{"id":26799,"date":"2013-11-13T02:05:58","date_gmt":"2013-11-13T07:05:58","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=26799"},"modified":"2013-11-13T02:05:58","modified_gmt":"2013-11-13T07:05:58","slug":"ulus-devlete-goc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/","title":{"rendered":"Ulus devlete g\u00f6\u00e7"},"content":{"rendered":"

\"Ulus<\/a>AY\u015eE ADLI <\/b><\/p>\n

\u00d6yle isimlendirilmese de bir as\u0131r \u00f6nce Anadolu\u2019da yeni bir kavimler g\u00f6\u00e7\u00fc ya\u015fan\u0131yor. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin \u2018ulus devlet\u2019 olarak kurulmas\u0131; T\u00fcrk, K\u00fcrt, Arap, Bo\u015fnak, G\u00fcrc\u00fc, Arnavut, \u00c7erkez, \u00c7ingene, Laz, Ermeni, Rum, S\u00fcryani, Bulgar, Nasturi… milyonlarca insan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oluyor.<\/i><\/b><\/p>\n

Bug\u00fcnden ibaret olsa hayat; ya\u015fananlar\u0131 anlamak, yorumlamak, kabul yahut reddetmek ne kadar da kolay olurdu. Oysa bu topraklarda, en basit toplumsal hadiseler bile devasa bagajlar ta\u015f\u0131yor beraberinde. S\u0131radan say\u0131labilecek meseleler, ayn\u0131 sebeple sert kavgalar do\u011furuyor. Tunceli\u2019nin yeniden \u2018Dersim\u2019 ismini almas\u0131, ana dilinde e\u011fitim hakk\u0131 sayesinde G\u00f6k\u00e7eada\u2019da sadece 4 \u00f6\u011frencisi olan bir okulun e\u011fitime ba\u015flamas\u0131 veya ilkokul talebelerinin her sabah tekrarlad\u0131klar\u0131 \u2018And\u0131m\u0131z\u2019\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 mill\u00ee meseleler olarak \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za. Tarih, bug\u00fcn\u00fcn \u00fczerindeki ipote\u011fini kald\u0131rm\u0131yor bir t\u00fcrl\u00fc\u2026<\/p>\n

Siyasi bilincimizi olu\u015fturan \u2018d\u00f6rt taraf\u0131m\u0131z d\u00fc\u015fmanlarla \u00e7evrili\u2019 yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131, Cumhuriyet\u2019in makbul vatanda\u015f\u0131 olmaya hak kazanamam\u0131\u015f kesimlere y\u00f6nelik a\u015f\u0131lamayan \u00f6tekile\u015ftirme, T\u00fcrkl\u00fc\u011fe dizilen g\u00fczellemelerin nispeten azalmas\u0131ndan duyulan rahats\u0131zl\u0131k\u2026 Hepsi k\u00f6k\u00fc ge\u00e7mi\u015fte yaralar. \u00c7ok hakl\u0131 ve masum bir soru var elimizde: Neden? E\u015fit haklar ve tan\u0131mlanm\u0131\u015f s\u0131n\u0131rlar \u00e7er\u00e7evesinde bir arada ya\u015famak m\u00fcmk\u00fcnken neden \u00f6tekinin hareket alan\u0131 darald\u0131k\u00e7a g\u00fcvende hissediyoruz kendimizi? Ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak geriye g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor bizi bu muhasebe. Zira sebep; \u00e7ok dil, din ve k\u00fclt\u00fcrl\u00fc bir imparatorluktan ulus devlete ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde ya\u015fananlarda, Osmanl\u0131\u2019y\u0131 y\u0131k\u0131p Cumhuriyet\u2019i m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan g\u00f6\u00e7lerde sakl\u0131.<\/p>\n

Osmanl\u0131, g\u00f6\u00e7le kurulmu\u015f bir imparatorluk. Son asra kadar kap\u0131lar\u0131 M\u00fcslim-gayrim\u00fcslim ayr\u0131m\u0131 olmaks\u0131z\u0131n herkese a\u00e7\u0131k. Millet sistemi, farkl\u0131 aidiyetlere sahip insanlar\u0131n ayn\u0131 devletin tebaas\u0131 h\u00e2linde ya\u015famas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yor. Ve as\u0131rlar sonra, art\u0131k bir arada olman\u0131n imk\u00e2n\u0131 kalmam\u0131\u015fken, t\u0131pk\u0131 kurulu\u015funda oldu\u011fu gibi yine g\u00f6\u00e7le \u00e7\u00f6k\u00fcyor Devlet-i Aliyye.<\/p>\n

\u0130kbal devrinde imparatorlu\u011fun \u00e7eperlerine yollanan M\u00fcsl\u00fcmanlar Anadolu\u2019nun; az\u0131nl\u0131klar ise kendi \u2018ulus\u2019 devletlerinin yolunu tutuyor. \u00d6nceleri \u00e7aresiz kabul edilen bu kopu\u015f, 20\u2019nci asr\u0131n ba\u015flar\u0131nda Cumhuriyet\u2019in tercihi olarak \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za. \u0130kinci Abd\u00fclhamid\u2019in \u2018zaruri\u2019 \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u0130ttihat Terakki ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne b\u0131rak\u0131yor yerini. Elbette \u00f6ncelikle M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n, ama ayn\u0131 zamanda Rum, Ermeni, S\u00fcryani, Yahudi, Nasturi, Bulgar milletlerinin devleti olan Osmanl\u0131, M\u00fcsl\u00fcman K\u00fcrtleri dahi reddederek T\u00fcrk yurduna d\u00f6n\u00fcyor h\u0131zla. \u0130stanbul\u2019da, Ankara\u2019da, Lozan\u2019da al\u0131nan kararlarla insanlardan, as\u0131rlard\u0131r k\u00f6k sald\u0131\u011f\u0131 topraklar\u0131 terk edip yeni yurt bulmas\u0131 bekleniyor. Fakat kolay olmuyor, o g\u00fcnden beri kabuk tutmuyor bu yara. S\u00fcrekli kan s\u0131zd\u0131r\u0131yor\u2026<\/p>\n

Daha 17\u2019nci as\u0131rda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir yola girdi\u011fi belli. \u00c7\u00f6z\u00fclme, 1689\u2019da Avusturya\u2019n\u0131n \u00dcsk\u00fcp\u2019\u00fc i\u015fgaliyle ba\u015fl\u0131yor. M\u00fcsl\u00fcman halk, 1900\u2019lerin ba\u015flar\u0131na kadar ad\u0131m ad\u0131m geri \u00e7ekiliyor Balkan topraklar\u0131ndan. Y\u00fckselen ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ate\u015fi, millet sistemini kifayetsiz b\u0131rak\u0131yor. Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131, di\u011fer ad\u0131yla 93 Harbi\u2019yle birlikte imparatorluk co\u011frafyas\u0131 \u00e2deta yang\u0131n yeri. Az\u0131nl\u0131klar kendi devletlerini istiyor. Birka\u00e7 istisna d\u0131\u015f\u0131nda o g\u00fcnleri anlatan hi\u00e7 eser yok maalesef. Sadece rakamlar var elimizde; yerinden yurdundan olan\u00a0 y\u00fcz binler, milyonlar\u2026<\/p>\n

1820\u2019lerde Osmanl\u0131 n\u00fcfusu 20 milyonlarda. Suriye bir bu\u00e7uk, Irak 3-4 milyon. Anadolu\u2019da en fazla 10 milyon insan ya\u015f\u0131yor. 50 sene sonra n\u00fcfus y\u00fczde 42 artm\u0131\u015f, 28 milyonu ge\u00e7mi\u015f. \u015eehir \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Kemal Karpat, 1908\u2019e kadar 10 milyon n\u00fcfuslu Anadolu\u2019ya yerle\u015fen M\u00fcsl\u00fcman g\u00f6\u00e7men say\u0131s\u0131n\u0131 yakla\u015f\u0131k 5 milyon olarak veriyor. \u00dclkedeki M\u00fcsl\u00fcman oran\u0131 ilk defa y\u00fczde 80\u2019i buluyor. Gayrim\u00fcslim tebaa h\u00e2l\u00e2 imparatorluk topraklar\u0131nda olsa da dengeler de\u011fi\u015fmi\u015f. Anadolu art\u0131k M\u00fcsl\u00fcman yurdu\u2026 Karpat, Avrupa topraklar\u0131ndaki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ak\u0131betinin 1860\u2019lardan sonra Mekke\u2019deki hac\u0131lar aras\u0131nda en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konular aras\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. H\u0131ristiyan d\u00fcnya ile gerilim y\u00fckseldik\u00e7e, imparatorlu\u011fun merkezindeki halk, M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011finin giderek daha fazla fark\u0131na var\u0131yor. Sultan Abdulhamid b\u00f6yle bir ortamda, seleflerinin Bat\u0131l\u0131la\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ikinci plana iterek \u0130slamc\u0131l\u0131k yoluna giriyor.<\/p>\n

Padi\u015fah\u0131n, darmada\u011f\u0131n olan imparatorluk yurduna sahip \u00e7\u0131kacak bir halka ihtiyac\u0131 var. Muhacirler eski yurtlar\u0131n\u0131 unutsun, yeni vatanlar\u0131na bir an \u00f6nce al\u0131\u015fs\u0131n diye as\u0131rl\u0131k mir\u00ee m\u00fclkiyet sisteminden vazge\u00e7iyor devlet. \u00d6zel m\u00fclkiyet Balkan muhacirlerine toprak verilmesiyle ba\u015fl\u0131yor. Pe\u015f pe\u015fe mektepler a\u00e7\u0131l\u0131yor. Fakir Anadolu \u00e7ocuklar\u0131 davet ediliyor bu okullara. Prof. Dr. Karpat, Osmanl\u0131 ilkokullar\u0131nda 1880\u2019den sonra okutulan ders kitaplar\u0131na \u015f\u00f6yle bir bakman\u0131n bile \u00f6\u011frencilere \u00f6ncelikle Osmanl\u0131-M\u00fcsl\u00fcman kimli\u011fini a\u015f\u0131lama amac\u0131yla yaz\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye yetece\u011fini belirtiyor. \u00c7ok manidard\u0131r ki padi\u015fah\u0131n can\u0131na kasteden, Ermeni tehcirine karar veren, Osmanl\u0131\u2019y\u0131 Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n taraf\u0131 yapan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar da, Devlet-i Aliyye\u2019nin miras\u0131n\u0131 bir \u00e7\u0131rp\u0131da reddeden tek parti devrinin kat\u0131 T\u00fcrk\u00e7\u00fc, pozitivist devlet adamlar\u0131 da \u0130slamc\u0131 Abd\u00fclhamid\u2019in devletini kurtarmak i\u00e7in kurdu\u011fu bu mekteplerde yeti\u015fiyor. \u201cBu \u00f6\u011frencilerin \u00f6ncekilerden farkl\u0131 bir siyasi kimlik geli\u015ftirecekleri belliydi.\u201d diyor Karpat.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla artarken gayrim\u00fcslim mevcudunun azalmasa da hi\u00e7 olmazsa ayn\u0131 kalmas\u0131n\u0131 bekliyoruz, fakat hay\u0131r! \u00d6zellikle Rumlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7ersiz bir beklenti bu. Tanzimat ve Islahat fermanlar\u0131n\u0131n meydana getirdi\u011fi olumlu hava, Ege adalar\u0131ndaki H\u0131ristiyanlar\u0131 Anadolu\u2019ya \u00e7ekiyor. 1830\u2019da \u0130zmir n\u00fcfusu 80 bin T\u00fcrk ile 20 bin Rum\u2019dan olu\u015furken; 30 sene sonra \u015fehirde 75 bin Rum, 41 bin T\u00fcrk ya\u015f\u0131yor. Gayrim\u00fcslimler askerlikten muaf. Avrupa \u00fclkeleriyle ticaret yap\u0131yor, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 Bat\u0131\u2019daki y\u00fcksek e\u011fitim kurumlar\u0131na g\u00f6nderiyorlar. E\u011fitim ve gelir seviyeleri M\u00fcsl\u00fcmanlara k\u0131yasla olduk\u00e7a y\u00fcksek. Karpat, Rumlar aras\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u201cAte\u015fli bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck tutkusu ve yabanc\u0131 idareye kar\u015f\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fck i\u00e7indeydiler.\u201d dedi\u011fi e\u011fitimli gen\u00e7ler taraf\u0131ndan ate\u015flendi\u011fi kanaatinde. Fakat Yunan Krall\u0131\u011f\u0131 1832\u2019de ilan edilmi\u015fken 1913\u2019te Anadolu\u2019da h\u00e2l\u00e2 1 milyon 800 bin civar\u0131nda Rum ya\u015f\u0131yor. Osmanl\u0131\u2019dan, as\u0131rlard\u0131r ya\u015fad\u0131klar\u0131 ata topraklar\u0131ndan kopmak \u00f6yle herkesin de hayali de\u011fil.<\/p>\n

