![\"\"](\"http:\/\/t24.com.tr\/media\/editorials\/hci%C3%A71%283%29.jpg\")
<\/i><\/b><\/p>\nHasan Cemal<\/b><\/p>\n
Kars’tay\u0131z; <\/i><\/b>kar at\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Hava so\u011fuk, kur\u015funi. Bu \u015fehirde kiliseden camiye \u00e7evrilen b\u00fct\u00fcn camilere neredeyse hep ‘Fethiye’ ad\u0131 verilmi\u015f… Ani Harabeleri bir ba\u015fka gezegen. Ermeni krallar\u0131ndan ba\u015flayarak Bizans\u2019a, Sel\u00e7uklu T\u00fcrklerine, G\u00fcrc\u00fclere, Osmanl\u0131\u2019ya, Ruslara, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne kadar uzanan tarihin yapraklar\u0131n\u0131 insana birer birer \u00e7evirtiyor.<\/i><\/p>\n
Kar\u015f\u0131<\/i><\/b> yaka, Ermenistan. Elini uzatsan G\u00fcmr\u00fc… T\u00fcrkiye-Ermenistan ili\u015fkileri ne zaman normalle\u015fecek? Bu s\u0131n\u0131r ne zaman a\u00e7\u0131lacak? \u2018Milliyet\u00e7ilik\u2019lerin \u00e7izdi\u011fi bu s\u0131n\u0131rlar, AB co\u011frafyas\u0131nda oldu\u011fu gibi ne zaman anlams\u0131zla\u015fmaya ba\u015flayacak?..\u00a0 Ermenisi, Azerisi, T\u00fcrk\u00fc, K\u00fcrd\u00fc, Terekemesi, T\u00fcrkmeni ne zaman bar\u0131\u015f ve huzur i\u00e7inde ya\u015fayacaklar bu g\u00fczel topraklarda?..<\/i><\/p>\n
<\/i><\/b><\/p>\n
KARS<\/i><\/b><\/p>\n
Bir arkada\u015f grubuyla iki g\u00fcn ge\u00e7irdi\u011fimiz bu b\u00fcy\u00fcleyici \u015fehir neresinden ba\u015flayarak anlat\u0131labilir?<\/p>\n
Ger\u00e7ekten bilemiyorum.<\/p>\n
Kim bilir, belki de d\u00fcn\u00fcyle bug\u00fcn\u00fcyle k\u00fclt\u00fcr zengini bu topraklara ve g\u00fczel insanlar\u0131na haks\u0131zl\u0131k olur diye b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n
\u00a0Orada iki gece boyunca dans eden, halay ve z\u0131lg\u0131t \u00e7eken, hep bir a\u011f\u0131zdan \u00e7al\u0131p s\u00f6yleyen o gen\u00e7 insanlar\u0131n benim d\u00fcnyamda kabartt\u0131klar\u0131 heyecan dalgalar\u0131n\u0131 onlarla birlikte hep an\u0131msayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n Sevgili Hrant Dink<\/b>\u2019in ad\u0131n\u0131 anarak Sar\u0131 Gelin<\/b>\u2019i de s\u00f6ylediler. T\u00fcrk\u00e7e, K\u00fcrt\u00e7e, Zazaca, G\u00fcrc\u00fcce, Ermenice, Laz\u00e7a \u015fark\u0131 ve t\u00fcrk\u00fclerle \u00e7o\u015ftular, e\u011flendiler.<\/p>\n Sahiciydi her \u015fey, i\u00e7tendi.<\/p>\n G\u00fczel olan da buydu.<\/p>\n O gen\u00e7 insanlar, de\u011fi\u015fik k\u00fclt\u00fcrlerin harman\u0131 olan \u00f6ylesine g\u00fczel duygu f\u0131rt\u0131nalar\u0131 yaratt\u0131lar ki, bir yandan bizi Kars k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u00e7ine soktular, di\u011fer yandan Tayyip Erdo\u011fan<\/b>\u2019\u0131n Kars\u2019ta ucube<\/b> diyerek heykel y\u0131kt\u0131ran zihniyetinin bu topraklarda kal\u0131c\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131n i\u015faret fi\u015feklerini \u00e7akt\u0131lar iki gece boyunca…<\/p>\n Bar\u0131\u015f ve demokrasi a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019nin gelece\u011fi konusunda beni iyimser k\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n Kilise cami, opera defterdarl\u0131k, okul emniyet binas\u0131 olmu\u015f<\/b><\/p>\n Bu \u015fehirde kiliseden camiye \u00e7evrilen b\u00fct\u00fcn camilere neredeyse hep \u2018fetih<\/b>\u2019ten gelen Fethiye<\/b> ad\u0131 verilmi\u015f…<\/p>\n Alexsander Nevski Kilisesi<\/b>\u2019nin \u00f6n\u00fcdeyim.<\/p>\n Spor salonu olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f, Ziraat Bankas\u0131 olmu\u015f, 17 May\u0131s 1985\u2019de de Fethiye Camii<\/b>\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f.