{"id":30064,"date":"2014-05-24T03:29:00","date_gmt":"2014-05-24T08:29:00","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=30064"},"modified":"2014-05-24T03:29:00","modified_gmt":"2014-05-24T08:29:00","slug":"turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131"},"content":{"rendered":"

\"Ruben<\/a>Ruben Melkonyan<\/b><\/p>\n

Ermenilerin \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci ile m\u00fchtedi Ermenilere y\u00f6nelik T\u00fcrk devletinin siyaseti ve yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde, bir s\u00fcreklilik g\u00f6zlemlemekte, hem Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda, hem de T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde ayn\u0131 siyasi \u00e7izginin devam etti\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bu a\u00e7\u0131dan, bu iki T\u00fcrk devletlerinde Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 siyasetini, ayn\u0131 mant\u0131k d\u00fczlemi ile zincir ba\u011flam\u0131nda g\u00f6rmek gerekir.<\/i><\/b><\/p>\n

Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Talat, 1915 ortalar\u0131ndan ba\u015flayarak, farkl\u0131 vilayetlere emirler yollay\u0131p, Ermenilerin (genelde kad\u0131n ve \u00e7ocuklar) belli \u015fartlar alt\u0131nda \u0130slam\u2019\u0131 kabul edip tehcirden muaf olmalar\u0131na izin vermekteydi. Lakin Talat, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde, g\u00fcvenlik sorunlar\u0131ndan dolay\u0131, Ermenilerin din de\u011fi\u015ftirmesini yasaklay\u0131p sert s\u0131n\u0131rland\u0131rmalar getirir. Genel olarak, Talat\u2019\u0131n emirleri, Ermenilerin ihtidas\u0131 s\u00fcrecini ne denli ayr\u0131nt\u0131l\u0131 takip edip t\u00fcm geli\u015fmeleri kontrol alt\u0131nda tutmu\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Talat\u2019\u0131n, Ermeni\u2019lerin ihtidas\u0131yla ilgili, 1915\u2019in birka\u00e7 ay\u0131 s\u00fcrecindeki emirlerini irdeledi\u011fimizde, i\u00e7lerinde belirgin \u00e7eli\u015fkiler bulundu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin, Ermenilerin ihtidas\u0131 talepleriyle ilgili, kendisi i\u00e7in en emin \u015f\u0131kk\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011funu ve Talat\u2019\u0131n emirlerinden, y\u00f6neticilerin bir yol aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz[1]<\/a>. H\u00fck\u00fcmetin, Ermeni\u2019lerin \u00f6nce din de\u011fi\u015ftirip, daha sonra ise tekrar H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa d\u00f6nd\u00fckleri konusundaki eski tecr\u00fcbeleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 kanal\u0131yla, belli bir zaman s\u00fcresinde \u00f6nce din de\u011fi\u015ftirmeyi yasaklay\u0131p, daha sonra da \u0130slamla\u015fm\u0131\u015f Ermenileri de tehcir etme talimat\u0131 vermi\u015f olmas\u0131n\u0131, bu s\u00fcrecin bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul etmek gerekir[2]<\/a>. T\u00fcrk tarih yaz\u0131m\u0131, \u0130slam\u2019\u0131 kabul etmek i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015f olan Ermenilerin ricas\u0131n\u0131n kabul edilip, bu ki\u015filerin tehcir ve katliama maruz kalmam\u0131\u015f olduklar\u0131 konusunda uydurma bir tez ileri s\u00fcrmektedir. Lakin kan\u0131tlar, ger\u00e7ekte b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ihtida etmek i\u00e7in ba\u015fvuran Ermenilerin reddedildi\u011fini ispatlamaktad\u0131r[3]<\/a>.<\/p>\n

Belgeler, Talat\u2019\u0131n bazen \u015fahsen farkl\u0131 vilayetlere talimatlar yollay\u0131p, H\u0131ristiyan ve m\u00fchtedi Ermeniler aras\u0131nda fark g\u00f6zetilmemesini ve \u201cOnlara da ayn\u0131 \u015fekilde davran\u0131lmas\u0131<\/i>\u201d[4]<\/a> gerekti\u011fini emretti\u011fini ispatlamaktad\u0131r. B\u00f6ylece, art\u0131k resmi olarak M\u00fcsl\u00fcmanla\u015f\u0131p dinda\u015f olmu\u015f Ermeniler de M\u00fcsl\u00fcmanlar taraf\u0131ndan katledilmekteydi. \u201cDinda\u015f\u201d Ermenilerin katledilmesi, \u00f6rne\u011fin Bo\u011fazl\u0131yan kaymakam\u0131 Kemal Bey taraf\u0131ndan, kendisinin \u201cdini\u201d de\u011fil, \u201csiyasi kanunla\u201d hareket etmi\u015f oldu\u011fuyla a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r[5]<\/a>.<\/p>\n