Belgelere yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla siyasi karga\u015fayla birlikte devlet de gayrim\u00fcslim n\u00fcfustan endi\u015fe etmeye ba\u015fl\u0131yor. Avrupa, \u015fark meselesini bahane ederek m\u00fcdahalelerini art\u0131rd\u0131k\u00e7a i\u00e7erideki hassasiyet y\u00fckseliyor. Saray, art\u0131k halk\u0131na g\u00fcvenmiyor\u2026<\/p>\n

Anadolu da kar\u0131\u015f\u0131yor!<\/b><\/p>\n

O g\u00fcnlerde al\u0131nan her karar, geri d\u00f6n\u00fclmez kopu\u015flarla sonu\u00e7lan\u0131yor. Balkan g\u00f6\u00e7menleri, gayrim\u00fcslim k\u00f6ylerini ku\u015fatacak \u015fekilde Ege\u2019ye yerle\u015ftiriliyor mesela. Kimine g\u00f6re az\u0131nl\u0131klar\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak, kimine g\u00f6reyse rahats\u0131z edip gitmelerini sa\u011flamak i\u00e7in yap\u0131l\u0131yor bu tercih. Rumeli\u2019den ka\u00e7anlar\u0131n say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a gerilim y\u00fckseliyor. Evini b\u0131rak\u0131p Bursa\u2019ya gelmek zorunda kalm\u0131\u015f bir M\u00fcsl\u00fcman, Rum f\u0131r\u0131nc\u0131y\u0131 tokatlay\u0131p d\u00fckk\u00e2n\u0131ndan at\u0131veriyor bir g\u00fcn. Adam \u015fa\u015fk\u0131n, soruyor, \u2018Ne yap\u0131yorsun?\u2019 Rumeli muhacirinin cevab\u0131, art\u0131k eski mesut g\u00fcnlere d\u00f6n\u00fclemeyece\u011finin habercisi: \u201cAyn\u0131s\u0131n\u0131 bana yapt\u0131lar. Tokatlay\u0131p d\u00fckk\u00e2n\u0131mdan att\u0131lar. Bana yap\u0131landan ba\u015fka bir \u015fey yapm\u0131yorum sana\u2026\u201d Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Y\u0131ld\u0131r\u0131m A\u011fano\u011flu, \u201cArt\u0131k 100 sene \u00f6nceki gibi de\u011fil ortam.\u201d diyor: \u201cBalkan Sava\u015flar\u0131\u2019ndan sonra halk da y\u0131lm\u0131\u015f. \u0130nsanlar s\u00fcr\u00fcld\u00fckleri yerde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n hesab\u0131n\u0131 burada sormaya ba\u015fl\u0131yor.\u201d<\/p>\n

Bilgi \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Ayhan Aktar\u2019a g\u00f6re bu tercih, bilerek ve isteyerek problem ekmek anlam\u0131na geliyor. \u201cYunan-Bulgar ordusundan ka\u00e7\u0131p gelmi\u015f insanlar\u0131 Ege\u2019de bir Rum k\u00f6y\u00fcn\u00fcn yan\u0131na yerle\u015ftiriyorsun. Ahali aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fma b\u00f6yle \u00e7\u0131k\u0131yor. Devlet muhacirlere yak\u0131n davran\u0131nca \u00f6tekilere gitmek d\u00fc\u015fer.\u201d \u00d6yle de oluyor nitekim. Tam rakamlar\u0131n\u0131 bilmiyoruz ama Ege\u2019den Yunan Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n davetiyle ya da bu geli\u015fmelerden rahats\u0131z olduklar\u0131 i\u00e7in gidenlerin toplam\u0131n\u0131n 200 bin ki\u015fiye yak\u0131n oldu\u011fu s\u00f6yleniyor.<\/p>\n

\u0130lk m\u00fcbadele Bulgaristan\u2019la<\/b><\/p>\n

\u0130ttihat ve Terakki\u2019nin g\u00f6\u00e7leri bir m\u00fchendislik projesi gibi planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve her \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 f\u0131rsat gibi de\u011ferlendirdi\u011fini ileri s\u00fcrenlerin say\u0131s\u0131 az de\u011fil. \u201cModern T\u00fcrkiye\u2019nin \u015eifresi\u201d ve \u201c\u0130ttihat Terakki\u2019nin M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 \u0130sk\u00e2n Politikas\u0131\u201d kitaplar\u0131n\u0131n yazar\u0131 Fuat D\u00fcndar, sistematik ve kronolojik bir program uyguland\u0131\u011f\u0131 kanaatinde. Osmanl\u0131 milletlerinin 1877\u2019den itibaren ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck da\u011f\u0131lma, \u2018Gayrim\u00fcslim tebaan\u0131n bizimle kader birli\u011fi etmeye niyeti yok!\u2019 mesaj\u0131 olarak alg\u0131lan\u0131yor. Toprak kay\u0131plar\u0131yla birlikte 24 milyon n\u00fcfustan \u00e7o\u011funlu\u011fu T\u00fcrk olmayan 5 milyon ki\u015finin eksilmesi, \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin homojen bir devlet kurma cesaretini art\u0131r\u0131yor. D\u00fcndar\u2019\u0131n \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 kronolojiye g\u00f6re ilkin 1913\u2019te Bulgarlar\u0131 hedef alan bir politika ba\u015fl\u0131yor. G\u00f6nderilen 50 bin Bulgar\u2019\u0131n yerine 50 bin M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk geliyor. Fakat sonras\u0131nda ya\u015fanacaklara k\u0131yasla \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir rakam bu\u2026<\/p>\n

Ayn\u0131 tarihlerde, benzer gerek\u00e7elerle al\u0131nan tehcir karar\u0131, yak\u0131n tarihin en dramatik toplumsal hadiselerinden\u2026 Osmanl\u0131 kaynaklar\u0131 ve \u0130ngiliz konsolosluk raporlar\u0131, 1878-1914 aras\u0131ndaki Ermeni n\u00fcfusunu 1 milyon 250 bin ile 1 milyon 400 bin aras\u0131nda g\u00f6steriyor. Tehcirin hemen \u00f6ncesine kadar devlet kademelerinde Ermenilere kar\u015f\u0131 menfi bir tav\u0131r sezilmedi\u011fi gibi eldeki veriler bilakis s\u0131cak bir ili\u015fkiye i\u015faret ediyor. Talat Pa\u015fa ve di\u011fer \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, Ermeni siyaset ve din adamlar\u0131yla i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Osmanl\u0131 Meclis-i Mebusan\u2019\u0131nda \u0130ttihat ve Terakki\u2019den aday olmu\u015f 12 Ermeni mebus vazife yap\u0131yor. Gabriel Noradunkyan Efendi, D\u0131\u015f \u0130\u015fleri; Oskan Efendi, Posta Naz\u0131r\u0131. Yunan Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n ilan\u0131ndan sonra Rumlar itibar kaybedince devlet kademelerindeki bo\u015fluk Ermenilerle doldurulmu\u015f. G\u00fcmr\u00fcklerde 20 bin civar\u0131nda Ermeni \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. 1913\u2019te Ermeni alfabesinin 1500\u2019\u00fcnc\u00fc y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fc kutlamalar\u0131na \u0130ttihat ve Terakki Cemiyeti b\u00fcy\u00fck bir hevesle kat\u0131l\u0131yor. Enver Pa\u015fa, ak\u015fam Ermeni bir dostuyla poker oynuyor. \u00d6p\u00fc\u015ferek ayr\u0131l\u0131yorlar.\u00a0 Ertesi g\u00fcn tehcir emri \u00e7\u0131k\u0131yor. Karar ani oldu\u011fundan de\u011fil \u0130stanbul \u015eehir \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Mesut Ye\u011fen\u2019e g\u00f6re, \u201cPa\u015fa \u00e7ok so\u011fukkanl\u0131. Bunun memleket i\u00e7in iyi oldu\u011funa ger\u00e7ekten inan\u0131yor.\u201d \u00a0<\/p>\n

O tarihlerde 9 ya\u015f\u0131nda olan, 1997\u2019de Avustralya\u2019da hayat\u0131n\u0131 kaybeden Manuel Kerkya\u015faryan \u2018sevkiyet\u2019 diyor tehcire. \u201cAdana\u2019da ailecek b\u00fct\u00fcn Ermeniler, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkler ve T\u00fcrkiya\u2019da do\u011fanlar karda\u015f gibi ya\u015f\u0131yor idik. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u00fcrriyet, adalet, musavat ve millet olmu\u015ftu. Nihayet g\u00fcn geldi, biz de bu sevkiyete i\u015ftirak ettik.\u201d \u00d6ncesine dair s\u00f6yleyecekleri bundan ibaret. \u2018Hikayat\u2019\u0131 buradan sonra ba\u015fl\u0131yor\u2026 Mesut Ye\u011fen\u2019in de s\u00f6yledi\u011fi gibi b\u00fct\u00fcn Ermenilerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talep etti\u011fi do\u011fru de\u011fil. Radikallerin \u2018kopup gidelim\u2019 dedi\u011fi ortamda bunu kesinlikle reddeden bir z\u00fcmre de var. B\u00fct\u00fcn karga\u015faya ra\u011fmen halk aras\u0131nda ciddi bir birlikte ya\u015fayamama sorunundan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n

\u0130ttihat Terakki\u2019nin B\u00e2b-\u0131 \u00c2li bask\u0131n\u0131 ile y\u00f6netime el koymas\u0131, devlet sisteminde derin bir k\u0131r\u0131lmayla neticeleniyor. Cumhuriyet\u2019in 1930\u2019larda \u00e7ok sert uygulad\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk\u00e7\u00fc, jakoben siyaset bir bak\u0131ma \u0130ttihat\u00e7\u0131larla ba\u015fl\u0131yor. Enver Pa\u015fa ve arkada\u015flar\u0131, 1913 darbesi ile kendi h\u00fck\u00fcmetlerini, Ayhan Aktar\u2019a g\u00f6re \u2018diktatoryalar\u0131n\u0131\u2019 kuruyor. \u2018Eski d\u00fczen art\u0131klar\u0131n\u0131\u2019 temizlemekle ba\u015fl\u0131yorlar i\u015fe. Kamu y\u00f6neticileri aras\u0131nda ciddi bir tasfiye yap\u0131l\u0131yor. 1913\u2019te 1100 civar\u0131nda subay i\u015ften at\u0131l\u0131yor. \u201c\u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 tenkisatla eski d\u00f6nemin insanlar\u0131 tasfiye edildi. Ermeni tehciri dedi\u011fimiz rezalet; yeni T\u00fcrk\u00e7\u00fc ekibin etkin g\u00f6revlere gelmesiyle m\u00fcmk\u00fcn oldu.\u201d diyor Aktar: \u201cOsmanl\u0131c\u0131l\u0131k ideolojisi, yakla\u015f\u0131k 60 senelik bir ideolojiydi. Ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131 da. \u0130ttihat\u00e7\u0131l\u0131k yakla\u015f\u0131m\u0131 Osmanl\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n bitti\u011fi \u00fczerine kurgulan\u0131r fakat bu do\u011fru de\u011fil. Bu \u00fclkenin gayrim\u00fcslim vatanda\u015f\u0131, milliyet\u00e7i se\u00e7kinler hari\u00e7 orta s\u0131n\u0131f, Osmanl\u0131c\u0131l\u0131\u011fa inan\u0131yordu.\u201d<\/p>\n

Tehcire karar verenlerin Anadolu\u2019da homojen, \u0130slamla\u015fm\u0131\u015f bir kitle temin etmek gibi bir arzular\u0131 olabilir mi? Bu soruya tek bir cevap vermek kolay de\u011fil. Ancak o g\u00fcnlerde uygulanan politikalardan hareketle tahmin y\u00fcr\u00fctmek m\u00fcmk\u00fcn. Kemal Karpat: \u201c\u0130ttihat ve Terakki mensuplar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 Balkanlar\u2019dan geliyordu. Oradan kovulmu\u015f, harpte eza cefa \u00e7ekmi\u015f insanlard\u0131. Kuvvetle muhtemel b\u00f6yle bir hisleri vard\u0131.\u201d diyor. \u201cFakat fiilen Ermenileri \u00e7\u0131karmak gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin \u00f6nceleri var oldu\u011funu sanm\u0131yorum. Balkan Harbi b\u00fcy\u00fck bir suk\u00fbt-\u0131 hayal oldu. T\u00fcrk ve M\u00fcsl\u00fcman olduklar\u0131 i\u00e7in yurtlar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131lar, \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcler.\u201d Mustafa Kemal\u2019in, \u201cOsmanl\u0131 imparatorlu\u011fu d\u00e2hilindeki akvam-\u0131 muhtelife hep mill\u00ee akidelere sar\u0131larak, milliyet mefkuresinin kuvvetiyle kendilerini kurtard\u0131lar. Biz ne oldu\u011fumuzu, onlardan ayr\u0131 ve onlara yabanc\u0131 bir millet oldu\u011fumuzu sopa ile i\u00e7lerinden kovulunca anlad\u0131k\u2026 Anlad\u0131k ki kabahatimiz kendimizi unutmakl\u0131\u011f\u0131m\u0131zm\u0131\u015f.\u201d s\u00f6zleri de Karpat\u2019\u0131n tespitini teyit ediyor.<\/p>\n

