{"id":28161,"date":"2014-01-30T02:39:42","date_gmt":"2014-01-30T07:39:42","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=28161"},"modified":"2014-01-30T02:39:42","modified_gmt":"2014-01-30T07:39:42","slug":"nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/","title":{"rendered":"Nevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi?"},"content":{"rendered":"

\"Nevzat<\/a>Gazeteci ve yazar Nevzat Onaran, iki ciltlik Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet D\u00f6neminde Ermeni ve Rum Mallar\u0131n\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi isimli son kitab\u0131nda, 1915 ve sonras\u0131ndan itibaren, Ermeni ve Rumlara ait mallar\u0131n ya\u011fma s\u00fcrecini, \u00e7\u0131kart\u0131lan el koyma kanunlar\u0131yla T\u00fcrk burjuvazisinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 belgelerle birlikte ortaya koydu. Nevzat Onaran ile ‘Emvali Metruke’ denilen bu mallar\u0131n ya\u011fma s\u00fcre\u00e7lerini, el koyma ve ya\u011fman\u0131n T\u00fcrkiye’nin milliyet\u00e7i ideolojik devlet yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131ndaki temel konumunu, soyk\u0131r\u0131m\u0131 ve \u0130ttihat\u00e7\u0131lar ile Kemalistler aras\u0131ndaki s\u00fcreklilikleri konu\u015ftuk.<\/p>\n

‘Emvali metruke’nin tan\u0131m\u0131, ne anlama geldi\u011fi kamuoyunda halen az biliniyor. K\u0131saca bahseder misiniz ne demek ’emvali metruke’?<\/i><\/b><\/p>\n

\u0130kisi de Arap\u00e7a kelimedir; emval ve metruk. Emval, mallar ve m\u00fclkler anlam\u0131nda olup, metruk ise terk edilmi\u015f, b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f demektir. Emvali metruke de, terk edilmi\u015f mallard\u0131r veya m\u00fclklerdir. San\u0131yorum bu, terk edilmi\u015f mallarla ilgili olarak Osmanl\u0131 hukukunda kullan\u0131lan bir tan\u0131mlamayd\u0131. Fakat bunun 1915’den sonraki kullan\u0131m\u0131 \u00e7ok farkl\u0131. 1915’ten \u00f6nce 1914’te Rumlar\u0131n kitlesel s\u00fcrg\u00fcn\u00fc vard\u0131r. Balkan Harbi sonras\u0131 Balkanlardan gelen \u0130slam muhacirlerini isk\u00e2n etmek i\u00e7in \u0130ttihat\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fcmet \u00f6zellikle Yunanistan’la s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesi denebilecek Ege ve Marmara k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki Rumlar\u0131 Yunanistan’a ka\u00e7\u0131rtmaya y\u00f6nelik bir politika icra etti. Bunun sonucu olarak bo\u015falt\u0131lan bu b\u00f6lgelere Balkanlardan gelen M\u00fcsl\u00fcman muhacir ahali yerle\u015ftirildi. 1915’te ise Zeytun s\u00fcrg\u00fcn\u00fcyle ba\u015flayan ve sonradan 27 May\u0131s 1915 tarihli Tehcir Kanunuyla birlikte kitlesel olarak Ermeni s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylece 1915 ve sonras\u0131nda s\u00fcrg\u00fcn edilen insanlar\u0131n geride kalan mallar\u0131yla ilgili yap\u0131lan bir tan\u0131mlamad\u0131r, emvali metruke. Hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile baz\u0131 mallar i\u00e7in emvali metruke diye ifade ediliyorsa, bilinsin ki, 1915’te kitlesel olarak s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan Ermenilerin, -sonradan m\u00fcbadele anla\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Rumlar biraz geride kalsa da- Rumlar\u0131n ve di\u011fer s\u00fcr\u00fclen herkesin geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 mallar kastedilmektedir. Emvali metruke, 1915’te Ermeniler ba\u015fta olmak \u00fczere s\u00fcr\u00fclen herkesin geride kalan mallar\u0131 i\u00e7in \u0130ttihat\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fcmetin kabul etti\u011fi bir tan\u0131mlamad\u0131r.<\/p>\n

O d\u00f6nem kabul edilen hukuki bir tan\u0131mlama m\u0131d\u0131r?<\/i><\/b><\/p>\n

1915’teki \u0130ttihat\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fcmetin kararlar\u0131nda da emvali metruke \u015feklinde ge\u00e7er ve 10 Haziran 1915’te \u00e7\u0131kar\u0131lan \u2013k\u0131saca Ermeni Mallar\u0131na El Koyun Talimatnamesi diyece\u011fim- talimatnamede de ge\u00e7er. Zaten sonradan 26 Eyl\u00fcl 1915’te \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olan ve s\u00fcrg\u00fcn edilen insanlar\u0131n geride kalan mallar\u0131n\u0131, devlet ad\u0131na gasbetmeye yasal zemin haz\u0131rlayan Tasfiye Kanunu’nda da ge\u00e7er. Sadece bir tan\u0131mlama olarak kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Zaten bu tan\u0131mlama 1920’ler sonras\u0131 Cumhuriyet d\u00f6neminde aynen kabul edilecektir.<\/p>\n

Emvali metruke konusunu ara\u015ft\u0131rmaya ne zaman ve nas\u0131l ba\u015flad\u0131n\u0131z?<\/i><\/b><\/p>\n

Ben Malatyal\u0131y\u0131m. 2002 senesinde k\u00f6y\u00fcmdeki ya\u015fl\u0131larla s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapt\u0131m ve 8-10 ya\u015fl\u0131 ile konu\u015ftum. Ya\u015fl\u0131lardan biriyle konu\u015furken, bizim k\u00f6yde benim y\u0131llarca “A\u011fan\u0131n tarlas\u0131” diye bildi\u011fim tarlan\u0131n, 1915’te k\u00f6y\u00fcm\u00fczden s\u00fcr\u00fclen ve ailesi darmada\u011f\u0131n edilen kom\u015fumuz Ohannesler’in tarlas\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frendim. Bu ben de bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131 oldu. Zaten bir ekonomi muhabiri olarak da s\u00fcrekli iktisadi ge\u00e7mi\u015fimizle ilgili bilgilenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum.<\/p>\n

