metotlar\u0131na, Ermenilerin mal varl\u0131\u011f\u0131na el koyma ve yolsuzluklara \u00f6zellikle e\u011filmekteydi. \u0130ddianamede, J\u00f6n T\u00fcrk partisi \u00fcyelerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, Ermenilerin ta\u015f\u0131n\u0131r ve ta\u015f\u0131nmaz mal varl\u0131klar\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131ndan zenginle\u015fmi\u015f oldu\u011fu vurgulanmaktayd\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn24\">[24]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianamede, Ermeni katliamlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a parti ve h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan emredilmi\u015f oldu\u011fu belirtilmekte, kan\u0131t olarak da yerlerinden edilen Ermenilerin imha edilmesiyle ilgili \u015fifreli telgraf g\u00f6sterilmekteydi. Bu belgede, Ermenilerin katledilmesi konusunda parti te\u015fkilat a\u011f\u0131yla birlikte sivil ve askeri y\u00f6neticilerin kat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu ve katliamlar\u0131n, i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 ve \u015fahsen bakan Talat taraf\u0131ndan denetlendi\u011fi vurgulanmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianamede, Ermenileri korumaya c\u00fcret eden g\u00f6revliler ve basit insanlara g\u00f6revinden alma ve hatta \u00f6l\u00fcm cezas\u0131yla tehdit edilmi\u015f oldu\u011fu vurgulanmakta, \u00f6rnek olarak da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ordu komutan\u0131 Mahmut K\u00e2mil\u2019in imzas\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131yan ve Ermenileri koruyan her M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n evinin \u00f6n\u00fcnde ipe \u00e7ekilece\u011fi, evinin ise temeline kadar yak\u0131laca\u011f\u0131. Ermeni saklayan\u0131n bir devlet g\u00f6revlisi oldu\u011fu durumda, g\u00f6revinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p, divan-\u0131 harbe verilece\u011finin belirtildi\u011fi telgraf g\u00f6sterilmekteydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ana iddianamede, tehcir edilip katledilen Ermenilerin say\u0131lar\u0131yla ilgili de baz\u0131 istatistiki bilgiler verilmekteydi. \u0130ddianameye g\u00f6re Ankara\u2019dan 61 bin, Diarbekir\u2019den (Diyarbak\u0131r-\u00e7ev notu) ise 120 bin Ermeni tehcir edilmi\u015fti<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn25\">[25]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianamede, san\u0131klar ve onlar\u0131n avukatlar\u0131 taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lan, askeri mahkemenin kendilerini yarg\u0131lamaya hakk\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ve y\u00fcce mahkeme taraf\u0131ndan yarg\u0131lanmalar\u0131 gerekti\u011fi iddias\u0131na de de\u011finmi\u015ftir. Savc\u0131ya g\u00f6re, bakanlar\u0131n i\u015fledi\u011fi su\u00e7lar\u0131n g\u00f6rev icab\u0131 olmay\u0131p, alelade su\u00e7lard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ddianamede Talat, Enver, Cemal, Cevat, Behaettin \u015eakir, Doktor Naz\u0131m, At\u0131f, R\u0131za ve Aziz beyler ba\u015fl\u0131ca su\u00e7lu, Mithat \u015e\u00fckr\u00fc, Doktor G\u00f6kalp, Kara Kemal, Ahmet Nesimi, \u015e\u00fckr\u00fc, Halil ve Sait Halim ise kat\u0131l\u0131mc\u0131 olarak ge\u00e7mekteydi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ola\u011fan\u00fcst\u00fc divan-\u0131 harp mahkemesi taraf\u0131ndan bakanlar\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131 konusu, daha davan\u0131n ilk oturumunda san\u0131klar\u0131n avukatlar\u0131 taraf\u0131ndan ortaya at\u0131l\u0131r. Baro ba\u015fkan\u0131 ve hukuk okulu profes\u00f6r\u00fc Celalettin Arif<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn26\">[26]<\/a> ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda san\u0131klar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunan 16 avukat, bu \u015fekilde zaman kazan\u0131p davay\u0131 ertelemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">San\u0131klardan Sait Halim\u2019in avukatlar\u0131 Hasan Hayri Tan ve Celalettin Arif, Halil Mente\u015fe\u2019nin avukatlar\u0131 Esat, K\u00e2z\u0131m ve Tahsin, Ahmet Nesimi\u2019nin avukatlar\u0131 Saki ve Esat Muhlis, \u015e\u00fckr\u00fc\u2019n\u00fcn avukat\u0131 Sadettin Ferit, \u0130brahim Pirizade\u2019nin avukatlar\u0131 Mahmut Mahir, Yusuf Cemal ve Kadri, Mithat \u015e\u00fckr\u00fc\u2019n\u00fcn avukat\u0131 Sadettin Ferit, Ahmet Ramiz ve Mahmut Mahir, Ziya G\u00f6kalp\u2019in avukatlar\u0131 Haydar R\u0131fat ve \u0130smail Tevfik, Cevat\u2019\u0131n avukat\u0131 Mi\u015fon Vertura ve Musa K\u00e2z\u0131m ile Ha\u015fim\u2019in avukat\u0131 Ali Haydar\u2019d\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn27\">[27]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Avukatlar davan\u0131n hem birinci, hem de ikinci oturumlar\u0131nda divan-\u0131 harbin bakanlar\u0131 yarg\u0131lama yetkisini sorgulay\u0131p, bunun y\u00fcce mahkemenin yetki alan\u0131na girdi\u011fini iddia ederek, bu iddialar\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 anayasas\u0131n\u0131n baz\u0131 maddeleriyle gerek\u00e7elendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. M\u00fcdafaa vekilleri \u00f6zellikle, g\u00f6rev an\u0131nda su\u00e7 i\u015fleyen bakanlar\u0131n ancak y\u00fcce mahkemenin yarg\u0131lama yetkisine haiz oldu\u011fu konusundaki anayasan\u0131n 31. maddesine at\u0131fta bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Savunmaya istinaden, su\u00e7un \u015fahsi olmas\u0131 durumunda dahi davalar, askeri mahkemelerden ziyade, a\u011f\u0131r su\u00e7 mahkemelerinde g\u00f6r\u00fclmeliydi. Arg\u00fcman olarak da, 1918 y\u0131l\u0131n\u0131n Ekim-Kas\u0131m aylar\u0131nda, bakanlar\u0131 soru\u015fturan Osmanl\u0131 meclisinin Be\u015finci \u015eubesi\u2019nin, bu dosyalar\u0131 y\u00fcce mahkemeye g\u00f6nderme karar\u0131 alm\u0131\u015f olmas\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmekteydi<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn28\">[28]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Divan-\u0131 harp, ana davan\u0131n birinci (28 Nisan 1919) ve ikinci (4 May\u0131s 1919) oturumlar\u0131nda, Divan-\u0131 Harbin yetkisizli\u011fi konusundaki avukatlar\u0131n ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011fu arg\u00fcmanlar\u0131 reddeder. \u00d6ncelikle, su\u00e7lar\u0131n resmi g\u00f6revlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesiyle ilgili oldu\u011fu arg\u00fcman\u0131 reddedilir ve san\u0131klar\u0131n bakan s\u0131fat\u0131yla de\u011fil, gizli ve ihanet i\u00e7inde olan bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn \u00fcyeleri olarak yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 vurgulan\u0131r<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn29\">[29]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Divan-\u0131 Harp, avukatlar\u0131n, askeri mahkemeye kar\u015f\u0131l\u0131k a\u011f\u0131r su\u00e7 mahkemesinin yetkili oldu\u011fu arg\u00fcman\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, daha \u0130ttihat zaman\u0131nda ilan edilmi\u015f olan \u00f6rfi idarenin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve anayasaya istinaden, bu durumda s\u0131k\u0131y\u00f6netimin 113. Maddesine g\u00f6re t\u00fcm sivil kanunlar\u0131n ge\u00e7ici olarak ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu belirtir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn30\">[30]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mahkeme ayn\u0131 zamanda, Osmanl\u0131 meclisinin Be\u015finci \u015eubesi taraf\u0131ndan bakanlar\u0131n dosyalar\u0131n\u0131n y\u00fcce mahkemeye g\u00f6nderilmi\u015f oldu\u011fu arg\u00fcman\u0131 da daha ba\u015ftan reddeder. Divan-\u0131 Harbin reddine g\u00f6re, padi\u015fah taraf\u0131ndan meclisin feshedilmesi \u015fartlar\u0131nda (21 Aral\u0131k 1918) Be\u015finci \u015eube \u00fcyelerinin oylamas\u0131n\u0131n hukuki say\u0131lamamaktad\u0131r. Son olarak da, san\u0131klar\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in padi\u015fah taraf\u0131ndan Divan-\u0131 Harbe \u00f6zel ferman verilmi\u015f oldu\u011fu belirtilir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn31\">[31]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Parti \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131n ikinci oturumunda da (4 May\u0131s 1919) mahkeme, Divan-\u0131 Harbin yetkili olmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki arg\u00fcmanlar\u0131, bu karar\u0131n \u201cKuran\u2019\u0131n \u015fahane kanunlar\u0131na sad\u0131k oldu\u011fu\u201d iddias\u0131yla reddeder<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn32\">[32]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Parti \u00fcyesi bakanlar\u0131n Divan-\u0131 Harp mahkemeleri taraf\u0131ndan yarg\u0131lanmas\u0131 yetkisi, o d\u00f6nemin \u0130stanbul gazetelerinde de ele al\u0131n\u0131r. \u00d6zellikle \u201cHalk\u0131n Sesi\u201d siyasi-toplumsal gazetesi belirtilmeye lay\u0131kt\u0131r. Bu gazetenin sayfalar\u0131nda, konuyla ilgili bir dizi makale yay\u0131nlan\u0131r. Gazetenin, 3 May\u0131s 1919 say\u0131s\u0131nda, iki tan\u0131nm\u0131\u015f Avrupal\u0131 hukuk\u00e7u konuyla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini belirtir. \u0130lki, ad\u0131n\u0131 belirtmeden, san\u0131klar\u0131n bakan olarak de\u011fil, gizli \u00f6rg\u00fct \u00fcyesi olarak yarg\u0131lanm\u0131\u015f oldu\u011funa de\u011finir. \u0130kinci uzman, tan\u0131nm\u0131\u015f Frans\u0131z avukat Sezar Bonie de konuyu ayn\u0131 \u015fekilde yorumlar<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn33\">[33]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Belirtilen gazetenin di\u011fer say\u0131s\u0131nda, Ermeni hukuk\u00e7u H\u0131mayak Khosrovyan, konuyla ilgili, Frans\u0131z hukukuyla ilgili paralellikleri vurgular. Uzman\u0131n belirtti\u011fine g\u00f6re, bakanlar\u0131 yarg\u0131lamaya y\u00f6nelik benzer bir kanun Frans\u0131z anayasas\u0131nda da var olmakla birlikte, belirtilen kanun zorunlu k\u0131lmay\u0131p, olanak vermektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">J\u00f6n T\u00fcrk partisi \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131na de\u011finen Ermeni hukuk\u00e7u, m\u00fcdafaa vekillerinden, s\u0131radan mahkemelerin bakanlar\u0131 yarg\u0131lamaya yetkili olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda herhangi ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir kanun g\u00f6stermelerini talep eder.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Khosrovyan, nihai kan\u0131t olarak mahkeme taraf\u0131ndan da ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan ve \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n d\u00f6neminde ilan edilip hen\u00fcz y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan \u00f6rfi idare durumunun sivil ve anayasal t\u00fcm kanunlar\u0131n ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu ileri s\u00fcrer<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn34\">[34]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Her hal\u00fck\u00e2rda, avukatlar taraf\u0131ndan ileri s\u00fcr\u00fclen, bakanlar\u0131n g\u00f6rev icab\u0131 su\u00e7 i\u015flemi\u015f oldu\u011fu arg\u00fcman\u0131n\u0131n ger\u00e7e\u011fe uygun oldu\u011funu belirtmek gerekir. Ermenilerin imha edilmesi karar\u0131n\u0131n \u0130ttihat ve Terakki Partisi Merkez Komitesi\u2019nin gizli oturumunda kabul edilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u201cTehcir hakk\u0131nda\u201d kanunun, bakanlar ve devlet kurullar\u0131 taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f oldu\u011fu ve Ermenilerin tehciri ile imhas\u0131n\u0131n da resmi kanallar ve devlet taraf\u0131ndan ge\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011fundan dolay\u0131, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n sorumlulu\u011fu, d\u00f6nemin Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin t\u00fcm devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n \u00fczerine d\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Parti ve h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131n 4 May\u0131s 1919 tarihindeki ikinci oturumunda ba\u015fsavc\u0131 Mustafa Nazmi, bakanlar\u0131n sorgulanmas\u0131n\u0131n hen\u00fcz sona ermedi\u011fini a\u00e7\u0131klay\u0131p, yarg\u0131lanmalar\u0131n\u0131n ertelenmesini talep eder<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn35\">[35]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mahkeme heyeti, h\u00fck\u00fcmet \u00fcyesi olmu\u015f san\u0131klar\u0131n dava dosyalar\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131p savc\u0131l\u0131\u011fa geri yollar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu san\u0131klar, sorgulanmalar\u0131 hen\u00fcz nihayetlenmemi\u015f veya tutuklanmam\u0131\u015f olan bakanlarla birlikte sorgulanacakt\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn36\">[36]<\/a>. B\u00f6ylelikle, 17 May\u0131s 1919 tarihine kadar tutuklu olarak Mithat \u015e\u00fckr\u00fc, Ziya G\u00f6kalp, K\u00fc\u00e7\u00fck Talat, R\u0131za, At\u0131f ve Cevat\u2019\u0131n, g\u0131yab\u0131nda ise Doktor Naz\u0131m, Doktor Behaettin \u015eakir, R\u00fcsuhi ile Aziz\u2019in dosyalar\u0131 incelenir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Parti \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131 esnas\u0131nda san\u0131klar\u0131n mahkeme ba\u015fkan\u0131n\u0131n vermi\u015f olduklar\u0131 sorular\u0131 cevaplarken, benzer ifadeler vermekteydi. Bu a\u00e7\u0131dan, hapishanede san\u0131klara birbirleriyle sohbet etme, durum incelemesinde bulunma ve gelecekte verecekleri ifadeleri uyarlama verilmesi b\u00fcy\u00fck rol oynamaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00d6zellikle ilk oturumlar esnas\u0131nda san\u0131klar ka\u00e7amak cevaplar verip, Ermeni katliamlar\u0131 hakk\u0131nda bilgileri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyip, ba\u015fkan\u0131n sorular\u0131n\u0131 anlamad\u0131klar\u0131 s\u00fcs\u00fc verip, o d\u00f6nemin olaylar\u0131n\u0131 hi\u00e7 hat\u0131rlamad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekteydiler<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn37\">[37]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Lakin davan\u0131n daha sonraki oturumlar\u0131 esnas\u0131nda san\u0131klar bu takti\u011fi s\u00fcrd\u00fcremez. Divan-\u0131 Harp heyeti, farkl\u0131 mototlara ba\u015fvurarak, onlar\u0131n bu konudaki inad\u0131n\u0131 k\u0131rmay\u0131 ba\u015far\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Parti \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131n son oturumlar\u0131nda mahkeme \u00e7apraz sorgulama metoduna ba\u015fvurur ve beklenmedik bir \u015fekilde san\u0131klar\u0131n kendi imzalar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u015fifreli telgraflar\u0131 veya s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 ifadelerini kan\u0131t olarak okutur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00fcm bu metotlar netice verir ve san\u0131klar, sert ink\u00e2r duru\u015flar\u0131n\u0131 terk edip, baz\u0131 \u00f6nemli bilgiler vermeye ba\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00d6rne\u011fin, yarg\u0131laman\u0131n alt\u0131nc\u0131 oturumu esnas\u0131nda (14 May\u0131s 1919) Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyesi At\u0131f, parti merkez komitesinin, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019ya destek vermi\u015f oldu\u011funu itiraf eder<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn38\">[38]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Belirtilen san\u0131k, ayn\u0131 oturumda, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n, hapishaneden sal\u0131nm\u0131\u015f olan su\u00e7lulardan meydana getirilmi\u015f oldu\u011fu olgusunu tasdik eder<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn39\">[39]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">10 Nisan 1919 tarihinde Yozgat Ermenilerinin tehciri ve katli yarg\u0131lamas\u0131 sonucunda dara\u011fac\u0131na \u00e7\u0131kart\u0131lan Bo\u011fazl\u0131yan kaymakam\u0131 Mehmet Kemal\u2019in idam cezas\u0131ndan sonra imparatorluktaki siyasi ortam gerilir. 