Korkunun cumhuriyeti!<\/b><\/p>\n

Gayrim\u00fcslimlerin reform talepleri ve hi\u00e7 olmazsa bir k\u0131sm\u0131n\u0131n imparatorlu\u011fa y\u00f6nelik m\u00fcdahalelere destek vermesi onlara y\u00f6nelik g\u00fcvensizli\u011fi tetikliyor. Mesut Ye\u011fen yine de da\u011f\u0131lman\u0131n \u00f6ncelikli sebebinin bu oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 reddediyor: \u201cT\u00fcrk eliti, gayrim\u00fcslimleri kendileriyle kader birli\u011fi etmeye ikna edecek bir reform siyasetine yana\u015fm\u0131yor. \u0130craatlar\u0131 hep \u2018nas\u0131l olur da bir zamanlar kabul edilen reformlar\u0131 i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz h\u00e2le getiririz!\u2019 t\u00fcr\u00fcndendir.\u201d Ciddi bir \u00e7aba g\u00f6sterseler da\u011f\u0131lman\u0131n bu \u00f6l\u00e7\u00fcde travmatik olmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebileceklerdi Ye\u011fen\u2019e g\u00f6re.<\/p>\n

Ayhan Aktar\u2019sa b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Balkan muhaciri olan Cumhuriyet\u2019in kurucu kadrolar\u0131n\u0131n korkular\u0131na dikkat \u00e7ekiyor. \u0130stanbul\u2019un, \u0130zmir\u2019in i\u015fgali esnas\u0131nda Rumlar\u0131n i\u015fgal ordusunu co\u015fkuyla kar\u015f\u0131lamas\u0131, Ermenilerin Ruslarla girdi\u011fi ili\u015fki travma etkisi olu\u015fturmu\u015ftu ve b\u00f6yle bir \u015feyi tekrar ya\u015famamak i\u00e7in ne gerekiyorsa yapmaya haz\u0131rlard\u0131: \u201cKorkunun cumhuriyetini kuruyorlar. B\u00fct\u00fcn mevzuat\u0131m\u0131z korkularla in\u015fa edilmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131na K\u00fcrt\u00e7e isim verememeleri, \u015fehirlerin isimlerinin de\u011fi\u015ftirilmesi, eski isimlerine d\u00f6n\u00fclmesi i\u00e7in cumhurba\u015fkan\u0131 seviyesinde m\u00fcdahale edilmesi gere\u011fi ba\u015fka nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilir? Tunceli\u2019nin eski ismi Dersim\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015f s\u00f6z konusu oldu\u011funda \u00f6nce Tunceli milletvekili itiraz etti. Bu kadar i\u00e7selle\u015fmi\u015f bir mesele bu.\u201d<\/p>\n

Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 bitti\u011finde Bulgarlar, bir k\u0131s\u0131m Rumlar ve Ermeniler gitmi\u015f olsa da \u00f6nemli miktar Rum n\u00fcfus duruyor h\u00e2l\u00e2. 1923\u2019te, Lozan\u2019da al\u0131nan m\u00fcbadele karar\u0131 o fasl\u0131 da kapat\u0131yor. T\u00fcrkiye ve Yunanistan\u2019\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 talebiyle, \u2018T\u00fcrk topraklar\u0131nda yerle\u015fmi\u015f Rum Ortodoks dininden T\u00fcrk uyruklar\u0131yla, Yunan topraklar\u0131nda yerle\u015fmi\u015f M\u00fcsl\u00fcman dininden Yunan uyruklar\u0131n m\u00fcbadelesine\u2019 karar veriliyor. \u00d6nemli bir not var kanunda: \u201cG\u00f6nderilenlerden hi\u00e7biri, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin izni olmad\u0131k\u00e7a T\u00fcrkiye\u2019ye ya da Yunan h\u00fck\u00fcmetinin izni olmad\u0131k\u00e7a Yunanistan\u2019a d\u00f6nerek orada yerle\u015femeyecektir.\u201d<\/p>\n

Anadolu\u2019dan giden\/g\u00f6nderilen Rum say\u0131s\u0131 1 milyon 200 bin, gelen M\u00fcsl\u00fcman say\u0131s\u0131 450 bin civar\u0131nda. Memleket tam bir seferberlik h\u00e2linde. Birka\u00e7 ay i\u00e7inde y\u00fcz binlerce insan dayan\u0131yor kap\u0131ya. \u00c7o\u011funun \u00fczerinde elbisesi, yiyecek ekme\u011fi yok! \u0130stanbul sokaklar\u0131, benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir dram sahnesi. Daha Balkan ve Kafkas muhacirlerinin, Rus i\u015fgalinde do\u011fu vilayetlerini terk eden \u015fark m\u00fcltecilerinin isk\u00e2n\u0131 tamamlanmam\u0131\u015fken m\u00fcbadiller geliyor. Devletin kaynaklar\u0131 ihtiyaca cevap vermeye k\u00e2fi de\u011fil. 25 Te\u015frinisani (Kas\u0131m) 1923\u2019te H\u00e2kimiyet-i Milliye\u2019de halktan yard\u0131m talep eden bir \u00e7a\u011fr\u0131 yay\u0131mlan\u0131yor: \u201cRumeli\u2019den gelecek 500 bin karde\u015fin felaketi de vatana faydal\u0131 birer insan olmalar\u0131 da elimizdedir. Vatan bu 500 bin m\u00fcbadil T\u00fcrk\u2019\u00fcn faaliyetlerinden ciddi faydalar g\u00f6recektir. 500 bin boynu b\u00fck\u00fck T\u00fcrk, kurtar\u0131c\u0131 fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131na ve koruyucu \u015fefkatine bak\u0131yor. B\u00fct\u00fcn vatanda dalgalanmaya ba\u015flayan yard\u0131m hareketinde \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015feni yap!\u201d<\/p>\n

Osmanl\u0131\u2019da sosyal hayat, ad\u0131 konulmam\u0131\u015f bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc d\u00e2hilinde ya\u015fan\u0131yor. Museviler ve Rumlar ticaret, Ermeniler zanaat, M\u00fcsl\u00fcmanlar tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k yap\u0131yor. 1903\u2019te Bursa\u2019da 42 Ermeni okulunda 5 bin 588 Ermeni \u00f6\u011frenci okuyor. \u0130pek\u00e7ilik okulunun y\u00f6neticisi ve \u00f6\u011frencilerinin \u00e7o\u011fu da Ermeni. Ayn\u0131 y\u0131l 148 Rum okulunda 15 bin 831 Rum \u00f6\u011frenci var. 1906 kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re vilayet genelinde 98 do\u011framac\u0131n\u0131n 88\u2019i gayrim\u00fcslim, 22 bak\u0131rc\u0131n\u0131n sadece 5\u2019i M\u00fcsl\u00fcman. \u0130n\u015faat sekt\u00f6r\u00fcnde b\u00fcy\u00fck oranda Yunanistan\u2019dan gelen mevsimlik i\u015f\u00e7iler \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Raif Kaplano\u011flu\u2019nun Bursa i\u00e7in \u00e7izdi\u011fi bu tablo, Anadolu\u2019nun her yeri i\u00e7in ge\u00e7erli.<\/p>\n

Ve b\u00fcy\u00fck tasfiye ger\u00e7ekle\u015fiyor. \u015eehirli gayrim\u00fcslimler yerine \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 \u00e7ift\u00e7i olan muhacirler geliyor. Yine Bursa\u2019ya bak\u0131yoruz. \u201cG\u00f6\u00e7menlerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7ift\u00e7i ve \u00f6zellikle hayvan yeti\u015ftiricisi. Yeti\u015ftirdikleri 3 \u00f6nemli \u00fcr\u00fcn t\u00fct\u00fcn, m\u0131s\u0131r ve \u00e7avdar. Oysa Rum ve Ermenilerin bo\u015faltt\u0131klar\u0131 k\u00f6y, kasaba ve ovalar verimli araziler. G\u00f6\u00e7menler orada rastlad\u0131klar\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7o\u011funu tan\u0131m\u0131yor.\u201d diyor Kaplano\u011flu. Bursa civar\u0131na yerle\u015ftirilen neredeyse b\u00fct\u00fcn muhacirler, ilk y\u0131llarda dutluklar\u0131, ba\u011flar\u0131, hatta zeytinleri yakacak olarak kesti\u011fini anlat\u0131yor an\u0131lar\u0131nda.<\/p>\n

\u015eimdi kim ev yapacak?<\/b><\/p>\n

Yerliler de nasibini al\u0131yor de\u011fi\u015fimden. Pa\u015fap\u0131nar k\u00f6y\u00fcnden Hatice Yenice\u2019nin annesi, Ermeniler gidince dizlerine vurup \u201c\u015eimdi evlerimizi kim yapacak?\u201d diye a\u011fl\u0131yor. G\u00f6\u00e7 g\u00fcnlerini hat\u0131rlayan Aksarayl\u0131 bir amca, \u201cFelaket zamanlard\u0131.\u201d diyor soranlara. \u201cG\u00e2vurlar gitti\u011finde buran\u0131n adam\u0131 aya\u011f\u0131na giyecek \u00e7ar\u0131k bulamad\u0131. Sanat\u0131 olan kalmad\u0131. Bizimkilerin de kiminin 2 hayvan\u0131 var, kiminin varsa ba\u011f\u0131… Ekseriyetimiz g\u00e2vurlar\u0131n yan\u0131nda iki lokma ekme\u011fe \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Muhacirler gelince olmad\u0131 tabii. Onlar da yoklukla gelmi\u015fler buralara. \u00c7ok zor zamanlard\u0131.\u201d<\/p>\n

Anadolu\u2019nun o g\u00fcnlerini, 1979\u2019da vefat eden Ord. Prof. \u00d6mer L\u00fctfi Barkan \u015f\u00f6yle tasvir ediyor: \u201cDaimi harp gaileleri i\u00e7inde bunalm\u0131\u015f, idaresiz ve geri bir memlekette ba\u015f\u0131bo\u015f ve yard\u0131ms\u0131z b\u0131rak\u0131lan veya cahilane bir idare ile fena tatbik edilmi\u015f olan bir isk\u00e2n i\u015fi, T\u00fcrk n\u00fcfus ve ekonomisi \u00fczerinde tahrip edici tesirler do\u011furmu\u015ftur. Bu bozgun ve g\u00f6\u00e7 facialar\u0131n\u0131n insan zayiat\u0131 ve iktisadi tahrip bak\u0131m\u0131ndan olu\u015fturdu\u011fu bo\u015fluk yan\u0131nda, manevi sahalarda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralar da, daha az ehemmiyetsiz de\u011fildir.\u201d<\/p>\n

Birka\u00e7 10 y\u0131l i\u00e7inde \u00fclke benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f politik, k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal de\u011fi\u015fim ya\u015fam\u0131\u015f. Y\u00f6netim \u015fekli, toplumu, topraklar\u0131 eskiyle k\u0131yas kabul etmiyor. K\u00fcrtler, Araplar, Bo\u015fnaklar, G\u00fcrc\u00fcler, Arnavutlar, \u00c7erkezler, \u00c7ingeneler, Lazlar, Ermeniler, Rumlar, Yahudiler, S\u00fcryaniler, Nasturiler, Bulgarlar\u2026 yer de\u011fi\u015ftirmi\u015f. Sular\u0131n durulmas\u0131 \u00f6yle bug\u00fcnden yar\u0131na olacak i\u015f de\u011fil. D\u00e2hiliye Vekili \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, muhacirlerin durumu hakk\u0131nda verilen soru \u00f6nergesini cevaplarken meseleyi de \u00f6zetliyor: \u201cBir a\u011fa\u00e7 k\u00f6kl\u00fc olarak bir taraftan di\u011ferine nakledildi\u011fi vakit g\u00fc\u00e7 tutuyor. Hatta birka\u00e7 sene sonra soluyor. Nerede kald\u0131 ki insanlar ebaenced (atadan babaya) yerle\u015fti\u011fi evden, i\u015fledi\u011fi tarladan bir kanunla veyahut haric\u00ee bir tazyikle ayr\u0131l\u0131rsa k\u00f6k\u00fcnden ayr\u0131lm\u0131\u015f gibi oluyor. Binaenaleyh muhacerette m\u00fc\u015fk\u00fclat g\u00f6r\u00fcp m\u00fcteessir olmamak icap eder. \u0130\u015fin tabiat\u0131 bunu iktiza ettirmektedir. Dedi\u011fim gibi ecdad\u0131n\u0131n yurdundan, malik oldu\u011fu topraktan bir kanunla, bir emirle, bir darbe ile at\u0131lan adamda kuvve-i maneviyye tabiat\u0131 ile sars\u0131l\u0131r. Mala kar\u015f\u0131 ra\u011fbeti ve cana kar\u015f\u0131 k\u0131ymeti azal\u0131r. \u0130\u015fte cana kar\u015f\u0131 k\u0131ymeti ve mala kar\u015f\u0131 ra\u011fbeti art\u0131rmak, kuvvet-i maneviyyeyi y\u00fckseltmek, bu g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011fe inzimam eden ruhi amillerdir.\u201d<\/p>\n