Daha sonra -burada sayg\u0131yla and\u0131\u011f\u0131m- Hrant sa\u011f iken, Agos’a bir yaz\u0131 g\u00f6nderdim, beraberinde telefon numaram\u0131 da fakslam\u0131\u015ft\u0131m. O yaz\u0131 \u00fczerine Hrant bana geri d\u00f6nd\u00fc ve b\u00f6ylece Agos’a belli aral\u0131klarla yaz\u0131 g\u00f6nderir oldum. O s\u0131ra bir tarih\u00e7iden 1920’den 1929’a kadarki T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclis zab\u0131tlar\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz alfabesine \u00e7evrilmi\u015f halinin fotokopisini alm\u0131\u015ft\u0131m; 70-80 ciltlik bir fotokopiydi. Zab\u0131tlar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken \u00f6nemli bir kanun buldum. \u0130lk kez 2005 May\u0131s\u0131nda Agos’ta \u00e7\u0131kt\u0131 ve beni de bu \u00e7al\u0131\u015fmaya y\u00f6nlendiren makale oldu. Buldu\u011fum kanun, 31 May\u0131s 1926 tarih ve 882 no’lu kanundu; Ermenilerden kalan mallardan yani emvali metrukeden 20 bin lira de\u011ferindeki mal\u0131n, yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n ailelerine verilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Kanunla Talat Pa\u015fa veya Cemal Pa\u015fa ailesine 20 bin lira de\u011ferinde Ermeni mal\u0131n\u0131n verilmesi sa\u011fland\u0131. Mal verileceklerin listesinde 12 ki\u015finin ismi vard\u0131. Bu, konuyla ilgili \u00e7al\u0131\u015fma yapanlar\u0131n ilk kez g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir kanundu. O anlamda insana heyecan da veriyor, do\u011frudan tarih\u00e7i olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z halde \u00f6nemli bir \u015feyi ilk kez buluyorsunuz. Bunun \u00fczerine kendimce ne bulduysam, \u00f6zellikle o d\u00f6neme ait kanunlar\u0131 toparlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131 2008 A\u011fustos ay\u0131nda bir kitap haline getirdim ve ‘Emval-i Metruke Olay\u0131’ ismiyle 2010 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mland\u0131. Tepkiler moral verdi ve son y\u0131llarda da \u00e7al\u0131\u015fmaya ve ara\u015ft\u0131rmaya devam ettim.<\/p>\n

Yeniden \u00e7al\u0131\u015fma d\u00f6nemimde, Osmanl\u0131cam yetersiz oldu\u011fu halde diyebilirim ki, el yordam\u0131yla Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivine ve Ankara’da Ba\u015fbakanl\u0131k Cumhuriyet Ar\u015fivine de gittim. Buldu\u011fum vesikalarla \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131 daha kapsaml\u0131 hale getirdim; Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet d\u00f6nemi olarak ikiye ay\u0131rd\u0131m. Ayn\u0131 zamanda o d\u00f6neme ait siyasi konjonkt\u00fcr\u00fc okuyucuya vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. T\u00fcrk burjuvazisinin ekonomi politi\u011fini, emvali metruke denilen mallar\u0131n gasp\u0131 ve talan edilmesi yani mallar\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi \u00f6zelinde ara\u015ft\u0131rd\u0131m.<\/p>\n

B\u00f6ylece kendi i\u00e7inde birbirinin devam\u0131 iki \u00e7al\u0131\u015fma meydana geldi: 1914-1919 Osmanl\u0131 ve 1920-1930 Cumhuriyet d\u00f6neminde Ermeni ve Rum Mallar\u0131n\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi.<\/p>\n

‘T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi kazan\u0131rsa T\u00fcrkiye kaybeder’<\/b><\/p>\n

Ermeni ve K\u00fcrt sorunlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130ttihat ve Terakki politikalar\u0131yla ve Cumhuriyet politikalar\u0131 aras\u0131nda s\u00fcreklilik var diyebilir miyiz?<\/i><\/b><\/p>\n

\u00c7ok uluslu bir \u00fclkedir Osmanl\u0131. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar \u00e7ok uluslu yap\u0131ya kar\u015f\u0131 merkeziyet\u00e7ilik ve \u00e7o\u011fulculu\u011fa kar\u015f\u0131 da T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck politikas\u0131n\u0131 kabul etmekle, gayri T\u00fcrklerle dinen H\u0131ristiyan ve Musevileri yok saym\u0131\u015f oldular. \u0130\u015fte Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131na giden politikalar\u0131n temelinde \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n bu politikas\u0131 yatmaktad\u0131r. 1908 devrimi \u00f6ncesinde \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n politikas\u0131n\u0131 analiz etti\u011fimiz zaman, \u015funu \u00e7\u0131karmak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc; \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n 1908 devriminde hem bug\u00fcn ulusal sorun dedi\u011fimiz milli meseleyi hem de y\u0131llard\u0131r sava\u015f nedeniyle daha da yoksulla\u015ft\u0131r\u0131lan ve zul\u00fcm g\u00f6ren emek\u00e7i kitlelerin ve k\u00f6yl\u00fclerin sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zecek bir program\u0131 yoktu. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, 1908 devrimi \u00f6ncesinde ittifak etti\u011fi Ta\u015fnaklar\u0131n kendi ya\u015fama m\u00fccadelesiyle ilgili Ermenilerin taleplerini hi\u00e7bir zaman ‘\u00e7\u00f6zece\u011fiz’ tarz\u0131nda yakla\u015fmam\u0131\u015f, hep oyalam\u0131\u015ft\u0131r. Zaten 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 olduktan sonra da \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, mevcut ortam\u0131 ‘merkeziyet\u00e7i ve T\u00fcrk\u00e7\u00fc’ politikalar\u0131n\u0131 icra etmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir f\u0131rsat olarak de\u011ferlendirmi\u015flerdir. Bug\u00fcn bile bu konular tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken \u00f6rne\u011fin, merkezi idareyi mi yerelleri mi g\u00fc\u00e7lendirelim \u015feklinde bir tart\u0131\u015fma oldu\u011fu an, hemen resmi ideolojinin refleksi \u015fudur: Par\u00e7alan\u0131yoruz.<\/p>\n