15 May\u0131s 1919\u2019da, \u0130zmir Yunanistan taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi\u011finde zaten gergin olan ortam daha da gerilir. 20 May\u0131s 1919\u2019dan 23 May\u0131s tarihine kadar \u0130stanbul\u2019da kitlesel g\u00f6steriler d\u00fczenlenir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Hatta, \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revlilerden olu\u015fan san\u0131klar\u0131n hapsedilmi\u015f oldu\u011fu ve \u201cBekira\u011fa b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc\u201d olarak an\u0131lan hapishanenin, zaman\u0131nda Bastille\u2019de oldu\u011fu gibi sald\u0131r\u0131ya u\u011frayaca\u011f\u0131 konusunda \u015fehirde haberler dola\u015f\u0131r<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn40\">[40]<\/a>. 1919 May\u0131s\u0131nda, bu hapishanede en az 250 ki\u015fi tutuklu bulunmaktayd\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn41\">[41]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">23 May\u0131s 1919 tarihinde \u0130stanbul\u2019da, yarg\u0131lamalara kar\u015f\u0131 d\u00fczenlenen en b\u00fcy\u00fck g\u00f6steriye, b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u0130ttihat\u00e7\u0131lardan olu\u015ftu\u011fu 200 bin ki\u015fi kat\u0131l\u0131r<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn42\">[42]<\/a>. Bu g\u00f6steriler, J\u00f6n T\u00fcrklerin \u00fclkede h\u00e2l\u00e2 b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6stermektedir. Osmanl\u0131 \u201cPeyam\u201d gazetesi konuyla ilgili \u201c\u0130zmir olaylar\u0131 olmasayd\u0131, \u0130ttihat \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011findeydi\u201d,- diye yazmaktayd\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn43\">[43]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ba\u015fbakan Damat Ferit Pa\u015fa h\u00fck\u00fcmeti, gerginli\u011fi yumu\u015fatmak niyetiyle, yukar\u0131da belirtilen hapishaneden, \u00f6zellikle Ermeni katliamlar\u0131yla ilgili olmaktan zan alt\u0131nda bulunan 41 tutukluyu serbest b\u0131rak\u0131r<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn44\">[44]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Damat Ferit, parti \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131na da ge\u00e7ici olarak durdurulmas\u0131 karar\u0131 al\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00fcm bu olaylar\u0131n etkisi alt\u0131nda B\u00fcy\u00fck Britanya y\u00fcksek komiser yard\u0131mc\u0131s\u0131, amiral Web, B\u00fcy\u00fck Britanya\u2019n\u0131n art\u0131k T\u00fcrk hapishanelerine g\u00fcvenmedi\u011fi, ayr\u0131ca kendi mahkemesi vas\u0131tas\u0131yla sava\u015f su\u00e7lular\u0131n\u0131 yarg\u0131lamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131, \u201cBekira\u011fa b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc\u201d hapishanesinde tutuklu di\u011fer mahk\u00fbmlar\u0131 daha g\u00fcvenilir bir yere<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn45\">[45]<\/a> nakletme karar\u0131 al\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Amiral Web, \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde en tehlikeli su\u00e7lular\u0131n listesini haz\u0131rlar. 59 ki\u015fiden m\u00fcte\u015fekkil bu listede, ilk elden Malta\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn edilecek olan \u015fah\u0131slar\u0131n isimleri bulunmaktayd\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn46\">[46]<\/a>. 28 May\u0131s 1919 tarihinde \u0130ngilizler, 67 tutukluyu\u00a0 \u201cBekira\u011fa B\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc\u201d hapishanesinden gemiyle Malta Adas\u0131\u2019na nakleder<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn47\">[47]<\/a>. General Miln (B\u00fcy\u00fck Britanya) son anda 11 su\u00e7luyu daha gemiye bindirir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn48\">[48]<\/a>. \u0130lk s\u00fcrg\u00fcn kafilesi, b\u00fcy\u00fck oranda \u0130ttihat\u00e7\u0131 su\u00e7lulardan olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">B\u00fcy\u00fck Britanya\u2019ya teslim edilmi\u015f olan san\u0131klar aras\u0131nda eski ba\u015fbakan Sait Halim Pa\u015fa, kamu g\u00f6revleri eski bakan\u0131 Abbas Halim Pa\u015fa, eski \u015feyh\u00fclislam Hayri Efendi, d\u0131\u015fi\u015fleri eski bakan\u0131 Ahmet Nesimi, adalet eski bakanlar\u0131 Halil ve \u0130brahim, i\u00e7i\u015fleri eski bakan\u0131 \u0130smail Canpolat, kamu g\u00f6revleri eski bakan\u0131 Ali M\u00fcnif, e\u011fitim eski bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc ve ia\u015fe eski bakan\u0131 Kara Kemal bulunmaktayd\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn49\">[49]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Malta s\u00fcrg\u00fcnleri aras\u0131nda, o s\u0131rada Divan-\u0131 Harp mahkemesi taraf\u0131ndan sorgulanan birka\u00e7 san\u0131k bulunmaktayd\u0131. Bu ki\u015filerin \u0130ngilizlere teslimi konusunda mahkemeye bildiren T\u00fcmgeneral Seyyid Pa\u015fa taraf\u0131ndan, Divan-\u0131 Harbe sunulan raporda san\u0131klar\u0131n, 28 May\u0131s 1919 \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc, saat 2.30\u2019da, B\u00fcy\u00fck Britanya kumandanl\u0131\u011f\u0131na teslim edilmi\u015f oldu\u011fu belirtilmektedir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn50\">[50]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Belirtilen yaz\u0131 3 Haziran 1919 tarihinde, h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin sorgulanmas\u0131 konusundaki ilk oturumda mahkemede okunur. Mahkeme ba\u015fkan\u0131, savc\u0131n\u0131n fikrini sorar. Savc\u0131, Malta\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn edilen su\u00e7lular\u0131n dava dosyalar\u0131n\u0131n ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nerir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn51\">[51]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">B\u00f6ylece, yukar\u0131da belirtilen \u015fah\u0131slar\u0131n dosyalar\u0131, daha sonra ele al\u0131nmak \u00fczere ayr\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, sonu\u00e7ta cezas\u0131z kal\u0131rlar. B\u00fcy\u00fck Britanya, Malta\u2019ya s\u00fcr\u00fclen ve aralar\u0131nda Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 sorumlular\u0131 da bulunan sava\u015f su\u00e7lular\u0131n\u0131 ilk ba\u015fta ger\u00e7ekten de yarg\u0131lama niyetinde olmas\u0131na ra\u011fmen, bu kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha sonra giderek zay\u0131flar ve Soyk\u0131r\u0131mc\u0131 caniler, B\u00fcy\u00fck Britanya taraf\u0131ndan sonu\u00e7ta \u0130ngiliz sava\u015f esirleriyle takas edilir. Olaylar\u0131n bu \u015fekildeki geli\u015fimi \u00f6ncelikle, T\u00fcrkiye\u2019de milliyet\u00e7i hareketin geni\u015flemesine ba\u011fl\u0131yd\u0131. Bunun haricinde B\u00fcy\u00fck Britanya, T\u00fcrk-Bol\u015fevik ili\u015fkileri ile m\u00fcttefiki olan Fransa\u2019n\u0131n Kemalistlerle gizli ili\u015fkiler kurmaya ve B\u00fcy\u00fck Britanya\u2019n\u0131n arkas\u0131ndan onlarla anla\u015fma yapma denemelerinden rahats\u0131zl\u0131k duymaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00d6rne\u011fin, \u201cAk\u015fam\u201d gazetesi 1921 May\u0131s\u0131 ba\u015f\u0131nda, Ankara\u2019n\u0131n Fransa el\u00e7isi Bekir Sami\u2019nin, Londra\u2019da Malta s\u00fcrg\u00fcnlerini serbest b\u0131rakt\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin Roma temsilcisi Osman Nizami Pa\u015fa\u2019n\u0131n, Malta s\u00fcrg\u00fcnlerinin \u0130talya\u2019ya varm\u0131\u015f oldu\u011funu bildirmi\u015f oldu\u011funu haber vermekteydi. Serbest b\u0131rak\u0131lanlar\u0131n 40 ki\u015fiden olu\u015fan bu ilk kervandan 33 ki\u015fi Taranto\u2019ya, 7\u2019si ise Sicilya\u2019ya gitmi\u015fti<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn52\">[52]<\/a>. Malta\u2019n\u0131n 21 s\u00fcrg\u00fcn\u00fc, 19 May\u0131s 1921 tarihinde, \u201cFranz Ferdinand\u201d vapuruyla Konstantinapol\u2019e (\u0130stanbul-\u00e7ev. notu) geri d\u00f6ner<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn53\">[53]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">B\u00fcy\u00fck Britanya taraf\u0131ndan yarg\u0131lama d\u00fczenlenmesi konusunda olu\u015fan engeller, salt siyasi karakter ta\u015f\u0131mamaktayd\u0131. Temel sorunlardan biri, canilikleri tasdik eden kan\u0131tlar\u0131 bulma konusuydu. B\u00f6ylelikle, 1920 ortalar\u0131nda B\u00fcy\u00fck Britanya\u2019n\u0131n \u0130stanbul y\u00fcksek komiserli\u011fi siyasi haklar uzman\u0131 Lamb, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 sorumlular\u0131n\u0131 cezaland\u0131rmak i\u00e7in gerekli olan kan\u0131tlar\u0131 bulmak konusunda olu\u015fan 1. Merkezi h\u00fck\u00fcmet veya vilayetlerin sorumlular\u0131 taraf\u0131ndan verilen emirler veya talimatlarla ilgili belgeler bulma imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131, 2. M\u00fcttefik devletlerin, katliam d\u00fczenleyicileri yarg\u0131lama konusundaki karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131, 3. Eri\u015fkin Ermeni erkeklerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ve hemen t\u00fcm ayd\u0131nlar\u0131n vilayetlerde \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011fu ve di\u011fer hususlar konusundaki zorluklar hakk\u0131nda bir rapor sunar<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn54\">[54]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ngilizler, gerekli olan belgeleri bulmak i\u00e7in, \u00f6nemli ar\u015fiv belgelerine sahip olan ABD\u2019ye de ba\u015fvurur, fakat Birle\u015fik Devletler de B\u00fcy\u00fck Britanya\u2019ya destek vermek istemez<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn55\">[55]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00fcrk san\u0131klar\u0131n Malta\u2019ya s\u00fcr\u00fclmesini takip eden aylarda T\u00fcrkiye\u2019deki siyasi ortam, Kemalistler lehine de\u011fi\u015fmeye ba\u015flar. Kemalistler giderek g\u00fc\u00e7lenmeye, \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmeti ise zay\u0131flamaya ba\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130lk olarak Do\u011fan Avc\u0131o\u011flu<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn56\">[56]<\/a> taraf\u0131ndan kan\u0131tlanm\u0131\u015f oldu\u011fu gibi, Kemalist hareket ger\u00e7ekte \u00f6ncelikle b\u00fcy\u00fck devletler, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nu par\u00e7alamak ve i\u015fgal etmek isteyen yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 olmay\u0131p, T\u00fcrkiye\u2019deki milli az\u0131nl\u0131klara y\u00f6nelik olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00fcrk tarih\u00e7ilerden Fikret Ba\u015fkaya, Bask\u0131n Oran ve Taner Ak\u00e7am da bu g\u00f6r\u00fc\u015ftedir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn57\">[57]<\/a>. \u00d6rne\u011fin, Taner Ak\u00e7am\u2019\u0131n belirtmi\u015f oldu\u011fu gibi, bu durum a\u00e7\u0131k\u00e7a, T\u00fcrk milli m\u00fccadelesi \u00f6nderi \u201cM\u00fcdafaa-i Hukuk Cemiyetleri\u201d olu\u015fturulmas\u0131 kaynaklar\u0131 ve verdikleri kararlarda g\u00f6r\u00fclmektedir\u201d<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn58\">[58]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Milliyet\u00e7i hareket, \u0130ttihat ve Terakki Partisi taraf\u0131ndan hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir. Daha Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda, \u0130ttihat ve Terakki Partisi Merkez Komitesi taraf\u0131ndan, sava\u015f\u0131 kaybetme durumunda ele al\u0131nacak olan ad\u0131mlar konusunda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 planlar haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn59\">[59]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu planlardan biri de, yenilgi durumunda, T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda m\u00fccadeleyi s\u00fcrd\u00fcrmeyi \u00f6ng\u00f6rmekteydi. Konu, uzun s\u00fcreli direni\u015fle ilgiliydi<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn60\">[60]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Talat Pa\u015fa, 1918 Eyl\u00fcl\u00fcnde Almanya\u2019ya yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ziyaret d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde, Bulgar ordusunun hezimetinin g\u00f6rg\u00fc \u015fahidi olur. Talat, sava\u015f\u0131n kaybedilmi\u015f oldu\u011fu konusunda tamamen emin olarak \u0130stanbul\u2019a d\u00f6ner ve daha sava\u015f ba\u015flang\u0131c\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan plan\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye koyulur. Mondros Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n imzalanmas\u0131n\u0131n ertesi g\u00fcn\u00fc, 31 Ekim 1918 gecesinde Talat, \u0130ttihat\u00e7\u0131lardan Kara Kemal ve Kara Vas\u0131f\u2019\u0131 evine \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p \u201cBak\u0131n sizi buraya \u00e7a\u011f\u0131rtman\u0131n as\u0131l sebebi Mustafa Kemal Pa\u015fa meselesidir. \u015eartlar \u00e7ok a\u011f\u0131rd\u0131r. Bu a\u011f\u0131r \u015fartlar kar\u015f\u0131s\u0131nda bir\u015feyler yap\u0131lmas\u0131 tabiidir. Ama bunu kim yapacakt\u0131r? Kuvvetli bir el yaz\u0131md\u0131r. Mesela Mustafa Kemal Pa\u015fa&#8230; Temiz bir maziye sahiptir. Halk da Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019y\u0131 sevmektedir. Ben Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n m\u00fchim bir i\u015fe soyunaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyorum. Kendisine yard\u0131mc\u0131 olunmal\u0131d\u0131r&#8230;\u201d,- der<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn61\">[61]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Talat, parti merkez komitesi genel sekreteri Mithat \u015e\u00fckr\u00fc\u2019n\u00fcn de durumdan haberdar oldu\u011fu ve geli\u015fimleri takip edece\u011fini onlara iletir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeden bir s\u00fcre sonra, milliyet\u00e7i hareket d\u00e2hilinde \u00f6nemli rol oynayacak olan gizli \u201cKarakol\u201d te\u015fkilat\u0131 kurulur<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn62\">[62]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tekrar ayn\u0131 d\u00f6nemde, Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n ad\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek, d\u00fczenlenmesinin esas amac\u0131n\u0131n, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 nedeniyle soru\u015fturma alt\u0131nda bulunan Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyelerini savunmak olan, Umumi \u0130slam Alemi \u0130htil\u00e2l Komitesi\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn63\">[63]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130lk M\u00fcdafaa-i Hukuk cemiyetleri, do\u011frudan Talat Pa\u015fa ve \u0130ttihat ve Terakki Partisi Merkez Komitesi\u2019nin giri\u015fimiyle kurulmu\u015ftur<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn64\">[64]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Milliyet\u00e7i hareketin \u015fekillenmesi d\u00f6neminde H\u0131ristiyan vatanda\u015flara y\u00f6nelik uygulam\u0131\u015f olduklar\u0131 \u015fiddet ve \u00f6zellikle Ermeni katliamlar\u0131 konusunda, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar nezdinde T\u00fcrklerin