<\/p>\n Eski zamanlarda iki tane \u015fa\u015faal\u0131 so\u011fan ba\u015f\u0131<\/b> olan bir kiliseymi\u015f, \u015fimdi de iki uzun minareli bir cami…<\/p>\n G\u00fczel bir yap\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyoruz. Ruslar\u0131n zaman\u0131nda opera binas\u0131ym\u0131\u015f, \u015fimdi Defterdarl\u0131k…<\/p>\n Eski zamanlarda okul olan bir ba\u015fka ta\u015f yap\u0131, \u015fimdi Emniyet M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc… Emniyet M\u00fcd\u00fcr\u00fc iyi bir i\u015f yapm\u0131\u015f, \u00fcst\u00fcndeki s\u0131valar\u0131, boyalar\u0131 kaz\u0131tarak ta\u015f yap\u0131y\u0131 eski haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f…<\/p>\n Ani Harabeleri: Bir ba\u015fka gezegen<\/b><\/p>\n Ermeni k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn esas damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu etkileyici bir yer, bir ba\u015fka gezegen… Tarihin en yo\u011fun ya\u015fanabilece\u011fi mekanlardan biri…<\/p>\n Ani<\/b>, Ermeni krallar\u0131ndan ba\u015flayarak Bizans\u2019a, Sel\u00e7uklu T\u00fcrklerine, G\u00fcrc\u00fclere, Osmanl\u0131\u2019ya, Ruslara, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne kadar uzanan tarihin yapraklar\u0131n\u0131 insana birer birer \u00e7evirtiyor.<\/p>\n Ani, \u00f6ylesine bir mekan ki, insana \u201cTarihi d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7al\u0131\u015f, tarihi biraz\u00a0 hissetmeye \u00e7al\u0131\u015f!\u201d diyor her ad\u0131m\u0131nda…<\/p>\n Derin bir kanyon.<\/p>\n Derinliklerin aras\u0131ndan Arpa\u00e7ay <\/b>ak\u0131yor.<\/p>\n Buras\u0131 T\u00fcrk-Ermeni <\/b>s\u0131n\u0131r\u0131.<\/p>\n Kar\u015f\u0131 yaka, Ermenistan<\/b>.<\/p>\n Elini uzatsan G\u00fcmr\u00fc<\/b>…<\/p>\n Yak\u0131n tarihimizden bir yaprak…<\/p>\n S\u0131n\u0131rlar ne zaman anlams\u0131zla\u015fmaya ba\u015flayacak?<\/b><\/p>\n T\u00fcrkiye-Ermenistan <\/b>ili\u015fkileri ne zaman normalle\u015fecek?<\/p>\n G\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcndeki bu s\u0131n\u0131r ne zaman a\u00e7\u0131lacak?<\/p>\n \u2018Milliyet\u00e7ilik<\/b>\u2019lerin \u00e7izdi\u011fi bu s\u0131n\u0131rlar, Avrupa Birli\u011fi co\u011frafyas\u0131nda oldu\u011fu gibi ne zaman anlams\u0131zla\u015fmaya ba\u015flayacak?..<\/p>\n Ermenisi, Azerisi, T\u00fcrk\u00fc, K\u00fcrd\u00fc, Terekemesi, T\u00fcrkmeni ne zaman bar\u0131\u015f ve huzur i\u00e7inde ya\u015fayacaklar bu g\u00fczel topraklarda?..<\/p>\n Hi\u00e7 de zor oldu\u011funu sanm\u0131yorum.<\/p>\n Oysa, 2008\u2019de ne kadar da yakla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 bu makul noktaya.<\/p>\n Cumhurba\u015fkan\u0131 G\u00fcl, <\/b>\u2018futbol diplomasisi\u2019yle Erivan\u2019a tarihi bir ziyaret yaparken, Kars\u2019ta zaman\u0131n AK Partili Belediye Ba\u015fkan\u0131 Naif Alibeyo\u011flu<\/b>, s\u0131n\u0131r a\u00e7\u0131ls\u0131n diye 50 bin imzal\u0131 bildiri yay\u0131nl\u0131yor ve iki \u00fclke aras\u0131nda \u2018normalle\u015fmenin kap\u0131s\u0131<\/b>\u2019n\u0131 a\u00e7acak protokoller D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanlar\u0131 taraf\u0131ndan \u0130svi\u00e7re\u2019de imzalan\u0131yordu.<\/p>\n Ama olmad\u0131 yine.<\/p>\n Turizmiyle, ticaretiyle, bar\u0131\u015f\u0131yla b\u00f6lgeyi ihya edebilecek b\u00fcy\u00fck bir f\u0131rsat ne yaz\u0131k ki ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n Kar at\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Hava so\u011fuk, kur\u015funi, Orhan Pamuk<\/b>\u2019un Kar<\/b>\u2019\u0131nda bazen tarif etti\u011fi Kars gibi, biraz kasvetli…<\/p>\n \u0130\u015fte kar\u015f\u0131mda t\u00fcm heybetiyle B\u00fcy\u00fck Katedral<\/b>. Ermeniler taraf\u0131ndan 932 y\u0131l\u0131nda in\u015fa ediliyor. B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu Sultan\u0131 Alparslan <\/b>1064\u2019te buralar\u0131 fethedince, ilk cumay\u0131 burada k\u0131ld\u0131ktan sonra da isim de\u011fi\u015fikli\u011fi geliyor:<\/p>\n Fethiye Camii.