{"id":25937,"date":"2013-10-04T02:33:17","date_gmt":"2013-10-04T07:33:17","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=25937"},"modified":"2013-10-04T02:33:17","modified_gmt":"2013-10-04T07:33:17","slug":"hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/","title":{"rendered":"Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler?"},"content":{"rendered":"

\"Hem\u015finli\"<\/a>Cemil Aksu**<\/b><\/p>\n

Hem\u015finliler ve Hem\u015finlilik son y\u0131llarda daha belirgin bir sosyal ve siyasal ilginin oda\u011f\u0131 haline geliyor.Hem\u015finliler \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar ve yay\u0131nlardaki art\u0131\u015f bunun bir g\u00f6stergesi.Hem\u015fin Gizemi,* b\u00fct\u00fcn bu tart\u0131\u015fma ve yay\u0131nlara ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 giderilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnmemektedir.Hem\u015finliler kimdir?Rize’nin Hem\u015fin ve \u00c7aml\u0131hem\u015fin’inde ya\u015fayanlara,oral\u0131 olanlara verilen bir ad m\u0131?Yoksa farkl\u0131 bir etnik kimlik midir;-sonradan M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f- Hem\u015finli Ermeniler mi?Ermenicenin bir diyalekti kabul edilen Hem\u015finceyi konu\u015fanlar\u0131 m\u0131 ifade ediyor?Yoksa hepsi birden mi?<\/p>\n

K\u00f6kenleri T\u00fcrk m\u00fc yoksa Ermeni mi?T\u00fcrk iseler neden Ermenicenin bir diyalektini konu\u015fuyorlar;Ermeni iseler neden Hem\u015finli ad\u0131n\u0131 kullan\u0131yorlar?Hopa Hem\u015finlileri ile Rize Hem\u015finlileri aras\u0131nda ne gibi bir ba\u011f\/fark var?Hem\u015finliler neden ve ne zaman,nereden geldiler ve nerelere gittiler?Bu sorulara \u015fimdiye kadar net cevaplar verilememi\u015f olmas\u0131n\u0131n sebep oldu\u011fu mu\u011fl\u00e2kl\u0131k,spek\u00fclasyona uygun bir ortam yarat\u0131yor.Bu k\u0131sa \u00e7al\u0131\u015fma,Hem\u015finlilere dair yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma ve tart\u0131\u015fmalar i\u00e7in konunun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ve ilgili sorunlar\u0131n ortaya konulmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir girizg\u00e2h olarak de\u011ferlendirilmelidir.\u00a0<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Do\u011fu Karadeniz’in Artvin,Rize,Trabzon illerinin bir\u00e7ok il\u00e7esinde,ayr\u0131ca Erzurum,\u0130zmit,Kocaeli gibi illerde kendilerine Hem\u015finli diyenlerin olu\u015fturdu\u011fu yerle\u015fimler mevcuttur.Genelde,T\u00fcrkiye’deki Hem\u015finliler co\u011frafi olarak Do\u011fu Hem\u015fin ve Bat\u0131 Hem\u015fin \u015feklinde iki ana par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc varsay\u0131lmaktad\u0131r.Do\u011fu Hem\u015fin Artvin’in Hopa ve Bor\u00e7ka il\u00e7esindeki Hem\u015fin k\u00f6ylerinden olu\u015fmaktad\u0131r.Bat\u0131 Hem\u015fin’in genellikle Rize \u0130li \u00c7aml\u0131hem\u015fin,Hem\u015fin,Pazar,\u0130kizdere,\u00c7ayeli ve F\u0131nd\u0131kl\u0131 il\u00e7elerindeki Hem\u015fin k\u00f6ylerini i\u00e7erdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.Bu co\u011frafi b\u00f6l\u00fcmlenmenin ayn\u0131 zamanda dil itibariyle k\u00fclt\u00fcrel bir ayr\u0131m\u0131 da ifade etti\u011fi iddia edilmektedir.(1) Bat\u0131 Hem\u015fin’de T\u00fcrk\u00e7e a\u011f\u0131zlar konu\u015fulmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k Do\u011fu Hem\u015finlilerin iki dilli oldu\u011fu ve “Hom\u015fetsma-Hem\u015fince” denilen bir Bat\u0131 Ermenice a\u011fz\u0131n\u0131 da konu\u015ftu\u011fu kabul edilmektedir.(2)<\/p>\n

T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda,K\u0131rg\u0131zistan,Kazakistan,Abhazya ve Rusya’da ya\u015fayan Hem\u015finli gruplar da mevcuttur.Bu Hem\u015finliler de kendi aralar\u0131nda iki gruba ayr\u0131lmaktad\u0131r.K\u0131rg\u0131zistan ve Kazakistan’da ya\u015fayan Hem\u015finliler,Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda Sovyetler Birli\u011fi ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki resmi s\u0131n\u0131r\u0131n belirlenmesiyle Batum ve havalisinde kalan,\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde de buralara s\u00fcrg\u00fcn edilen anadili Hom\u015fetsma olan M\u00fcsl\u00fcman Hem\u015finlilerdir.Abhazya’da ya\u015fayan Hem\u015finliler ise,kimi hukuk m\u00fccadelesi sonucunda kimi de Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra K\u0131rg\u0131zistan ve Kazakistan’dan bu b\u00f6lgeye g\u00f6\u00e7 edenlerdir.Bu gruptakilerin Hopa Hem\u015finlileri ile canl\u0131 akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131 oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir.Rusya’da (Krosnodar ve Moskova) ya\u015fayan,Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Hem\u015fin’den ayr\u0131lmak zorunda kalm\u0131\u015f ve 1915’e dek Samsun,Ordu,Trabzon ve Giresun’a g\u00f6\u00e7erek o b\u00f6lgelerde ya\u015fam\u0131\u015f,1915 k\u0131r\u0131m\u0131ndan ka\u00e7arak bu b\u00f6lgeye yerle\u015fmi\u015f Hem\u015finliler,anadili Hom\u015festmay\u0131\/Hem\u015finceyi konu\u015fmakta olan Ermeni Apostolik Kilisesi’ne ba\u011fl\u0131 Hristiyan bir gruptur.(3)<\/p>\n