Talat\u2019\u0131n yukar\u0131da belirtilen emri, hen\u00fcz tehcir edilmemi\u015f Ermenilerin haricinde, tehcir yolunda bulunan ve hatta Arap vilayetlerine varm\u0131\u015f olanlarla da ilgiliydi. \u00d6rne\u011fin, 17 Aral\u0131k 1915 tarihinde Talat, Halep valisinin, tehcir edilmi\u015f olan Ermenilerin \u0130slam\u2019a ge\u00e7mek istedikleri konusundaki sorusuna, \u201cGenel tehcirle \u00e7\u00f6le gitmekten kurtulmak d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle \u0130slam\u2019\u0131 kabul etmek isteyen Ermenilere, tehcir b\u00f6lgesine vard\u0131ktan sonra \u0130slamla\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyiniz\u201d[6]<\/a> diye cevaplamaktad\u0131r. Bilindi\u011fi \u00fczere, Ermeniler, ger\u00e7ekte herhangi bir yere varmaktan ziyade, yollarda k\u0131r\u0131lmak niyetiyle tehcir edilmekteydi ve bu emir Griger taraf\u0131ndan \u201cBu, \u00f6l\u00fcmlerinden sonra \u0130slam\u2019a ge\u00e7ecekleri anlam\u0131ndayd\u0131\u201d[7]<\/a> olarak yorumlanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sorununun, Gen\u00e7 T\u00fcrklerin \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin \u201cOn emir\u201d adl\u0131 \u00fcnl\u00fc belgesinin 5. maddesinde de yer bulmu\u015f oldu\u011funu belirtmek \u00f6nemlidir. Bu madde, ihtida s\u00fcrecine belli oranda belirginlik kazand\u0131rmaktad\u0131r. Talimatta \u015f\u00f6yle belirtilmektedir: \u201cElli ya\u015f\u0131n alt\u0131ndaki t\u00fcm erkekleri, din adamlar\u0131n\u0131 ve e\u011fitimcileri imha edin, kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131n<\/i>\u201d[8]<\/a>. Sadece M\u00fcsl\u00fcmanlarla evlenen Ermeni kad\u0131nlar\u0131n\u0131n ihtida edebileceklerine y\u00f6nelik 1916 Mart\u0131nda talimat sunulduktan sonra, Talat\u2019\u0131n ve genel olarak Osmanl\u0131 \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticilerinin faaliyetlerinde, Ermenileri \u0130slamla\u015ft\u0131rma konusunda belli bir netlik olu\u015ftu\u011funu kan\u0131tlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr[9]<\/a>. Belli bir s\u00fcre sonra, \u0130slamla\u015ft\u0131rmaya tabi bir di\u011fer grup da netlik kazan\u0131r, bunlar Ermeni \u00e7ocuklard\u0131r. B\u00f6ylelikle, 30 Nisan 1916 tarihinde Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131, Ermeni \u00e7ocuk ve kad\u0131nlar\u0131yla ilgili baz\u0131 vilayetlere ve kazalara \u015fifreli bir mesaj yollar. Osmanl\u0131 ar\u015fivlerinde saklanan bu talimat\u0131n baz\u0131 noktalar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da al\u0131nt\u0131lamaktay\u0131z:<\/p>\n

\u201c1. Erkeklerinin tehcir edilmi\u015f oldu\u011fu veya askerlik hizmetinde bulundu\u011fu aileler, yabanc\u0131lar ile Ermenilerin bulunmad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6yler ve kasabalara da\u011f\u0131t\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

2. Gen\u00e7 ve dul kad\u0131nlar evlendirilmelidir.<\/p>\n

3. On iki ya\u015f\u0131na kadar olan \u00e7ocuklar bizim yetimhanelere da\u011f\u0131t\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

4. Yetimhaneler kifayet etmedi\u011finde, yerel adetlere g\u00f6re e\u011fitilmeleri i\u00e7in varl\u0131kl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara da\u011f\u0131t\u0131lmal\u0131d\u0131rlar\u201d[10]<\/a>.<\/p>\n

B\u00f6ylece, Osmanl\u0131 devlet mekanizmas\u0131n\u0131n, \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmaya tabi hedef gruplar\u0131n\u0131 netle\u015ftirdi\u011fini ve bu y\u00f6nde sistematik siyaset s\u00fcrd\u00fcrmeyi belirginle\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

Osmanl\u0131 y\u00f6neticilerinin, m\u00fchtedi Ermeniler konusunu s\u00fcrekli olarak dikkatlerinin oda\u011f\u0131nda tutmu\u015f olduklar\u0131 ve sava\u015f durumuna ra\u011fmen vilayetlerden s\u00fcrekli olarak Ermenilerin yerle\u015fim yerleri ve say\u0131lar\u0131yla ilgili veriler talep ettikleri g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 24 A\u011fustos 1916 tarihinde, merkezi y\u00f6netimin emriyle Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun eskiden Ermenilerle mesk\u00fbn olan yerle\u015fim yerlerinde, tek niyetinin m\u00fchtedi veya \u00f6zel izinle tehcir edilmemi\u015f Ermenilerin say\u0131s\u0131n\u0131 belirlemek olan bir say\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirilir[11]<\/a>. Bu emirde, \u00f6zellikle m\u00fchtedi Ermeni kad\u0131nlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n tespit edilmesi belirtilmekteydi. Bu say\u0131mdan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, 25 Eyl\u00fcl 1916\u2019da, t\u00fcm vilayet ve kazalara g\u00f6nderilen \u201cacil\u201d ibareli \u015fifreli telgraf-emirlerle, istisnas\u0131z t\u00fcm Ermenilerin say\u0131m\u0131 talep edilmekteydi. T\u00fcm mezhepler (Ortodoks, Katolik, Protestan), haricinde, \u0130slam\u2019\u0131 kabul etmi\u015f olan Ermenilerin say\u0131lmas\u0131 \u00f6zellikle belirtilmekteydi[12]<\/a>. Daha sonra, 1917\u2019de, merkezi y\u00f6netimden vilayetlere yollanan yeni bir talimatla Ermenilerle ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 verilerin, aile isimlerinin, mahallelerinin, ev numaralar\u0131n\u0131n, tehcire g\u00f6nderilmeme sebeplerinin vs. \u201ctek-tek\u201d belirlenip rapor edilmesi talep edilir[13]<\/a>. Osmanl\u0131 y\u00f6neticileri, 1918 bahar\u0131nda vilayetlere yollad\u0131klar\u0131 emirle sadece m\u00fchtedi Ermenilerin say\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131larak isimlerini, ihtida nedenlerini ve \u0130slam\u2019\u0131 kabul ettikten sonraki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n belirtilmesini talep eder[14]<\/a>.<\/p>\n