Bunun temelinde \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n 1910’larda olu\u015fturdu\u011fu ideolojik politik \u00e7izgi vard\u0131r. Ulusal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde evrensel \u00f6neri, uluslar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131d\u0131r, bu herkesin kendi topra\u011f\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir federasyon sistemidir. Merkeziyet\u00e7ilik ise tek bir kimlik dayat\u0131r. 1920’lerin Kemalist iktidar\u0131 da \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n temellendirdi\u011fi politika \u00fczerinde varl\u0131k g\u00f6sterdi. Asl\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc AKP iktidar\u0131n\u0131n icraat\u0131nda temelde bir ayr\u0131l\u0131k bulunmamaktad\u0131r, ayn\u0131 \u0130ttihat\u00e7\u0131 me\u015frepten gidiyorlar. K\u00fcrt sorununun halen daha \u00e7\u00f6z\u00fclememi\u015f olmas\u0131n\u0131n temelinde de bu ‘merkeziyet\u00e7i ve T\u00fcrk\u00e7\u00fc’ politikalar yatmaktad\u0131r. \u0130stanbullu gazeteci Aram Andonyan’\u0131n 1913 Balkan sava\u015f\u0131ndan sonra yazd\u0131\u011f\u0131 kitaptaki tezini \u015f\u00f6yle aktarabilirim: “Ya T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi ya da T\u00fcrkiye kaybedecek”. Buna g\u00f6re, T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi kazanacaksa di\u011fer milletlerle birlikte T\u00fcrkiye de kaybedecek, ama T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi kaybederse di\u011fer milletlere nefes alma imk\u00e2n\u0131 do\u011facak ve T\u00fcrkiye de kazanacakt\u0131r. Nitekim 1915’den bug\u00fcne as\u0131rl\u0131k ge\u00e7mi\u015f, Aram Andonya’n\u0131n tezini do\u011frulamaktad\u0131r.<\/p>\n

Milli tasfiye s\u00fcreci<\/b><\/p>\n

Gasbedilen mallar konusuna geri d\u00f6nersek, el koymalarda nas\u0131l bir sistematik politika izlenmi\u015ftir?<\/i><\/b><\/p>\n

\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n 1915’te uygulad\u0131\u011f\u0131 Tasfiye Kanunu, 15 Nisan 1923’teki bir de\u011fi\u015fiklik d\u00e2hil, 8 Kas\u0131m 1988’e kadar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kalan bir kanundur. Sistemin olu\u015fumunda temel bir kanundur, \u00fcst\u00fcne ek kanunlar gelmi\u015ftir. Tasfiye Kanununun getirdi\u011fi sistem \u015fudur: S\u00fcr\u00fclenin geride kalan mal\u0131, iradesi d\u0131\u015f\u0131nda devlet ad\u0131na Hazine taraf\u0131ndan el kondu. Mala el konmas\u0131 ve sat\u0131m\u0131 gibi i\u015flemleri yerine getirmekle g\u00f6revlendirilen Tasfiye Komisyonlar\u0131 kuruldu. Bu komisyonlar\u0131n t\u00fcm i\u015flemlerin kayd\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 S\u00fcrg\u00fcn Defterlerinden bug\u00fcne kadar tek bir tanesinin sayfas\u0131 g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kart\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcrt sorununu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. K\u00fcrtler geni\u015f bir co\u011frafyada ya\u015f\u0131yor; devletin, PKK ile m\u00fccadele ediyorum gerek\u00e7esiyle K\u00fcrtleri topra\u011f\u0131ndan s\u00fcrmesi, asla kabul edilemez. K\u00fcrtler, 1930’lu y\u0131llar sonras\u0131nda, 1990’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda belli b\u00f6lgelerde zorla k\u00f6y bo\u015faltmalar \u015feklinde kitlesel s\u00fcrg\u00fcn\u00fc bir bi\u00e7imde ya\u015fad\u0131. \u0130\u015fte Ermeniler toplu halde b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcld\u00fc, mallar\u0131na devlet ad\u0131na el kondu. Hukuksuzca el konan mallara dair esas i\u015flemler ise harpten sonra, 1920’lerde yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Bahsetmi\u015ftim, Tasfiye Kanunu’nda 1923’te bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131ld\u0131, o de\u011fi\u015fikli\u011fin ard\u0131ndan 1924’ten 1930’lu y\u0131llara kadar \u00e7e\u015fitli kanunlar \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Ermeni mallar\u0131 \u015fu \u015fekilde sat\u0131lacak, fiyat\u0131 da bu olacak diye. Mallar\u0131n 1915’teki kay\u0131tl\u0131 de\u011ferlerin sat\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc. Harp ve 1920’ler ya\u015fanm\u0131\u015f, ama 13 Mart 1926 tarih ve 781 no’lu kanunla emvali metrukenin sat\u0131\u015f fiyat\u0131n\u0131n 1915’deki kay\u0131tl\u0131 de\u011ferinden olmas\u0131 h\u00fckm\u00fc getirildi.<\/p>\n

Burada elinizi vicdan\u0131n\u0131za koyun, g\u00fcya s\u00fcr\u00fclen ki\u015finin ad\u0131na mallar sat\u0131lacak ve paras\u0131 verilecek ama sen onu bile on sene \u00f6nceki paraya g\u00f6re belirleyeceksin.<\/p>\n

El konan bu mallar 1920’lerde sat\u0131\u015fa sunuldu ama bu sat\u0131\u015flardan \u00f6nce yerelde e\u015fraf kesiminin el koymalar\u0131 var, baz\u0131s\u0131n\u0131 da devlet hibe etti. Buna a\u00e7\u0131ktan m\u00fclkiyetin T\u00fcrkle\u015ftirilmesinde 1915 ya\u011fmas\u0131 denebilir. \u00d6zellikle Cumhuriyetin ilan\u0131ndan sonraki s\u00fcre\u00e7 b\u00f6yledir.<\/p>\n