M\u00fcbadeleyle birlikte s\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir yumruk gibi i\u00e7ine kapan\u0131yor \u00fclke. D\u00f6rt taraf d\u00fc\u015fman art\u0131k. Az\u0131nl\u0131klar gitmi\u015f, ekonomi zay\u0131f, erkeklerin \u00f6nemli k\u0131sm\u0131 sava\u015flarda kaybedilmi\u015f. Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019nin sonunda n\u00fcfus 18 milyondan 13 milyona d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. S\u0131tma, verem, frengi, trahom, tifo, dizanteri gibi bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar sonucu \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek\u2026 19\u2019uncu y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131ndan itibaren milyonlarca muhacir geliyor, ancak yetmiyor Anadolu n\u00fcfusunu tamamlamaya. Sava\u015f enkaz\u0131 daha kald\u0131r\u0131lamam\u0131\u015fken T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, bu kez de s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan T\u00fcrk-M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 en yetkili a\u011f\u0131zdan Anadolu\u2019ya davet ediyor. Mustafa Kemal, Ocak 1923\u2019te \u0130stanbul gazetecileri ile yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmede dile getiriyor fikrini: \u201cMemleketin n\u00fcfusu, \u015fayan-\u0131 teess\u00fcf bir derecededir. S\u0131hhi ve i\u00e7timai tedbirler almak laz\u0131m gelir. Bunun i\u00e7in icap ederse ve aram\u0131zda m\u00fctehass\u0131s yoksa nerede varsa oradan m\u00fctehass\u0131s celbedece\u011fiz. Fakat ayn\u0131 zamanda hudud-u milliye haricinde kalan ayn\u0131 \u0131rk ve ayn\u0131 harstan olan anas\u0131r\u0131 da getirmek ve \u2026 n\u00fcfusumuzu tezyid etmek laz\u0131md\u0131r\u2026 E\u011fer Rusya\u2019dan da getirmek m\u00fcmk\u00fcn olursa oradan da getirece\u011fiz. Fakat bence garb\u00ee Trakya\u2019dan k\u00e2milen T\u00fcrkleri nakletmek laz\u0131md\u0131r\u2026\u201d<\/p>\n

Prof. Ay\u015fe Kad\u0131o\u011flu\u2019nun tespitiyle \u2018milletini arayan bir devlet\u2019 olarak kurulan Cumhuriyet, yoluna T\u00fcrklerle devam etmek istiyor. T\u00fcm beyanlar bu y\u00f6nde. Ancak \u00f6te yandan \u00fclkeler aras\u0131 anla\u015fmalar T\u00fcrkiye\u2019nin ilgi alan\u0131 olarak T\u00fcrklerden de\u011fil, M\u00fcsl\u00fcmanlardan s\u00f6z ediyor. \u00dcstelik Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019da yabana at\u0131lamayacak bir K\u00fcrt n\u00fcfus ya\u015f\u0131yor. Anla\u015f\u0131lan o ki, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k mayas\u0131ndan T\u00fcrk ulusu \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131na dair y\u00fcksek bir inanc\u0131 var Cumhuriyet elitinin. Fakat sadece K\u00fcrtlerle ya\u015fanan sorunlar bile bunun o kadar da kolay olmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor\u2026<\/p>\n

S\u0131ra\u00a0 K\u00fcrtlerde<\/b><\/p>\n

Ulusla\u015fma s\u00fcrecinde K\u00fcrtler; isyan ve ba\u015fkald\u0131r\u0131lara ra\u011fmen di\u011fer az\u0131nl\u0131klardan farkl\u0131 muamele g\u00f6r\u00fcyor. \u015eeyh Sait, A\u011fr\u0131 ve Dersim isyanlar\u0131n\u0131n \u00e7ok sert ve kanl\u0131 bast\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011fun malumu. Ancak di\u011fer milletleri \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na iten kuvvet, tercihini K\u00fcrtleri T\u00fcrkle\u015ftirmekten yana kullan\u0131yor. Fuat D\u00fcndar; K\u00fcrtlerin, \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n zihinlerindeki devlet projesine d\u00e2hil oldu\u011fu fikrinde. Yurt olarak Anadolu topraklar\u0131 hedefleniyor. Bu y\u00fczden, Ermeniler o tarihlerde hen\u00fcz imparatorluk s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki Suriye\u2019ye s\u00fcr\u00fcl\u00fcrken Talat Pa\u015fa, Rus ordusundan ka\u00e7an K\u00fcrtlerin Halep\u2019e isk\u00e2n\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

\u0130ttihat ve Terakki 1916\u2019n\u0131n bahar aylar\u0131nda geni\u015f boyutlu bir sevk hareketi ba\u015flat\u0131yor. Plan; Rus ordusundan ka\u00e7an K\u00fcrtlerin, da\u011f\u0131n\u0131k bir \u015fekilde Bat\u0131\u2019ya isk\u00e2n edilmesini gerektiriyor. Talat Pa\u015fa 2 May\u0131s 1916\u2019da Diyarbekir vilayetine \u00e7ekti\u011fi \u015fifreli telgrafta K\u00fcrtlerin isk\u00e2n politikas\u0131n\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011fini \u00f6zetliyor: \u201cK\u00fcrd m\u00fcltecilerini Urfa, Zor gibi haval-i cinubiyeye (g\u00fcney b\u00f6lgelere) g\u00f6ndermek kesinlikle caiz de\u011fildir. Bunlar oralarda ya Arabla\u015fmak veyahut milliyetlerini muhafaza etmek suretiyle yine gayr-\u0131 m\u00fcfid ve muz\u0131r (faydas\u0131z ve zararl\u0131) bir anas\u0131r h\u00e2linde kalacaklar\u0131 cihetle matlub has\u0131l olmayaca\u011f\u0131ndan m\u00fcltecilerin ber ve\u00e7hi-zir (a\u015fa\u011f\u0131da belirtildi\u011fi gibi) sevk ve isk\u00e2nlar\u0131 laz\u0131md\u0131r.\u201d<\/p>\n

K\u00fcrt m\u00fcltecilerin gittikleri yerde milliyetlerini muhafaza etmeleri istenmiyor. Yap\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok basit! Asimile olmalar\u0131 i\u00e7in \u015fartlar olu\u015fturulacak\u2026 Pa\u015fa; a\u015firet reislerini fertlerden ayr\u0131lmas\u0131 ve aralar\u0131nda ne kadar n\u00fcfuz sahibi insan varsa hepsinin Konya, Kastamonu, Ni\u011fde ve Kayseri\u2019ye ayr\u0131 ayr\u0131 sevk edilmesi talimat\u0131n\u0131 veriyor. 4 May\u0131s 1916\u2019da Urfa, Mara\u015f ve Antep\u2019e g\u00f6nderdi\u011fi bir di\u011fer \u015fifreli telgrafta \u201cK\u00fcrd m\u00fcltecileri bilahare memleketlerine iade edilmeyeceklerinden muhacirin gibi emvali metrukeden hane ve arazi verilmesini, gerekli giderlerin muhacirin tahsisat\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131\u201d emrediyor Talat Pa\u015fa. D\u00e2hiliye Vekaleti 4 May\u0131s 1916\u2019da Konya, Ankara, Kayseri ve Ni\u011fde\u2019ye g\u00f6nderdi\u011fi yaz\u0131da; harp m\u0131nt\u0131kalar\u0131ndan gelen K\u00fcrt m\u00fcltecilerin reis, imam ve \u015feyhlerinden ayr\u0131 ve yerli halk\u0131n y\u00fczde 5\u2019ini ge\u00e7meyecek \u015fekilde Anadolu i\u00e7lerine iskan olunmak \u00fczere g\u00f6nderilmelerini istiyor.<\/p>\n

Peki, neden Araplar\u0131n ve gayrim\u00fcslim az\u0131nl\u0131klar\u0131n pe\u015f pe\u015fe kendi devletlerini kurdu\u011fu bir d\u00f6nemde K\u00fcrtler silah zoruyla da olsa i\u00e7erde tutuluyor? \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrtlerden vazge\u00e7mek, K\u00fcrdistan\u2019\u0131 g\u00f6zden \u00e7\u0131karmak demek!\u201d Prof. Dr. Ye\u011fen\u2019e g\u00f6re. Ermeniler gittikten sonra b\u00f6lge K\u00fcrtlere kalm\u0131\u015f. Sava\u015flardan sonra n\u00fcfus \u00e7ok azalm\u0131\u015fken Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu vilayetlerine isk\u00e2n edecek birilerini bulmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. K\u00fcrtlere y\u00f6nelik bak\u0131\u015f \u2018Bunlar\u0131 nas\u0131lsa hallederiz!\u2019 seviyesinde.<\/p>\n

\u015eeyh Sait isyan\u0131, \u015fark isk\u00e2n\u0131 i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir gerek\u00e7e. 4 Temmuz 1927\u2019de \u201cBaz\u0131 e\u015fhas\u0131n \u015fark menat\u0131k\u0131ndan garp vilayetlerine nakillerine dair kanun\u201d kabul ediliyor. Kanunda beyan edilen niyet her sene 50 bin T\u00fcrk\u2019\u00fcn F\u0131rat\u2019\u0131n do\u011fusuna ve oradan da 50 bin ki\u015finin bat\u0131ya aktar\u0131lmas\u0131. 10 sene i\u00e7inde 500 bin ki\u015filik bir m\u00fcbadele d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Fakat sadece 50 bin ki\u015fiye uygulan\u0131yor. Ye\u011fen\u2019e g\u00f6re gerek\u00e7e; Cumhuriyetin bu hayali ger\u00e7ekle\u015ftirecek kapasitesi, paras\u0131, te\u00e7hizat\u0131 olmamas\u0131… \u0130sk\u00e2na tabi tutulan insanlar sahip olduklar\u0131 ev, eve ba\u011fl\u0131 arazi ve d\u00fckk\u00e2ndan ba\u015fka b\u00fct\u00fcn gayrimenkulleri 2 y\u0131l i\u00e7inde elden \u00e7\u0131karmak zorunda. Arazileri, araziye ba\u011fl\u0131 ev ve d\u00fckk\u00e2nlar\u0131 ise hazineye ge\u00e7ecek\u2026<\/p>\n

B\u00f6lgeden ayr\u0131lmas\u0131 sa\u011flanamayan K\u00fcrt n\u00fcfusun Cumhuriyet\u2019e kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tersine g\u00f6\u00e7 de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. B\u00f6lgede 400 bin \u2018kay\u0131p \u015fah\u0131stan\u2019 kalan m\u00fclklere Balkan muhacirlerinin ve Karadeniz\u2019deki topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fclerin yerle\u015ftirilmesi karar\u0131, bu maksatla al\u0131n\u0131yor. Deneniyor da. Fakat G\u00fcneydo\u011fu\u2019ya isk\u00e2n edilen muhacirlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 b\u00f6lge \u015fartlar\u0131na al\u0131\u015famad\u0131klar\u0131 i\u00e7in yer de\u011fi\u015ftiriyor. Kalanlar i\u00e7in de \u00e7ok kolay olmuyor hayat. Mayan\u0131n tutmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 7\u2019nci d\u00f6nem Urfa Mebusu H\u00fcseyin Sami Co\u015far, Meclis\u2019te anlat\u0131yor: \u201cBir vakitler \u0130ktisat ve Maliye vekillerinin maiyetinde m\u00fc\u015favir olarak b\u00fct\u00fcn Do\u011fu\u2019yu dola\u015ft\u0131m. Van G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn kenar\u0131nda Tatvan denilen \u015firin bir kasabada bezgin, \u00fcmitsiz, fakat b\u00fcnyeleri itibar\u0131yla sa\u011flam yap\u0131l\u0131 insanlar g\u00f6rd\u00fcm. Bunlarda bir ne\u015fesizlik, hayatiyetlerinin d\u00fc\u015fmek \u00fczere oldu\u011funu g\u00f6steren bir sezinti vard\u0131. \u2018Nereden getirilip buraya isk\u00e2n edilmi\u015fler? Memleket d\u0131\u015f\u0131ndan m\u0131?\u2019 diye soruldu. Mes\u2019ul vekillere verilen cevap \u015fudur: \u2018Efendim bunlar Karadeniz u\u015fa\u011f\u0131d\u0131r.\u2019 Buraya ekilen o fidan tutmam\u0131\u015ft\u0131.\u201d<\/p>\n

