{"id":248,"date":"2010-04-01T07:10:12","date_gmt":"2010-04-01T12:10:12","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=248"},"modified":"2010-04-01T07:10:12","modified_gmt":"2010-04-01T12:10:12","slug":"tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/","title":{"rendered":"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><a rel=\"attachment wp-att-251\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/%d5%a1%d5%a8%d5%b7%d5%a5-%d5%b0%d5%b5%d5%b8%d6%82%d6%80\/\"><\/a><a rel=\"attachment wp-att-251\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/%d5%a1%d5%a8%d5%b7%d5%a5-%d5%b0%d5%b5%d5%b8%d6%82%d6%80\/\"><\/a><a rel=\"attachment wp-att-251\" href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/%d5%a1%d5%a8%d5%b7%d5%a5-%d5%b0%d5%b5%d5%b8%d6%82%d6%80\/\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-251\" title=\"\u0531\u0568\u0577\u0565 \u0540\u0575\u0578\u0582\u0580\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2010\/04\/\u0531\u0568\u0577\u0565-\u0540\u0575\u0578\u0582\u0580-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>\u00a0<\/strong>Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde T\u00fcrk Tarih Kurumu Ba\u015fkan\u0131 Yusuf Hala\u00e7o\u011flu &#8220;Ta\u015fnak ar\u015fivlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 20 milyon dolar para teklif ettim. Bu parayla ar\u015fivdeki belgeler rahatl\u0131kla tasnif edilebilir, ama buna kimse yana\u015fmad\u0131&#8221; dedi. Teklifin yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve taraflar aras\u0131nda b\u00f6yle bir konu\u015fma ge\u00e7ip ge\u00e7medi\u011fi konusu bir yana (yaz\u0131 matbaaya gittikten sonra Boston\u2019daki Ta\u015fnak Ar\u015fivi\u2019nden ar\u015fivlerin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu ve Hala\u00e7o\u011flu ile aralar\u0131nda b\u00f6yle bir konu\u015fma ge\u00e7medi\u011fine dair tekzip geldi), Hala\u00e7o\u011flu\u2019nun bu ar\u015fivlerde ne bulmay\u0131 umdu\u011funu bilmiyoruz. Ancak y\u0131llard\u0131r resmi tezi radikal bi\u00e7imde sorgulayan Taner Ak\u00e7am, tehcir konusundaki en savunmac\u0131 pozisyonda oldu\u011fu bilinen Osmanl\u0131 Ar\u015fivlerinde bile hala \u2018T\u00fcrk resmi tezi\u2019ni \u00e7\u00fcr\u00fctmeye yetecek say\u0131da ve nitelikte belgenin bulundu\u011funu iddia ediyor. Nitekim bu tezini \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan 2008 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan k\u0131sa ad\u0131yla \u2018Ermeni Meselesi Hallolunmu\u015ftur\u2019 adl\u0131 kitab\u0131yla ispat etmeye koyuldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0RESM\u00ce TAR\u0130H<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Bu kitapta a\u015fa\u011f\u0131da bir \u00f6zetini sundu\u011fumuz ar\u015fivlere ili\u015fkin bilgiler ve Yusuf Hala\u00e7o\u011flu\u2019nun Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler, 1914-1918 (T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, 2001) kitab\u0131nda dile getirdi\u011fi baz\u0131 iddialara y\u00f6nelik ele\u015ftiriler de var. Hala\u00e7o\u011flu hen\u00fcz ne bu iddialara, ne de bu kitab\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne ili\u015fkin bir yorumda bulunmad\u0131. H\u00e2lbuki, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Osmanl\u0131 ar\u015fivlerine dayanarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f kitab\u0131n iddialar\u0131n\u0131 Boston\u2019daki Ta\u015fnak ar\u015fivinde bulmay\u0131 hayal etti\u011fi