D\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 \u00fclkelerinde olu\u015fmu\u015f olan Ermeni kolonilerinin tarihi, Ermeni halk\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnc\u00fcl tarihinin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Ermeni kolonileri, yabanc\u0131 ortamda milli gelenek ve g\u00f6renekler ile Ermeni k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc korumu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Ermeni halk\u0131 daha eski\u00e7a\u011flardan itibaren g\u00f6\u00e7 bask\u0131s\u0131n\u0131 \u00fczerinde hissetmi\u015ftir. Ermenistan bilindi\u011fi gibi, \u00a0\u00f6zellikle Orta\u00e7a\u011f\u2019da y\u0131k\u0131c\u0131 sald\u0131r\u0131lara maruz kalm\u0131\u015f ve s\u0131kl\u0131kla a\u011f\u0131r, yabanc\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131nda kalm\u0131\u015f oldu\u011fundan dolay\u0131, \u00fclke halk\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ac\u0131mas\u0131z bask\u0131lara dayanamayarak g\u00f6\u00e7 etmeye mecbur olmu\u015ftur. Sel\u00e7uk ile Mo\u011fol-Tatar egemenli\u011fi d\u00f6neminde ve \u00f6zellikle ge\u00e7 Orta\u00e7a\u011f\u2019da, insanlar\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00e7aplara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun sonucunda yak\u0131n ve uzaktaki farkl\u0131 \u00fclkelerde Ermeni kolonileri olu\u015fur.<\/p>\n
Koloniler, g\u00f6\u00e7menlerin yabanc\u0131 \u00fclkede toplu olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve kendi cemaatlerini olu\u015fturduklar\u0131 durumda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu cemaatler genellikle anadillerini, inan\u00e7lar\u0131n\u0131, gelenek ve g\u00f6renekleri ile milli benliklerini korumaktad\u0131r. Koloninin olu\u015fmas\u0131ndaki ba\u015fl\u0131ca \u00f6zellik, s\u00f6z konusu cemaat d\u00e2hilinde \u015fahsi okul ve kilisenin kurulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
http:\/\/www.findarmenia.com\/arm\/history\/21\/354\/355<\/a><\/p>\n Avrupa\u2019daki Ermeni kolonileri<\/b><\/p>\n K\u0131r\u0131m<\/b><\/em><\/p>\n K\u0131r\u0131m, eski d\u00f6nemlerden beri Ermeniler taraf\u0131ndan bilinmekle birlikte Ermeniler, ancak IX. y\u00fczy\u0131ldan itibaren buraya s\u00fcrekli olarak yerle\u015fmi\u015flerdir. Daha sonra, \u00f6zellikle XIV. y\u00fczy\u0131lda Mo\u011follardan ka\u00e7an Ermeni halk\u0131 K\u0131r\u0131m\u2019a yerle\u015fir. Ermenilerin say\u0131s\u0131, Tatarlardan sonra ikinci halk grubunu olu\u015fturacak kadar artar. K\u0131r\u0131m yar\u0131madas\u0131n\u0131n g\u00fcneydo\u011fu b\u00f6lgesinin s\u0131kl\u0131kla deniz Ermenistan\u2019\u0131 olarak an\u0131lmas\u0131 bo\u015funa de\u011fildir. Ermeniler, yar\u0131madan\u0131n farkl\u0131 \u015fehirlerinde ve baz\u0131 s\u0131rf Ermenilerle mesk\u00fbn olan k\u00f6ylerde ya\u015famaktayd\u0131.<\/p>\n K\u0131r\u0131m Ermenileri, Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki b\u00f6lgeler, Kafkasya, Ermenistan ve Moskova ile yap\u0131lan ticarete kat\u0131lmaktayd\u0131. Ermeni ve yabanc\u0131 t\u00fcccarlar K\u0131r\u0131m\u2019a dokuma, k\u00fcrk, s\u00fcs e\u015fyalar\u0131, baharat vs. ithal edip, ekmek, bal\u0131k, deri, mum, tuz vs. ihra\u00e7 etmekteydi. K\u0131r\u0131m Ermenileri, \u00f6zellikle Lvov \u015fehriyle yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7indeydi. Tatar b\u00f6lgelerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen ticaretin monopol\u00fc Ermenilerin elindeydi. K\u0131r\u0131m Ermenileri, daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apta olmakla birlikte, zanaatlar ve tar\u0131mla da ilgilenmekteydi.