Hem\u015finlilik: Dil, K\u00f6ken Sorunu ve “Unutulanlar”<\/strong><\/p>\n

Bu k\u0131sa s\u0131n\u0131fland\u0131rmadan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi,Hem\u015finlileri tek y\u00f6nl\u00fc (sadece etnik,sadece k\u00fclt\u00fcrel ya da sadece b\u00f6lgesel olarak) kimliklendirmek olduk\u00e7a zor g\u00f6r\u00fcnmektedir.Rusya’da ya\u015fayan Hristiyan Hem\u015finliler kendilerini Hem\u015finli Ermeniler olarak kabul etmektedirler.Oysa di\u011fer Hem\u015finli gruplar bu netlikte kendilerini tan\u0131mlayamamaktad\u0131rlar.Hem\u015finlilik kimli\u011finin tan\u0131mlanmas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan en \u00f6nemli g\u00fc\u00e7l\u00fck dil ile ilgilidir.Dil bir kimli\u011fi tan\u0131mlamak i\u00e7in \u00f6nemli bir ara\u00e7t\u0131r.\u00c7\u00fcnk\u00fc bir dilin mevcudiyeti,etnik kimlik tan\u0131mlamas\u0131nda kullan\u0131lan di\u011fer ara\u00e7lar olan,ortak tarih,yurt birli\u011finin vb. olmas\u0131n\u0131 gerektirir.(4) G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Bat\u0131 Hem\u015finliler d\u0131\u015f\u0131ndaki Hem\u015finliler g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda Hom\u015fetsma\/Hem\u015fince konu\u015fmaktad\u0131rlar.Hem\u015fincenin Ermenicenin bir diyalekti oldu\u011fu bu alanda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f dilbilimcilerce kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f bir anlay\u0131\u015ft\u0131r.(5) Bat\u0131 Hem\u015finlilerinin ise yer-y\u00f6re,kap-kacak,bitki vb. adlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bildikleri \u00e7ok az Hem\u015fince kelime var.Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar,(6) Bat\u0131 Hem\u015fin’deki T\u00fcrk\u00e7e a\u011f\u0131zlarda Hem\u015finceden ge\u00e7en al\u0131nt\u0131 s\u00f6zc\u00fckler bulunmakla birlikte,bunun b\u00f6lgede ya\u015fam\u0131\u015f olan Ermenilerden kalma oldu\u011funu ve Hem\u015fincenin Bat\u0131 Hem\u015finliler taraf\u0131ndan asla anadil olarak konu\u015fulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir.Di\u011fer yanda,kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar da,(7) Hem\u015fincenin Bat\u0131 Hem\u015fin’de anadil olarak konu\u015fulmu\u015f oldu\u011funu ancak bug\u00fcn tamamen unutulmu\u015f oldu\u011funu iddia etmektedir.Hopa Hem\u015finlilerinin Hem\u015finceyi ya\u015fatmay\u0131 ba\u015farmalar\u0131na kar\u015f\u0131n,Rize Hem\u015finlilerinin “unutmu\u015f” olmalar\u0131 a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir sorundur.(8) Di\u011fer taraftan,her iki durumda da,en ba\u015fta cevaplanmas\u0131 gereken ama en sona b\u0131rak\u0131lan,pek sorulmayan soru \u015fudur:Hem\u015fin’de ya\u015fayan Ermenilere ne oldu?Bu soru cevaplanmadan Hem\u015finlilik kimli\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131na giri\u015fildi\u011fi i\u00e7in de sorun alan-d\u0131\u015f\u0131 kayg\u0131lar ve korkularla tart\u0131\u015f\u0131lmaya devam edilmektedir.\u00a0<\/p>\n

“Bat\u0131 Hem\u015finlileri” ya da “Rize Hem\u015finlileri” tan\u0131mlamas\u0131 da sorunludur,dolay\u0131s\u0131yla a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekir.”Rize Hem\u015finlileri”,Cumhuriyet’le beraber iki il\u00e7eye b\u00f6l\u00fcnen Hem\u015fin b\u00f6lgesinde ya\u015fayan ve oral\u0131 olan herkesi kapsayan bir tan\u0131mlamad\u0131r.E\u011fer dil \u00fczerinden bir Hem\u015finlilik kimli\u011fi tan\u0131mlayacaksak,”Bat\u0131 ya da Rizeli Hem\u015finliler”in bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Hem\u015finceyi sadece “unuttuklar\u0131” de\u011fil hi\u00e7bir zaman \u00f6\u011frenmedikleri de do\u011frudur.\u00c7\u00fcnk\u00fc tarihten biliyoruz ki,Osmanl\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131nda bu y\u00f6reye bir\u00e7ok M\u00fcsl\u00fcman aile yerle\u015ftirilmi\u015ftir.Osmanl\u0131’n\u0131n gerileme d\u00f6neminde h\u0131z kazanan M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rma ve sonras\u0131nda Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131 s\u00fcrecinde Ermenilerden bo\u015falan yerlere g\u00f6\u00e7menlerin isk\u00e2n politikas\u0131 kapsam\u0131nda bir\u00e7ok aile yerle\u015ftirilmi\u015ftir.Ayr\u0131ca daha \u00f6nceden ve \u015fimdi burada Lazlar ve di\u011fer yerli ve Kafkas g\u00f6\u00e7meni halklara mensup ailelerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.(9)<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla,ne dil ne de yerlilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendine Hem\u015finliyim diyenleri kapsayacak bir Hem\u015finli kimli\u011fi tan\u0131mlamas\u0131 yap\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 g\u00f6r\u00fcnmektedir.Din,dil,tarih ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcrel \u00f6\u011feler bak\u0131m\u0131ndan bir\u00e7ok farkl\u0131l\u0131k biraradad\u0131r.Bir etnik kimlik olarak Hem\u015finlilik,”Bat\u0131 ya da Rize Hem\u015finlileri”nin hepsini kapsamaktad\u0131r.Lazca konu\u015fan\/bilen Lazlar d\u0131\u015f\u0131ndaki Hem\u015finliler (yani \u00c7aml\u0131hem\u015fin ve Hem\u015fin ve di\u011fer il\u00e7elerde ya\u015fayanlar,oral\u0131lar) i\u00e7in kimin etnik kimlik olarak Hem\u015finli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymak,ancak Osmanl\u0131 d\u00f6neminde buralara yap\u0131lan isk\u00e2nlarla ilgili belgelere bakarak ailelerin soya\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir.Rusya’daki Hem\u015finliler i\u00e7in Hem\u015finlilik zaten oral\u0131 olma\/oradan gelme anlam\u0131na gelmektedir ve etnik k\u00f6ken tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131rlar;kendilerini Ermeni olarak kabul etmekteler ve Ermeni Apostolik Kilisesi’ne ba\u011fl\u0131lar.<\/p>\n

Gordion D\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc: Hopa Hem\u015finlileri\u00a0<\/strong><\/p>\n

Hem\u015finli kimli\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131nda kilit halka Hopa Hem\u015finlilerinin durumudur.\u00c7\u00fcnk\u00fc sadece Hopa Hem\u015finlileri Hem\u015finceyi yani Ermeniceyi konu\u015fmaktalar.Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Hopa’ya nereden (\u00c7aml\u0131hem\u015fin?),ne zaman ve niye geldiklerine dair hen\u00fcz g\u00fcny\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir bilgi yoktur.Hopa Hem\u015finlileri,farkl\u0131 dil,gelenek-g\u00f6renekleriyle a\u00e7\u0131k\u00e7a bir etnik grup g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc vermelerine ra\u011fmen,Rize Hem\u015finlileri kadar ara\u015ft\u0131rma konusu edilmemi\u015ftir.Hopa Hem\u015finlilerine dair saha ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na yer veren Birya\u015fam(10) dergisinin bu a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli bir ad\u0131m oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmek gerekir.Birya\u015fam dergisinde yay\u0131nlanan folklorik derlemeler ve yaz\u0131lar,s\u00f6yle\u015filer Hopa Hem\u015finlilerine dair \u00f6nemli bilgiler sunmaktad\u0131r bize.<\/p>\n