T\u00fcrk resmi tezinin aksine g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip T\u00fcrk tarih\u00e7i Taner Ak\u00e7am, Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla ilgili olarak, Osmanl\u0131 y\u00f6neticilerinin, ilerde de anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in, m\u00fchtedi Ermenilerin \u00f6zel i\u015faretlerle belirtilmesini farkl\u0131 sorumlulardan o y\u0131llarda talep etmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 belirtmektedir[15]<\/a>.<\/p>\n

Bir di\u011fer ayr\u0131nt\u0131ya de\u011finmek yerinde olur. \u0130\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131, ihtida etmi\u015f Ermenilerle ilgili yollad\u0131\u011f\u0131 bir talimata istinaden, bu ki\u015filer yerle\u015fim yerlerini de\u011fi\u015ftirip, genel n\u00fcfusun en fazla % 5\u2019ini olu\u015fturacaklar\u0131 M\u00fcsl\u00fcman k\u00f6ylerine yerle\u015feceklerdi[16]<\/a>. Bu emrin amac\u0131 ve mant\u0131\u011f\u0131, Ermenilerin, ihtida ettikten sonra, milli benliklerini koruma imk\u00e2n\u0131na sahip olmay\u0131p, yo\u011fun M\u00fcsl\u00fcman ahalinin aras\u0131nda asimile olmalar\u0131yd\u0131. Bu emirle ilgili verilere, daha sonralar\u0131, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yarg\u0131lanmalar\u0131 esnas\u0131nda da rastlamaktay\u0131z. \u00d6rne\u011fin, cani Kemal Bey, Yozgat Vilayeti ve Bo\u011fazl\u0131yan Sanca\u011f\u0131\u2019nda tehcir edilmemi\u015f Ermenilerin kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki savc\u0131n\u0131n sorusuna, \u201cHem Yozgat Sanca\u011f\u0131\u2019nda, hem de Bo\u011fazl\u0131yan Kazas\u0131\u2019nda tehcir edilmeyen Ermeniler kald\u0131. Bunlar, \u0130slam k\u00f6ylerine da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Erkeklerin say\u0131s\u0131 azd\u0131, b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 kad\u0131n ve \u00e7ocuklard\u0131. \u0130\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131, bunlar\u0131n \u0130slam k\u00f6ylerine da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 konusunda emirler yollam\u0131\u015ft\u0131\u201d[17]<\/a>,- diye cevapland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Talat\u2019\u0131n, m\u00fchtedi Ermenilerle ilgili a\u015f\u0131r\u0131 temkinlili\u011fini, bu insanlar\u0131n \u201cger\u00e7ek M\u00fcsl\u00fcman\u201d olma durumunun o zaman oldu\u011fu gibi, daha sonra da \u015f\u00fcpheyle kar\u015f\u0131lanmakta oldu\u011fundan dolay\u0131, derin g\u00fcvensizlik duygusuyla a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 y\u0131llar\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda bulunan Alman ordusu subay\u0131 W. Hoffmann, Talat\u2019\u0131n ve T\u00fcrk devlet mekanizmas\u0131n\u0131n endi\u015felerinin sebepleriyle ilgili ilgin\u00e7 g\u00f6zlemlerde bulunmu\u015ftur, \u201cT\u00fcm bunlar\u0131n neticesinde, M\u00fcsl\u00fcman Ermeniler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fikren ve duygusal olarak Ermeni kalm\u0131\u015flarsa (ve sadece g\u00fcn\u00fcm\u00fcz nesilleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil), de\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015f M\u00fcsl\u00fcmanlar olarak, tam da daha az belirgin olmalar\u0131ndan dolay\u0131 T\u00fcrk halk\u0131 i\u00e7in daha da tehlikeli olacaklard\u0131r\u201d[18]<\/a>.<\/p>\n

Tehcir edilerek, bir \u015fekilde katliamdan kurtulabilen ve Arap vilayetlerine ula\u015fan Ermenilerin, orada da belli bir s\u00fcre cebri ihtidaya maruz kalm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 ayr\u0131ca belirtmek gerekir.<\/p>\n

Suriye ve L\u00fcbnan\u2019a yerle\u015fen g\u00f6\u00e7men Ermenilerin m\u00fcfetti\u015fi Hasan Amca\u2019n\u0131n an\u0131lar\u0131nda, tehcir edilen Ermeni\u2019lerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla ilgili verilere rastlamaktay\u0131z. B\u00f6ylece, g\u00f6revine yeni tayin edilen Hasan Amca, seleflerinden, Ermenilere y\u00f6nelik uygulanacak olan siyaseti \u00f6\u011frenir, \u201cAz sonra vekil geldi. Yeni tayinimi tebrik etti. S\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrerek, tehcir edilen t\u00fcm bu insanlar\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131, ihtida etme \u00f6nerilerini bir\u00e7ok kez reddetmi\u015f olan bir papaz\u0131 ise a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler\u201d[19]<\/a>.<\/p>\n

Arap vilayetlerinde bulunan, tehcir edilmi\u015f Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 konusu da \u0130ttihat\u00e7\u0131 liderlerin denetimi ve dikkatleri alt\u0131nda bulunmaktayd\u0131. Soyk\u0131r\u0131m y\u0131llar\u0131nda Cemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n sekreterli\u011fini yapan T\u00fcrk yazar Falih R\u0131fk\u0131 Atay bu konuda ilgin\u00e7 veriler sunmaktad\u0131r. Atay\u2019\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u00fcst d\u00fczey \u0130ttihat\u00e7\u0131lardan te\u015fkil edilen bir komisyon, Arap vilayetlerine tehcir edilmi\u015f Ermenilerin konusunu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, \u201cErmenilere, toprak ve ev verilmesi \u015fart\u0131yla \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in bir komisyon dahi d\u00fczenlenmi\u015fti. Bu komisyon, bir keresinde benim odamda toplant\u0131 yapt\u0131<\/i>\u201d[20]<\/a>.<\/p>\n