belgelerle \u00e7\u00fcr\u00fctmesi pek kolay g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Hala\u00e7o\u011flu\u2019nun resmi tezi savunmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 bu sansasyonel atak e\u011fer dikkatleri Ak\u00e7am\u2019\u0131n kitab\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rmay\u0131 hedeflemiyorsa, topu taca atarak, i\u00e7 kamuoyunu bir s\u00fcre daha oyalamay\u0131 hedefliyor. Peki, bu konuda ger\u00e7ek durum nedir? \u00d6nce olumlu olaylardan bahsedelim. Ermeni Tehciri konusunda \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen biri i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir kaynak olan Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi eskiden kataloglama i\u015flemlerinin tamamlanmam\u0131\u015f olmas\u0131 gibi teknik nedenlerle ya da h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131 nedeniyle ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan \u00f6zg\u00fcrce kullan\u0131lam\u0131yordu. Bir zamanlar ar\u015fivde \u00e7al\u0131\u015fan akademisyenlerin sorguya \u00e7ekilmesi, belge verilmemesi ve hatta ar\u015fivden at\u0131lmalar\u0131 gibi bir\u00e7ok tats\u0131z olay ya\u015fand\u0131. (Bir \u00f6rnek olarak bak\u0131n\u0131z; Ara Sarafyan, &#8220;The Ottoman Archives Debate and the Armenian Genocide&#8221; (http:\/\/www.gomidas.org\/forum\/archives.pdf) Fakat \u00f6zellikle son y\u0131llarda Ar\u015fiv&#8217;de ciddi de\u011fi\u015fiklikler oldu. Hem yeni kataloglar ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n hizmetine sunuldu hem de ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n hakaret ve tehditlere muhatap olmas\u0131 son buldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0\u015e\u0130FRE KALEM\u0130 BELGELER\u0130<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Ba\u015fbakanl\u0131k Ar\u015fivi\u2019nin i\u00e7erdi\u011fi belgelere gelirsek; Ermeni Tehciri konusunda \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen biri i\u00e7in Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Ar\u015fivi\u2019ndeki Dahiliye Nezareti \u015eifre Kalemi belgeleri \u00e7ok \u00f6nemli bir kaynakt\u0131r. Bunlar esas olarak merkezden ta\u015fraya \u00e7ekilen k\u0131sa telgraflard\u0131r. Vil\u00e2yetlerden bu telgraflara gelen cevaplar ise k\u0131smen Emniyet Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Birinci, \u0130kinci ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015eube evrak\u0131 i\u00e7inde da\u011f\u0131n\u0131k olarak bulunur. Ancak bug\u00fcn bu evrak aras\u0131nda, do\u011frudan Ermeni s\u00fcrg\u00fcnleri ile ilgili evrak neredeyse yok gibidir. Bu evraklar\u0131n nerede olduklar\u0131 bilinmemektedir. Yine ayn\u0131 ar\u015fivde bulunan Hariciye Nezareti gibi ba\u015fka dairelere ait belgelerden geni\u015f bir se\u00e7me yap\u0131lm\u0131\u015f ve internet ortam\u0131na konmu\u015ftur. http:\/\/www.devletarsivleri.gov.tr adresinden ula\u015f\u0131labilecek bu belgelerin toplam say\u0131s\u0131 1.500&#8217;\u00fcn \u00fczerindedir. Bunlar resmi tezi desteklemek amac\u0131yla \u00f6zel olarak se\u00e7ilmi\u015f belgeler olmakla birlikte, orijinal ar\u015fiv belgelerinin internet ortam\u0131na konulmas\u0131 son y\u0131llarda ar\u015fivlerde ya\u015fanan olumlu geli\u015fmeleri g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0MECL\u0130S-\u0130 MEBUSAN ZABITLARI<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Bir ba\u015fka \u00f6nemli kaynak, 1918 Kas\u0131m-Aral\u0131k