Hopa Hem\u015finlilerinin ne zaman,hangi nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc ve hangi yolla buralara geldi\u011fine dair yaz\u0131l\u0131 bir kaynak yoktur.Konu ile ilgili s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7ok yeni oldu\u011fundan,yerle\u015fim konusunda \u00e7ok fazla geriye gidilememektedir.Hopa k\u00f6ylerinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmada,bir\u00e7ok ailenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc-d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ku\u015fak atalar\u0131na dair bilgilere eri\u015filememi\u015ftir (Hopa’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck Hem\u015finli k\u00f6y\u00fc olan Ba\u015foba’da Osmanl\u0131 d\u00f6nemine ait be\u015f adet mezar tespit edilmi\u015ftir).B\u00f6lgeyi 1640 y\u0131l\u0131nda dola\u015fm\u0131\u015f olan Evliya \u00c7elebi,buradaki halk\u0131n tamam\u0131n\u0131n Laz ve bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da Rum oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.(11) Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu,Yavuz Sultan Selim d\u00f6nemine ait 1516 tarihli “Trabzon Mufassal Tapu Tahrir Defteri”ne dayanarak,bu tarihlerde Hopa’n\u0131n Arhavi’ye ba\u011fl\u0131 bir nahiye oldu\u011funu,buralarda ya\u015fayan 23 Hristiyan “ra’iyyet”in “Martolos”(12) kaydedildi\u011fini belirtmektedir.(13) K\u0131z\u0131o\u011flu,”Trabzon Sanca\u011f\u0131 Mufassal Tapu Tahrir Defteri”ne dayanarak,”Nahiye-i Laz” hakk\u0131nda “Arkhave”,”Vi\u00e7e”,”Khopa”,”Makriyalu”,”Misopotamya”,”Yakovid” dahil 35 k\u00f6yden olu\u015ftu\u011funu ileri s\u00fcrmektedir.(14) Zeki Koday’\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Ba\u015foba (bug\u00fcn Hopa’daki en b\u00fcy\u00fck Hem\u015finli k\u00f6y\u00fc) oldu\u011funu belirtti\u011fi “Vilayeti Bagobit” hakk\u0131nda ise K\u0131rz\u0131o\u011flu ayn\u0131 belgeye dayanarak \u015funlar\u0131 aktar\u0131yor:”Vilayet-i Bagobit ki (Ba\u015foba K\u00f6y\u00fc-Zeki Koday) haric-i ez-defterdir.Hopa ile \u015fimdiki s\u0131n\u0131ra yak\u0131n Kemalpa\u015fa (Makri-Yalu) aras\u0131ndad\u0131r;hepsi be\u015fi bulan k\u00f6ylerin (Ba\u015fk\u00f6y,Esenk\u0131y\u0131,Yoldere,\u00c7avu\u015flu,Koyuncular-Zeki Koday) geliri yerli Hristiyan ‘Martolos’lara b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.”(15) K\u0131rz\u0131o\u011flu,yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en belgeye dayanarak 1966 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk Folkloru Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 dergisinde yay\u0131nlanan yaz\u0131s\u0131nda “Vilayet-i Bagobit”in k\u00f6ylerini \u015f\u00f6yle aktarmaktad\u0131r:”1)Bagobit,halk\u0131 Hristiyan;Martolos t\u0131mar\u0131.2)Lukhabe,Martolos t\u0131mar\u0131.3)Er\u00e7id,Martolos t\u0131mar\u0131.4)\u015eokh-Khibe,Martolos t\u0131mar\u0131.5)\u00c2b\u0131s-\u00c7ine,Martolos t\u0131mar\u0131.6)Bakho.”(16) Zeki Koday,1486’da Kemalpa\u015fa’n\u0131n 47 hane Hristiyan’dan olu\u015ftu\u011funu ve Yagobit nahiyesi olarak adland\u0131r\u0131lan (Ba\u015foba-Hopa) merkezde 68 hanenin bulundu\u011fu ayr\u0131ca bu merkezin 1515 y\u0131llar\u0131nda daha yeni kuruldu\u011funu aktarmaktad\u0131r.Ayn\u0131 defterde 1520 y\u0131l\u0131nda Yagobit (Ba\u015foba) ve \u0130skele (Hopa)’nin nahiye merkezleri oldu\u011fu,Yagobit’in bir merkez ve alt\u0131 k\u00f6yden,\u0130skele’nin (Hopa) ise bir merkez ve sekiz k\u00f6yden olu\u015ftu\u011fu belirtilmi\u015ftir.(17)<\/p>\n

Yukar\u0131daki bilgilerden 1515 y\u0131l\u0131nda yeni kurulan bir k\u00f6y olan Ba\u015foba’da ya\u015fayanlar\u0131n Lazlar ve Rumlar oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.S\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da Ba\u015foba’daki arazilerin Lazlardan Hem\u015finlilere ge\u00e7ti\u011fi bilgisini desteklemektedir.Bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 Hem\u015finlilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6ylerdeki baz\u0131 yerlerin Laz sahiplerinin isimleri bilinmektedir.Baz\u0131 Hem\u015fin k\u00f6ylerinin isimleri de Lazcad\u0131r (Yoldere’nin eski ad\u0131 J\u00fcrpici’dir ve “iki karde\u015f” demektir).Yine de Hem\u015finlilerin Hopa’ya g\u00f6\u00e7lerinin ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na dair kesin bilgilere ula\u015fm\u0131\u015f say\u0131lamay\u0131z.Hem\u015finliler \u00fczerine yap\u0131lan tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da Hem\u015fin’den M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131rma s\u00fcrecindeki g\u00f6\u00e7lerin bat\u0131ya do\u011fru oldu\u011fu bilgisine yer verilmektedir.<\/p>\n

Hem\u015finlilerin onbe\u015finci y\u00fczy\u0131ldan itibaren,Trabzon’dan ba\u015flayarak t\u00fcm Do\u011fu Karadeniz’in Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun eline ge\u00e7mesiyle \u0130slam’\u0131n etkisine girdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.Fakat s\u00fcrece dair yeterli bilgi mevcut de\u011fildir.Genel kan\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fma s\u00fcrecinin onsekizinci y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda tamamland\u0131\u011f\u0131,Hristiyan kalmay\u0131 tercih edenlerin ise ba\u015fta Trabzon olmak \u00fczere di\u011fer Karadeniz kentlerine da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir.(18) Hem\u015finlilerin M\u00fcsl\u00fcmanla\u015f(t\u0131r\u0131l)ma s\u00fcrecine dair \u00f6nemli bir belge yak\u0131n zamanlarda Sergey Vardanyan taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.(19) Venedik Mkhitar Manast\u0131r\u0131 \u00fcyesi Po\u011fos vardapet Meheryan,hayat\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 kitapta 1776 y\u0131l\u0131nda Hem\u015fin’deki Khevak k\u00f6y\u00fcne gidi\u015fini ve k\u00f6yde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 aktarmaktad\u0131r:”[…] yan\u0131ma Ter Petros’u,Ter Avetis’i ve Hem\u015finli Ter Serobe’yi al\u0131p Hamam\u015fen’deki Khevak k\u00f6y\u00fcne gittik […] K\u00f6ye girince k\u00f6ydeki T\u00fcrkle\u015fmi\u015f erkekler ve kad\u0131nlar sa\u011fdan-soldan elimi \u00f6p\u00fcyorlard\u0131.Serobe’nin evinde kald\u0131k.Varl\u0131kl\u0131 amcalar\u0131 vard\u0131.\u0130lkin evde masa kurduk ve […] ayin yapt\u0131k.Ayini g\u00f6rmeye T\u00fcrkle\u015fmi\u015f olanlar da geliyorlard\u0131.Onlara,’Burada kilise var m\u0131’ diye sordum.’Evet,var,ama y\u0131k\u0131k’ dediler.Kiliseyi tamir etmenin kolay oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce hemen tamir ettim […] ve \u00fc\u00e7 papazla ayin d\u00fczenledik.Gel g\u00f6r ki ayin zarf\u0131nda dinlerini de\u011fi\u015ftirenler kiliseyi doldurdular.”(20)<\/p>\n