\u00dcnl\u00fc Ermeni yazar, Soyk\u0131r\u0131m\u2019dan hayatta kalm\u0131\u015f Yervand Otyan, tehcir edilmi\u015f Ermenilerin ihtidas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek resmini sunmaktad\u0131r. Otyan\u2019\u0131n sundu\u011fu veriler de, Ermenilerin, tehcir b\u00f6lgesindeki ihtida s\u00fcrecinin \u0130ttihat ve Terakki Partisi\u2019nin yerel sorumlular\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilip d\u00fczenlendi\u011fini kan\u0131tlamaktad\u0131r. Ermenilere y\u00f6nelik zorlama metotlar\u0131 ayn\u0131yd\u0131, \u0130slam\u2019\u0131 kabul etmeme durumunda tekrar Arap \u00e7\u00f6llerine, yani \u00f6l\u00fcme tehcir. Yervand Otyan\u2019a g\u00f6re bu tehdit m\u00fclteci Ermenilere etki eder, \u201cD\u00f6rt-be\u015f g\u00fcn sonra, Hama\u2019da bulunan be\u015f bin m\u00fclteci Ermeni bu \u015fekilde \u0130slamla\u015ft\u0131<\/i>\u201d[21]<\/a>. Bu arada, bu m\u00fchtedilerin i\u00e7inde Otyan\u2019\u0131n da bulundu\u011funu belirtmek gerekir.<\/p>\n

Karen Khanlaryan\u2019\u0131n kitab\u0131nda son derece ilgin\u00e7 bir veriye rastlamaktay\u0131z. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, 1919 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan t\u00fcm vilayetlere gizli bir bildiri yay\u0131nlan\u0131p, tehcir edilmemi\u015f veya daha sonra eski yerlerine d\u00f6nm\u00fc\u015f olan t\u00fcm Ermenilerin \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 talimat\u0131 verildi\u011fi belirtilmektedir. Bu insanlar, ancak bu durumda mallar\u0131na sahip olabileceklerdi[22]<\/a>. Bu ise, cebri \u0130slamla\u015fman\u0131n, devletin durumundan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun resmi siyasetinin \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri olmaya devam etti\u011finin tart\u0131\u015fmas\u0131z bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra yenilmi\u015f ve a\u011f\u0131r \u015fartlar alt\u0131nda bulunan Osmanl\u0131 Devleti dahi, seleflerinden devralm\u0131\u015f oldu\u011fu siyasetten vaz ge\u00e7memi\u015fti.<\/p>\n

Cebren \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermenilerin say\u0131s\u0131, i\u00e7lerinde ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7lerin takip edilmesi sorunlar\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti y\u00f6neticilerinin de dikkatlerinin oda\u011f\u0131nda bulunmu\u015ftur. Bu a\u00e7\u0131dan, tarih sahtecisi Yusuf Halla\u00e7o\u011flu\u2019nun \u00fcnl\u00fc a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n bir noktas\u0131 dikkate de\u011fer. Tarih sahtecisi, a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, Ermeni m\u00fchtedilerin titizlikle haz\u0131rlanm\u0131\u015f listelerine sahip oldu\u011funu bildirmekte, dahas\u0131, \u201cDevlet, bu adamlar\u0131 ev-ev dola\u015f\u0131p kaydetmi\u015ftir<\/i>\u201d[23]<\/a>,- demektedir. Konu, Halla\u00e7o\u011flu\u2019nun kesin bir kaynak bildirmekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131ndan dolay\u0131 daha ilgin\u00e7 bir vurgu almaktad\u0131r. Haliyle, devletin bu insanlar\u0131 kaydetmesi durumunda, bu i\u015flemin devlet kanallar\u0131 ve onlara teslim edilen i\u015flevler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar\u0131 kaydetmenin en basit\u00a0 \u015fekli ise say\u0131md\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki ilk say\u0131m\u0131n 1927 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011fu bilinmektedir, bundan sonra ise, 1935 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak, be\u015f y\u0131lda bir say\u0131m yap\u0131lmas\u0131na karar verilir. Lakin T\u00fcrk kaynaklar\u0131nda, daha 1935 y\u0131l\u0131nda \u00e7ifte say\u0131mlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f oldu\u011funu kan\u0131tlayan verilere rastlamaktay\u0131z. \u00d6rne\u011fin, TBMM kay\u0131tlar\u0131nda bulunan kan\u0131tlar, meclisin 29 May\u0131s 1934 y\u0131l\u0131nda, 1935 y\u0131l\u0131nda say\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini \u00f6ng\u00f6ren 2465 No\u2019lu kanunu kabul etmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Lakin dikkat \u00e7ekici olan nokta, ayn\u0131 meclis taraf\u0131ndan yakla\u015f\u0131k bir ay kadar sonra, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 15 Haziran\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren, \u201cgizli n\u00fcfus\u201d say\u0131m\u0131yla ilgili 2576 No\u2019lu kanunu kabul edilmi\u015f oldu\u011fudur[24]<\/a>. B\u00f6ylece, iki \u00e7e\u015fit say\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f ve \u201cgizli n\u00fcfus\u201d say\u0131m\u0131 Temmuz 1935\u2019te, \u201cgenel say\u0131m\u201d ise ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Ekim ay\u0131nda sona ermi\u015ftir. Belirtilen kanun, 12 maddeden ibaret olup, ilk madde, herkesin 1,5 ay i\u00e7inde evlerinde veya idareleri alt\u0131nda bulunan gizli n\u00fcfus hakk\u0131nda bilgi vermeleri talep etmekte, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc madde ise, do\u011fru bilgi vermeyenler hakk\u0131nda 1-10 lira ceza \u00f6ng\u00f6rmekteydi. Tabiidir ki, \u201cgizli n\u00fcfus\u201d say\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek konusundaki resmi sebep hayli mant\u0131kl\u0131 olup, bu say\u0131mlar\u0131n, ger\u00e7ekten de salt n\u00fcfusun ger\u00e7ek say\u0131s\u0131n\u0131 belirlemek amac\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zard\u0131 etmemekteyiz. Lakin \u201cgizli n\u00fcfus\u201d say\u0131mlar\u0131 esnas\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcmanlara s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f veya daha sonra \u0130slam\u2019\u0131 kabul etmi\u015f olan Ermenilerin say\u0131s\u0131n\u0131n da ayr\u0131ca tespit edilmemi\u015f oldu\u011funu sanmak safl\u0131k olurdu. \u00d6zellikle Dersim Vilayeti\u2019nde ya\u015fayan m\u00fchtedi Ermeniler hakk\u0131nda devletin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi toplamas\u0131n\u0131n, kan\u0131m\u0131zca kesin ama\u00e7lar\u0131 vard\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan Ermenilerin, a\u00e7\u0131k, gizli veya \u0130slamla\u015fm\u0131\u015f olsun, her zaman devletin ciddi kontrol\u00fc alt\u0131nda bulunduklar\u0131 ve potansiyel tehlike olarak alg\u0131land\u0131klar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n