aylar\u0131nda Ermeni tehcir ve \u00f6ld\u00fcrmeleri konusunda yo\u011fun tart\u0131\u015fmalara sahne olan Osmanl\u0131 Meclis-i Mebusan zab\u0131tlar\u0131d\u0131r. Bunlar, TBMM taraf\u0131ndan transkripsiyonu yap\u0131larak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 d\u00f6neme ait bir ba\u015fka kaynak Osmanl\u0131 Meclis-i Mebusan\u0131 taraf\u0131ndan, sava\u015f y\u0131llar\u0131nda h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin (sava\u015f ve tehcir) su\u00e7lar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla olu\u015fturulan ve 5. \u015eube olarak bilinen komisyona ait tutanaklard\u0131r. Bu tutanaklar Necmettin Sahir (S\u0131lan) Bey taraf\u0131ndan tutulmu\u015f ve \u0130stanbul Meclis-i Mebusan Matbaas\u0131 taraf\u0131ndan 1334 (1919) tarihinde bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kitab\u0131n yeniden bas\u0131m\u0131n\u0131, Osman Selim Kocahano\u011flu, \u0130ttihat ve Terakki&#8217;nin Sorgulanmas\u0131 ve Yarg\u0131lanmas\u0131 (\u0130stanbul, Temel Yay\u0131nlar\u0131) ad\u0131yla 1998 y\u0131l\u0131nda yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yine Meclis taraf\u0131ndan Ermenilere y\u00f6nelik tehcir ve katliam su\u00e7lar\u0131n\u0131 kovu\u015fturmak amac\u0131yla, 24 Kas\u0131m 1918 tarihinde kurulan Tedkik-i Seyyiat Komisyonu\u2019nun belgelerinin nerede oldu\u011fu bilinmemektedir. Bunlar\u0131n 1922 sonras\u0131nda, \u0130stanbul&#8217;un Ankara H\u00fck\u00fcmetinin kontrol\u00fc alt\u0131na girmi\u015f olmas\u0131 nedeniyle \u0130stanbul \u00d6rfi \u0130dare (S\u0131k\u0131y\u00f6netim) Kumandanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan Ankara\u2019da Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131&#8217;na aktar\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir ancak belgelerin Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Et\u00fct ve Denetleme Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (ATASE) ar\u015fivinde olup olmad\u0131\u011f\u0131na dair herhangi bir bilgi veya a\u00e7\u0131klama bug\u00fcne kadar yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0TAKV\u0130M-\u0130 VEKAY\u0130LER<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup \u00f6nemli kaynak, d\u00f6nemin resmi gazetesi Takvim-i Vekayi&#8217;de yay\u0131nland\u0131klar\u0131 kadar\u0131yla, 1919-21 y\u0131llar\u0131nda \u0130stanbul Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rfi&#8217;de g\u00f6r\u00fclen \u0130ttihat ve Terakki merkez ve yerel y\u00f6neticileri aleyhine a\u00e7\u0131lan davalara ili\u015fkin belgelerdir. Bu gazetede toplam 63 davadan sadece 12\u2019sine ait baz\u0131 belgeler yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu davalardan \u0130ttihat ve Terakki Merkez Komite ve Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa sorumlular\u0131na kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan dava ile d\u00f6nemin Bakanlar Kurulu mensuplar\u0131 aleyhine a\u00e7\u0131lan dava gerek iddianame gerekse san\u0131k ifadeleri nedeniyle \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u00d6nce ayr\u0131 davalar olarak ba\u015flayan sonra ortak bir kararla sonu\u00e7lanan 14 oturumluk bu yarg\u0131lama s\u00fcrecinin duru\u015fma tutanaklar\u0131, iki iddianamesi ve ortak karar sureti tam metin olarak Takvim-i Vekayi&#8217;de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ttihat ve Terakki\u2019nin parti sekreterleri davas\u0131n\u0131n toplam 13 oturumundan sadece ilk \u00fc\u00e7 oturumu ve