su\u00e7land\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 Kemalistler, ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda, \u0130ttihat ve Terakki Partisi ile hi\u00e7bir ili\u015fkileri olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda, m\u00fcttefik devletleri t\u00fcm imk\u00e2nlar\u0131yla ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu yakla\u015f\u0131m, Mustafa Kemal\u2019in o d\u00f6nemde vermi\u015f oldu\u011fu r\u00f6portajlarda da belirgindir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn65\">[65]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bunun haricinde, \u201c\u0130ttihat\u00e7\u0131\u201d ismi bir\u00e7oklar\u0131 i\u00e7in hemen-hemen vatan haini ile anlamda\u015f olmu\u015ftu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Lakin ger\u00e7ekte, milliyet\u00e7i hareketin giri\u015fimcileri aras\u0131nda, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 sorumlular\u0131 b\u00fcy\u00fck bir say\u0131 te\u015fkil etmekte, hareketin \u00e7ekirde\u011fi ise Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyelerinden olu\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Malta s\u00fcrg\u00fcnleri de daha sonra Kemalistlerin s\u0131ralar\u0131na kat\u0131l\u0131r ve cumhuriyet d\u00f6neminde \u00f6nemli devlet g\u00f6revleri \u00fcstlenirler. \u00d6rne\u011fin, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 d\u00f6neminde Bitlis ve Halep valisi g\u00f6revinde bulunan ve buradaki Ermeni katliamlar\u0131n\u0131n sorumlusu Abd\u00fclhalik Renda, Malta s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnden d\u00f6nd\u00fckten sonra, \u0130zmir valisi, 1924-1930 y\u0131llar\u0131nda maliye, milli savunma ve harbiye bakan\u0131 g\u00f6revleri y\u00fcr\u00fct\u00fcp, 1935 y\u0131l\u0131nda ise TBMM ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilip, daha sonra da devlet bakan\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Halep ve Adana vilayetlerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen tehcir ve katliamlar\u0131n sorumlusu \u015e\u00fckr\u00fc Bey, Malta\u2019dan ka\u00e7t\u0131ktan sonra, belli bir s\u00fcre \u0130talya ve Almanya\u2019da bulunur ve T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fckten sonra milletvekili olup, k\u00f6y i\u015fleri, d\u0131\u015fi\u015fleri ve i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131klar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Tehcir esnas\u0131nda Van ve Erzurum valisi olan, Ermeni katliamlar\u0131n\u0131 y\u00f6netmi\u015f olma su\u00e7lamas\u0131yla Malta\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn edilen Hasan Tahsin Uzer, T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nd\u00fckten sonra Ardahan, Erzurum ve Konya milletvekilli\u011fi yapar. \u0130ttihat ve Terakki Partisi genel sekreteri Mithat \u015e\u00fckr\u00fc Bleda, cumhuriyet d\u00f6neminde milletvekilli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ttihat\u2019\u0131n y\u00f6netim y\u0131llar\u0131nda senato ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, ayr\u0131ca i\u00e7i\u015fleri, adalet ve d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlerinde bulunmu\u015f olan Halil Mente\u015fe de cumhuriyet d\u00f6neminde milletvekili se\u00e7ilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 zaman\u0131nda Sivas ve Konya valisi olan Ahmet Muammer Cankarde\u015f, cumhuriyet d\u00f6neminde milletvekili olmu\u015ftur. L\u00fcbnan Ermenilerinin katliamlar\u0131n\u0131 tertiplemek su\u00e7lamas\u0131yla Malta\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f, Ali M\u00fcnif Ye\u011fena\u011fan, Kemalist d\u00f6nemde belediye ba\u015fkan\u0131 ve milletvekili olur. Antep Ermenilerinin k\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fczenleyenlerden olan ve Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 y\u0131llar\u0131nda, Ermenilerin terk edilmi\u015f m\u00fclklerine el koyarak \u00f6nemli miktarda zenginlik elde etmi\u015f olan \u0130ttihat ve Terakki Partisi temsilcisi Ali Kenan, Divan-\u0131 Harp taraf\u0131ndan Malta\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn edilenler aras\u0131ndayd\u0131. Ali Kenan, 1923 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin ticaret bakan\u0131 tayin edilir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn66\">[66]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Vardges Ye\u011fiayan\u2019\u0131n \u201cMalta Belgeleri. \u0130ngiltere d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 \u201cT\u00fcrk sava\u015f su\u00e7lular\u0131\u201d dosyas\u0131\u201d kitab\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcn\u00fc yazan Ali Sait \u00c7etino\u011flu\u2019nun belirtmi\u015f oldu\u011fu gibi, 1934 y\u0131l\u0131nda kabul edilen \u201cSoyad\u0131 hakk\u0131nda\u201d kanunun yay\u0131nlanmas\u0131ndan sonra, i\u00e7lerinden bir\u00e7o\u011fu yeni isimler alt\u0131nda gizlenerek, b\u00f6ylece izlerini kaybettirmi\u015flerdir<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn67\">[67]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kemalist y\u00f6netim taraf\u0131ndan J\u00f6n T\u00fcrklerin telin edilmesi, T\u00fcrkiye\u2019nin par\u00e7alanmas\u0131 plan\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 olarak kabul edilmi\u015ftir. \u0130ngiliz ajan Fr\u00fcn, \u201c\u00d6ncelikle, \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin caniliklerini kabul etmeye mecbursunuz\u201d,- diyerek, Mustafa Kemal\u2019in dikkatini Kemalistler taraf\u0131ndan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n su\u00e7lar\u0131n\u0131 telin etme gereklili\u011fine \u00e7ekti\u011finde Kemal, \u201cBen \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin temsilcisi de\u011filim\u2026 Lakin izninizle, \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin vatansever bir te\u015fkilat oldu\u011funu s\u00f6ylemek isterim\u201d,- diyerek bu \u00f6neriyi reddeder<a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftn68\">[68]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i>T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren: Diran Lokmag\u00f6zyan<\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i>Akunq.net<\/i><\/b><\/p>\n<hr align=\"left\" size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref1\">[1]<\/a> \u0130ttihat ve Terakki Partisi ile h\u00fck\u00fcmet \u00fcyeleri ba\u015flang\u0131\u00e7ta birlikte yarg\u0131lanm\u0131\u015f, fakat davan\u0131n ikinci duru\u015fmas\u0131nda h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin dosyas\u0131, savc\u0131n\u0131n talebiyle incelenmek \u00fczere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylelikle, 28 Nisan 1919 tarihinden 17 May\u0131sa kadar s\u00fcren 7 oturumda, \u0130ttihat ve Terakki \u00f6nderleri ile Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa ba\u015fkan\u0131, 3-26 Haziran 1919 tarihlerinde g\u00f6r\u00fclen 7 oturumda ise, h\u00fck\u00fcmet \u00fcyeleri sorgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref2\">[2]<\/a> \u0130ttihat ve Terakki Partisi ile h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin davalar\u0131, tarihe \u201cana davalar\u201d olarak ge\u00e7mi\u015ftir. Ana davalarla ilgili 5 Temmuz 1919 tarihinde tek bir genel h\u00fck\u00fcm verilir.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref3\">[3]<\/a> Ali Kemal, 4 Mart 1919 tarihinden 9 May\u0131sa kadar e\u011fitim bakanl\u0131\u011f\u0131, 19 May\u0131s 1919\u2019dan 29 Hazirana kadar ise i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlerinde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref4\">[4]<\/a> <b>G\u00fcnel G<\/b>., \u0130ttihat Terakki\u2019den G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Yek Tarz-\u0131 Siyaset: T\u00fcrkle\u015ftirme, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2006, s. 127. \u00a0<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref5\">[5]<\/a> H\u00fcrriyet ve \u0130til\u00e2f Partisi \u00fcyelerinden olu\u015fan h\u00fck\u00fcmet hakk\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref6\">[6]<\/a> Yaln\u0131z Taktil De\u011fil, Tehc\u00eer de Dahil: Cemal Beyefendi\u2019nin Beyanat\u0131, \u201cAlemdar\u201d, 17 Mart 1919.