Hedef kitlesi olan H\u0131ristiyan Ermenilerden sadece k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar\u0131n kalm\u0131\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik resmi politikan\u0131n, daha az bir yo\u011funlukla olmakla birlikte, devam etmi\u015f oldu\u011funu belirtmek gerekir. Bu politikayla ilgili baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmler bazen bas\u0131n\u0131n sayfalar\u0131na yans\u0131makla birlikte, \u00f6zellikle co\u011frafi da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u00fczerine e\u011filerek, ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda Sasun\u2019da, Ermenilerin art\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 uygulanm\u0131\u015f olan \u0130slamla\u015ft\u0131rma politikas\u0131n\u0131n baz\u0131 unsurlar\u0131n\u0131 ortaya koymak istemekteyiz. Konuyla ilgili kan\u0131tlar\u0131n, yerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve \u015fah\u0131slarla g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucunda taraf\u0131m\u0131zdan kaleme al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funu belirtmek gerekir. Kan\u0131tlar, \u00f6zellikle do\u011fu b\u00f6lgelerinde, yani tarihi Ermenistan b\u00f6lgesinde kalm\u0131\u015f olan Ermenilere y\u00f6nelik T\u00fcrkiye Cumhuriyeti y\u00f6neticilerinin, genelde Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u0131llar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilenden pek farketmeyen ve i\u00e7inde tehcir, s\u00fcrg\u00fcn, cebri \u0130slamla\u015ft\u0131rma unsurlar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran bir resmi politika ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu siyaset b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri, tarihi Ermenistan b\u00f6lgesinde kalm\u0131\u015f olan Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 olmu\u015f, fakat bu y\u00f6nde farkl\u0131 y\u00f6ntemler uygulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sasun\u2019da hayatta kalm\u0131\u015f olan Ermeniler hakk\u0131nda konu\u015furken, farkl\u0131 kaynaklarda, Sasun\u2019da, Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 esnas\u0131nda cebren \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve i\u00e7lerinden bir k\u0131sm\u0131n\u0131n gizli H\u0131ristiyan oldu\u011fu Ermenilerin bulundu\u011funu kan\u0131tlayan b\u00f6l\u00fck-p\u00f6r\u00e7\u00fck verilerin bulundu\u011funu belirtmek gerekir. Lakin, Sasun\u2019da H\u0131ristiyan Ermenilerin de varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve bu insanlar\u0131n kurtulu\u015f yollar\u0131n\u0131n farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren kan\u0131tlar da mevcuttur. Bilindi\u011fi gibi, Ermeni k\u00fclt\u00fcr an\u0131tlar\u0131n\u0131n imhas\u0131n\u0131n (k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m), Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019yla paralel y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f olup, 1915 y\u0131l\u0131ndan sonra tarihi Ermenistan b\u00f6lgesinde yar\u0131-y\u0131k\u0131k veya tamamen imha edilmi\u015f kilise ve manast\u0131rlarda Ermeni din adam\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 imk\u00e2ns\u0131z olmu\u015ftu. Sasun\u2019un hayatta kalm\u0131\u015f olan H\u0131ristiyan Ermenileri, bu \u015fartlar alt\u0131nda dini vecibelerini yerine getirmek konusunda ciddi engellerle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Lakin Ermeni din adam\u0131n\u0131n olmamas\u0131 durumunda dahi Sasunlular aras\u0131nda, farkl\u0131 zorluklarla nesillere aktarmaya ba\u015fard\u0131klar\u0131 baz\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k unsurlar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun en belirgin g\u00f6stergesi, her y\u0131l Temmuz ay\u0131nda Maruta Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n Surb (Aziz-\u00e7ev. notu) Astvadsadsin manast\u0131r\u0131n\u0131n harabelerine d\u00fczenlenen ziyaret, mum yakma, kurban kesme vs. t\u00f6renleridir. Soyk\u0131r\u0131m sonras\u0131ndaki y\u0131llarda H\u0131ristiyanl\u0131klar\u0131n\u0131 korumu\u015f olan Sasunlulara Ermeni din adam\u0131 sa\u011flanmam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n, sadece Ermeni patrikhanesinin ilgisizli\u011finden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek safl\u0131k olurdu tabii. S\u0131k\u0131 devlet denetiminin, Ermeni din adamlar\u0131n\u0131n tarihi Ermenistan b\u00f6lgelerine\u00a0 ziyaretine izin vermemi\u015f oldu\u011fu bilinmekle birlikte, az say\u0131daki gizli ziyaretleri de her zaman bask\u0131 ve \u015fiddet olaylar\u0131 izlemi\u015ftir.<\/p>\n