karar sureti yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Geriye kalan 10 davan\u0131n ise ya Yozgat ve Trabzon davalar\u0131nda oldu\u011fu gibi sadece karar suretleri ya da Erzincan ve Bayburt davalar\u0131nda oldu\u011fu gibi, kararlar\u0131n Padi\u015fah\u00e7a onaylar\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. (Ancak gazetede yay\u0131nlanan davalar\u0131n da, yay\u0131nlanmayan davalar\u0131n da belgelerinin as\u0131llar\u0131 ortada yoktur.)Takvim-i Vekayi&#8217;de yay\u0131nlanm\u0131\u015f bu belge tutanaklar\u0131, V. N. Dadrian ve Taner Ak\u00e7am kitap haline getirilmi\u015ftir ve yak\u0131nda Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131nlanacakt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0\u0130STANBUL BASINI<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00f6nemli kaynak grubu 1918-22 aras\u0131 \u0130stanbul bas\u0131n\u0131d\u0131r. Her ne kadar, resmi tarih yaz\u0131m\u0131nda \u2018M\u00fctareke Bas\u0131n\u0131\u2019 diye yaftalanarak nesnellikleri \u00fczerinde ciddi bir ku\u015fku bulutu yarat\u0131lm\u0131\u015fsa da, d\u00f6nemi biraz ara\u015ft\u0131ranlar, Mondros M\u00fctarekesi\u2019ni izleyen y\u0131llarda \u00fczerindeki \u0130ttihat\u00e7\u0131 ve Saray bask\u0131s\u0131ndan kurtulan bas\u0131n\u0131n ba\u015fta Ermenilere y\u00f6nelik politikalar olmak \u00fczere, sava\u015f d\u00f6nemi olaylar\u0131 hakk\u0131nda son derece ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler aktard\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rebilir. \u0130stanbul, Erzincan ve Bayburt davalar\u0131n\u0131n karar suretleri gibi, Takvim-i Vekayi\u2019lerde bulunmayan bir\u00e7ok belge ile tehcire do\u011frundan kat\u0131lm\u0131\u015f veya \u015fahit olmu\u015f ki\u015filerin mahkeme ifadeleri veya an\u0131lar\u0131 bas\u0131n\u0131nda yer bulmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin Halep Valisi Celal Bey&#8217;in an\u0131lar\u0131 Vakit gazetesinin 10-13 K\u00e2nunievvel (Aral\u0131k) 1918 tarihli say\u0131lar\u0131nda \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm halinde; III. Ordu Kumandan\u0131 Vehip Pa\u015fa&#8217;n\u0131n mahkeme ifadesi 31 Mart 1919 tarihli Vakit gazetesinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Tehcirde g\u00f6rev alan \u00c7erkez Hasan Amca adl\u0131 g\u00f6revlinin &#8220;Tehcirin \u0130\u00e7 Y\u00fcz\u00fc&#8221; adl\u0131 yaz\u0131 dizisi, Alemdar gazetesinde 19 Haziran 1919&#8217;da ba\u015flam\u0131\u015f ancak 28 Haziran 1919&#8217;da yay\u0131nlanan 8. tefrikada arkas\u0131 gelece\u011fi bildirilmesine ra\u011fmen kesilmi\u015ftir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0KUD\u00dcS AR\u015e\u0130V\u0130\u00a0\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Bir di\u011fer \u00f6nemli kaynak Kud\u00fcs Patrikhane Ar\u015fivi\u2019dir. Bu ar\u015fivin \u00f6zelli\u011fi, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz Tedkik-i Seyyiat Komisyonu\u2019nun bug\u00fcn kay\u0131p olan baz\u0131 belgelerinin kopyalar\u0131n\u0131 ihtiva etmesidir. Bu kopyalar, o y\u0131llarda Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rfilerde \u00e7al\u0131\u015fan baz\u0131 Ermeni memurlar taraf\u0131ndan mahkeme dosyalar\u0131ndan gizlice elle kopyalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak ar\u015fiv ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara a\u00e7\u0131k de\u011fildir. Bu ar\u015fivin ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara kapal\u0131 