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref7\">[7]<\/a> \u201cDzerbakalutyants pat\u00e7ar\u0131: Nerqin gordsots haytararutyunner\u0131\u201d (<i>Tevkif sebebi. \u0130\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131<\/i>) , \u201c\u00c7akatamart\u201d, 13 May\u0131s 1919, No 104 (1925).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref8\">[8]<\/a> <b>Kocahano\u011flu O. S<\/b>., \u0130ttihat Terakki\u2019nin Sorgulanmas\u0131 ve Yarg\u0131lanmas\u0131 (1918-1919), Temel Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1998, s. 18.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref9\">[9]<\/a> Ocak 1913\u2019te, milli birli\u011fin olu\u015fturulmas\u0131 amac\u0131yla kurulan ve 1914 y\u0131l\u0131nda \u015euray\u0131 Devlet taraf\u0131ndan kamuya yararl\u0131 olarak kabul edilen M\u00fcdafaa-i Milliye te\u015fkilat\u0131, sava\u015f y\u0131llar\u0131nda \u00f6nemli hizmetlerde bulunmu\u015ftur, bk. <b>Ak\u00e7am T.,<\/b> \u0130nsan Haklar\u0131 ve Ermeni Sorunu. \u0130ttihat ve Terakki\u2019den Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019na, 2. Bask\u0131, \u0130mge Kitabevi, \u0130stanbul, 2002, s. 164. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, belirtilen te\u015fkilatla olan ba\u011flar\u0131n\u0131 dava s\u00fcreci boyunca s\u00fcrekli ink\u00e2r etmekle birlikte, parti \u00fcyelerinin yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131n 5. oturumunda, san\u0131klardan Ankara mebusu ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyesi Arif, M\u00fcdafaa-i Milliye te\u015fkilat\u0131 taraf\u0131ndan Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019ya maddi yard\u0131m yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmi\u015ftir. Bk. Takv\u00eem-i Vekayi, No 3543, 8 May\u0131s 1919, s. 31.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref10\">[10]<\/a> \u201cSurb \u0130ttihat\u201d (<i>Kutsal \u0130ttihat<\/i>), \u201cJo\u011fovurdi dzayn\u0131\u201d, siyasi ve toplumsal gazete, Konstantinopel (<i>\u0130stanbul<\/i>), 8 May\u0131s 1919, No 83-174.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref11\">[11]<\/a> A.g.e.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref12\">[12]<\/a> <b>Papazyan A.,<\/b> Hayeri tsa\u011faspanutyun\u0131 \u0131st yeritturkeri datavarutyan pastat\u011fteri (<i>\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yarg\u0131lanmas\u0131 arg\u00fcmanlar\u0131na istinaden Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131<\/i>), Los Angeles, 2005, s.23.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref13\">[13]<\/a> Yarg\u0131lamalar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak Takvim-i Vek\u00e2i resmi gazetesinde 27 Nisan 1919 tarihinin belirtilmi\u015f olmas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r, bk. <b>Dadrian V. , Ak\u00e7am T.,<\/b> \u201cTehcir ve Taktil\u201d, Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rf\u00ee Zab\u0131tlar\u0131, \u0130ttihad ve Terakki\u2019nin Yarg\u0131lanmas\u0131 1919-1922, Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2008, s. 86.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref14\">[14]<\/a> Ferik r\u00fctbesi t\u00fcmgenerale e\u015fde\u011ferdir.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref15\">[15]<\/a> Takv\u00eem-i Vekayi, No 3540, 5 May\u0131s 1335 (1919), ss. 3-4.\u00a0<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref16\">[16]<\/a> A.g.e.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref17\">[17]<\/a> A.g.e., s.4-9.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref18\">[18]<\/a> Bu belgenin tarihi \u00f6neminin, daha o zaman\u0131n Ermeni bas\u0131n\u0131 taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu belirtmek gerekir. \u201c\u00c7akatamart\u201d gazetesi, bu iddianamenin \u201cT\u00fcrkler taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan tarihi bir belge ve tekzip yaz\u0131s\u0131 olarak, ilgin\u00e7 i\u00e7eri\u011fi sayesinde, Ermeni felaketini baz\u0131 k\u0131smi cinayetler olarak adland\u0131rma c\u00fcreti ve ars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6stermi\u015f olanlara kar\u015f\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynayacak\u201d,-olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r, bk. \u201cYeprat get\u0131 k\u0131 hordi hayots diaknerov, patmakan karevor vaveratu\u011ft m\u0131\u201d (<i>F\u0131rat Nehri Ermenilerin cesetleriyle ta\u015f\u0131yor, \u00f6nemli bir tarihi belge<\/i>), \u201c\u00c7akatamart\u201d, 29 Nisan 1919, No 141 (1962).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref19\">[19]<\/a> Trabzon Ermenilerinin tehciri ve katliamlar\u0131 davas\u0131n\u0131n, 29 Mart 1919 tarihli ikinci oturumunda, Mehmet Vehip Pa\u015fa\u2019n\u0131n, Behaettin \u015eakir\u2019e kar\u015f\u0131 ifade vermi\u015f oldu\u011fu sebebiyle, \u015eakir\u2019in e\u015fi taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011framas\u0131 ilgin\u00e7tir. \u201c\u00c7akatamart\u201d gazetesi konuyla ilgili olarak \u201cGe\u00e7en g\u00fcn, bir T\u00fcrk kad\u0131n hapishaneye giderek Vehip Pa\u015fayla g\u00f6r\u00fc\u015fmek ister. Lakin pa\u015fa, han\u0131m\u0131n yan\u0131na hen\u00fcz varm\u0131\u015fken \u201cAman, bu kad\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131n, ben bir kad\u0131na el kald\u0131ramam\u201d,- diyerek d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar. Behaettin \u015eakir\u2019in e\u015fi olan ziyaret\u00e7i kad\u0131n, kocas\u0131 hakk\u0131nda mahkemede yapm\u0131\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131klamalardan dolay\u0131 pa\u015faya hakaret edip, kendisini bastonla d\u00f6vmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u201d, bk. \u201cVehip Pa\u015fa sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131\u201d, \u201c\u00c7akatamart\u201d, 5 Nisan 1919, No 122 (1943).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref20\">[20]<\/a> Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa \u00fcyesi Galip Vardar\u2019\u0131n, an\u0131lar\u0131nda belirtmi\u015f oldu\u011fu gibi, Ermenilerin tehciriyle ilgili karar\u0131n kabul edilmesinden sonra Behaettin \u015eakir, tan\u0131nm\u0131\u015f \u0130ttihat\u00e7\u0131lardan H\u00fcsrev Sami ve Sapancal\u0131 Hakk\u0131\u2019y\u0131 kendisiyle Erzurum\u2019a gelip Ermenilerin tehcir edilmesi i\u015fine kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 \u00f6nerir. Ermenilerin mal varl\u0131\u011f\u0131 ve zenginli\u011finin ne olaca\u011f\u0131 ve bu konuda bir plan olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki sorular\u0131na ise, Behaettin \u015eakir \u201cNe plan\u0131 olacak ki, dedik ya, Ermenileri tehcir edece\u011fiz\u2026 kalan\u0131 da kendiniz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u201d, bk. \u0130ttihat ve Terakki \u0130\u00e7inde D\u00f6nenler, Anlatan: Galip Vardar, Yazan: Samih Naf\u0131z Tansu, Yeni Zamanlar Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2003, s. 442.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref21\">[21]<\/a> Vehip Pa\u015fa\u2019n\u0131n dosyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n 1919 Eyl\u00fcl\u00fcnde askeri mahkemeden \u00e7al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu belirtmek gerekir. Ortadan yok olan bu belgeler, Ermeni katliamlar\u0131n\u0131 tespit eden resmi yaz\u0131lard\u0131r, bk. \u201cJo\u011fovurd\u201d siyasi ve toplumsal gazete, 9 Eyl\u00fcl 1919, No 35 (281). \u201cHayk. Ye\u011fernin tu\u011fter\u0131 anhaytatsads\u201d (<i>Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 belgeleri yok oldu<\/i>), \u201c\u00c7akatamart\u201d, 9 Eyl\u00fcl 1919.