K\u00fcrtler ve \u00fclkede kalan az\u0131nl\u0131klarla ilgili eksik kalan yapt\u0131r\u0131mlar da 1934\u2019te \u00e7\u0131kan ve bir k\u0131s\u0131m maddeleri iptal edilmekle birlikte h\u00e2l\u00e2 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan 2510 say\u0131l\u0131 \u0130sk\u00e2n Kanunu\u2019yla tamamlan\u0131yor. Ana dili T\u00fcrk\u00e7e olmayanlar\u0131n yeniden k\u00f6y, mahalle, i\u015f\u00e7i veya sanat\u00e7\u0131 birli\u011fi kurmas\u0131 yasaklan\u0131yor. Kar\u0131-koca ve hen\u00fcz evlenmemi\u015f \u00e7ocuklar aile kabul edilip birlikte isk\u00e2n edilirken, evli \u00e7ocuklar ba\u015fka \u015fehirlere g\u00f6nderiliyor. Sair b\u00f6lgelerden gelen muhacirler yerle\u015ftirildikleri yerde 10 y\u0131l\u0131 doldurduktan sonra serbest b\u0131rak\u0131l\u0131rken Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu\u2019dan gelenler, aksi y\u00f6nde bir h\u00fck\u00fcmet karar\u0131 olmad\u0131k\u00e7a yerlerini terk edemiyor…<\/p>\n

Kemalist devrimin tamamlanabilmesi i\u00e7in dili, dini, \u0131rk\u0131, k\u00fclt\u00fcr\u00fc bir toplum yap\u0131s\u0131na eri\u015fmek gerekiyor. \u0130\u015fte 1922\u2019de saltanat\u0131n ve 24\u2019te hilafetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7 bu maksada do\u011fru h\u0131zla ta\u015f\u0131yor toplumu. 1925 ve 1926\u2019da k\u0131yafet devrimi, tekke\/t\u00fcrbe ve zaviyelerin seddedilmesi, takvim ve saat de\u011fi\u015fikli\u011fi, hukuk fak\u00fcltesinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve yeni Vatanda\u015fl\u0131k Kanunu\u2019nun kabul\u00fc gibi k\u00fclt\u00fcr devrimlerini T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015flar\u0131n\u0131 \u2018T\u00fcrkle\u015ftirme\u2019 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 izliyor.<\/p>\n

\u0130\u015fin ad\u0131 n\u00fcfus m\u00fchendisli\u011fi<\/b><\/p>\n

Muhacirlerin nereye hangi oranda yerle\u015ftirilece\u011fi belli hesaplar d\u00e2hilinde belirleniyor. Y\u0131ld\u0131r\u0131m A\u011fano\u011flu\u2019nun verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re Arnavut ve Bo\u015fnak n\u00fcfusun y\u00fczde 10 nispetinde da\u011f\u0131t\u0131larak isk\u00e2n edilmelerine dair talimatlar i\u00e7eren belgede; \u2018Lisan-\u0131 mill\u00ee ve \u00e2detlerini izale edecek \u015fekilde m\u00fcteferrikan isk\u00e2nlar\u0131\u2019 isteniyor. Da\u011f\u0131t\u0131larak yerle\u015ftirilecekler ki dil ve k\u00fclt\u00fcrlerini devam ettirme imk\u00e2nlar\u0131 olmas\u0131n. Ba\u015far\u0131l\u0131 da oluyor bu uygulama. \u201cBir nesil sonra art\u0131k kimse Bo\u015fnak\u00e7a, Arnavut\u00e7a bilmiyor.\u201d diyor A\u011fano\u011flu.\u00a0 \u201cAma daha \u00f6nce Arnavut ya da Bo\u015fnak k\u00f6y\u00fc olarak kurulmu\u015f yerler var. Kar\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131, bir arada olduklar\u0131 i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 kendi dillerini konu\u015fuyorlar.\u201d<\/p>\n

Mustafa Kemal\u2019e ait oldu\u011fu iddia edilen \u201cBir T\u00fcrk d\u00fcnyaya bedel\u201d, \u201cNe mutlu T\u00fcrk\u2019\u00fcm diyene\u201d gibi vecizeler, Cumhuriyet d\u00f6neminde T\u00fcrk d\u0131\u015f\u0131 kimliklere kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen politikalar\u0131n temel felsefesini ifade ediyor asl\u0131na bakarsan\u0131z. Bir d\u00f6nem Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 da yapan Mahmut Esat Bozkurt\u2019un 19 Eyl\u00fcl 1930\u2019da Milliyet\u2019te yay\u0131mlanan me\u015fhur beyan\u0131, T\u00fcrk Tarih Tezi ile birlikte mistik \u00f6\u011feler de eklenen T\u00fcrk kimli\u011fine y\u00fcklenen manay\u0131 \u00f6zetliyor: \u201cT\u00fcrk, bu \u00fclkenin yeg\u00e2ne efendisi, yeg\u00e2ne sahibidir. Saf T\u00fcrk soyundan olmayanlar\u0131n bu memlekette tek haklar\u0131 vard\u0131r; hizmet\u00e7i, k\u00f6le olma hakk\u0131. Dost ve d\u00fc\u015fman, hatta da\u011flar bu hakikati b\u00f6yle bilsinler!\u201d<\/p>\n

T\u00fcrk Ocaklar\u0131\u2019n\u0131n 1925\u2019teki ikinci kongresinde ta\u015fra delegeleri Ba\u015fvekil \u0130smet Pa\u015fa\u2019y\u0131 ziyaret ediyor. Ziyarette \u0130smet Pa\u015fa daha da netle\u015ftiriyor \u00e7er\u00e7eveyi: \u201cVazifemiz T\u00fcrk vatan\u0131 i\u00e7inde bulunanlar\u0131 behemeh\u00e2l T\u00fcrk yapmakt\u0131r. T\u00fcrklere ve T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011fe muhalefet edecek anas\u0131r\u0131 kesip ataca\u011f\u0131z. Vatana hizmet edeceklerde arayaca\u011f\u0131m\u0131z evsaf, her \u015feyden evvel o adam\u0131n T\u00fcrk ve T\u00fcrk\u00e7\u00fc olmas\u0131d\u0131r.\u201d Yabanc\u0131 unsur yok denecek kadar az, ama yetmiyor. Daha, daha, daha T\u00fcrk bir ulus hayali var g\u00f6n\u00fcllerinde.<\/p>\n

Tek parti y\u0131llar\u0131ndaki devrim ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n hemen tamam\u0131 i\u015fte bu gayeyle yap\u0131l\u0131yor. \u00c2deta yeni bir kavimler g\u00f6\u00e7\u00fcyle olu\u015fmu\u015f y\u00fczde 99\u2019u M\u00fcsl\u00fcman halktan T\u00fcrk ve T\u00fcrk\u00e7\u00fc bir millet \u00e7\u0131kar\u0131lacak. Hem de hemen! T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fulmas\u0131n\u0131 zorunlu tutan kanunun kabul tarihi 10 Nisan 1926. T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmayanlar 100-150 lira para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lacak. Su\u00e7un tekrar\u0131 h\u00e2linde ise cezalar\u0131 ikiye katlanacak ve i\u015fyerleri bir y\u0131l kapat\u0131lacak. T\u00fcrk\u00e7enin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrk kad\u0131nlar\u0131n K\u00fcrt erkeklerle evlenmelerini te\u015fvik etmek bile g\u00fcndeme geliyor o g\u00fcnlerde.<\/p>\n

Rumlar ve Ermeniler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tasfiye edildikten sonra, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck politikalar\u0131 daha \u00e7ok Yahudi ve K\u00fcrtleri muhatap al\u0131yor. Mill\u00ee \u015eef d\u00f6neminde uygulamaya konulan Varl\u0131k Vergisi, geriye kalan son Rumlar\u0131 ve Musevileri y\u0131ld\u0131rmakta etkili oluyor. Uygulama, \u0130ttihat Terakki d\u00f6neminde ba\u015flayan T\u00fcrkle\u015ftirme politikalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 Ayhan Aktar\u2019a g\u00f6re: \u201cT\u00fcrkle\u015ftirmeden kas\u0131t, konu\u015fulan dilden okullarda \u00f6\u011fretilecek tarihe, ticari hayattan devlet kadrolar\u0131nda kimin istihdam edilece\u011fine kadar toplumsal hayat\u0131n her boyutunda T\u00fcrk etnik kimli\u011fini ve bunu benimseyen insan unsurunun tavizsiz bir bi\u00e7imde egemenli\u011fini ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yerle\u015ftirme \u00e7abas\u0131d\u0131r.\u201d \u00a0<\/p>\n

Devlet memuriyetinde T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131 olma \u015fart\u0131 yetersiz g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in 1926\u2019da, 788 say\u0131l\u0131 Memurin Kanunu\u2019yla \u2018T\u00fcrk\u2019 olma \u015fart\u0131 getiriliyor. Bu haklardan yararlanmak ve tepkiden kurtulmak amac\u0131yla ad\u0131n\u0131 T\u00fcrk ad\u0131yla de\u011fi\u015ftirme, din de\u011fi\u015ftirip M\u00fcsl\u00fcman olma gibi m\u00fcracaatlar dikkat \u00e7ekecek kadar art\u0131yor. Ama samimiyet ar\u0131yor devlet! Ba\u015fvurular\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 fark edilince, alelacele din ve isim de\u011fi\u015ftirme taleplerinin daha ciddi bir ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 talimat\u0131 yay\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n

Muhtelif milletlere mensup topluluklar, m\u00fcmk\u00fcn olan t\u00fcm y\u00f6ntemler denenerek, Aktar\u2019\u0131n tabiriyle \u00fczerlerinden silindir ge\u00e7irilerek T\u00fcrkle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Y\u00fczde y\u00fcz bir muvaffakiyet s\u00f6z konusu de\u011fil elbette. Ancak bir yere kadar ba\u015far\u0131l\u0131 da oluyorlar. \u201cBir ittihat\u00e7\u0131 1916\u2019da uykuya dalsa ve 50 sene sonra uyansa b\u00fct\u00fcn hayallerinin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6recekti.\u201d diyor Ayhan Aktar. Ne hayal ediyordu? \u201cErmenilerden, Rumlardan; Avrupal\u0131 doktor, avukat, m\u00fchendisten kurtulmak, \u0130stanbul\u2019daki sermayeyi T\u00fcrkle\u015ftirmek\u2026 Cumhuriyet hepsini hayata ge\u00e7irdi. Hayaller ger\u00e7ekle\u015fti. Bu politikalarda \u0130ttihat\u00e7\u0131larla Cumhuriyet elitleri aras\u0131nda devaml\u0131l\u0131k var.\u201d<\/p>\n

Cumhuriyet, kabul edece\u011fi g\u00f6\u00e7menlerde T\u00fcrkl\u00fckten \u00f6nce M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k, hatta S\u00fcnni olma \u015fart\u0131 ar\u0131yor. 1930\u2019larda \u015eii Azerilere vatanda\u015fl\u0131k vermeyecek kadar titiz bu hususta. Ancak 1923\u2019ten itibaren bu tercihle izah edilmesi zor bir \u00e7izgi \u00e7\u0131k\u0131yor kar\u015f\u0131m\u0131za. Kimliklerini ve onun \u00f6nemli bir unsuru olan dinlerini muhafaza etmek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015flerini arkalar\u0131nda b\u0131rakan insanlar; k\u0131l\u0131k k\u0131yafetini Bat\u0131l\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, alfabesini de\u011fi\u015ftirmi\u015f, din e\u011fitimini ve ezan\u0131, hatta sonraki y\u0131llarda hacca gitmeyi yasaklam\u0131\u015f bir memlekete geliyor. Strasbourg \u00dcniversitesi\u2019nden Samim Akg\u00f6n\u00fcl\u2019\u00fcn tespitiyle,\u00a0 ulus in\u015fa s\u00fcrecinde b\u00fct\u00fcn T\u00fcrklerin M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 ama M\u00fcsl\u00fcman gibi davranmamas\u0131 isteniyor.<\/p>\n