tutulmas\u0131 son derece yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0TA\u015eNAK AR\u015e\u0130V\u0130<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Hala\u00e7o\u011flu\u2019nun 20 milyon dolarl\u0131k \u015fovunun konusu olan Boston\u2019daki Ta\u015fnak ar\u015fivi ise, T\u00fcrk taraf\u0131na g\u00f6re kapal\u0131, Ermeni taraf\u0131na g\u00f6re a\u00e7\u0131k. Ger\u00e7ek durumu ancak bu ar\u015fivlerde \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere eyleme ge\u00e7en ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar s\u00f6yleyebilir. Velev ki Yusuf Hala\u00e7o\u011flu\u2019nun dedi\u011fi gibi kapal\u0131 olsun, bu ar\u015fiv \u2018sosyalist-milliyet\u00e7i\u2019 bir \u00e7izgide faaliyet g\u00f6steren Ta\u015fnaklar\u2019\u0131n o g\u00fcnlerde siyasi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 anlatmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan muhtemelen ilgin\u00e7 bilgiler i\u00e7erir, ancak bu ar\u015fivlerden elde edilecek en u\u00e7 noktadaki bulgular bile Ta\u015fnaklar\u2019la hi\u00e7 bir ili\u015fkisi olmayan y\u00fcz binlerce insan\u0131n T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011finin kurban\u0131 olmas\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in Hala\u00e7o\u011flu\u2019nun 20 milyon dolar\u0131na yaz\u0131kt\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0ANDONYAN BELGELER\u0130<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0\u00d6nemli bir belge grubu da, 1914\u2019teki seferberlik s\u0131ras\u0131nda orduda mektup ve yaz\u0131\u015fmalar\u0131 okuyan memur olarak g\u00f6revli Aram Andonyan adl\u0131 bir Ermeni\u2019nin tehcirden sa\u011f \u00e7\u0131kan Ermeni erkeklerin, kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n \u015fahitlikleri ile Halep\u2019teki tehcir komitesinin genel sekreteri Naim Bey ad\u0131ndaki bir T\u00fcrk yetkiliden ald\u0131\u011f\u0131, Naim Bey\u2019in g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda edindi\u011fini s\u00f6yledi\u011fi \u00e7ok say\u0131da belge, telgraf ve kararnamenin de i\u00e7inde bulundu\u011fu an\u0131lar\u0131ndan olu\u015fan The Memoirs of Naim Bey: Turkish Official Documents Relating to the Deportations and Massacres of Armenians adl\u0131 kitapt\u0131r. 1920\u2019de Ermenice, 1965\u2019te ise Frans\u0131zca ve \u0130ngilizce olarak bas\u0131lan kitaptaki belgelerin as\u0131llar\u0131 hen\u00fcz bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, resmi tarih\u00e7iler bu kayna\u011f\u0131 dikkate almama e\u011filimindedir. Halbuki, bu an\u0131 kitab\u0131 ile baz\u0131 ar\u015fiv belgeleri uyum i\u00e7indedir. Elbette ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir yaz\u0131 konusu olmay\u0131 hak eden \u0130ngiliz, Amerikan, Alman, Frans\u0131z, Avusturya ve Rus ar\u015fivleri ile, o y\u0131llarda Osmanl\u0131 \u00fclkesinde bulunan misyonerler, gazeteciler, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, yard\u0131m kurulu\u015fu mensuplar\u0131 ve bir dizi ba\u015fka akt\u00f6r\u00fcn derledi\u011fi belge ve bilgiler de var. \u00dcstelik bu kaynaklar\u0131n t\u00fcm\u00fcnden yararlan\u0131larak olu\u015fturulmu\u015f binlerce kitap var. Kapal\u0131 t\u00fcm ar\u015fivlerin a\u00e7\u0131lmas\u0131 elbette \u00f6nemli ancak kamuoyunda, \u2018Ta\u015fnak ar\u015fivleri a\u00e7\u0131lmazsa ger\u00e7ek ortaya \u00e7\u0131kmaz\u2019 havas\u0131 yaratmak, en hafifinden etik de\u011fil. \u00a0 Baz\u0131 Osmanl\u0131 Belgeleri Neden