Hristiyan ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze pek bir \u015fey kalmam\u0131\u015f gibidir.”Kara gemi \u00f6n gider\/\u00f6n gider de yan gider\/Hem\u015fin’in gelinleri\/\u0130slam’a kurban gider”(21) gibi birka\u00e7 masal,mani,kilise ve manast\u0131r kal\u0131nt\u0131lar\u0131…Hem\u015fin’deki manast\u0131r ve kiliselerde yaz\u0131lan Ermeni alfabesiyle Hem\u015fince metinlerin Kud\u00fcs’teki Ermeni Patrikhanesi’nde oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.(22) Rize Hem\u015finlileri eski bir Hristiyanl\u0131k gelene\u011fi olan Vartavor’u bir yayla \u015fenli\u011fi olarak h\u00e2l\u00e2 devam ettirmelerine kar\u015f\u0131l\u0131k Hopa Hem\u015finlilerinde Hristiyanl\u0131k d\u00f6nemine ait neredeyse hi\u00e7bir iz yoktur.Bug\u00fcnk\u00fc Hopa Hem\u015fin k\u00f6ylerinin baz\u0131lar\u0131nda “Kilise” olarak adland\u0131r\u0131lan yer isimleri bulunmakla birlikte bunlar\u0131n Hem\u015finlilerden \u00f6nceye ait olmas\u0131 ihtimali y\u00fcksektir.Dolay\u0131s\u0131yla Hopa Hem\u015finlilerinin bu b\u00f6lgeye M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fma s\u00fcrecinden sonra geldikleri ileri s\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n

Bug\u00fcn Hopa ve Kemalpa\u015fa’da bir\u00e7ok Hem\u015fin k\u00f6y\u00fc vard\u0131r.Ba\u015foba\/\u011eigoba,Yoldere\/J\u00fcrpici,\u00c7avu\u015flu\/\u00c7avu\u015fin,Koyuncular\/Zaluna,E\u015fmakaya\/Ardala,G\u00fcne\u015fli\/Tza\u011fista,Bal\u0131kl\u0131\/Zendit,Hendek\/Gar\u00e7,P\u0131narl\u0131\/An\u00e7uro\u011f,Kaya K\u00f6y\u00fc\/\u011ealva\u015fi,\u00c7amurlu\/\u00c7an\u00e7a\u011fan,\u015eana,\u00dc\u00e7karde\u015f,K\u00f6pr\u00fcc\u00fc,Osmaniye,Karaosmaniye\/\u011eetselan,Akdere\/\u00c7\u00f6l\u00fcket,Kazimiye\/Veyi Sarp.Hem\u015fin k\u00f6ylerinin genelinde karde\u015f aileler\/s\u00fclaleler ya\u015famakla birlikte Ba\u015foba,Ardala ve Hendek k\u00f6ylerinin birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z ailelerden olu\u015ftu\u011fu,dolay\u0131s\u0131yla yerle\u015fim s\u00fcre\u00e7lerinin de farkl\u0131 zamanlarda oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r.Sadece \u00dc\u00e7karde\u015f ve K\u00f6pr\u00fcc\u00fc’de Hem\u015finliler Lazlar ve Rizelilerle beraber ya\u015famaktad\u0131rlar.Akrabal\u0131k ili\u015fkileri \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmalardan Kemalpa\u015fa’daki Hem\u015finlilerin Hopa’dan giderek oraya yerle\u015ftikleri anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.Yani Hem\u015finliler ilkin Hopa’n\u0131n k\u00f6ylerine yerle\u015ftikten belli bir s\u00fcre sonra Kemalpa\u015fa’ya yerle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.Bu yerle\u015fimlerin,tar\u0131ma ve hayvanc\u0131l\u0131\u011fa daha elveri\u015fli olan Kemalpa\u015fa’daki arazilerde tar\u0131m i\u015f\u00e7ili\u011fi ya da yar\u0131c\u0131l\u0131k yapan Hem\u015finlilerin sonralar\u0131 i\u015fledikleri arazileri sahiplerinden sat\u0131n alarak ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.Kemalpa\u015fa k\u00f6ylerindeki s\u00fclalelerin bir k\u0131sm\u0131 Hopa’dad\u0131r ve bunlar “ana ocaklar\u0131n\u0131n” Hopa’daki k\u00f6yler oldu\u011funu s\u00f6ylemektedirler.<\/p>\n

“Modern” D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm: Asimilasyon<\/strong><\/p>\n

Sosyo-ekonomik geli\u015fmeler Hem\u015finlilerin k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal hayatlar\u0131n\u0131 da belirlemi\u015ftir.Hopa Hem\u015finlileri,Hem\u015fince konu\u015fan tek Hem\u015finli gruptur.Hopa Hem\u015finlilerinin dillerini koruyabilmi\u015f olmalar\u0131 genellikle kapal\u0131 k\u00f6y ya\u015fam\u0131na ba\u011flanmaktad\u0131r.Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen i\u00e7e d\u00f6n\u00fck k\u00f6y ya\u015fam\u0131,dilin ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131m\u0131na ve belli geleneklerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.Bu durum,Cumhuriyet d\u00f6nemiyle de\u011fi\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.Cumhuriyet’le beraber merkezi e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim sisteminin kurulmas\u0131 ve geli\u015fmesi T\u00fcrk\u00e7eyi \u00f6\u011frenmeyi zorunlu hale getirmi\u015ftir.Di\u011fer taraftan ekonomik olarak art\u0131k kentle\u015fmeye ve ticarete at\u0131lanlar ticaretin “dili”ni \u00f6\u011frenmek,itibarl\u0131 mesleklerde \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in devletin resmi dilini anadili gibi \u00f6\u011frenmek durumunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131,en az\u0131ndan bu fakt\u00f6r\u00fcn asimilasyonda “do\u011fal” bir fakt\u00f6r olarak etkili oldu\u011funu \u00e7\u0131karsayabiliriz.<\/p>\n