Mesut Ye\u011fen bu tercihi yorumlarken M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n iki ve\u00e7hesini birbirinden ay\u0131rmak gerekti\u011fini belirtiyor. \u0130badet ve ya\u015fam tarz\u0131yla M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k Cumhuriyet\u2019in \u00e7ok bar\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 bir ve\u00e7he. Bir de etnik kimlik gibi devletin tebaas\u0131 olmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k var. Bunlarla Cumhuriyet\u2019in hi\u00e7bir problemi yok. Kimlik olarak M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 zaman i\u00e7inde T\u00fcrkl\u00fc\u011fe tahvil edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bir yandan M\u00fcsl\u00fcmanlara a\u00e7\u0131k tutuyor kap\u0131lar\u0131n\u0131 fakat \u00f6te yandan onlarla da sorunlar ya\u015f\u0131yor. \u201cCumhuriyet d\u00f6neminde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hepsi devlet nazar\u0131nda ayn\u0131 yerde de\u011fil.\u201d diyor Ye\u011fen. \u201cS\u00fcnni, M\u00fcsl\u00fcman, T\u00fcrk kimli\u011fine sahip olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde merkeze yak\u0131nl\u0131klar\u0131 art\u0131yor. Halkan\u0131n en sonunda ise \u00c7erkezler ve K\u00fcrtler yer al\u0131yor.\u201d<\/p>\n

Cumhuriyet\u2019in Balkanlar ger\u00e7e\u011fi<\/b><\/p>\n

Kemal Karpat, Anadolu\u2019ya gelmeden \u00f6nce hi\u00e7bir s\u0131n\u0131ftan M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn sek\u00fclarizmi ve \u0130slamiyet kar\u015f\u0131t\u0131 politikalar\u0131 hakk\u0131nda anlat\u0131lanlar\u0131 ciddiye almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydediyor. \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkenin temel \u0130slami kimli\u011finden vazge\u00e7ilemeyece\u011fi ve k\u0131smen onun reformlar\u0131na atfedilen maddi geli\u015fme ve artan refah sayesinde de din\u00ee \u015fevk kayb\u0131n\u0131n yeniden kazan\u0131laca\u011f\u0131 umuluyordu. 1930\u2019larda, \u00e7ocuklu\u011fumun ge\u00e7ti\u011fi Dobruca\u2019da durum buydu.\u201d<\/p>\n

Cumhuriyet elitleri eldeki malzemeden yeni bir ulus meydana getirmek hevesinde. Peki ya halk? As\u0131rlard\u0131r Kafkaslar ve Balkanlarda ya\u015fayan M\u00fcsl\u00fcman unsurlar\u0131n Anadolu\u2019ya aidiyet hissetme gerek\u00e7esi T\u00fcrkl\u00fck m\u00fc, M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k m\u0131? Kendisi de bir Balkan g\u00f6\u00e7meni olan Prof. Kemal Karpat; \u201c\u00d6ncelikle b\u00fct\u00fcn g\u00f6\u00e7menler, canlar\u0131n\u0131n ve mal varl\u0131klar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a ya da \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak tehdit edilmesi y\u00fcz\u00fcnden harekete ge\u00e7mi\u015flerdi.\u201d diyor. Ancak bir ger\u00e7ek daha var: \u201c19. as\u0131rda din ve dil birli\u011fi ar\u0131yor insanlar. M\u00fcsl\u00fcman olmasa gelmezlerdi, \u00e7ok a\u00e7\u0131k.\u201d Y\u0131ld\u0131r\u0131m A\u011fano\u011flu da Balkan g\u00f6\u00e7meni bir aileye mensup. Y\u0131llard\u0131r s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Rumeli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n verdi\u011fi tecr\u00fcbeyle muhacirlerde etnik bir bilin\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. \u0130ttihat Terakki, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck yap\u0131yor ama gelenlerin \u00f6yle bir davas\u0131 yok. Onlar canlar\u0131n\u0131 kurtarma derdindeki M\u00fcsl\u00fcmanlar: \u201cNeyle kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131n\u0131 bilmiyorlar. Halifelik kalksa bile M\u00fcsl\u00fcman bir \u00fclkeye gittiklerini, al\u0131\u015f\u0131k olduklar\u0131 T\u00fcrk bayra\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6lgesine s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131 biliyorlar sadece. Gelince \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorlar ve \u00fcz\u00fcl\u00fcyorlar. Geri d\u00f6nme imk\u00e2nlar\u0131 yok. Mecburen kal\u0131yor ve uyum sa\u011fl\u0131yorlar. Bir daha vatan kaybetme l\u00fcksleri olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, gidecek ba\u015fka yerleri yok.\u201d<\/p>\n

Bu \u00e7aresiz halk, Cumhuriyet sonras\u0131nda Anadolu n\u00fcfusunun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Mevzunun sonuna gelmi\u015fken son bir tart\u0131\u015fmaya daha temas edelim: Kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya g\u00f6re ittihat Terakki ve Cumhuriyet y\u00f6netimleri; sert politikalar\u0131n\u0131 gidecek ba\u015fka yeri olmayan bu muhacirlerden ald\u0131klar\u0131 cesaret ve destekle uyguluyor. Halk\u0131n genelindeki sessiz kal\u0131\u015ftan \u00f6te bir destek kastedilen. Tek parti y\u00f6netiminin sonlar\u0131na kadar b\u00fcrokrasinin \u00fcst kademelerinde \u00e7ok say\u0131da muhacir g\u00f6rev yap\u0131yor s\u00f6z gelimi. Yine 30\u2019lu y\u0131llarda Meclis\u2019teki milletvekillerinin yar\u0131s\u0131na yak\u0131n\u0131 Balkan k\u00f6kenli… \u201cCumhuriyet\u2019in hemen sonras\u0131nda Anadolu n\u00fcfusunun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Balkanlar ve Kafkaslardan gelenlerden olu\u015fuyor olmas\u0131 buralarda bu t\u00fcrden ha\u015fin bir ulus kurma fikrine kolayl\u0131k sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d diyor Prof. Mesut Ye\u011fen. \u201cGelenler vatanlar\u0131ndan s\u00fcr\u00fcld\u00fckleri ve buray\u0131 da bir nevi son vatan belledikleri i\u00e7in yap\u0131lan uygulamalara destek vermi\u015flerdir. Ama bu etki, Balkan ve Kafkas g\u00f6\u00e7leri ve onlar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019deki demografik yap\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne ve T\u00fcrkiye siyasetine etkisi pek \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir konu de\u011fil ne yaz\u0131k ki.\u201d<\/p>\n

90 y\u0131ll\u0131k tarihi ve fakat bundan \u00e7ok daha derin bir mazisi var Cumhuriyet\u2019in. Sert k\u0131r\u0131lmalar\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 sars\u0131nt\u0131 bitmi\u015f de\u011fil. \u0130yile\u015fmek i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 soracak \u00e7ok sorumuz var!<\/p>\n

\n
\n<\/div>\n

RAKAMLARLA G\u00d6\u00c7<\/b><\/p>\n

    \n
  • 1860-1914 aras\u0131nda Osmanl\u0131 topraklar\u0131na g\u00f6\u00e7 edenlerin say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 5 ile 7 milyon olarak tahmin ediliyor. \u00a0<\/li>\n
  • 1783-1922 aras\u0131nda Osmanl\u0131\u2019ya g\u00f6\u00e7en Tatarlar\u0131n toplam say\u0131s\u0131 1 milyon 800 bin civar\u0131nda. \u00a0<\/li>\n
  • 1859\u2019da ba\u015flayan \u00c7e\u00e7enlerin b\u00fcy\u00fck Kafkas g\u00f6\u00e7\u00fcnde 2 milyon ki\u015fi Anadolu\u2019ya do\u011fru hareket ediyor. \u00a0<\/li>\n
  • 1950-70 aras\u0131nda T\u00fcrkiye 372 bin 450 g\u00f6\u00e7men kabul ediyor. \u00a0<\/li>\n
  • 1923-2005 aras\u0131nda Bulgaristan\u2019dan 844 bin 438 ki\u015fi g\u00f6\u00e7 ediyor. Sadece 89\u2019da zorunlu g\u00f6\u00e7le gelenlerin say\u0131s\u0131 320 bin. \u00a0<\/li>\n
  • Cumhuriyet tarihi boyunca Yugoslavya\u2019dan 308 bin 336, Romanya\u2019dan 126 bin 28, Yunanistan\u2019dan ise 409 bin 830 ki\u015fi kabul ediliyor. \u00a0<\/li>\n
  • Cumhuriyet d\u00f6neminde (1923-2005) resm\u00ee g\u00f6\u00e7men olarak ba\u015fta Bulgaristan, Romanya, Yunanistan, Yugoslavya, Do\u011fu T\u00fcrkistan, Afganistan, Irak ve Ah\u0131ska T\u00fcrkleri olmak \u00fczere toplam 1 milyon 744 bin 126 ki\u015fi vatanda\u015fl\u0131\u011fa al\u0131n\u0131yor. \u00a0<\/li>\n
  • 1934\u2019te yap\u0131lan bir say\u0131ma g\u00f6re Bursa merkezde yabanc\u0131 bir \u00fclkede do\u011fanlar\u0131n say\u0131s\u0131 20 bin 228. Bunun t\u00fcm n\u00fcfusa oran\u0131 y\u00fczde 28. 1987\u2019de haz\u0131rlanan bir istatisti\u011fe g\u00f6re ise Bursa genelinde n\u00fcfusun y\u00fczde 19\u2019u yerli, y\u00fczde 34\u2019\u00fc yurtd\u0131\u015f\u0131ndan, y\u00fczde 13\u2019\u00fc Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu\u2019dan gelen g\u00f6\u00e7menlerden olu\u015furken y\u00fczde 18\u2019i Kafkasya, y\u00fczde 9\u2019u Karadeniz k\u00f6kenli.<\/li>\n<\/ul>\n

    Yunan kaynaklar\u0131na g\u00f6re g\u00f6\u00e7:\u00a0<\/b><\/p>\n

      \n
    • 914-24 aras\u0131 Yunanistan, Bulgaristan, T\u00fcrkiye ve S\u0131rbistan s\u0131n\u0131r\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 2 milyon insan ge\u00e7ti. \u00a0<\/li>\n
    • 3 bin kadar il, il\u00e7e ve k\u00f6y insanlar\u0131 yer de\u011fi\u015ftirdi. \u00a0<\/li>\n
    • Sahipleri taraf\u0131ndan terk edilen 5 milyar alt\u0131n frank de\u011ferinde servet yeni gelen g\u00f6\u00e7menlere da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. \u00a0<\/li>\n
    • Mart 1923\u2019e kadar Yunanistan\u2019a yakla\u015f\u0131k 1 milyon 150 bin g\u00f6\u00e7men gitti. Bunlar\u0131n aras\u0131nda anla\u015fman\u0131n 7. maddesi gere\u011fi Yunan vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 alan Ermeni, S\u00fcryani ve \u00c7erkezler de bulunuyordu. \u00a0<\/li>\n
    • 1928 Yunanistan n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re Anadolu\u2019dan 626 bin 954, Do\u011fu Karadeniz\u2019den 182 bin 169, \u0130stanbul\u2019dan 38 bin 458 ve Do\u011fu Trakya\u2019dan 256 bin 635 ki\u015fi olmak \u00fczere toplam 1 milyon 104 bin 216 ki\u015fi Yunanistan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015fti.<\/li>\n<\/ul>\n
      \n
      \n<\/div>\n

      T\u00dcRK VE M\u00dcSL\u00dcMAN<\/b><\/p>\n

      G\u00f6r\u00fcnen o ki g\u00f6\u00e7men politikalar\u0131 \u00f6yle s\u00fctliman bir ortamda belirlenmiyor. 1930\u2019lu y\u0131llarda Romanya\u2019dan Ortodoks Gagavuz T\u00fcrklerinin de gelmesi s\u00f6z konusu oldu\u011funda Meclis\u2019te yo\u011fun tart\u0131\u015fmalar ya\u015fan\u0131yor. K\u00fctahya Milletvekili Besim Atalay, vatanda\u015fl\u0131\u011fa al\u0131nacaklarda \u2018T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131l\u0131k\u2019 yerine \u2018T\u00fcrk soyundan olma\u2019 \u015fart\u0131n\u0131n getirilmesini talep edenler aras\u0131nda. \u201cEn az olan az\u0131nl\u0131klar\u0131n bile bir kavmin kursa\u011f\u0131nda erimeyerek ba\u015f\u0131na bela oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz h\u00e2lde ni\u00e7in bu kayd\u0131 buraya koyuyorsunuz? \u2026 Yabanc\u0131 unsurlara gelin buraya, T\u00fcrk olunuz diyece\u011fimize, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt buca\u011f\u0131nda bulunan T\u00fcrkleri g\u00f6rm\u00fcyorsunuz? Ba\u015fka bir kavmi getirip sinenize saracaks\u0131n\u0131z. Arkada\u015flar, bunlar v\u00fccuda girmi\u015f bir mikrop gibidir.\u201d diyor Atalay.\u00a0 \u201cBunlar T\u00fcrkle\u015fmez, T\u00fcrkle\u015fmiyorlar! Evvelce getirmi\u015f olduklar\u0131m\u0131z\u0131n k\u00f6ylerini gezin, evlerini gezin. Bir\u00e7o\u011fu h\u00e2l\u00e2 dillerini b\u0131rakmam\u0131\u015flard\u0131r, unutmam\u0131\u015flard\u0131r.\u201d<\/p>\n