<\/b><\/p>\n Tam kar\u015f\u0131s\u0131nda kule gibi minaresi olan bir cami, Ebulmen\u00fccehr Camii<\/b>. 1099\u2019da in\u015fa edilmi\u015f. Anadolu\u2019daki ilk T\u00fcrk \u0130slam Camii <\/b>budur, diyorlar.<\/p>\n Dumanl\u0131 Da\u011f<\/b>\u2019dan do\u011fru fena esiyor.<\/p>\n So\u011fuk, bu kez sulu kar at\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Kanyonun derinliklerinde bir k\u00f6pr\u00fc ve bir kilise kal\u0131nt\u0131s\u0131. \u00c7ok eski zamanlarda\u00a0 \u0130pek Yolu<\/b> ge\u00e7ermi\u015f bu k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcnden…<\/p>\n \u0130n\u015fallah, Ani Harabeleri\u2019ni baz\u0131 yerlerden b\u00f6len etraf\u0131ndaki askeri b\u00f6lgeler<\/b> de kalkar, titiz ve yo\u011fun bir restorasyonla buras\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir k\u00fclt\u00fcr ve tarih hazinesi olarak t\u00fcm insanl\u0131\u011fa en k\u0131sa zamanda a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n ‘Ter\u00f6risti me\u015fhurdur abi\u2026’<\/b><\/p>\n Kar\u015f\u0131m\u0131zda Digor Da\u011flar\u0131<\/b>, karl\u0131 ve sisli tepeleriyle. \u201cTer\u00f6risti me\u015fhurdur abi<\/b>\u201d diyor kula\u011f\u0131ma e\u011filip…<\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131da k\u0131rm\u0131z\u0131 damlar\u0131yla Kafkas \u00dcniversitesi<\/b>\u2019nin konservatuvar olmay\u0131 bekleyen Ruslardan kalma ta\u015f yap\u0131lar\u0131.<\/p>\n \u00d6n\u00fcnden Kars \u00c7ay\u0131<\/b> ak\u0131yor.<\/p>\n Eski zamanlarda Ruslar\u0131n askeri garnizonuymu\u015f. Sonra bizim askeriyenin olmu\u015f. Komutan k\u00f6\u015fk\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnde subay kasketli bir b\u00fcst dikkatimi \u00e7ekiyor:<\/p>\n Kars, Ardahan belkemi\u011fimiz,<\/p>\n \u00a0Bo\u011fazlar da Bo\u011faz\u0131m\u0131zd\u0131r (<\/i>General Kaz\u0131m Karabe kir, <\/i>1882 \u2013 1948)<\/i><\/p>\n \u00a0Yak\u0131n tarihten bir yaprak daha…<\/p>\n Ruslar\u0131n hem \u00c7arl\u0131k<\/b> d\u00f6neminde, hem Stalin-Sovyet <\/b>d\u00f6neminde hi\u00e7 vazge\u00e7medikleri talepleri ve so\u011fuk sava\u015f <\/b>d\u00f6neminde T\u00fcrkiye\u2019yi Amerika\u2019yla NATO\u2019ya iten ger\u00e7ekler…<\/p>\n Sanki \u0130ttihat\u00e7\u0131lar’dan kurtulu\u015f yok bu topraklarda<\/b><\/p>\n![\"karstore\"](\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/karstore.jpg\")
<\/a>Ama Kar\u2019s<\/b>tore hi\u00e7 akl\u0131mdan \u00e7\u0131kmayacak.<\/p>\n<\/a>Sabah vakti kar at\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Kars\u2019ta y\u0131l\u0131n ilk kar\u0131yla elbette Orhan Pamuk<\/b>\u2019u da hat\u0131rlad\u0131m.<\/p>\n<\/a>Art\u0131k internetteki eski foto\u011fraflar\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilen so\u011fan ba\u015flar\u0131, rivayet edilir ki, 1950\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda bir gece vakti yok olup gitmi\u015f…<\/p>\n<\/a>Ani Harabeleri<\/b>\u2019nin aras\u0131nda dola\u015f\u0131rken, o tarihle fl\u00f6rt edercesine duyguyla sar\u0131p sarmalan\u0131yorum.<\/p>\n<\/a><\/b><\/p>\n<\/a>B\u00fcy\u00fck Katedral’den Fethiye Camii’ne<\/b><\/p>\n<\/a>Kars Kalesi<\/b> heyecan verici heybetiyle \u015fehrin \u00fczerinde y\u00fckseliyor.<\/p>\n<\/a>M\u00fczik i\u00e7in ideal bir yer. Ama bu haliyle hazin bir durumda. \u00d6ylesine kendi haline b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, sanki terk edilmi\u015f.<\/p>\n