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref22\">[22]<\/a> Parti genel sekreterlerinin yarg\u0131lanmas\u0131 21 Haziran 1919\u2019dan 3 Ocak 1920 tarihine kadar s\u00fcrm\u00fc\u015f, 8 Ocak 1920 tarihinde karar okunmu\u015ftur. Bk. \u201cTakvim-i Vek\u00e2i\u201d resmi gazetesinin 3586, 3589, 3596 ve 3772 n\u00fcshalar\u0131.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref23\">[23]<\/a> Kastamonu\u2019da bir b\u00f6lge.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref24\">[24]<\/a> Tan\u0131nm\u0131\u015f T\u00fcrk tarih\u00e7i Tar\u0131k Zafer Tunaya da, Ermeni mallar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu belirtmektedir, bk. <b>Tunaya T. Z.,<\/b> T\u00fcrkiye\u2019de Siyasal Partiler, Cilt 3, \u0130ttihat ve Terakki, Bir \u00c7a\u011f\u0131n, Bir Ku\u015fa\u011f\u0131n, Bir Partinin Tarihi, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2000, s. 264.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref25\">[25]<\/a> Takv\u00eem-i Vekayi, No 3540, 5 May\u0131s 1335 (1919), s. 7.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref26\">[26]<\/a> Daha sonralar\u0131 Kemalist harekete kat\u0131lm\u0131\u015f olan Celalettin Arif, Ankara Milli Meclisinde milletvekili, ard\u0131ndan da Milli Meclisin ikinci ba\u015fkan\u0131, daha sonra ise adalet bakan\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref27\">[27]<\/a> <b>Dadrian V. , Ak\u00e7am T.,<\/b> \u201cTehcir ve Taktil\u201d, s. 70.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref28\">[28]<\/a> Takv\u00eem-i Vekayi, No 3540, 5 May\u0131s 1335 (1919).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref29\">[29]<\/a> A.g.e.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref30\">[30]<\/a> A.g.e.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref31\">[31]<\/a> A.g.e.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref32\">[32]<\/a> Takv\u00eem-i Vekayi, No 3543, 8 May\u0131s 1335 (1919).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref33\">[33]<\/a> \u201cPaterazmakan Atyan\u0131 iravasu e datelu ittihatakan boreniner\u0131? (mer hetaknnutyun\u0131)\u201d (<i>Divan-\u0131 Harp\u2019in, \u0130ttihat\u00e7\u0131 \u00e7akallar\u0131 yarg\u0131lama yetkisi var m\u0131? (ara\u015ft\u0131rmam\u0131z)<\/i>), \u201cJo\u011fovurdi dzayn\u0131\u201d, 3 May\u0131s 1919, No 79-170.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref34\">[34]<\/a> \u201cPaterazmakan Atyan\u0131 iravasu e datelu ittihatakan boreniner\u0131? (mer hetaknnutyun\u0131)\u201d (<i>Divan-\u0131 Harp\u2019in, \u0130ttihat\u00e7\u0131 \u00e7akallar\u0131 yarg\u0131lama yetkisi var m\u0131? (ara\u015ft\u0131rmam\u0131z)<\/i>), \u201cJo\u011fovurdi dzayn\u0131\u201d, 4 May\u0131s 1919, No 80-171.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref35\">[35]<\/a> Takv\u00eem-i Vekayi, No 3543, 8 May\u0131s 1335 (1919).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref36\">[36]<\/a> <b>Ak\u00e7am T.,<\/b> Ermeni Tabusu Aralan\u0131rken Diyalogtan Ba\u015fka \u00c7\u00f6z\u00fcm Var m\u0131?, Su Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2002, s. 99.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref37\">[37]<\/a> Yarg\u0131lamalar esnas\u0131nda \u00e7ok say\u0131da Ermeni Divan-\u0131 Harp\u2019e mektup yazarak, baz\u0131 san\u0131klar\u0131n yalan konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015flerdir, bk. <b>Tunaya T. Z<\/b>., T\u00fcrkiye\u2019de Siyasal Partiler, cilt III, \u00a0s. 676.\u00a0\u00a0<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref38\">[38]<\/a> Takv\u00eem-i Vekayi, No 3557, 25 May\u0131s 1335 (1919), s. 102.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref39\">[39]<\/a> A.g.e., s.103. Falih R\u0131fk\u0131 Atay da an\u0131lar\u0131nda bu konuya de\u011finip, \u0130ttihat\u2019\u0131n merkez komitesine ba\u011fl\u0131, sivil ki\u015filerden olu\u015fan gruplar\u0131n te\u015fkil edildi\u011fini ve bu i\u015fin Doktor Naz\u0131m\u2019\u0131n kontrol\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini duyarak, Naz\u0131m\u2019dan, kendisini de bu \u00e7etelere dahil etmesini rica eder. Lakin Naz\u0131m, \u201cBiz \u00e7eteler i\u00e7in hapishanelerden adam topluyoruz. Oras\u0131 senin gibi gen\u00e7 \u00e7ocuklar\u0131n yeri de\u011fil\u201d,- diyerek reddeder. \u201cBu katiller ordusundan ben bir \u015fey anlamad\u0131m\u201d,- diye belirtmektedir <b>F. R. Atay<\/b>, bk. Atay F. R., Zeytinda\u011f\u0131, Bate\u015f, \u0130stanbul, 1981, s. 38.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref40\">[40]<\/a> <b>Dadrian V.,<\/b> Ulusal ve Uluslararas\u0131 Hukuk Sorunu Olarak Jenosit, Belge Yay\u0131nlar\u0131, 1995, s. 67. \u201cBekira\u011fa b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc\u201d hapishanesi Britanyal\u0131lar ve Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan da denetlenmekteydi, bk. <b>\u015eim\u015fir B.<\/b>, Malta S\u00fcrg\u00fcnleri, Bilgi Yay\u0131nevi, \u0130stanbul, 1985, s. s. 113.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref41\">[41]<\/a> <b>\u015eim\u015fir B.,<\/b> Malta S\u00fcrg\u00fcnleri, s. s. 96.\u00a0<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref42\">[42]<\/a> <b>Sar\u0131han Z.,<\/b> Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, I. Cilt, Mondros\u2019tan Erzurum Kongresi\u2019ne (30 Ekim 1918-22 Temmuz 1919), \u00d6\u011fretmen Yay\u0131nlar\u0131, 1982, s. 263.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref43\">[43]<\/a> \u201c\u0130ttihat\u0131 harutyun karne\u201d (<i>\u0130ttihat diriliyor<\/i>), \u201c\u00c7akatamart\u201d, 14 A\u011fustos 1919, No 232 (2053).<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref44\">[44]<\/a> <b>Dadrian V.,<\/b> Ulusal ve Uluslararas\u0131 Hukuk Sorunu Olarak Jenosit, s. 170.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref45\">[45]<\/a> B\u00fcy\u00fck Britanya ba\u015flang\u0131\u00e7ta Malta\u2019n\u0131n haricinde Hindistan ve M\u0131s\u0131r\u2019\u0131 da s\u00fcrg\u00fcn yeri olarak kullanmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi, bk. <b>\u015eim\u015fir B.<\/b>, Malta S\u00fcrg\u00fcnleri, s. 133.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref46\">[46]<\/a> A.g.e., s.96.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref47\">[47]<\/a> Sava\u015f su\u00e7lular\u0131n\u0131 Britanyal\u0131lar taraf\u0131ndan Malta\u2019ya s\u00fcr\u00fclmesi, alt\u0131nc\u0131 ordu eski komutan\u0131 Ali \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n buraya nakledildi\u011fi 1919 Mart\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcst d\u00fczey T\u00fcrk g\u00f6revlilerin Malta\u2019ya s\u00fcrg\u00fcn\u00fc 1920 Kas\u0131m\u0131na kadar s\u00fcrm\u00fc\u015f, 20 ay zarf\u0131nda toplam 144 cani buraya nakledilmi\u015ftir, bk. a.g.e. s.89 ve 197.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref48\">[48]<\/a> A.g.e., s.102.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref49\">[49]<\/a> <b>Ata F.,<\/b> \u0130\u015fgal \u0130stanbulu\u2019nda Tehcir Yarg\u0131lamalar\u0131, T\u00fcrk Tarih Kurumu, Ankara, 2005, s. 206.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref50\">[50]<\/a> A.g.e., s.205-206.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref51\">[51]<\/a> Takv\u00eem-i Vekayi, No 3571, 13 Haziran 1919, s. 128.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref52\">[52]<\/a> \u201cMaltayi aksorakanner\u0131 k\u0131 veradarnan\u201d, (<i>Malta s\u00fcrg\u00fcnleri d\u00f6n\u00fcyor<\/i>) \u201c\u00c7akatamart\u201d, 6 May\u0131s 1921.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref53\">[53]<\/a> \u201cLusabanutyunner Maltayi aksoryalneru azat ardzakman masin\u201d (<i>Malta s\u00fcrg\u00fcnlerinin azat edilmesiyle ilgili a\u00e7\u0131klamalar<\/i>), \u201c\u00c7akatamart\u201d, 21 May\u0131s 1921.