1920’lerin sonlar\u0131na gelindi\u011finde mallar ne de olsa da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131, hibe edildi ve art\u0131k tapusu laz\u0131m. Bunun i\u00e7in 24 May\u0131s 1928 tarih ve 1331 no’lu tapulama kanunu \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Ayr\u0131ca Medeni Kanun’la da m\u00fclk\u00fc 10-15 y\u0131l kullananlara tapulama imk\u00e2n\u0131 yarat\u0131ld\u0131.<\/p>\n

S\u00fcr\u00fclenlerin mallar\u0131, devletin s\u00fcrekli kanunlar \u00e7\u0131karmas\u0131yla talan edilmi\u015ftir, buna hukuk denemez. Biraz \u00f6nce ki\u015filer ad\u0131na para toplanmas\u0131ndan bahsetmi\u015ftim, Tasfiye Kanunu gere\u011fi o paralar Mal Sand\u0131klar\u0131nda toplat\u0131ld\u0131. Mal Sand\u0131klar\u0131ndaki bu paralar sahiplerine verilmedi\u011fi i\u00e7in 24 May\u0131s 1928 tarih ve 1349 no’lu kanunda, denildi ki s\u00fcr\u00fclen ki\u015filer ad\u0131na Mal Sand\u0131klar\u0131nda toplanan paralar b\u00fct\u00e7eye aktar\u0131lacak, tam da 1929 ekonomik krizi \u00f6ncesi. Benim buldu\u011fum bir evraka g\u00f6re, b\u00fct\u00e7eye aktarma i\u015flemi 1942’ye kadar devam etmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ermeniler s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, can g\u00fcvenli\u011fi yok edilmi\u015f, arkas\u0131ndan mal g\u00fcvenli\u011fi yok edilmi\u015f. 1910’larda mallar\u0131n sahipsiz b\u0131rak\u0131lmas\u0131, 1920’lerde ise bu mallar\u0131n talan edilmesi, tapuland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sistemin bunun \u00fcst\u00fcne oturtulmas\u0131 s\u00f6z konusu. \u0130nsanda biraz vicdan varsa, halen daha Ermeniler ihanet etti vs. diyemez.<\/p>\n

Ermeni mallar\u0131n\u0131n talan ve gasp\u0131yla T\u00fcrk burjuvazisinin sermaye birikimi s\u00fcreci nas\u0131l ya\u015fand\u0131?<\/i><\/b><\/p>\n

Osmanl\u0131 \u015f\u00f6yle bir sistem olu\u015fturmu\u015f, M\u00fcsl\u00fcmanlar asker olacak ve ekonomik aktiviteleri s\u0131n\u0131rl\u0131, H\u0131ristiyanlar ile Museviler askerlik yapmayacak ekonomik aktiviteyi devam ettirecek, para verecek. Sistemi b\u00f6yle kurdu\u011fun zaman Rum’u ve Ermeni’yi d\u00fc\u015fmanca g\u00f6remezsin. Rum cemaati, daha 1832’de Halki’de yani Heybeliada’da Elen Ticaret Akademisi’ni kurmu\u015ftur. Oysaki Osmanl\u0131’n\u0131n ticaretle ilgili kurdu\u011fu mekteplerin tarihi 1880’lerdir. Rum cemaati, devletin kendisinden 50-60 y\u0131l \u00f6nce bu i\u015fe giri\u015fmi\u015f. Cemaatlerin sermayedarlar\u0131n\u0131n bu anlamda ekonomik aktiviteleri g\u00fc\u00e7l\u00fc, yabanc\u0131 sermaye ile ili\u015fkisi var, M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk sermayedarlar ise geride kalm\u0131\u015flar. Osmanl\u0131’n\u0131n iktidar yap\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131 kimli\u011fi geriye d\u00fc\u015f\u00fcp M\u00fcsl\u00fcman ve T\u00fcrk kimli\u011fi \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a, \u00e7eli\u015fkiler de artmaya ba\u015flad\u0131. Devletin yap\u0131s\u0131na h\u00e2kim M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk unsuru, di\u011ferlerine tasfiye politikalar\u0131n\u0131 uygulad\u0131. Ama yabanc\u0131 sermayenin i\u015fbirlik\u00e7isi oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle de\u011fil, Rum oldu\u011fu i\u00e7in, Ermeni oldu\u011fu i\u00e7in tasfiye etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Nitekim Dersaadet Ticaret ve Sanayi Odas\u0131’n\u0131n ge\u00e7mi\u015fine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman do\u011fal olarak Rum ve Ermenilerin y\u00f6netimde daha fazla oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

1915’de harp \u00f6ncesinde Osmanl\u0131 sanayi sermayesinin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk\u00fcn y\u00fczde 15 olan pay\u0131, Rum, Ermeni, Yahudi ve yabanc\u0131lar\u0131n toplam\u0131ysa y\u00fczde 85’dir. 1915’den itibaren Ermeniler s\u00fcr\u00fcl\u00fcnce ve bir bi\u00e7imde s\u00fcrg\u00fcn ve m\u00fcbadeleyle Rumlar da gidince, bunlar\u0131n fabrikalar\u0131 ve b\u00fct\u00fcn \u00fcretim yap\u0131lar\u0131 fiilen M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk sermayedara transfer edilmi\u015f oldu.<\/p>\n

Bu, elbette o kadar d\u00fcz ifade edilemez; \u0130stanbul’da biraz Rumlar kal\u0131yor vs. fakat sonunda bu T\u00fcrk\u00e7\u00fc yap\u0131 o kadar egemen oluyor ki; mesela 1930’larda \u0130stanbul Ticaret ve Sanayi Odas\u0131 aza olmak i\u00e7in ko\u015ful sayarken “T\u00fcrk olmak” \u015fart\u0131n\u0131 getiriyor. Hatta fiilen y\u00f6netime girmenin ko\u015fulu M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk olarak netle\u015ftiriliyor ve di\u011ferleri tasfiye ediliyor.<\/p>\n