Benzer \u015fartlar alt\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f olan H\u0131ristiyan Sasunlulara kar\u015f\u0131, 1950\u2019li y\u0131llardan itibaren \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lma dalgas\u0131 ba\u015flat\u0131l\u0131r. 1950\u2019lerin sonunda, \u0130slam\u2019\u0131 kabul etmeleri konusunda farkl\u0131 bakanl\u0131klar taraf\u0131ndan Ermenilere yap\u0131lan \u00e7a\u011fr\u0131-talep, Sasunlular\u0131n bir k\u0131sm\u0131nda infialle kar\u015f\u0131lan\u0131r ve dayat\u0131lan ihtida reddedilir. Lakin bask\u0131lar s\u00fcrer ve i\u015fe g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri kat\u0131l\u0131r. T\u00fcm bunlar\u0131n sonucunda H\u0131ristiyan Ermenilerin bir k\u0131sm\u0131, en az\u0131ndan d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re, boyun e\u011fer ve \u0130slam\u2019\u0131 kabul eder. T\u00fcrk devleti, bask\u0131 metotlar\u0131yla birlikte, daha ba\u015fka metotlar da i\u015fletir ve din adam\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 Ermeni k\u00f6ylerini s\u0131k-s\u0131k M\u00fcsl\u00fcman din adamlar\u0131 ve \u015feyhler ziyaret etmeye ba\u015flar ve d\u00fc\u011f\u00fcn ile cenaze gibi i\u015flemlerin yap\u0131labilmesi i\u00e7in, yerel halk\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak \u0130slam\u2019\u0131 kabul etmek i\u00e7in ikna etmeyi dener. Dini \u00f6nderden yoksun olan Ermeniler mecburen bu ad\u0131ma ba\u015fvurur ve bu metot da netice verir. Lakin dikkat \u00e7ekici olan, konu\u015ftu\u011fumuz ki\u015filerin belirtmi\u015f oldu\u011funa istinaden, soyda\u015flar\u0131n\u0131n ihtida etmesinin di\u011fer Ermeniler taraf\u0131ndan ho\u015f g\u00f6r\u00fclmemi\u015f oldu\u011fu ve m\u00fchtedilerin a\u00e7\u0131k\u00e7a tenkit edilmi\u015f olduklar\u0131d\u0131r, bu durum bazen \u0130slamla\u015fma s\u00fcrecinin durmas\u0131na veya oranlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Farkl\u0131 kaynaklarda belirtilen verilere istinaden, daha ge\u00e7 d\u00f6nemlerde, \u00f6rne\u011fin 1980\u2019li y\u0131llarda da bu b\u00f6lgelerde Ermenilerin \u0130slamla\u015fmas\u0131 olaylar\u0131 kaydedilmi\u015ftir. S\u00fcregelen bask\u0131lar, hayatta kalan Sasunlu Ermenilerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u0130stanbul\u2019a yerle\u015fmeye mecbur etmi\u015f, bir k\u0131sm\u0131 T\u00fcrk devleti ve olu\u015fturulan durum taraf\u0131ndan dayat\u0131lm\u0131\u015f olan dini kabul etmi\u015f ve bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 gizli H\u0131ristiyanlara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi, 12 Eyl\u00fcl 1980 tarihinde bir askeri darbe ger\u00e7ekle\u015ftirilip, iktidar \u00fcst d\u00fczey askerlerden olu\u015fan Milli G\u00fcvenlik Konseyi\u2019nin eline ge\u00e7mi\u015f, bu konsey her b\u00f6lgede, s\u0131n\u0131rs\u0131z yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal komutanlar\u0131 tayin etmi\u015ftir. 8 Eyl\u00fcl 1982 tarihinde, Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal kumandanl\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgelerinde Ermeniler veya Ermeni as\u0131ll\u0131 kimselerin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etmesini ve var olduklar\u0131 durumda bunlar\u0131n kaydedilerek kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 g\u00fcvenlik birimlerinden talep eder. T\u00fcrkiye\u2019de yay\u0131nlanan \u201cRadikal\u201d gazetesi, T\u00fcrk g\u00fcvenlik birimlerinin eski bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n itiraflar\u0131na yer vermi\u015ftir. Bu itirafnamede \u00f6zelikle \u015fu vurgulanmaktad\u0131r, \u201cOla\u011fan\u00fcst\u00fc Hal komutanl\u0131\u011f\u0131ndan bize yaz\u0131l\u0131 bir emir geldi. Sorumlulu\u011fumuz alt\u0131nda bulunan b\u00f6lgeyi inceledik, Ermeni orijine sahip vatanda\u015flar\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorduk. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal d\u00f6nemiydi, herkes korkuyordu ve Ermenilerin \u201cayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131\u201d olarak kabul edildiklerinden dolay\u0131, var olduklar\u0131 yerlerde kimse onlar\u0131 saklamaya cesaret etmiyordu<\/i>\u201d[25]<\/a>. Benzer talimatlar\u0131n T\u00fcrkiye Cumhuriyeti tarihinde tekil olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve farkl\u0131 d\u00f6nemlerde tekrarlanm\u0131\u015f oldu\u011funu eklemek gerekir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye siyasetinin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz e\u011filimleri hakk\u0131nda konu\u015furken, son zamanlarda, \u00f6zellikle \u00fclkenin do\u011fusunda, daha \u00e7ok K\u00fcrtlerle mesk\u00fbn olan b\u00f6lgelerde T\u00fcrk y\u00f6neticilerinin s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011fu etnosiyasette yeni, ilgin\u00e7 ve ayn\u0131 zamanda tehlikeli unsurlar g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin, K\u00fcrt taleplerinin en \u00f6nemli arg\u00fcmanlar\u0131ndan biri, T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fu b\u00f6lgelerinde kesin \u00e7o\u011funluk te\u015fkil etmeleri ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re bu b\u00f6lgelerin kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z K\u00fcrt b\u00f6lgeleri olmas\u0131d\u0131r. Bu durum tabii ki Osmanl\u0131 y\u00f6neticilerinin y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f olduklar\u0131 soyk\u0131r\u0131m siyasetinin sonucunda, yerel halk\u0131 te\u015fkil eden Ermenilerin imha veya asimile edilmesi neticesinde olu\u015fmu\u015ftur. Lakin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, T\u00fcrkiye y\u00f6neticileri, bu yerlerin \u201ckat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z K\u00fcrt b\u00f6lgeleri\u201d oldu\u011funu zan alt\u0131nda b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015fmakta ve bu amaca ula\u015fmak i\u00e7in cebren \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler fakt\u00f6r\u00fcn\u00fc kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. T\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda ve T\u00fcrk resmi tarih\u00e7ileri taraf\u0131ndan bir s\u00fcredir, T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fu b\u00f6lgelerinde \u00e7ok say\u0131da m\u00fchtedi Ermeni\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 fikri dola\u015f\u0131ma sokulmaktad\u0131r. Genelde menfi yakla\u015f\u0131mla yap\u0131lan bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n belli bir k\u0131sm\u0131 ger\u00e7e\u011fe uygun olmakla birlikte bu durum baz\u0131 T\u00fcrk kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7oktand\u0131r bilinmekte ve bu Ermeni kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 t\u00fcm imk\u00e2nlarla kontrol alt\u0131nda tutmaya ve nihayi asimilasyona ula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131lar. Bu konuda tam anlam\u0131yla ba\u015far\u0131ya ula\u015famayan T\u00fcrk y\u00f6neticiler, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu durumdan yarar sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Tarihi Ermenistan\u2019\u0131n farkl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda ya\u015fayan cebren ihtida etmi\u015f Ermenilerin, T\u00fcrk y\u00f6neticilerinin, en az\u0131ndan sessiz mutabakat\u0131 \u015fartlar\u0131nda, organize olma ve aktifle\u015fme denemeleri (\u00f6rne\u011fin Dersim\u2019de oldu\u011fu gibi) ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Bu durum tabii ki bizim i\u00e7in sevindirici bir geli\u015fmedir, fakat konuyu di\u011fer \u00f6\u011feleriyle birlikte incelemek gerekir. T\u00fcrk y\u00f6neticiler, tarihi Ermenistan\u2019da var olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Ermenilerin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 konusunu aktifle\u015ftirerek, bu b\u00f6lgelerin \u201ckat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z K\u00fcrt b\u00f6lgeleri\u201d olmay\u0131p daha farkl\u0131 etnik gruplar\u0131n da var oldu\u011funu g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Kan\u0131m\u0131zca, Ermeni kiliselerini restore etme denemeleri de ayn\u0131 sorun ba\u011flam\u0131nda belli bir yere sahiptir. Bu insanlar\u0131n K\u00fcrtler taraf\u0131ndan rakip olarak g\u00f6r\u00fclebilmeleri olas\u0131 oldu\u011fundan, t\u00fcm bunlar sayesinde tabii ki K\u00fcrtler ve m\u00fchtedi Ermenilerin ili\u015fkilerinde de gerginlik olu\u015fmas\u0131 ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyen sonu\u00e7lara va\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Lakin \u015fu an i\u00e7in, Ermeni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeniden uyan\u0131\u015f\u0131yla ilgili belli-belirsiz denemelerin olumlu kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve bazen K\u00fcrtler taraf\u0131ndan da cesaretlendirildi\u011fini kaale almak gerekmekle birlikte, olas\u0131 tehlikeli geli\u015fmeleri de hesaba katmak gerekmektedir.<\/p>\n