<\/p>\n K\u0131r\u0131m Ermenileri, kendi kiliseleri ve okullar\u0131na sahipti. Anavatan ve Kilikya, ayr\u0131ca Konstantinopel (\u0130stanbul-\u00e7ev. notu), Moldova ve Ermenilerin \u00e7ok bulundu\u011fu daha ba\u015fka yerlerle ili\u015fki i\u00e7indeydiler. Bu ba\u011flant\u0131lar, milli geleneklerin korunmas\u0131 ve geli\u015fmesine katk\u0131 sa\u011flamaktayd\u0131.<\/p>\n Polonya kolonileri<\/b><\/em><\/p>\n Ermeniler, Polonya\u2019ya ait olan Ukrayna b\u00f6lgelerine daha XI.-XII. y\u00fczy\u0131llardan itibaren yerle\u015fmi\u015f olmakla birlikte, ancak XIII.-XIV. y\u00fczy\u0131lda Ermeni cemaatleri \u015fekillenmi\u015ftir. Ermeniler, Mo\u011follar\u2019\u0131n bask\u0131s\u0131ndan bunal\u0131p, Kiev ve Do\u011fu Ukrayna\u2019dan, bat\u0131ya do\u011fru g\u00f6\u00e7 edip, Bat\u0131 Ukrayna ve Polonya\u2019daki Ermeni cemaatlerine hareketlilik getirirler. Kilikya Ermeni devletinin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden sonra, yeni bir g\u00f6\u00e7men dalgas\u0131 daha bu \u00fclkelere y\u00f6nelir. Lvov, Kamenets-Podolsk ile daha ba\u015fka yerlerde Ermeni kolonileri olu\u015fur. Ermeni cemaatleri inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve serbest ekonomik faaliyet haklar\u0131 elde eder. Yarg\u0131, Ermenistan kanunlar\u0131 \u00fczerinden haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan Polonya Ermenilerinin kendi kanun kitab\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilir.<\/p>\n Bu \u00fclkelerdeki Ermeniler zanaat ve tar\u0131mla da u\u011fra\u015fmakla birlikte, esas i\u015ftigal konular\u0131 ticaret olmu\u015ftur.<\/p>\n Ermeni cemaatlerin i\u00e7inde \u00f6zellikle Lvov b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahipti. XIV.-XVII. y\u00fczy\u0131lda Lvov, Polonya Ermenilerinin ruhani ve idari merkeziydi. Di\u011fer Ermeni kolonileri, s\u0131kl\u0131kla Lvov\u2019un Ermeni mahkemelerine ba\u015fvurmaktayd\u0131. Ermeniler, \u00fclkenin i\u00e7 ve uluslar aras\u0131 ticaretine aktif bir \u015fekilde kat\u0131lmaktayd\u0131. Do\u011fu \u00fclkelerinden hal\u0131, kuma\u015f, kuruyemi\u015f, baharat ve daha ba\u015fka mallar ithal etmekte, Macaristan ve Moldova\u2019dan b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan ve at getirmekteydiler.<\/p>\n Ermeniler, \u00fclkenin siyasi ya\u015fam\u0131na da aktif bir \u015fekilde kat\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6nemli diplomatik hizmetlerde bulunmu\u015f, T\u00fcrk i\u015fgalcilerine kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleye kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131 ordusunun hezimete u\u011frad\u0131\u011f\u0131 Viyana Meydan Sava\u015f\u0131\u2019nda (1683), Polonya ordusu b\u00fcnyesinde be\u015f bin Ermeni m\u00fccadele etmekteydi.<\/p>\n Polonya\u2019daki Ermeni kolonileri verimli bir hayat s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. T\u00fcm Ermeni cemaatlerinde okul bulunmaktayd\u0131. XVII. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda Lvov\u2019da, Ermenice matbaa kurulur. Di\u011fer k\u00fclt\u00fcr dallar\u0131 ve \u00f6zellikle mimarl\u0131k geli\u015fir. Lvov\u2019da in\u015fa edilmi\u015f olan Ermeni kilisesi (1363) g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ayaktad\u0131r. Yerel Ermenileri zorla Katolikli\u011fe d\u00f6nd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve verilmi\u015f olan ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sebebiyle Ermeni kolonileri d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015far.