      T\u00fcrkiye\u2019nin Madrid El\u00e7isi Tevfik Kamil Bey tart\u0131\u015fmaya yurtd\u0131\u015f\u0131ndan m\u00fcdahil oluyor. 18 Ocak 1936\u2019da Ba\u015fvekil \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye bir yaz\u0131 g\u00f6nderen Tevfik Kamil Bey; M\u00fcbadele ve \u00f6ncesinde meydana gelen mill\u00ee hareket sayesinde mill\u00ee birli\u011fi teess\u00fcs eder gibi olan memlekete yeniden bir Ortodoks cemaati getirmenin manas\u0131n\u0131 sorguluyor. \u201cBu tercih kendi yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yine kendimiz y\u0131kmak, gelecek as\u0131rlarda fitne ve suri\u015f unsurlar\u0131n\u0131 biriktirmek olur.\u201d Tevfik Kamil Bey\u2019e g\u00f6re; \u201cBunu kestiremeyecek kadar d\u00fcn\u00fcn ac\u0131 misallerini unutmu\u015f olanlar\u0131n mazarrat\u0131na m\u00e2ni olacak h\u00fck\u00fcmettir.\u201d<\/p>\n

      Ancak herkes ayn\u0131 fikirde de\u011fil elbette. \u2018Mill\u00ee Hatip\u2019 Hamdullah Suphi Tanr\u0131\u00f6ver, Gagavuzlar\u0131n g\u00f6\u00e7 d\u0131\u015f\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131 ve \u2018\u00f6zg\u00fcn T\u00fcrk menba\u0131ndan\u2019 olan \u2018Anadolu\u2019nun T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan Rum Ortodoks Hristiyanlar\u0131\u2019 Karamanl\u0131lar\u0131n m\u00fcbadeleyle Yunanistan\u2019a g\u00f6nderilmesini sert bir dille ele\u015ftiriyor. Neticede Meclis\u2019in \u00e7o\u011funun \u2018T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131\u2019 tabirine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00fczerine enc\u00fcmene geri g\u00f6nderilen kanun, \u2018T\u00fcrk soyundan\u2019 olanlar\u0131n kabul edilece\u011fi \u015feklinde de\u011fi\u015ftiriliyor. 4 Haziran 1936\u2019da Romanya ile yap\u0131lan g\u00f6\u00e7 mukavelesinde Gagavuzlardan hi\u00e7 s\u00f6z edilmiyor.<\/p>\n

      \n
      \n<\/div>\n

      H\u0130K\u00c2YEN\u0130N H\u00dcLASASI: G\u00d6K\u00c7EADA<\/b><\/p>\n

      As\u0131rlard\u0131r Rum n\u00fcfusun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 G\u00f6k\u00e7eada; Bozcaada ve \u0130stanbul\u2019la birlikte m\u00fcbadele d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131l\u0131yor. Y\u00fckseklerinden Yunanistan\u2019\u0131n Selanik\u2019e kadar g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc o zamanki ad\u0131yla \u0130mroz sakinleri, Rum Ortodoks dininden olmakla birlikte kendini Yunan kabul etmiyor zaten. 1960\u2019lara kadar kendi h\u00e2linde sessiz sakin ya\u015f\u0131yorlar adada. Okullarda iki dilli e\u011fitim yap\u0131l\u0131yor. Devletle, i\u015fleri d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e muhatap oluyor, sonra yine kendi hayatlar\u0131na d\u00f6n\u00fcyorlar. 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda ad\u0131 konulamam\u0131\u015f, sebebi h\u00e2l\u00e2 belirlenememi\u015f bir rahats\u0131zl\u0131k ba\u015f g\u00f6steriyor. \u00d6nce yar\u0131 a\u00e7\u0131k cezaevi in\u015fa ediliyor. G\u00fcnd\u00fczleri g\u00f6zetim alt\u0131nda tutulan mahk\u00fbmlar geceleri serbest b\u0131rak\u0131l\u0131yor. 1984\u2019te Isparta\u2019dan getirilip adaya isk\u00e2n edilen Mustafa Altunba\u015fak anlat\u0131yor ya\u015fananlar\u0131. Kar\u0131nlar\u0131 a\u00e7, \u00fcst\u00fc ba\u015f\u0131 peri\u015fan mahk\u00fbmlar; Rumlar\u0131n evlerini, bah\u00e7elerini i\u015fgal etmeye varan tacizlere giri\u015fiyor. Birka\u00e7 cinayet bile i\u015fleniyor o g\u00fcnlerde. Cezaevi yetkililerinin olaylara g\u00f6z yumdu\u011fu konu\u015fuluyor adada. Sonra istimlakler ba\u015fl\u0131yor. T\u00fcrkiye genelinde en fazla kamula\u015ft\u0131rma yap\u0131lan yer G\u00f6k\u00e7eada. 1964\u2019te bu kez o vakte kadar Rumca ve T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim veren okullarda Rumca tedrisat yasaklan\u0131yor. Bir s\u00fcredir kendini g\u00fcvende hissetmeyen ada halk\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitim imk\u00e2n\u0131 da ortadan kalk\u0131nca h\u0131zla bo\u015falt\u0131yor G\u00f6k\u00e7eada\u2019y\u0131. Gelecek nesillerin dillerini unutmas\u0131n\u0131 istemiyorlar zira. \u201cBiz geldi\u011fimizde tahmin\u00ee olarak 250 civar\u0131nda Rum aile vard\u0131. Bunlar ya tek ya da 2 ki\u015fiydiler. Hepsi ya\u015fl\u0131yd\u0131. \u015eimdi daha azlar.\u201d diyor Altunba\u015fak. Rumlardan bo\u015falan k\u00f6ylere \u00f6nce Karadeniz\u2019den getirilen topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fcler, sonra m\u00fclkleri baraj alt\u0131nda kalan Burdur ve Ispartal\u0131lar yerle\u015ftirilmi\u015f. Her \u015feye ra\u011fmen \u0130mroz\u2019da kalan Rumlar\u0131n T\u00fcrkleri, T\u00fcrklerin de al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131klar\u0131 ada hayat\u0131n\u0131 benimsemeleri kolay olmam\u0131\u015f elbette. \u0130ki halk aras\u0131nda ad\u0131 konulamasa da sezilen mesafe h\u00e2l\u00e2 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor ve hissediliyor.<\/p>\n

      \n
      \n<\/div>\n

      88\u2019e kadar kim oldu\u011fumu bilmiyordum<\/b><\/p>\n

      G\u00f6k\u00e7eadal\u0131 bir aileye mensup Nikos Balatlis\u2019in hik\u00e2yesi son as\u0131rda milyonlarca insan\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6zeti niteli\u011finde. \u0130nsanlar\u0131n r\u0131zas\u0131 haricindeki\u00a0 yer de\u011fi\u015ftirmeler, ac\u0131s\u0131 nesilden nesile aktar\u0131lan yaralar b\u0131rak\u0131yor geriye\u2026<\/i><\/b><\/p>\n

      Herkesin y\u00fcz\u00fcnde kocaman bir tebess\u00fcm. Ayak \u00fcst\u00fc sohbete, ikrama a\u00e7\u0131klar. Ancak fazlas\u0131na talip olursan\u0131z o s\u0131cakl\u0131k tedirgin bir mesafeye terk ediyor yerini. G\u00f6k\u00e7eada, turist seviyesinde konu\u015fmaya a\u00e7\u0131k. Hepsi o kadar… Nikos Balatlis olmasa b\u00fct\u00fcn te\u015febb\u00fcslerimiz bo\u015fa \u00e7\u0131kacak, sessizli\u011fin sebebi korku mu, g\u00fcvensizlik mi, yorgunluk mu \u00f6\u011frenemeden geri d\u00f6nm\u00fc\u015f olacakt\u0131k.<\/p>\n

      G\u00f6k\u00e7eada, eski ismiyle \u0130mroz, m\u00fcbadeleden sonra Rumlar\u0131n kalmas\u0131na izin verilen birka\u00e7 yerden biri. H\u00e2l\u00e2 T\u00fcrkiye genelinde en yo\u011fun Rum n\u00fcfus orada ya\u015f\u0131yor. \u0130zafi bir yo\u011funluk bu elbette. 40 sene evvel 6 binin \u00fczerindeyken \u015fu an birka\u00e7 y\u00fcz ya var ya yoklar. Son as\u0131rda \u00fclke genelinde ya\u015fanan hik\u00e2yenin \u00f6zeti birebir kar\u015f\u0131l\u0131k buluyor burada. \u00d6nce tedirgin edilmi\u015fler. Topraklar\u0131 istiml\u00e2k edilmi\u015f, ana dilde e\u011fitim yasaklanm\u0131\u015f. \u0130lk olarak okul \u00e7a\u011f\u0131nda \u00e7ocu\u011fu olan aileler ayr\u0131lm\u0131\u015f. Sonra Karadeniz\u2019den G\u00fcneydo\u011fu\u2019ya T\u00fcrkiye\u2019nin her yerinden insan isk\u00e2n edilmi\u015f adaya. Eski d\u00fczen kalmam\u0131\u015f. Nesillerdir kulland\u0131klar\u0131 yollar, denize girdikleri koylar de\u011fi\u015fmi\u015f. Evler, k\u00f6yler i\u015fgal edilmi\u015f. Nihayet her \u015feye ra\u011fmen ayr\u0131lmayan ya\u015fl\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda Rum kalmam\u0131\u015f adada. Bu kadar\u0131n\u0131 kime sorsan\u0131z anlat\u0131yor. Peki, nas\u0131l yorumlam\u0131\u015f, ne hissetmi\u015fler? Cevap yok!<\/p>\n

      Bir siesta vaktinde gitti\u011fimiz Tepek\u00f6y\u2019de kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz 53 ya\u015f\u0131ndaki Nikos Balatlis\u2019le. Yazlar\u0131 kafe olarak i\u015fletti\u011fi binan\u0131n \u00f6n\u00fcnde ayak\u00fcst\u00fc ba\u015flay\u0131p k\u00f6y mezarl\u0131\u011f\u0131na uzanan sohbet, biraz olsun yard\u0131m ediyor adal\u0131 Rumlar\u0131n hissiyat\u0131n\u0131 anlamam\u0131za.<\/p>\n

      1966\u2019da, 6 ya\u015f\u0131ndayken ayr\u0131l\u0131yor ailesi G\u00f6k\u00e7eada\u2019dan. Nikos ve karde\u015finin okula gitmesi gerek. Aile Rumca da \u00f6\u011frensinler istiyor. \u00d6nce \u0130stanbul\u2019a geliyorlar. Yaln\u0131z de\u011filler, hemen b\u00fct\u00fcn kom\u015fular\u0131n\u0131n ilk tercihi \u0130stanbul. Yak\u0131nda \u015fartlar yeniden d\u00fczelir, evimize d\u00f6neriz d\u00fc\u015f\u00fcncesi var ak\u0131llar\u0131nda. Tarlaba\u015f\u0131\u2019nda 8 sene ya\u015f\u0131yor Balatlis ailesi. \u00c7ocuklar okuyor ama evlerine d\u00f6necekleri g\u00fcn gelmiyor bir t\u00fcrl\u00fc. Derken 1974 K\u0131br\u0131s \u00e7\u0131kartmas\u0131\u2026 \u201cAdan\u0131n insanlar\u0131yla hi\u00e7 alakas\u0131 yoktu bana g\u00f6re. O zaman bakt\u0131lar ki durum d\u00fczelmeyecek. \u0130stanbul\u2019dan Yunanistan\u2019a ge\u00e7meye ba\u015flad\u0131lar. Yunanistan\u2019la hi\u00e7 alakam\u0131z yoktu ve olmam\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131yd\u0131k.\u201d<\/p>\n

      -O zaman neden gittiniz Yunanistan\u2019a?<\/b><\/p>\n

      \u201c\u00c7\u00fcnk\u00fc Rum Ortodoks dinindendik. Yunanistanl\u0131 kabul edildik. Orada da \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ektik. Burada Yunan diyorlard\u0131. Oraya gittik bu sefer de T\u00fcrk olduk.\u201d<\/p>\n

      19 ya\u015f\u0131na kadar T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 Balatlis. 1979\u2019da askere \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131yor, gelmeyince vatanda\u015fl\u0131ktan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. \u0130tiraz\u0131n\u0131 gizlemiyor: \u201cBana g\u00f6re o da do\u011fru de\u011fildi. Deselerdi ki asker ka\u00e7a\u011f\u0131s\u0131n. T\u00fcrkiye\u2019ye geldi\u011finde seni askere alaca\u011f\u0131z. Buradaki b\u00fct\u00fcn asker ka\u00e7aklar\u0131n\u0131 at\u0131yorlar m\u0131 vatanda\u015fl\u0131ktan? Programl\u0131 bir muameleydi bu.\u201d<\/p>\n