Tarihi materyalizm a\u00e7\u0131s\u0131ndan bildi\u011fimiz \u015fudur: Burjuvazinin ilk sermaye birikiminin kayna\u011f\u0131 bir \u00f6nceki birikim sistemi olan feodalizmin, feodal a\u011falar\u0131n, seny\u00f6rlerin kayna\u011f\u0131n\u0131n transferidir. Ama T\u00fcrk burjuvazisine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda birikiminin 1915’ten sonraki \u00f6zellikle 1930’lara kadar ge\u00e7en s\u00fcrede, \u00f6teki diye tan\u0131mlanan Rum ve Ermeni sermayesinin transferiyle sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu anlamda Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131 sadece bir milletin can g\u00fcvenli\u011finin yok edilmesi de\u011fildir, iktisadi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da yok edilmesi ve T\u00fcrk\u00e7\u00fc resmi ideolojinin bu yok edilmenin \u00fcst\u00fcne bina edilmesidir. Ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda anla\u015f\u0131lacakt\u0131r ki, sanayile\u015fmede ya\u015fan\u0131lan sorunlar\u0131n temelinde, 1915’lerde \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n temellendirdi\u011fi gasp anlay\u0131\u015f\u0131 yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

Peki, bug\u00fcn T\u00fcrk sanayisinin ne gibi sorunlar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektesiniz?<\/i><\/b><\/p>\n

Mukayese edildi\u011finde daha net g\u00f6r\u00fclmektedir ki, T\u00fcrk sermayesi \u00fcretim s\u00fcrecinde olmas\u0131 gereken yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve verimlili\u011fi sa\u011flayamad\u0131. Ekonomik yap\u0131 itibariyle 1960’lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda T\u00fcrkiye ile G\u00fcney Kore’yi mukayese etti\u011fimizde, T\u00fcrkiye, G\u00fcney Kore’nin \u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bug\u00fcn otomobil ve daha ba\u015fka sanayi \u00fcretimi markalar\u0131yla G\u00fcney Kore belli bir d\u00fczeyi yakalam\u0131\u015fken, T\u00fcrkiye yerinde say\u0131yor denebilir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’de d\u00f6nem d\u00f6nem hep belirli kesimler, belirli sermaye gruplar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ama bir d\u00f6nem me\u015fhur olan grup, ertesinde kaybolur. \u0130lk sermaye bir yerden al\u0131nm\u0131\u015f, \u00fcst\u00fcne bir \u015feyler konmu\u015f, parlat\u0131lm\u0131\u015f ama \u00fcretim s\u00fcrecinin devam\u0131 gelemiyor.<\/p>\n

Nitekim \u0130stanbul’un bug\u00fcnk\u00fc ranta dayal\u0131 talan sisteminde ve kimliksizle\u015ftirmede, o h\u00e2kim T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi zihniyetinin izi vard\u0131r.<\/p>\n

Tabii bu konularda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmak laz\u0131m. 1920’lerde M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk sermayedar olarak ne yap\u0131yorsun, sat\u0131lan fabrikalar var, koca fabrikay\u0131 al\u0131yorsun, o fabrika t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r \u00fcretim yaparken sen tuttun sadece bir k\u00f6\u015fesiyle u\u011fra\u015fmaya ba\u015flad\u0131n. Bilgiyi \u00fcretenler ve know-how olmay\u0131nca bu t\u00fcr s\u0131k\u0131nt\u0131lar \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu sadece T\u00fcrk sermayedar\u0131n te\u015fvikiyle kalmad\u0131 ayn\u0131 zamanda 1915’te temellendirilen \u00f6tekini tasfiye s\u00fcrecinde, H\u0131ristiyan n\u00fcfus yap\u0131sal olarak tasfiye edildi. Bug\u00fcnk\u00fc TC’nin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda 1914’teki Osmanl\u0131’n\u0131n n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re y\u00fczde 20’lerde olan H\u0131ristiyan-Musevi n\u00fcfus oran\u0131n\u0131n, bug\u00fcn binde 1’e d\u00fc\u015fmesi bile, tasfiyeyi esas alan T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin ekonomi politi\u011fini \u00e7ok iyi izah etmektedir.<\/p>\n

T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi, bug\u00fcn\u00fcn bilinen tan\u0131m\u0131yla T\u00fcrk-\u0130slam sentezinin bayra\u011f\u0131 olarak dalgaland\u0131r\u0131ld\u0131; burada \u0130slam, sadece S\u00fcnni M\u00fcsl\u00fcman’\u0131 ifade etmektedir.<\/p>\n

1964 Rum s\u00fcrg\u00fcn\u00fc gibi olaylar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde yak\u0131n d\u00f6neme kadar devam eden bir tasfiye s\u00fcrecinden bahsediyoruz. Kanunun da 1988’e kadar y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek…<\/i><\/b><\/p>\n

K\u0131br\u0131s gerek\u00e7esiyle, m\u00fcbadeleyle \u0130stanbul’da kalan Rumlar\u0131n son s\u00fcrg\u00fcn\u00fc de 1964’te ya\u015fand\u0131. B\u00f6ylece \u0130stanbul’un binlerce y\u0131ll\u0131k kimli\u011fine \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc darbe vuruldu.<\/p>\n

26 Eyl\u00fcl 1915 tarihli Tasfiye Kanunu, ancak 8 Kas\u0131m 1988’de kald\u0131r\u0131ld\u0131, ama bug\u00fcn zaman zaman gazetelere yans\u0131r, tapu ile ilgili konularda Milli G\u00fcvenlik Kurulu devreye girdi veya M\u0130T devreye girdi \u015feklinde. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n alt\u0131nda yatan, mevcut ekonomik sistem olu\u015fturulurken bir \u00f6nceki kay\u0131p d\u00fczeninin yaratt\u0131\u011f\u0131 tedirginliktir.<\/p>\n

Niye tedirgin oluyorsun?<\/p>\n

\u0130\u015fte bu tedirginli\u011fin temelinde ya\u011fma vard\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lan hem vicdani de\u011fildir, hem de ahlaki de\u011fildir.<\/p>\n

Bu b\u00fcy\u00fck bir su\u00e7, bunlarla ilgili evraka ula\u015fmak ve ara\u015ft\u0131rmak kolay m\u0131? Ar\u015fivlerde neler dikkatinizi \u00e7ekti?<\/i><\/b><\/p>\n