<\/p>\n Bulgaristan<\/b><\/em><\/p>\n Bulgaristan ve Balkanlarda \u00e7ok eski zamanlardan beri Ermeni kolonileri olu\u015fmu\u015ftu. A\u011f\u0131r Arap egemenli\u011fi s\u00fcresinde Ermeniler kitleler halinde g\u00f6\u00e7 etmekteydi. Bizans imparatorlar\u0131 da belli s\u00fcrelerle Ermenileri g\u00f6\u00e7e zorlamaktayd\u0131. Bu \u015fekilde, Balkanlarda b\u00fcy\u00fck Ermeni topluluklar\u0131 olu\u015fur. Daha XI. y\u00fczy\u0131lda, Plovdiv \u015fehri yak\u0131nlar\u0131nda, Surb (Aziz-\u00e7ev. notu) Astvadsadsin manast\u0131r\u0131 kurulur. Bu manast\u0131r, Ermenilerin, \u015fehir yak\u0131nlar\u0131nda kurulan dini merkezi olmu\u015ftur. Daha sonra, \u00f6zellikle XIV.-XV. y\u00fczy\u0131llarda Plovdiv, Sofya ve daha ba\u015fka \u015fehirlerde Ermeni cemaatleri olu\u015fur.<\/p>\n Bulgaristan Ermenilerinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011fu zanaatk\u00e2rlardan olu\u015fmakta olup kuyumculuk, bak\u0131rc\u0131l\u0131k, demircilik, dokumac\u0131l\u0131k, dericilik ve di\u011fer zanaatlarla u\u011fra\u015fmaktayd\u0131. \u00d6rne\u011fin Sofya\u2019n\u0131n Ermeni demircileri son derece \u00fcnl\u00fcyd\u00fc. Ermeniler, ayn\u0131 zamanda sat\u0131\u015f ma\u011fazas\u0131 olan kendi at\u00f6lyelerine sahipti. Bunun haricinde, Bulgaristan Ermeni\u2019si zanaatk\u00e2r ve t\u00fcccarlar Balkanlar\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f ticaretinde aktif bir rol oynamaktayd\u0131. Ermenilerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc k\u00f6ylere yerle\u015fmi\u015f, tar\u0131m, \u00f6zellikle de ba\u011fc\u0131l\u0131k ve bostanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fmaktayd\u0131.<\/p>\n Romanya Ermeni kolonileri<\/b><\/em><\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Romanya\u2019ya d\u00e2hil olan Moldavya, Valakhia ve di\u011fer b\u00f6lgelerde, XIV. y\u00fczy\u0131lda Ermeni kolonileri olu\u015fur. Ermenilerin Moldavya\u2019ya g\u00f6\u00e7\u00fc, XV. ve daha sonraki y\u00fczy\u0131llarda devam eder. Ermeniler Su\u00e7ava, Ya\u015fa, Fok\u015fan ve di\u011fer \u015fehirlere yerle\u015fir. \u00d6nemli Ermeni merkezleri \u00f6zerk olup, kendi \u015fehir konseylerine sahipti. Yarg\u0131, milli geleneklere g\u00f6re yap\u0131lmaktayd\u0131. Ermeni mahkemelerinin ba\u015f\u0131nda \u015fehrin y\u00f6neticisi bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n \u00dclkenin hem i\u00e7, hem de d\u0131\u015f ticaretinde Ermenilerin rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Polonya ve Rusya\u2019ya giden kara ve deniz yollar\u0131n\u0131 ustaca kullanmaktayd\u0131lar. Karadeniz\u2019de gemileri vard\u0131. Ermeni tacirlerin karayollar\u0131ndaki kervanlar\u0131, Ermeni arabalar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lmaktayd\u0131. Romanya\u2019daki Ermenilerin yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lgeler, \u00fcnl\u00fc zanaat ocaklar\u0131yd\u0131. Romanya Ermenileri K\u0131r\u0131m, Konstantinopel ve Polonya Ermenileriyle s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7indeydi. Ermeniler geni\u015f \u00e7apta in\u015faat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirip, kiliseler ve mabetler in\u015fa etmi\u015f, milli okullara sahip olmu\u015flard\u0131r. Ermeniler, burada da dini \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere sahip olmu\u015ftur.<\/p>\n XVII. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131nda Moldova Ermenileri, daha XIV.