      Birka\u00e7 y\u0131l sonra karde\u015fi de ayn\u0131 kaderi payla\u015f\u0131yor. Anne babas\u0131 gibi hukuki bir problemi olmayanlar\u0131n vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131ysa devam ediyor. 1988\u2019e kadar, 9 y\u0131l vatans\u0131z ya\u015f\u0131yor Nikos Bey. Yunanistan\u2019dan oturma izni al\u0131yor. 1984\u2019te Yunanistan-Almanya aras\u0131nda i\u015f yaparken pasaporta ihtiyac\u0131 oluyor. Yine lokal bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunuyor. Durumu izah eden resm\u00ee bir k\u00e2\u011f\u0131t veriyorlar eline. Onu kullan\u0131yor. Selanik ve Atina\u2019da G\u00f6k\u00e7eada, Bozcaada k\u00f6kenli 6 bin kadar Rum ya\u015f\u0131yor. Art\u0131k T\u00fcrkiye\u2019ye d\u00f6nemeyecekleri kanaati yerle\u015fince, 1988\u2019de d\u00f6nemin ba\u015fbakan\u0131 Andreas Papandreu\u2019nun \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir kanunla Yunan vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7iyorlar. \u201cGeri d\u00f6nemeyecektik, bir \u015fey olsun art\u0131k dedik.\u201d<\/p>\n

      \u00c7ocukken ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 adaya 14 sene sonra, 1988\u2019de 10 arkada\u015f\u0131yla birlikte geliyor ilk kez. \u201c\u00c7ocukken ayr\u0131ld\u0131k. Herkes d\u00fcnyan\u0131n bir yerine gitti. Hi\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015fmemi\u015ftik o vakte kadar. 15 ya\u015f\u0131nda ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m \u00e7ocukluk arkada\u015f\u0131m Amerika\u2019dan gelmi\u015fti. 15 sene sonra, 30\u2019lu ya\u015flar\u0131m\u0131zda tekrar bulu\u015ftuk.\u201d 60\u2019larda 1200 ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6yde sadece 84 ki\u015fi var o tarihlerde. Hi\u00e7 ayr\u0131lmayan ya\u015fl\u0131lar ve \u00e7ocu\u011fu olmayan aileler. Bug\u00fcn 23 ki\u015fiye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f say\u0131. 3 tane gen\u00e7 var. Gen\u00e7 dedi\u011fimize bakmay\u0131n, 45-50 ya\u015flar\u0131nda onlar da. \u00d6tekilere g\u00f6re gen\u00e7ler. 88\u2019den sonra geli\u015f gidi\u015fler s\u0131kla\u015f\u0131yor.<\/p>\n

      -Neden 88\u2019de gelmeye ba\u015flad\u0131 herkes?<\/b><\/p>\n

      \u201cO zamana kadar zordu \u00e7\u00fcnk\u00fc. \u00c7anakkale\u2019ye geliyordun, orada izin i\u00e7in ba\u015fvuruyordun emniyet m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne. Burada do\u011fdum b\u00fcy\u00fcd\u00fcm, G\u00f6k\u00e7eadal\u0131y\u0131m diyorduk. G\u00fcnlerce bekletiyorlard\u0131. Sonra serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131, pasaport yeterli oldu gelmek i\u00e7in.\u201d<\/p>\n

      \u00c7ocukken ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 aday\u0131 \u00e7ok ba\u015fka hat\u0131rl\u0131yor Nikos Balatlis. Yollar\u0131 geni\u015f, evleri b\u00fcy\u00fck, \u00e7evresi mamur bir yer hayalindeki G\u00f6k\u00e7eada. Gelince darac\u0131k bo\u015f sokaklar kar\u015f\u0131l\u0131yor onlar\u0131. Elektrik yok ilk g\u00fcn. \u201c\u0130yi ki gemiyle ge\u00e7iliyordu.\u201d diyor g\u00fclerek. \u201cAraba yolu olsa ilk g\u00fcn belki geri d\u00f6nerdik.\u201d<\/p>\n

      14 ya\u015f\u0131nda ayr\u0131lsa da olduk\u00e7a d\u00fczg\u00fcn bir T\u00fcrk\u00e7esi var. Kendi ifadesiyle hasta Fenerbah\u00e7eli. T\u00fcrk radyosu dinliyor. Uzun y\u0131llar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Almanya\u2019da en fazla T\u00fcrklerle arkada\u015fl\u0131k etmi\u015f. Bu sayede hi\u00e7 kopmam\u0131\u015f.<\/p>\n

      5 senelik oturma izni var \u015fimdilik. O dolunca ne olaca\u011f\u0131 belli de\u011fil. Zira miras meselesini halletmeleri gerekiyor. Anne baba T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131. \u0130htiya\u00e7 duymad\u0131klar\u0131 i\u00e7in tabiyetlerini de\u011fi\u015ftirmemi\u015fler. Ancak iki \u00e7ocuklar\u0131 da Yunanistan vatanda\u015f\u0131. Adada evleri, tarlalar\u0131 var. Birka\u00e7 ay \u00f6nceye kadar T\u00fcrk olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in mirastan hak alam\u0131yorlar. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019ne yap\u0131lan bir ba\u015fvuru bu hususta yeni bir d\u00fczenlemeyi gerekli k\u0131lm\u0131\u015f. Ancak bunu daha sa\u00e7ma buluyor Balatlis: \u201c\u015eimdi diyorlar ki size haklar\u0131n\u0131z\u0131 verece\u011fiz ama bir sene i\u00e7inde satacaks\u0131n\u0131z. Dalga ge\u00e7iyorlar sanki! Bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan \u00e7ok \u00fcz\u00fcc\u00fc.\u201d<\/p>\n

      -Ne yapacaks\u0131n\u0131z?<\/b><\/p>\n

      \u201cSatmayaca\u011f\u0131m tabii. T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvuraca\u011f\u0131m. \u00c7ifte vatanda\u015f olaca\u011f\u0131z. Babam rahmetli oldu, annemden sonra daha b\u00fcy\u00fck zorluk olacak.\u201d<\/p>\n

      Konu konuyu a\u00e7\u0131yor. Laf aras\u0131nda \u2018Babam\u0131n mezar\u0131 burada\u2019 diyor Balatlis. T\u00fcrkiye\u2019de vefat etti\u011fini san\u0131yoruz \u00f6nce. Ama hay\u0131r. 5 sene \u00f6nce Yunanistan\u2019da \u00f6lm\u00fc\u015f Dimitris Balatlis. Atina ve Selanik gibi b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde, yer darl\u0131\u011f\u0131ndan cenazelerin g\u00f6m\u00fcld\u00fckten 5 sene sonra toplu mezara nakledildi\u011fini anlat\u0131yor Nikos Bey. Babas\u0131n\u0131n naa\u015f\u0131na da ayn\u0131 muamelenin yap\u0131lmas\u0131na raz\u0131 gelmiyor. T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olan babas\u0131n\u0131n mezar\u0131n\u0131 adaya ta\u015f\u0131mak i\u00e7in b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fe ba\u015fvuruyor. \u201cG\u00fcmr\u00fckte a\u00e7acaklar kutular\u0131, bir s\u00fcr\u00fc kemik! Bunlar ne? A\u00e7\u0131klayamazs\u0131n. Doktor geldi, ila\u00e7land\u0131, sonra getirdim buraya g\u00f6md\u00fcm.\u201d<\/p>\n

      Samimiyetinden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z cesaretle, adada kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z tedirgin sessizli\u011fin sebebini soruyoruz. \u201cBiz \u00e7ocuktuk ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131zda. Pek hat\u0131rlam\u0131yoruz o g\u00fcnleri ama onlar hat\u0131rl\u0131yor ve T\u00fcrkiye\u2019yi su\u00e7luyor.\u201d oluyor cevab\u0131. \u201cNe oldu da bize kar\u015f\u0131 tav\u0131rlar\u0131 de\u011fi\u015fti hi\u00e7 anlamad\u0131k. Bize b\u00f6yle davran\u0131lmamas\u0131 gerekiyordu. Bu adada ya\u015fayan insanlar\u0131n Yunanistan\u2019la hi\u00e7 alakas\u0131 yoktu. T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131yd\u0131k. Sadece dinimiz farkl\u0131yd\u0131. Dedem, babam bu \u00fclkede askerlik yapm\u0131\u015f. Herkesin hik\u00e2yesi ayn\u0131. Bu y\u00fczden affedemiyorlar. \u0130nsanlar \u00e7ok k\u0131rg\u0131n. Buradan gittik Rum\u2019duk. Oraya gittik bu sefer de T\u00fcrk dediler. 88\u2019e kadar ben de bilmiyordum ne oldu\u011fumu\u2026 88\u2019den sonra Yunan oldum, onu da serbest dola\u015fmak i\u00e7in yapt\u0131m.\u201d<\/p>\n

      Geri d\u00f6nmeleri, tekrar adaya yerle\u015fmeleri uzak bir hayal. 50 sene sonra geri ad\u0131m at\u0131larak yeniden Rumca e\u011fitime ba\u015flayan okulun sadece 4 \u00f6\u011frencisi var. Artacak gibi de g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Adadan ayr\u0131lmak e\u011fitim almalar\u0131, i\u015f sahibi olmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi bile olmu\u015f. Ama bu ayr\u0131l\u0131\u015f tercihleri d\u0131\u015f\u0131nda olunca, bir s\u00fcr\u00fc soru kalm\u0131\u015f geriye. Bir t\u00fcrl\u00fc anlayamam\u0131\u015f ve affedememi\u015fler\u2026<\/p>\n

      http:\/\/www.aksiyon.com.tr\/aksiyon\/newsDetail_getNewsById.action?newsId=37043<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      AY\u015eE ADLI \u00d6yle isimlendirilmese de bir as\u0131r \u00f6nce Anadolu\u2019da yeni bir kavimler g\u00f6\u00e7\u00fc ya\u015fan\u0131yor. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin \u2018ulus devlet\u2019 olarak kurulmas\u0131; T\u00fcrk, K\u00fcrt, Arap, Bo\u015fnak, G\u00fcrc\u00fc, Arnavut, \u00c7erkez, \u00c7ingene, Laz, Ermeni, Rum, S\u00fcryani, Bulgar, Nasturi… milyonlarca insan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Bug\u00fcnden ibaret olsa hayat; ya\u015fananlar\u0131 anlamak, yorumlamak, kabul yahut reddetmek ne kadar da kolay […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,26,37],"tags":[],"class_list":["post-26799","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler","category-makaleler","category-tarih-sayfalari"],"yoast_head":"\nUlus devlete g\u00f6\u00e7 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ulus devlete g\u00f6\u00e7 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"AY\u015eE ADLI \u00d6yle isimlendirilmese de bir as\u0131r \u00f6nce Anadolu\u2019da yeni bir kavimler g\u00f6\u00e7\u00fc ya\u015fan\u0131yor. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin \u2018ulus devlet\u2019 olarak kurulmas\u0131; T\u00fcrk, K\u00fcrt, Arap, Bo\u015fnak, G\u00fcrc\u00fc, Arnavut, \u00c7erkez, \u00c7ingene, Laz, Ermeni, Rum, S\u00fcryani, Bulgar, Nasturi… milyonlarca insan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Bug\u00fcnden ibaret olsa hayat; ya\u015fananlar\u0131 anlamak, yorumlamak, kabul yahut reddetmek ne kadar da kolay […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-11-13T07:05:58+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"45 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/\",\"name\":\"Ulus devlete g\u00f6\u00e7 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"datePublished\":\"2013-11-13T07:05:58+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ulus devlete g\u00f6\u00e7\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ulus devlete g\u00f6\u00e7 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Ulus devlete g\u00f6\u00e7 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"AY\u015eE ADLI \u00d6yle isimlendirilmese de bir as\u0131r \u00f6nce Anadolu\u2019da yeni bir kavimler g\u00f6\u00e7\u00fc ya\u015fan\u0131yor. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin \u2018ulus devlet\u2019 olarak kurulmas\u0131; T\u00fcrk, K\u00fcrt, Arap, Bo\u015fnak, G\u00fcrc\u00fc, Arnavut, \u00c7erkez, \u00c7ingene, Laz, Ermeni, Rum, S\u00fcryani, Bulgar, Nasturi… milyonlarca insan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Bug\u00fcnden ibaret olsa hayat; ya\u015fananlar\u0131 anlamak, yorumlamak, kabul yahut reddetmek ne kadar da kolay […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2013-11-13T07:05:58+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"45 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/","name":"Ulus devlete g\u00f6\u00e7 - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2013-11-13T07:05:58+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/11\/13\/ulus-devlete-goc\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ulus devlete g\u00f6\u00e7"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26799"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26799\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}