Bug\u00fcn ar\u015fivler bilgisayar sistemiyle nispeten rahat. Bu, \u015fu anlama geliyor; bilgisayara y\u00fcklenmi\u015f belgeleri g\u00f6rme imk\u00e2n\u0131 var. Y\u00fcklenmeyenler var m\u0131d\u0131r? Bir soru. Niye olmas\u0131n? Zaten gerek \u0130ttihat\u00e7\u0131lar d\u00f6neminde gerek 1920’lerde evrak imhas\u0131 T\u00fcrkiye’de ciddi bir devlet politikas\u0131d\u0131r. \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yarg\u0131lamalar\u0131nda da g\u00fcndeme gelir, evraklar\u0131 o ald\u0131 gitti bu ald\u0131 gitti diye kendileri s\u00f6ylemi\u015flerdir. Mesela Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa ile ilgili do\u011fru d\u00fczg\u00fcn tek bir belge yoktur. Ama bu imhalar yetmedi; 2 Haziran 1929 tarih ve 1515 no’lu kanunla, hukuki k\u0131ymetini kaybetmi\u015f tapu kay\u0131tlar\u0131n imhas\u0131 ama\u00e7land\u0131.<\/p>\n

Bu yetmedi, 1930’larda Osmanl\u0131ca olan evraklar\u0131 tasnif etmek i\u00e7in bizzat komisyonlar kuruldu ve bunlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re baz\u0131 evraklar yak\u0131ld\u0131 veya imha edildi. Hatta bir k\u0131sm\u0131 Bulgaristan’a sat\u0131ld\u0131, Halil \u0130nalc\u0131k’\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re \u015fuan Bulgaristan’da Osmanl\u0131’yla ilgili 1 milyon evrak vard\u0131r. B\u00f6yle bir talan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz?<\/p>\n

Bulgaristan’a evrak sat\u0131lmas\u0131yla ilgili \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum, zaman zaman baz\u0131lar\u0131 “Mustafa Kemal’e yaranmak i\u00e7in bir tak\u0131m memurlar\u0131n kendi ba\u015flar\u0131na buyruk yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015ftir” der, oysa bu bir yalan. Bizzat kanunlar \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, komisyonlar kurulmu\u015ftur, evraklar\u0131n imhas\u0131 devlet faaliyetidir.<\/p>\n

Hatta 1933’te \u0130stanbul Adliyesi’nde b\u00fcy\u00fck bir yang\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131 ve resmi yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re 4 milyon evrak yand\u0131. 1960-70’lerde Amerikan Ye\u015fil Ku\u015fak teorisi gere\u011fi fa\u015fistlerin soka\u011fa sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, pek \u00e7ok il\u00e7elerde n\u00fcfus ve tapu dairelerinde yang\u0131n \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6y\u00fcm\u00fcn ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu Hekimhan’\u0131n n\u00fcfus ve tapu dairesindeki yang\u0131n sonucunda, bug\u00fcn ailemden baz\u0131lar\u0131n\u0131n resmi olarak iki tane do\u011fum tarihi vard\u0131r.<\/p>\n

Temel tez \u015fudur: T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin ekonomi politi\u011fi, 1910’lardan 1920’lere ve bug\u00fcne ‘\u00f6teki’ diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman olmayan kesimin hem n\u00fcfus olarak hem de ekonomik olarak tasfiyesidir.<\/p>\n

Yerelde bar\u0131\u015fmak<\/b><\/p>\n

Ermenilerin s\u00fcr\u00fclmesinin ve m\u00fclklerinin sahiplenilmesinin nas\u0131l oldu\u011funa dair bir haf\u0131za yitimi var. Bu sistemle nas\u0131l y\u00fczle\u015fmeliyiz?<\/i><\/b><\/p>\n

Nevzat Onaran: Bu ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7 \u2013milli tasfiye s\u00fcreci diyelim- \u015fuanda da bitmi\u015f de\u011fil, halen devam ediyor, bu konuyla ilgili ciddi bir y\u00fczle\u015fme ve tart\u0131\u015fma gerekiyor. Ama makro d\u00fczeyde, Ankara-Yerivan ya da ba\u015fka yerler aras\u0131nda yap\u0131lacak merkezi anla\u015fmalarla sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Ermeni s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, aradan 100 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f, art\u0131k neyi konu\u015faca\u011f\u0131z denebilir. Giden gitmi\u015f kalan kalm\u0131\u015f \u015feklindeki bir d\u00fcz mant\u0131k. Ama bu \u00f6yle kolay kabul edilecek bir konu de\u011fildir. Biraz \u00fcst\u00fcndeki kabu\u011fu kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman vicdani ve tarihi ger\u00e7ek ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00dcst\u00fcnden \u00e7ok da zaman ge\u00e7ti\u011fi ve uzad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ac\u0131 ve sanc\u0131l\u0131 bir s\u00fcre\u00e7, ya\u015fan\u0131lanlar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 da zorla\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Makro d\u00fczeyde, merkezi olarak anla\u015fmakla \u00e7\u00f6z\u00fclemez derken \u015funu kastediyorum: Yerelde bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayacak, tart\u0131\u015fmay\u0131 oturtacak bir sistem gerekli. Tabii bu s\u00fcre\u00e7 hukuki g\u00fcvence alt\u0131nda olmal\u0131. \u00d6rne\u011fin yak\u0131n d\u00f6nemde hakk\u0131nda konferans da d\u00fczenlenen M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermeniler konusu. Yerelde bu sorunla ilgili bar\u0131\u015fma s\u00fcreci y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrken ayn\u0131 zamanda M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f Ermenilerin de kendi kimlerini rahatl\u0131kla ortaya koyabilecekleri ve kendilerini ifade edebilecekleri bir ortam\u0131n sa\u011flanmas\u0131 gerekiyor. Bu anlamda hacimli bir i\u00e7 sorundur.<\/p>\n