-XV. y\u00fczy\u0131llardan itibaren Ermeni cemaatlerinin olu\u015fmu\u015f oldu\u011fu Transsilvanya\u2019ya yerle\u015fmeye ba\u015flarlar.<\/p>\n \u0130talya<\/b><\/em><\/p>\n XIII.-XV. y\u00fczy\u0131llarda \u0130talya\u2019da Ermeni cemaatleri olu\u015fmaya ba\u015flan\u0131r. Ermeniler, \u00f6zellikle Kilikya ve K\u0131r\u0131m\u2019dan \u0130talya\u2019ya gelir.<\/p>\n Daha ha\u00e7l\u0131 ak\u0131nlar\u0131 d\u00f6neminde Kilikya Ermeni krall\u0131\u011f\u0131, \u0130talya \u015fehirleriyle s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler kurar. Ermeniler, i\u00e7lerinde Roma, Cenova, Livorno\u2019nun da bulundu\u011fu bir dizi \u0130talyan \u015fehirlerinde, XIII.-XIV. y\u00fczy\u0131llarda kendi cemaatlerini olu\u015fturur. En b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli koloni, gelen Ermeni tacirlerin, \u201cErmeni evi\u201d olarak an\u0131lan kendi merkezlerinin bulundu\u011fu Venedik\u2019te bulunmaktayd\u0131. \u201cErmeni evinin\u201d bulundu\u011fu sokak, Ermeni soka\u011f\u0131 olarak an\u0131lmaktayd\u0131. \u201cErmeni evi\u201d daha sonralar\u0131 geni\u015fler, \u00e7evresinde kiliseler in\u015fa edilir.<\/p>\n Venedik kolonisi XV.-XVI. y\u00fczy\u0131llarda iyi te\u015fkilatlanm\u0131\u015f bir Ermeni merkezi durumundayd\u0131. Ermeniler Venedik\u2019e pamuk, ipek, tuz, kuru \u00fcz\u00fcm, bu\u011fday, bak\u0131r vs. ithal etmekteydi. Venedik\u2019e ve di\u011fer \u015fehirlere \u0130ran ipe\u011fi ithal edenler genelde Ermenilerdi. \u00c7ok say\u0131da ticaret kurulu\u015fu Venedik\u2019e yerle\u015fmi\u015fti. Bu zengin t\u00fcccarlar\u0131n haricinde, San Marco meydan\u0131nda d\u00fckk\u00e2na sahip olan k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00e7apta t\u00fcccarlar da vard\u0131.<\/p>\n B\u00fcy\u00fck oranda gemi yap\u0131m\u0131 at\u00f6lyelerinde \u00e7al\u0131\u015fmakta olan zanaatk\u00e2rlar, Ermeni cemaati i\u00e7inde \u00f6nemli bir say\u0131 olu\u015fturmaktayd\u0131. Lakin Venedik, Ermeniler i\u00e7in \u00f6zellikle sanat a\u00e7\u0131s\u0131ndan tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Ermeni k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli edinimlerinden biri olan Ermeni matbaas\u0131n\u0131n do\u011fu\u015fu Venedik\u2019te olmu\u015ftur.<\/p>\n Hollanda<\/b><\/em><\/p>\n Ermeniler XIV.-XV. y\u00fczy\u0131llarda Hollanda veya Niederland\u2019a yerle\u015fmi\u015flerdir. Ermeni t\u00fcccarlar, \u00f6zellikle uluslar aras\u0131 ticaret ve k\u00fclt\u00fcr merkezi olan Amsterdam\u2019a yerle\u015fmekteydi. \u015eehir, Avrupa\u2019n\u0131n imparatori\u00e7esi olarak \u00fcn kazanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Amsterdam\u2019da, XVII. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndan itibaren ticari kurulu\u015flar tesis edilip, Ermeni cemaati olu\u015fur. Baz\u0131 Ermeni t\u00fcccarlar, \u015fahsi gemilere sahipti. 1653 y\u0131l\u0131nda Amsterdam\u2019dan Z\u0131m\u00fcrniya\u2019ya (\u0130zmir-\u00e7ev. notu) y\u00f6nelen be\u015f gemiden ikisi Ermenilere aitti. Buradaki Ermeni kolonisi de Ermeni matbaac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6ze \u00e7arpmaktayd\u0131. Amsterdam\u2019daki ilk Ermeni matbaas\u0131 1660 y\u0131l\u0131nda kurulur. Burada, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde \u00e7ok say\u0131da kitap bas\u0131l\u0131r.<\/p>\n Amsterdam\u2019daki Ermeni kolonisi zay\u0131flar ve XVIII. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131nda s\u00f6ner.<\/p>\n