Orta ve \u00fcst ya\u015f gruplar\u0131ndan ki\u015filerle yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde bir\u00e7ok Hem\u015finli T\u00fcrk\u00e7eyi okulda \u00f6\u011frendi\u011fini ifade etmi\u015ftir.Bu durumun 1980’lere kadar s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.Okullarda T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda bir dil kullan\u0131m\u0131n\u0131n yasak olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra okul y\u00f6netimleri aileleri de ev ortam\u0131nda \u00e7ocuklarla T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmaya zorlam\u0131\u015flard\u0131r.\u00c7ocuklar\u0131n\u0131n iyi bir e\u011fitim alarak itibarl\u0131 mesleklerde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 isteyen aileler de ev ortam\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.Buna ra\u011fmen Hem\u015fince de konu\u015fulmaya devam edilmi\u015ftir ama T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fma bask\u0131s\u0131 Hem\u015fincenin zay\u0131flamas\u0131na,fakirle\u015fmesine neden olmu\u015ftur.Eskiden herkes Hem\u015fince konu\u015fur ve anlarken,\u015fimdilerde yeni nesilden bir\u00e7ok \u00e7ocuk Hem\u015finceyi \u00e7ok az anlamalar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k konu\u015famamaktad\u0131rlar.<\/p>\n

\u00d6nceleri Hopa merkezde hemen hemen hi\u00e7 Hem\u015finli yokken,1970’li y\u0131llardan itibaren tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n gerilemesiyle beraber artan ticari etkinliklere ba\u011fl\u0131 olarak bug\u00fcn art\u0131k n\u00fcfusun yar\u0131ya yak\u0131n\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131rlar.Hem\u015finlilerin Hopa il\u00e7e merkezine “inmeleri”nin hi\u00e7 de kolay olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.Hopa’n\u0131n Laz ve Hem\u015finlileri aras\u0131nda,bug\u00fcn bile haf\u0131zalarda yerini koruyan ve g\u00fcncel geli\u015fmelerde “Laz-Hem\u015fin ayr\u0131m\u0131\/\u00e7at\u0131\u015fmas\u0131” olarak zuhur eden ge\u00e7imsizlikler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.\u0130l\u00e7e merkezindeki Laz a\u011falar\u0131n\u0131n kendilerini Hopa’ya sokmad\u0131klar\u0131,satmak amac\u0131yla pazara g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri mallar\u0131na bu a\u011falar\u0131n adamlar\u0131 taraf\u0131ndan el konuldu\u011fu,kendilerine kar\u015f\u0131 \u015fiddet uyguland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nl\u00fc “an\u0131lar” Hem\u015finlilerin toplumsal haf\u0131zas\u0131nda yerini korumaktad\u0131r.(23)<\/p>\n

\u00d6nceleri ekonomik faaliyet alan\u0131 m\u0131d\u0131r ve bah\u00e7e tar\u0131m\u0131 ile hayvanc\u0131l\u0131k ve orman \u00fcr\u00fcnleri olan Hem\u015finliler,zamanla zanaat i\u015flerinde ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k sekt\u00f6rlerinde ticarete ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.Ailelerin b\u00fcy\u00fcyerek par\u00e7alanmas\u0131,uzun y\u0131llar s\u00fcr\u00fcler i\u00e7in k\u0131\u015fl\u0131k yatak i\u015flevi g\u00f6ren Batum ve \u00e7evresindeki Hem\u015finlilerin 1940’larda s\u00fcrg\u00fcn edilerek s\u0131n\u0131r ge\u00e7i\u015finin kati bir \u015fekilde kapat\u0131lmas\u0131,Ardahan,\u0130spir,Oltu gibi yerlerdeki yaylalarda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131n zorla\u015fmas\u0131,Hem\u015finlilerin de y\u00fczlerini yava\u015f yava\u015f kentlere ve ticarete \u00e7evirmelerini getirmi\u015ftir.Hem\u015finlilerin zanaat\u00e7\u0131l\u0131k ve ticaret alan\u0131ndaki geli\u015fimleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan uzun y\u0131llar Hopa merkezde f\u0131r\u0131nc\u0131l\u0131k ve pide ustal\u0131\u011f\u0131 yapan H\u0131z\u0131r Yaz\u0131c\u0131 \u015funlar\u0131 anlatmaktad\u0131r:”1935 y\u0131l\u0131nda f\u0131r\u0131nc\u0131l\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131m.Alt\u0131 tane f\u0131r\u0131n vard\u0131 o zaman.Hem\u015finli olarak be\u015f tane esnaf vard\u0131,Hopa’da.Koyunculardan Muhammed,Ya\u011fc\u0131lardan iki karde\u015f,\u015e\u00fckr\u00fc Akb\u0131y\u0131k’\u0131n dedesi de f\u0131r\u0131nc\u0131yd\u0131.Zendit’ten Topal Cemal’in babas\u0131 Harun,bir de Mehmet Topalo\u011flu vard\u0131.Alt\u0131nc\u0131 ben oldum.Gerisi hep Lazlardand\u0131.Kibaro\u011flu,Tosuno\u011flu,Musto\u011flu,Vaco\u011flu… bunlar\u0131n hepsinin s\u00fcr\u00fcleri vard\u0131.1940’lara kadar b\u00f6yle.”(24)<\/p>\n

Hopa,1972’de a\u00e7\u0131lan liman i\u015fletmelerinden \u00f6nce ticaret a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok faal bir yer olmamas\u0131ndan dolay\u0131 di\u011fer Hopal\u0131lar gibi Hem\u015finliler de Ardahan,Murgul,Batum hatta Zonguldak gibi \u00e7evre il ve il\u00e7elerde i\u015f\u00e7ilik yapm\u0131\u015flar,oralarda \u00f6\u011frendikleri zanaatlar\u0131n\u0131 sonradan Hopa’da ve ba\u015fka yerlerde s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir.1970’li y\u0131llarda b\u00f6lgede devlet te\u015fvikiyle \u00e7ay tar\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131yla m\u0131s\u0131r ve bah\u00e7e tar\u0131m\u0131ndan vazge\u00e7ilmi\u015ftir.\u0130lk ba\u015flarda \u00e7aya verilen te\u015fviklerin y\u00fcksek olmas\u0131 b\u00fct\u00fcn tar\u0131ma elveri\u015fli arazilerin \u00e7ay bah\u00e7esi yap\u0131lmas\u0131n\u0131 getirmi\u015ftir.\u00c7ay tar\u0131m\u0131 ayn\u0131 zamanda hayvanc\u0131l\u0131\u011fa da alternatif olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n

Hopa Liman\u0131’n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve \u00e7ay tar\u0131m\u0131 ile birlikte ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc h\u0131zla geli\u015fmeye ba\u015flar.Bu s\u00fcre\u00e7te bir\u00e7ok Hem\u015finli de ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne girmi\u015flerdir.\u015eof\u00f6rl\u00fck ve f\u0131r\u0131nc\u0131l\u0131k adeta Hem\u015finlilerle \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmektedir h\u00e2l\u00e2.\u0130lk ba\u015flarda ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u015fof\u00f6r olarak ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7 zamanla kimi ailelerin ortakl\u0131k kurmas\u0131 yoluyla \u015firketle\u015fmelerle tek\u00e2m\u00fcl etmi\u015ftir.Koyuncular,Yal\u00e7\u0131nlar,Dalk\u0131l\u0131\u00e7,Yenig\u00fcller gibi bir\u00e7ok Hem\u015finli nakliyat firmas\u0131 sekt\u00f6rde \u00f6nemli bir a\u011f\u0131rl\u0131k kazanm\u0131\u015flard\u0131r.\u00d6zellikle 1990’l\u0131 y\u0131llarla beraber eski Sovyet \u00fclkelerine ticaretin ba\u015flamas\u0131yla k\u00e2rlar\u0131n\u0131 h\u0131zla katlayan ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcndeki \u015firketler yava\u015f yava\u015f sanayici olmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.Bug\u00fcn art\u0131k b\u00fct\u00fcn ticaret alanlar\u0131nda Hem\u015finli giri\u015fimciler varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler.(25)<\/p>\n