Tabii ki Karadeniz’de Samsun’dan Hopa’ya kadar M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Pontuslular konusu da vard\u0131r! Ermeni soyk\u0131r\u0131m\u0131yla ilgili y\u00fczle\u015fme, bir y\u00f6n\u00fcyle de Pontuslularla ilgili konuyu \u00e7\u00f6z\u00fcmleme ortam\u0131 yaratm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Ermenilere kendilerini ifade imk\u00e2n\u0131 verildi\u011finde c\u00fcz\u00ee de olsa, o anlamda “Ermeniler, halen daha kendi topraklar\u0131nda ya\u015fayabiliyor” durumu ortaya \u00e7\u0131kacak, bu \u00e7ok \u00f6nemli. \u0130kincisi, bizim k\u00f6y\u00fc \u00f6rnek alal\u0131m, Ohanneslerin mal\u0131 m\u00fclk\u00fc varm\u0131\u015f, tamam. Ohannesler k\u00f6ye geri gelecek, oturulup konu\u015fulacak. Mal\u0131m\u0131 m\u00fclk\u00fcm\u00fc istiyorum dedi\u011finde ise ona al paran\u0131 git denemez. Orada, topra\u011f\u0131nda ya\u015famak istiyorsa, burada benim atam\u0131n topra\u011f\u0131 vard\u0131 diyorsa, topra\u011f\u0131n\u0131 iade edecek bir sistem de kurulmal\u0131.<\/p>\n

Bunun ekonomik boyutu var, milyar dolarlar gibi rakamlar insan\u0131n akl\u0131na rahatl\u0131kla gelebilir. Ama bu devlet, Uzanlar’la 100 milyar dolar i\u00e7in Paris’te oturup g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. 2001 bankac\u0131l\u0131k krizinde, 18 tane hortumcu bankac\u0131n\u0131n 60 milyar dolarl\u0131k vurgun borcunu halka fatura ettiler. Olay\u0131 rakamlara \u00e7ekip tart\u0131\u015f\u0131lamaz bir boyuta getirmemek gerekiyor.<\/p>\n

Her \u015feyden \u00f6nce, kendisini Malatyal\u0131, Mara\u015fl\u0131, Erzurumlu hisseden insanlara vatanda\u015fl\u0131k da verilmelidir.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, makro bar\u0131\u015f yetmez, yerelde de bar\u0131\u015f ortam\u0131 olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bunun da hukuki ve siyasi g\u00fcvencesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Zaten bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcrt sorunuyla da ilgili ayn\u0131 durum s\u00f6z konusu, yerelde bar\u0131\u015fmaktan, ge\u00e7mi\u015fle hesapla\u015fmaya, faili me\u00e7hullerin ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131na kadar yap\u0131lmas\u0131 gerekenlerle ayn\u0131. Kimli\u011fini gizleyen M\u00fcsl\u00fcman Ermeni ve Rumlar\u0131n kendilerini ifade etme olana\u011f\u0131 sa\u011flanmal\u0131. Onlar, o b\u00f6lgelerde mal almak istiyorlarsa tart\u0131\u015fma ve kabullenme ortam\u0131n\u0131 sa\u011flamak gerekir.<\/p>\n

Bu mallara gasp yoluyla ilk el koyan hazinedir, yani devlettir. Devletin el koydu\u011fu mal\u0131, diyelim yerelden e\u015fraf gasbetmi\u015f ya da devlet birisine satm\u0131\u015f veyahut hibe etmi\u015f. \u0130kinci elden bu gasbedenlerle konu\u015fuldu\u011funda, kimin mal\u0131n\u0131 kime veriyorsun diye itirazlar ortaya \u00e7\u0131kabilir. Ama hukuki s\u00fcre\u00e7 iyi olu\u015fturulursa, bu t\u00fcrden itirazlar asgariye indirilebilir. Burada Ermeniler b\u00fct\u00fcn mallar\u0131 al\u0131r gibi bir \u015fey s\u00f6ylemek istemiyorum. Pratik olarak pek m\u00fcmk\u00fcn ve anlaml\u0131 bir \u015fey de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc. Ama yerelde bu s\u00fcre\u00e7leri g\u00fc\u00e7lendirecek bir sistem olu\u015fturmak gerekiyor.<\/p>\n

E\u011fer yerelde ger\u00e7ekle\u015fecek bir y\u00fczle\u015fme sa\u011flanmazsa sorun yine \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f olarak kalacakt\u0131r. Buradan gitmi\u015f, Urugay’da ya\u015fayan Malatyal\u0131 bir Ermeni \u00f6rne\u011fin, atas\u0131n\u0131n topra\u011f\u0131ndan ayr\u0131lmak zorunda kalm\u0131\u015f, oysa buras\u0131 binlerce y\u0131ld\u0131r Ermenilerin topra\u011f\u0131yd\u0131. Olaya insani ve tarihi a\u00e7\u0131dan bakmak gerekiyor, sadece soyk\u0131r\u0131m\u0131 kabul etmeyle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir mesele de\u011fil.<\/p>\n

Devrimci arkada\u015flar\u0131mla konu\u015ftu\u011fumda hep “\u0130ktidar olsan\u0131z bu sorunu nas\u0131l \u00e7\u00f6zeceksiniz?” diye soruyorum. Ben de b\u00f6yle bir \u00e7al\u0131\u015fma yapana kadar durumun fark\u0131nda de\u011fildim. Devrimciler olarak yak\u0131n d\u00f6nem tarihini yeterince \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131k, sosyoekonomik analizini yapmad\u0131k.<\/p>\n

El konulan m\u00fclklerin bilinen \u00f6rnekleri var m\u0131?<\/i><\/b><\/p>\n

Kitapta baz\u0131 m\u00fclklerin transfer hik\u00e2yelerini yazmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bunlar \u015funlard\u0131r: Kasapyanlar\u0131n \u00e7iftli\u011finin \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc olmas\u0131, Elen Ticaret Akademisi binas\u0131n\u0131 Deniz Kuvvetlerinin almas\u0131, Sanasaryan Han\u0131’n\u0131n \u0130stanbul Emniyet M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olarak kullan\u0131lmas\u0131, Kasapyanlar\u0131n \u015ei\u015fli’deki binas\u0131n\u0131n Atat\u00fcrk M\u00fczesi olmas\u0131, Taksim’de Surp Agop Ermeni Mezarl\u0131\u011f\u0131’na \u0130stanbul Belediyesi el koyup Divan Oteli ve oradaki di\u011fer binalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131.<\/p>\n