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref54\">[54]<\/a> <b>Dadrian V.<\/b> , Ulusal ve Uluslararas\u0131 Hukuk Sorunu Olarak Jenosit, ss. 69-70.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref55\">[55]<\/a> <b>H\u00fcr A.,<\/b> Malta S\u00fcrg\u00fcnleri\u2019ni Nas\u0131l Bilirsiniz, \u201cTaraf\u201d, 28 \u015eubat 2010.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref56\">[56]<\/a> <b>Avc\u0131o\u011flu D.,<\/b> Mill\u00ee Kurtulu\u015f Tarihi 1835den-1995e, 1. Cilt, Tekin Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1996.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref57\">[57]<\/a> <b>\u0410. <\/b><b>\u0410\u0432\u0430\u043a\u044f\u043d<\/b>, \u0427\u0435\u0440\u043a\u0435\u0441\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0444\u0430\u043a\u0442\u043e\u0440 \u0432 \u041e\u0441\u043c\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438 \u0438 \u0422\u0443\u0440\u0446\u0438\u0438\u00a0(\u0432\u0442\u043e\u0440\u0430\u044f \u043f\u043e\u043b\u043e\u0432\u0438\u043d\u0430 XIX-\u043f\u0435\u0440\u0432\u0430\u044f \u0447\u0435\u0442\u0432\u0435\u0440\u0442\u044c XX \u0432\u0432.), \u0415\u0440\u0435\u0432\u0430\u043d, \u0438\u0437\u0434. \u201c\u0413\u0438\u0442\u0443\u0442\u044e\u043d\u201d,\u00a02001, \u0441\u0441. 250-251.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref58\">[58]<\/a> <b>Ak<\/b><b>\u00e7<\/b><b>am<\/b><b>T<\/b><b>.,<\/b> T\u00fcrk Ulusal Kimli\u011fi ve Ermeni Sorunu, Su Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2001, ss. 195-196.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref59\">[59]<\/a> Konuyla ilgili daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak bk. <b>Z\u00fcrcher E.<\/b>, The Unionist Factor. The Role of Committee of Union and Progress in Turkish National Movement 1906-1926, Brill, Leiden, 1984.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref60\">[60]<\/a> <b>Ak\u00e7am T.,<\/b> \u0130nsan Haklar\u0131 ve Ermeni Sorunu, ss. 223-224.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref61\">[61]<\/a> <b>Sorgun T.,<\/b> M\u00fctareke D\u00f6nemi ve Bekira\u011fa B\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc, Kamer Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1998, ss. 44-45.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref62\">[62]<\/a> \u201cKarakol\u201d te\u015fkilat\u0131, ad\u0131n\u0131, kurucular\u0131 Kara Kemal ve Kara Vas\u0131f\u2019tan alm\u0131\u015ft\u0131r, bk. <b>Sorgun T.,<\/b> M\u00fctareke D\u00f6nemi ve Bekira\u011fa B\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc, s. 47.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref63\">[63]<\/a> <b>Ak\u00e7am T<\/b>., \u0130nsan Haklar\u0131 ve Ermeni Sorunu, s. 491.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref64\">[64]<\/a> Konuyla ilgili daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak bk. a.g.e., s.488-489.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref65\">[65]<\/a> A.g.e., s.197.<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref66\">[66]<\/a> <b>\u00dcng\u00f6r U. \u00dc. and Polatel M.,<\/b> Confiscation and Distruction, Continuum \u0130nternational Publishing Group, London, 2011, p. 127. \u00a0<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify\">\n<p><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref67\">[67]<\/a> <b>Yeghiayan V.,<\/b> Malta Belgeleri, \u0130ngiltere D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u201cT\u00fcrk Sava\u015f Su\u00e7lular\u0131\u201d Dosyas\u0131, Belge Yay\u0131nlar\u0131, 2007, s. 12.<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p style=\"text-align: justify\"><a title=\"\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-admin\/post-new.php#_ftnref68\">[68]<\/a> <b>Ak\u015fin S.,<\/b> \u0130stanbul H\u00fck\u00fcmetleri ve Milli M\u00fccadele, \u00d6zt\u00fcrk Matbaas\u0131, \u0130stanbul,\u00a01983, s.192.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Meline Anumyan Tarih doktoru \u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin[1] sorgulanmas\u0131na[2] de\u011finirken, \u015fu iki konuyu hesaba katmak gerekir: Birincisi, dava s\u00fcresince, padi\u015fah VI. Mehmet ve sadrazam Damat Ferit Pa\u015fa kabinesinin temsilcilerinden olu\u015fan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u00f6neticileri, Ermenilerin toplu katliamlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme konusunda, \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin \u00fcst d\u00fczey \u015fah\u0131slar\u0131 ve bu parti taraf\u0131ndan y\u00f6netilen h\u00fck\u00fcmetten olu\u015fan s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,14,26,37],"tags":[],"class_list":["post-30824","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Meline Anumyan Tarih doktoru \u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin[1] sorgulanmas\u0131na[2] de\u011finirken, \u015fu iki konuyu hesaba katmak gerekir: Birincisi, dava s\u00fcresince, padi\u015fah VI. Mehmet ve sadrazam Damat Ferit Pa\u015fa kabinesinin temsilcilerinden olu\u015fan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u00f6neticileri, Ermenilerin toplu katliamlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme konusunda, \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin \u00fcst d\u00fczey \u015fah\u0131slar\u0131 ve bu parti taraf\u0131ndan y\u00f6netilen h\u00fck\u00fcmetten olu\u015fan s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-07-15T11:08:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"298\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"298\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"36 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/\",\"name\":\"\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg\",\"datePublished\":\"2014-07-15T11:08:50+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Meline Anumyan Tarih doktoru \u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin[1] sorgulanmas\u0131na[2] de\u011finirken, \u015fu iki konuyu hesaba katmak gerekir: Birincisi, dava s\u00fcresince, padi\u015fah VI. Mehmet ve sadrazam Damat Ferit Pa\u015fa kabinesinin temsilcilerinden olu\u015fan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u00f6neticileri, Ermenilerin toplu katliamlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme konusunda, \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin \u00fcst d\u00fczey \u015fah\u0131slar\u0131 ve bu parti taraf\u0131ndan y\u00f6netilen h\u00fck\u00fcmetten olu\u015fan s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2014-07-15T11:08:50+00:00","og_image":[{"width":298,"height":298,"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"36 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/","name":"\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919) - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg","datePublished":"2014-07-15T11:08:50+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#primaryimage","url":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg","contentUrl":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Meline-Anumyan.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/07\/15\/ittihat-ve-terakki-partisi-uyelerinin-istanbul-olaganustu-askeri-mahkemesinde-yargilanmasi-nisan-mayis-1919\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130ttihat ve Terakki Partisi \u00fcyelerinin \u0130stanbul ola\u011fan\u00fcst\u00fc askeri mahkemesinde yarg\u0131lanmas\u0131 (Nisan-May\u0131s 1919)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30824","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30824"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30824\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30824"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30824"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30824"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}