Ekonomik alandaki artan etkinli\u011fe ba\u011fl\u0131 olarak siyasal ve sosyal ya\u015famda da Hem\u015finliler \u00f6ne \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.Hopa Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’na ilk kez 2004 y\u0131l\u0131nda bir Hem\u015finli se\u00e7ilmi\u015ftir.\u015eof\u00f6rler Odas\u0131 Ba\u015fkan\u0131 \u0130srafil Kotil,Hopa Ticaret ve Sanayi Odas\u0131’n\u0131n Ba\u015fkan\u0131 Engin Koyuncu Hem\u015finlidirler.B\u00fcrokraside,e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k alan\u0131 gibi devlet memurluklar\u0131nda bir\u00e7ok Hem\u015finli bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir siyasal d\u00f6neme\u00e7 olan 1974-1980 aras\u0131 ve 1980 askeri darbesinin etkilerinden \u00e7\u0131k\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 1990’l\u0131 y\u0131llardan sonra sa\u011fda da solda da “partizanl\u0131k” yapanlar Hem\u015finliler olmu\u015ftur.Bu durumu a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in \u00e7ok katl\u0131 bir yol tutturmak gerekir:Birinci olarak,Hem\u015finliler sosyal ve ekonomik olarak piyasa ve kentle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerine sonradan dahil olmu\u015flard\u0131r.\u00d6rne\u011fin il\u00e7e merkezinde ya\u015fayan Lazlar devletle i\u00e7 i\u00e7e iken (kentli olman\u0131n avantaj\u0131yla modernle\u015fme s\u00fcrecine daha erken dahil olmu\u015flard\u0131r) Hem\u015finliler bu s\u00fcrece \u00e7ok ge\u00e7 girmi\u015flerdir.Hem\u015finliler,1980’lerde bile kendi k\u00f6y yollar\u0131n\u0131 imece ile yapm\u0131\u015flard\u0131r.\u0130kinci olarak,devletin “tek dil (T\u00fcrk\u00e7e),tek millet (T\u00fcrk)” anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 ayr\u0131 bir anadilleri olan Hem\u015finliler “do\u011fal” olarak bir \u00f6tekile\u015fmenin \u00f6znesi olmu\u015flard\u0131r.Dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131n sosyal ve siyasal talepleri daha \u00e7ok muhalif siyasetlere,1970’li y\u0131llardan itibaren de “Karao\u011flan” B\u00fclent Ecevit’in CHP’sine ve \u00f6zellikle gen\u00e7lik kesimleri de daha \u00e7ok devrimci sol siyasetlere meyletmi\u015flerdir.(26)<\/p>\n

Di\u011fer taraftan,Hem\u015finlilerin \u00f6nemli bir kesimi de,ekonomik alanda y\u00fckselmenin bir yolu olarak devlet \u00e7izgisindeki partilere yak\u0131n durmay\u0131 tercih etmektedirler.Asl\u0131nda bu “devlet\u00e7i \u00e7izgi”nin bilin\u00e7alt\u0131nda ba\u015fka bir “kayg\u0131”n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz:Ermenilik.Hem\u015finliler,kendilerinin M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f Ermeniler olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fcklerinin fark\u0131ndalar ve baz\u0131lar\u0131 bu imajdan kurtulmak i\u00e7in sa\u011f partilere yak\u0131n durmak istemektedirler.<\/p>\n

“Postmodern” D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm: Kimli\u011finin Ke\u015ffi<\/strong><\/p>\n

Hem\u015finliler a\u00e7\u0131s\u0131ndan kimlik konusu as\u0131l olarak 1990’l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonuna do\u011fru g\u00fcndemle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.Bunda \u00e7ok farkl\u0131 etkenler rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.En ba\u015fta,K\u00fcrtlerin kimlik temelli siyasetinin \u00fclke \u00e7ap\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 sars\u0131lmad\u0131r.K\u00fcrt hareketlerinin anadil ve k\u00fclt\u00fcr konular\u0131ndaki talepleri,Cumhuriyet rejiminin asimilasyona tabi tuttu\u011fu di\u011fer etnik kimliklerde de “resmi ideoloji”ye kar\u015f\u0131 uyan\u0131\u015f\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.K\u00fcrtlerden sonra,Hem\u015finlilerle yan yana ya\u015fayan Lazlar\u0131n dil ve k\u00fclt\u00fcr alan\u0131ndaki uyan\u0131\u015flar\u0131 ve \u00f6zellikle Lazca m\u00fczik alan\u0131ndaki geli\u015fmeler takip etmi\u015ftir.<\/p>\n

Cumhuriyet tarihi boyunca T\u00fcrk olmayan etnik kimliklere kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen asimilasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131,bu alt kimliklerde farkl\u0131 psikolojilerin olu\u015fmas\u0131na neden olmu\u015ftur.Asimilasyon,T\u00fcrk\u00e7eyi devletin dili olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra modernli\u011fin,kentli olman\u0131n dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc olarak da beyinlere kodlam\u0131\u015ft\u0131r.Dolay\u0131s\u0131yla yerel diller bir t\u00fcr “yabanilik”,geri kalm\u0131\u015fl\u0131k,k\u00f6yl\u00fcl\u00fck ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilerek “utan\u0131lacak” bir hal olarak telakki edilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.Kamusal alanda T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda bir dil kullanmak ay\u0131plan\u0131r hale gelmi\u015ftir.K\u00fcrtlerin k\u00fclt\u00fcr ve dil alan\u0131ndaki m\u00fccadeleleri,sonras\u0131nda Lazlar\u0131n onlar\u0131 takip etmeleri en ba\u015fta bu piskolojinin berhava olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.Farkl\u0131 etnik kimlikler kendi dillerine,m\u00fcziklerine daha a\u00e7\u0131k y\u00fcreklilikle sahip \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.(27)<\/p>\n