B\u00f6ylelikle, Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve m\u00fchtedi Ermenilere y\u00f6nelik ger\u00e7ekle\u015ftirilen metotlar\u0131n T\u00fcrk devleti taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve farkl\u0131 y\u0131llarda ger\u00e7ekle\u015ftirilen siyasetin mihenk ta\u015f\u0131 niteli\u011findeki noktalar\u0131 oldu\u011funu ve bu durum i\u00e7in ne devletin d\u0131\u015f ve i\u00e7 durumu, ne de imparatorluktan cumhuriyete ge\u00e7i\u015f gibi, devletin y\u00f6netim \u015feklinin de\u011fi\u015fiminin engel olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Etnik y\u00f6nelim g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de T\u00fcrk i\u00e7 siyasetinde \u00f6nemli bir yer tutmakta ve yeni yakla\u015f\u0131mlar g\u00f6zlemlenmektedir. Bazen d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f itibar\u0131yla olumlu etki b\u0131rakmakta, fakat ayn\u0131 zamanda da bunlar\u0131n tuzaklar\u0131 ve tehlikelerini g\u00f6zden \u0131rak tutmamak gerekmektedir.<\/p>\n

T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren: Diran Lokmag\u00f6zyan<\/i><\/b><\/p>\n

Akunq.net <\/i><\/b><\/p>\n

<\/p>\n
\n
\n

[1]<\/a> Melkonyan R., Soyk\u0131r\u0131m y\u0131llar\u0131nda Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u00fcreci ve sonu\u00e7lar\u0131 (Erm.), Yerevan, 2010, s.15.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[2]<\/a> Atnur \u0130., T\u00fcrkiyede Ermeni kad\u0131nlar\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 meselesi (1915-1923), Ankara, 2005, s. 29.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[3]<\/a> Kirakosyan C., Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve Bat\u0131 Ermenileri (Erm.), Yerevan, 1967, s.365.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[4]<\/a> A.g.e., s.387.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[5]<\/a> A.g.e., s.164.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[6]<\/a> Griger, \u201cYozgat Ermenileri katliam\u0131n\u0131n belgesel tarihi\u201d, New York, 1980, s.170.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[7]<\/a> A.g.e., s.170.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[8]<\/a> Dadrian V., Gen\u00e7 T\u00fcrk ittihadc\u0131lar\u0131 gizli konferans\u0131 ve I. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 karar\u0131; Dadrian V., T\u00fcrk kaynaklar\u0131nda Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 (toplu makaleler 2), \u0130stanbul, 2005,\u00a0 s. 335.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[9]<\/a> D\u00fcndar F., Modern T\u00fcrkiye\u2019nin \u015eifresi: \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin Etnisite M\u00fchendisli\u011fi (1913-1918), \u0130stanbul, 2008, s. 303.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[10]<\/a> \u00d6zdemir H., Cemal Pa\u015fa ve Ermeni G\u00f6\u00e7menler: 4. Ordu’nun \u0130nsani Yard\u0131mlar\u0131, \u0130stanbul, 2009,\u00a0 s. 185.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[11]<\/a> D\u00fcndar F., Modern T\u00fcrkiye\u2019nin \u015eifresi: \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin Etnisite M\u00fchendisli\u011fi (1913-1918), \u0130stanbul, 2008, s. 145.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[12]<\/a> A.g.e., s.322.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[13]<\/a> A.g.e., s.145-146.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[14]<\/a> A.g.e., s.323.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[15]<\/a> T\u00fcrker Y., Hepimiz maalesef Ermeniyiz!, Radikal, 27.08.2007.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[16]<\/a> Griger, belirtilen \u00e7al\u0131\u015fma, s.162.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[17]<\/a> A.g.e., s.419-420.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[18]<\/a> Khanlaryan K., T\u00fcrkiye Cumhuriyetinde Ermeni halk\u0131n\u0131n etno-dini yeniden yap\u0131lanmas\u0131 (1923-2005) (Erm.), Antilias, 2009, s.34.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[19]<\/a> Amca H., Tehcir ve imha (Erm.) (Osmanl\u0131cadan \u00e7eviren A. Avagyan), Yerevan, 2007, s.31.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[20]<\/a> Atay F., Zeytinda\u011f\u0131, \u0130stanbul, 1989, s. 75.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[21]<\/a> Otyan Y., Lanetli y\u0131llar (1914-1919) \u015fahsi an\u0131lar (Erm.), Yerevan, 2004, s.233.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[22]<\/a> Bk., Khanlaryan K., T\u00fcrkiye Cumhuriyetinde Ermeni halk\u0131n\u0131n etno-dini yeniden yap\u0131lanmas\u0131 (1923-2005) (Erm.), Antilias, 2009, s.39-40.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[23]<\/a> \u00d6zg\u00fcr B., Hala\u00e7o\u011flunun listesi 1935teki \u201cgizli\u2019 n\u00fcfus say\u0131mdan m\u0131 c\u0131kt\u0131, Referans, 08.09.2007.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[24]<\/a> A.g.e.<\/p>\n<\/div>\n

\n

[25]<\/a> I\u015f\u0131k T., Ermenileri fi\u015fleyin, Radikal, 4.10.2007.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ruben Melkonyan Ermenilerin \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci ile m\u00fchtedi Ermenilere y\u00f6nelik T\u00fcrk devletinin siyaseti ve yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde, bir s\u00fcreklilik g\u00f6zlemlemekte, hem Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda, hem de T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde ayn\u0131 siyasi \u00e7izginin devam etti\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bu a\u00e7\u0131dan, bu iki T\u00fcrk devletlerinde Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 siyasetini, ayn\u0131 mant\u0131k d\u00fczlemi ile zincir ba\u011flam\u0131nda g\u00f6rmek gerekir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Talat, 1915 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,12,14,26],"tags":[],"class_list":["post-30064","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-gunumuzde-bati-ermenileri","category-haberler","category-makaleler"],"yoast_head":"\nT\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"T\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ruben Melkonyan Ermenilerin \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci ile m\u00fchtedi Ermenilere y\u00f6nelik T\u00fcrk devletinin siyaseti ve yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde, bir s\u00fcreklilik g\u00f6zlemlemekte, hem Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda, hem de T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde ayn\u0131 siyasi \u00e7izginin devam etti\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bu a\u00e7\u0131dan, bu iki T\u00fcrk devletlerinde Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 siyasetini, ayn\u0131 mant\u0131k d\u00fczlemi ile zincir ba\u011flam\u0131nda g\u00f6rmek gerekir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Talat, 1915 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-05-24T08:29:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2014\/05\/Ruben-Melkonyan.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"238\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"179\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/\",\"name\":\"T\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Ruben-Melkonyan.jpg\",\"datePublished\":\"2014-05-24T08:29:00+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Ruben-Melkonyan.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Ruben-Melkonyan.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"T\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"T\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"T\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Ruben Melkonyan Ermenilerin \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcreci ile m\u00fchtedi Ermenilere y\u00f6nelik T\u00fcrk devletinin siyaseti ve yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 inceledi\u011fimizde, bir s\u00fcreklilik g\u00f6zlemlemekte, hem Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda, hem de T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nde ayn\u0131 siyasi \u00e7izginin devam etti\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bu a\u00e7\u0131dan, bu iki T\u00fcrk devletlerinde Ermenilerin cebri \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 siyasetini, ayn\u0131 mant\u0131k d\u00fczlemi ile zincir ba\u011flam\u0131nda g\u00f6rmek gerekir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 Talat, 1915 […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2014-05-24T08:29:00+00:00","og_image":[{"width":238,"height":179,"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2014\/05\/Ruben-Melkonyan.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"21 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/","name":"T\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Ruben-Melkonyan.jpg","datePublished":"2014-05-24T08:29:00+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#primaryimage","url":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Ruben-Melkonyan.jpg","contentUrl":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/05\/Ruben-Melkonyan.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/05\/24\/turk-resmi-kurumlarinin-muhtedi-ermeniler-sorununa-yaklasimi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"T\u00fcrk resmi kurumlar\u0131n\u0131n, m\u00fchtedi Ermeniler sorununa yakla\u015f\u0131m\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30064","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30064"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30064\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}