1940’larda Ahtamar’\u0131n tapusunu Vanl\u0131 A\u011fit A\u011fa almak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa da ba\u015faramaz, Hazine’de kal\u0131r.<\/p>\n

Kitapta, Mustafa Kemal’in Hazineye devretti\u011fi m\u00fclklerinin hik\u00e2yesini de yazd\u0131m.<\/p>\n

Mustafa Kemal’in \u0130\u015f Bankas\u0131 kurulu\u015funda kulland\u0131\u011f\u0131 sermaye, Hint M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131ndan Anadolu’ya g\u00f6nderilen para olup, bu para 26 A\u011fustos 1922’deki B\u00fcy\u00fck Taarruz s\u0131ras\u0131nda devlete bor\u00e7 olarak da verilecek ve bir y\u0131l sonra da bu bor\u00e7, aynen Mustafa Kemal’e \u00f6denecektir.<\/p>\n

Mustafa Kemal’in mallar\u0131na bak\u0131yoruz, D\u00f6rtyol’da Portakal Bah\u00e7esi, binlerce hayvan\u0131n oldu\u011fu \u00e7iftlikler ve fabrikalar. Bu kadar m\u00fclk\u00fc Mustafa Kemal’in paras\u0131yla almas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Mustafa Kemal’e kendi atas\u0131ndan D\u00f6rtyol’da portakal bah\u00e7esi kalmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Yereldeki e\u015fraf, biz bu mallar\u0131 ald\u0131k, Ankara’da Mustafa Kemal’e de bunu verelim diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f olmal\u0131lar.\u00a0<\/p>\n

Yunan i\u015fgalinden kurtar\u0131ld\u0131ktan sonra, \u0130zmir yang\u0131n\u0131 ve vurgununda da \u00e7ok ciddi tart\u0131\u015fmalar olmu\u015ftur. Bu konu Meclis’te tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131 ve Ankara’dan pek \u00e7ok insan\u0131n \u00e7e\u015fitli mallar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 ifade edildi, herkesin birbirini bildi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Mustafa Kemal’in tek fark\u0131, mallar\u0131n\u0131 1937’de Hazineye ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131d\u0131r. Mustafa Kemal 1938’te \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde nakit toplam\u0131 yakla\u015f\u0131k 3 milyon lirad\u0131r, o d\u00f6nem i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck para. Kitapta bunlar\u0131 belgeleriyle inceledim.<\/p>\n

(R\u00f6portaj: El\u00e7in Poyraz)<\/i><\/b><\/p>\n

http:\/\/marksist.org\/roportajlar\/13793-nevzat-onaran-ile-emval-i-metruke-uzerine-soylesi<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gazeteci ve yazar Nevzat Onaran, iki ciltlik Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet D\u00f6neminde Ermeni ve Rum Mallar\u0131n\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi isimli son kitab\u0131nda, 1915 ve sonras\u0131ndan itibaren, Ermeni ve Rumlara ait mallar\u0131n ya\u011fma s\u00fcrecini, \u00e7\u0131kart\u0131lan el koyma kanunlar\u0131yla T\u00fcrk burjuvazisinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 belgelerle birlikte ortaya koydu. Nevzat Onaran ile ‘Emvali Metruke’ denilen bu mallar\u0131n ya\u011fma s\u00fcre\u00e7lerini, el koyma ve ya\u011fman\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,15,29],"tags":[],"class_list":["post-28161","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler","category-haklarimiz","category-mulakatlar"],"yoast_head":"\nNevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Nevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Gazeteci ve yazar Nevzat Onaran, iki ciltlik Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet D\u00f6neminde Ermeni ve Rum Mallar\u0131n\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi isimli son kitab\u0131nda, 1915 ve sonras\u0131ndan itibaren, Ermeni ve Rumlara ait mallar\u0131n ya\u011fma s\u00fcrecini, \u00e7\u0131kart\u0131lan el koyma kanunlar\u0131yla T\u00fcrk burjuvazisinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 belgelerle birlikte ortaya koydu. Nevzat Onaran ile ‘Emvali Metruke’ denilen bu mallar\u0131n ya\u011fma s\u00fcre\u00e7lerini, el koyma ve ya\u011fman\u0131n […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-01-30T07:39:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2014\/01\/Nevzat-Onaran.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/\",\"name\":\"Nevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Nevzat-Onaran.jpg\",\"datePublished\":\"2014-01-30T07:39:42+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Nevzat-Onaran.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Nevzat-Onaran.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Nevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Nevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Gazeteci ve yazar Nevzat Onaran, iki ciltlik Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet D\u00f6neminde Ermeni ve Rum Mallar\u0131n\u0131n T\u00fcrkle\u015ftirilmesi isimli son kitab\u0131nda, 1915 ve sonras\u0131ndan itibaren, Ermeni ve Rumlara ait mallar\u0131n ya\u011fma s\u00fcrecini, \u00e7\u0131kart\u0131lan el koyma kanunlar\u0131yla T\u00fcrk burjuvazisinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 belgelerle birlikte ortaya koydu. Nevzat Onaran ile ‘Emvali Metruke’ denilen bu mallar\u0131n ya\u011fma s\u00fcre\u00e7lerini, el koyma ve ya\u011fman\u0131n […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2014-01-30T07:39:42+00:00","og_image":[{"width":200,"height":200,"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2014\/01\/Nevzat-Onaran.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/","name":"Nevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Nevzat-Onaran.jpg","datePublished":"2014-01-30T07:39:42+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#primaryimage","url":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Nevzat-Onaran.jpg","contentUrl":"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2014\/01\/Nevzat-Onaran.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2014\/01\/30\/nevzat-onaran-ile-roportaj-ermeni-ve-rum-mallari-nasil-turklestirildi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nevzat Onaran ile r\u00f6portaj: Ermeni ve Rum mallar\u0131 nas\u0131l T\u00fcrkle\u015ftirildi?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28161"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28161\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}