Hem\u015finlilerin de yok olu\u015fa giden dillerine ve k\u00fclt\u00fcrlerine sahip \u00e7\u0131kmaya ba\u015flamalar\u0131nda bir Laz m\u00fczisyen olan K\u00e2z\u0131m Koyuncu’nun alb\u00fcmlerinde Hem\u015fince \u015fark\u0131lara,manilere yer vermesinin b\u00fcy\u00fck etkisi olmu\u015ftur.K\u0131sa zamanda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00fclke \u00e7ap\u0131nda pop\u00fclerlik kazanan K\u00e2z\u0131m Koyuncu’nun hem Lazlar hem de Hem\u015finliler i\u00e7in yukar\u0131da tarif edilen psikolojinin da\u011f\u0131lmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 oldu.K\u00e2z\u0131m Koyuncu’dan sonra bir\u00e7ok Hem\u015finli gen\u00e7,o zamana kadar ninelerinin mahfuzlar\u0131nda sakl\u0131 kalan,anadillerinin \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmeye hatta Hem\u015fince yeni \u015fark\u0131lar yapmaya ba\u015flad\u0131lar.Teknolojinin imk\u00e2nlar\u0131ndan da yararlanarak bu \u015fark\u0131lar\u0131,s\u00f6zc\u00fck derlemelerini sosyal payla\u015f\u0131m a\u011flar\u0131nda yay\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131lar.M\u00fczik alan\u0131nda G\u00f6khan Birben,Bizim Ya\u015far (Kabaosmano\u011flu),Aydo\u011fan Topal,Vova,Aydo\u011fan Y\u0131lmaz,Salih Y\u0131lmaz,Meluses,[Altan Civelek] gibi bir\u00e7ok ki\u015fi ve grup Hem\u015fince \u015fark\u0131lardan olu\u015fan alb\u00fcmler \u00e7\u0131kard\u0131lar.Hem\u015finlilerle ilgili ara\u015ft\u0131rmalar,derlemeler sosyal payla\u015f\u0131m a\u011flar\u0131nda ve bloglarda yay\u0131nland\u0131.Hopa’da yay\u0131nlanan Birya\u015fam dergisinde ilk kez Hem\u015fince-T\u00fcrk\u00e7e (iki dilde) yaz\u0131lara yer verildi.2012 Mart’\u0131nda \u0130stanbul’da HAD\u0130G (Hem\u015fin K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma ve Ya\u015fatma Derne\u011fi) kuruldu.<\/p>\n

K\u00fclt\u00fcrel alandaki bu geli\u015fmeler Hem\u015finliler a\u00e7\u0131s\u0131ndan kimlik sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc konusunda farkl\u0131 e\u011filimler ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.Hem\u015finli kimli\u011finin en \u00f6nemli par\u00e7as\u0131 olan dilin korunmas\u0131 nas\u0131l sa\u011flanacakt\u0131r?Bu konuda sadece mevcut kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131yla m\u0131 yetinilecek yoksa Hem\u015fincenin ana kayna\u011f\u0131 olan Ermenice ile temas m\u0131 kurulmal\u0131?K\u00fcrtler ve di\u011fer etnik gruplar gibi,Hem\u015fincenin ya\u015fat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in,Hem\u015finlilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerlerde okullarda en az\u0131ndan se\u00e7meli dil olarak okutulmas\u0131 talep edilmeli midir?”Hem\u015fin k\u00fclt\u00fcr\u00fc” derken ne kastediliyor?Daha bir\u00e7ok soru kar\u015f\u0131s\u0131nda Hem\u015fin kimli\u011fine sahip \u00e7\u0131kanlar\u0131n kafas\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k durumda…\u00a0<\/p>\n

***
\n*”Hem\u015fin Gizemi”, 1996 y\u0131l\u0131nda Belge Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan Levon Ha\u00e7ikyan’\u0131n “Ham\u015fen Ermenileri Tarihinden Yapraklar” kitab\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7e bask\u0131s\u0131na verilen add\u0131r.\u00a0<\/i><\/p>\n

1-G\u00fclsen Bal\u0131k\u00e7\u0131,”Rize-Pazar\/Akbucak, Ortayol ve U\u011frak k\u00f6ylerinin etnik yap\u0131lar\u0131”, yay\u0131nlanmam\u0131\u015f y\u00fcksek lisans tezi, (Ankara:Ankara \u00dcniversitesi,1997), s.43; Levon Ha\u00e7ikyan, Hem\u015fin Gizemi, (\u0130stanbul: Belge Yay\u0131nlar\u0131,1996), s.53; Ali G\u00fcnd\u00fcz, Hem\u015finliler, (Ankara: Ardanu\u00e7 K\u00fclt\u00fcr Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi,2002), s.54; Peter A. Andrews, T\u00fcrkiye’de etnik gruplar, (\u0130stanbul:Ant,1992), s.181-182.Aktaran, Ay\u015fenur Kolivar “Bir Hem\u015fin k\u00f6y\u00fcnde konu\u015fulan T\u00fcrk\u00e7e a\u011f\u0131z \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnceler”; http:\/\/www.biryasam.com.tr\/Detay\/39<\/i><\/a>\u00a0: eri\u015fim tarihi 25 \u015eubat 2012.<\/i><\/p>\n

2-Ay\u015fenur Kolivar, a.g.y.<\/p>\n

3-Bert Vaux,”Hemshinli: The Forgotten Black Sea Armenians”, Journal of Armenian Studies, 6.2:2001, 47-71. Aktaran, Hem\u015fin ve Hem\u015finli Ermeniler (Konferans makaleleri), Yerevan, 2007, Ermenistan Cumhuriyeti Bilimler Ulusal Akademisi Tarih Enstit\u00fcs\u00fc.<\/p>\n

4-Kemal \u0130nal,”K\u00fcrt sorununun \u00f6nemli bir boyutu olarak dil”; E\u011fitim Bilim Toplum Dergisi, cilt: 10, say\u0131 37, 2012, s.79.<\/p>\n

5-Bert Vaux,”Homshetsma: The Language of the Armenians of Hamshen”, The Hemshin, edited by H.H. Simonian, s.257-278; George Dum\u00e9zil,”Revue des E’tudes Armeniennes”. Aktaran, Lusine Sahakyan, “Ham\u015fen (Hem\u015fin) mikro yer isimleri”, Yerevan: YDU Yay\u0131nlar\u0131, 2012, s.67-69.<\/p>\n

6-Ali G\u00fcnd\u00fcz, Hem\u015finliler, (Ankara: Ardanu\u00e7 K\u00fclt\u00fcr Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi, 2002), s.68; Orkun Yaman,”Etniklik ve Hem\u015fin \u00dczerine”, Halkbilimi, 7:1998, s.56.<\/p>\n

7-Levon Ha\u00e7ikyan, Hem\u015fin Gizemi, (\u0130stanbul: Belge Yay\u0131nlar\u0131, 1996), s.55.<\/p>\n

8-Bu konuda yap\u0131lan \u00f6zg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalardan biri Ay\u015fenur Kolivar’\u0131n “Bir Hem\u015fin k\u00f6y\u00fcnde konu\u015fulan T\u00fcrk\u00e7e a\u011f\u0131z \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnceler” adl\u0131 makalesidir.<\/p>\n

9-M. Hanefi Bostan,Karadeniz’de N\u00fcfus Hareketleri ve N\u00fcfusun Etnik Yap\u0131s\u0131,N\u00f6bet\u00e7i Yay\u0131nevi,2012,s.397,vd.\u00a0<\/p>\n

10-Birya\u015fam Yerel Tarih,Folklor,Biyografi ve Co\u011frafya Dergisi,2008 y\u0131l\u0131nda Hopa’da yay\u0131nlanmaya ba\u015flanan dergi 13 say\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in\u00a0www.biryasam.com.tr<\/i><\/a><\/p>\n

11-Evliya \u00c7elebi,Seyahatname Cilt 3’ten aktaran Zeki Koday,”Hopa \u0130l\u00e7esi Co\u011frafyas\u0131” yay\u0131nlanmam\u0131\u015f doktora tezi.Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Co\u011frafya Anabilim Dal\u0131,Erzurum,1995.<\/p>\n

12-Martolos: Hristiyan tebaadan olup, Osmanl\u0131 Devleti i\u00e7in s\u0131n\u0131r b\u00f6lgelerinde \u00e7al\u0131\u015fan kimselere bu ad verilmektedir.Bunlar,casusluk,hububat nakli,ge\u00e7itlerin korunmas\u0131,asayi\u015f ve k\u00fc\u00e7\u00fck kalelerin muhafazas\u0131 gibi i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

13-Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu, Osmanl\u0131lar\u0131n Kafkas Ellerini Fethi (1450-1590), 2. bs., T\u00fcrk Tarih Kurumu,1998,s.12.<\/p>\n

14-Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu, a.g.e., s.48.<\/p>\n

15-Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu, a.g.e., s.49.<\/p>\n

16-Fahrettin K\u0131rz\u0131o\u011flu,”I. Selim \u00e7a\u011f\u0131nda Hopa ile Arhavi k\u00f6yleri”, T\u00fcrk Folklor Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131,\u0130stanbul:Nisan 1966,cilt 10,s.201.<\/p>\n

17-M. Hanefi Bostan, XV-XVI As\u0131rlarda Trabzon Sanca\u011f\u0131nda Sosyal ve \u0130ktisadi Hayat,(Bas\u0131lmam\u0131\u015f doktora tezi) Marmara \u00dcniversitesi T\u00fcrkiyat Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Yeni \u00c7a\u011f Tarihi.s.194-195.Aktaran,Zeki Koday,e.g.e.,s.112.<\/p>\n

18-Levon Ha\u00e7ikyan, e.g.e., s.57-59.<\/p>\n

19-Sergey Vardanyan,”1776 y\u0131l\u0131na ait ‘M\u00fcsl\u00fcman Hem\u015finli Ermeniler hakk\u0131ndaki \u00f6nemli bir \u015fehadetname”.”Hem\u015fin ve Hem\u015finli Ermeniler (Konferans makaleleri)”,Yerevan:Ermenistan Cumhuriyeti Bilimler Ulusal Akademisi Tarih Enstit\u00fcs\u00fc,2007,s.278.<\/p>\n

20-Aktaran Sergey Vardanyan, a.g.e., s.283.Yaz\u0131daki “T\u00fcrkle\u015fmi\u015f” ifadesinin M\u00fcsl\u00fcmanla\u015fm\u0131\u015f olanlar i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

21-Talin B\u00fcy\u00fckk\u00fcrkciyan,”Hem\u015finlilerde unutarak ve gizlenerek var olmak”, yay\u0131nlanmam\u0131\u015f y\u00fcksek lisans tezi.\u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc K\u00fclt\u00fcrel \u0130ncelemeler Y\u00fcksek Lisans Program\u0131,2011.<\/p>\n

22-Levon Ha\u00e7ikyan, a.g.e., s.38,dipnot 30.<\/p>\n

23-Hopal\u0131 esnaf H\u0131z\u0131r Yaz\u0131c\u0131 ile yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fme Birya\u015fam dergisi, say\u0131 2.Temmuz 2008.<\/p>\n

24-A.g.y.<\/p>\n

25-Artvin \u0130\u015f Rehberi, ATSO Yay\u0131nlar\u0131, 2012.<\/p>\n

26-Cemil Aksu,”Karadeniz’in sol k\u00f6\u015fesi: Hopa”; Karard\u0131 Karadeniz i\u00e7inde,(ed.) U\u011fur Biryol,\u0130stanbul:\u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131,2012.<\/p>\n

27-\u00d6zcan Alper&Cemil Aksu,”Sol, Yerellik ve Demokratik \u00d6zerklik”, Birikim dergisi, say\u0131 259, 2011.\u00a0<\/p>\n

**Cemil Aksu, Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler?<\/b><\/p>\n

Toplumsal Tarih, say\u0131: 236, A\u011fustos 2013, s.40-47.\u00a0<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cemil Aksu** Hem\u015finliler ve Hem\u015finlilik son y\u0131llarda daha belirgin bir sosyal ve siyasal ilginin oda\u011f\u0131 haline geliyor.Hem\u015finliler \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar ve yay\u0131nlardaki art\u0131\u015f bunun bir g\u00f6stergesi.Hem\u015fin Gizemi,* b\u00fct\u00fcn bu tart\u0131\u015fma ve yay\u0131nlara ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 giderilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnmemektedir.Hem\u015finliler kimdir?Rize’nin Hem\u015fin ve \u00c7aml\u0131hem\u015fin’inde ya\u015fayanlara,oral\u0131 olanlara verilen bir ad m\u0131?Yoksa farkl\u0131 bir etnik kimlik midir;-sonradan M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f- Hem\u015finli Ermeniler […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,19,26],"tags":[],"class_list":["post-25937","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler","category-hemsin-ve-hemsinliler","category-makaleler"],"yoast_head":"\nHem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Cemil Aksu** Hem\u015finliler ve Hem\u015finlilik son y\u0131llarda daha belirgin bir sosyal ve siyasal ilginin oda\u011f\u0131 haline geliyor.Hem\u015finliler \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar ve yay\u0131nlardaki art\u0131\u015f bunun bir g\u00f6stergesi.Hem\u015fin Gizemi,* b\u00fct\u00fcn bu tart\u0131\u015fma ve yay\u0131nlara ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 giderilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnmemektedir.Hem\u015finliler kimdir?Rize’nin Hem\u015fin ve \u00c7aml\u0131hem\u015fin’inde ya\u015fayanlara,oral\u0131 olanlara verilen bir ad m\u0131?Yoksa farkl\u0131 bir etnik kimlik midir;-sonradan M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f- Hem\u015finli Ermeniler […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-10-04T07:33:17+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"26 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/\",\"name\":\"Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"datePublished\":\"2013-10-04T07:33:17+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Cemil Aksu** Hem\u015finliler ve Hem\u015finlilik son y\u0131llarda daha belirgin bir sosyal ve siyasal ilginin oda\u011f\u0131 haline geliyor.Hem\u015finliler \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar ve yay\u0131nlardaki art\u0131\u015f bunun bir g\u00f6stergesi.Hem\u015fin Gizemi,* b\u00fct\u00fcn bu tart\u0131\u015fma ve yay\u0131nlara ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 giderilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnmemektedir.Hem\u015finliler kimdir?Rize’nin Hem\u015fin ve \u00c7aml\u0131hem\u015fin’inde ya\u015fayanlara,oral\u0131 olanlara verilen bir ad m\u0131?Yoksa farkl\u0131 bir etnik kimlik midir;-sonradan M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015f- Hem\u015finli Ermeniler […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2013-10-04T07:33:17+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"26 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/","name":"Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler? - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2013-10-04T07:33:17+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/10\/04\/hemsinliler-kimdir-nereden-geldiler-nereye-giderler\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Hem\u015finliler Kimdir? Nereden Geldiler, Nereye Giderler?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25937"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25937\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}