Ortada Yok? Yerli ve yabanc\u0131 ar\u015fiv belgeleri, mahkeme tutanaklar\u0131, bas\u0131nda \u00e7\u0131kan haberler, g\u00fcnl\u00fck ve hat\u0131ralar birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde tehcir s\u0131ras\u0131nda veya sonras\u0131nda bir \u00e7ok belgenin bizzat zanl\u0131lar taraf\u0131ndan \u00e7al\u0131nm\u0131\u015f ya da imha edilmi\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa&#8217;ya ait evraklar gelir. \u0130kinci grup evrak, \u0130ttihat ve Terakki Merkez Komitesi&#8217;ne ait olanlard\u0131r. \u0130stanbul\u2019daki yarg\u0131lamalar\u0131n de\u011fi\u015fik oturumlar\u0131nda, san\u0131klardan Midhat \u015e\u00fckr\u00fc (Bleda), \u2018K\u00fc\u00e7\u00fck\u2019 Talat (Mu\u015fkara) ve Ziya G\u00f6kalp verdikleri ifadelerde, bu evraklar\u0131n Merkez Komite \u00fcyesi Doktor Naz\u0131m taraf\u0131ndan al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdir. (Takvim-i Vekayi, no. 3543, 8 May\u0131s 1919).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0EMVAL-\u0130 METRUKE DEFTERLER\u0130<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kay\u0131p belge grubu Dahiliye Nezaretine ait baz\u0131 evraklard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 30 May\u0131s 1915 tarihli Meclis-i V\u00fckela mazbatas\u0131 ve 10 Haziran 1915 tarihli talimatnameyle olu\u015fturulan tehcir edilen Ermenilerin mallar\u0131n\u0131 takip i\u00e7in kurulan Emval-i Metruke (Terkedilmi\u015f Mallar) Komisyonlar\u0131\u2019n\u0131n defterleri ortada yoktur. \u015eevket S\u00fcreyya Aydemir an\u0131lar\u0131nda Talat Pa\u015fa&#8217;n\u0131n, yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7madan \u00f6nce &#8220;evvela bir bavul evrakla, Arnavutk\u00f6y k\u0131y\u0131\u00acs\u0131nda (\u2026) bir yal\u0131daki dostuna&#8221; gitti\u011fini; &#8220;bu evrak\u0131n yal\u0131n\u0131n alt kat\u0131ndaki ocakta yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d duydu\u011funu s\u00f6yler. (Makedonya&#8217;dan Ortaasya&#8217;ya Enver Pa\u015fa, Cilt III, 1914-1922, Remzi Kitabevi, 1978, s. 468.)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0\u00c7ALINAN ASKER\u00ce BELGELER<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Sadece yerli akt\u00f6rler de\u011fil yabanc\u0131lar da belge \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131r. Harp d\u00f6neminde, Osmanl\u0131 Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revinde bulunan Hans F. L. Von Seeckt, Almanya&#8217;ya d\u00f6nerken, Osmanl\u0131 Genelkurmay\u0131na ili\u015fkin \u00f6nemli belgeleri beraberinde g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sadrazam \u0130zzet Pa\u015fa 6 Kas\u0131m 1918&#8217;de yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupla hem durumu protesto etmi\u015f hem de belgelerle birlikte, Talat, Enver ve Cemal ba\u015fta olmak \u00fczere Almanya&#8217;da bulunanlar\u0131n iadesini istemi\u015ftir. Berlin belgeleri geri g\u00f6nderme s\u00f6z\u00fc vermi\u015f ama hi\u00e7bir zaman yerine getirmemi\u015ftir. Hans von Seeckt, g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda, resmi emirleri, gizli kararlar\u0131n ve ge\u00e7ersizli\u011fini g\u00f6steren imalar\u0131n takip etmesinin bir kural oldu\u011funu anlat\u0131r. (Aktaran V. N. Dadrian, Documentation of the Armenian Genocide in German and Austrian Sources, Yay. Haz. Israel Charny, New Brunswick: Transaction Publishers, s. 109-110).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0ENVER VE TALAT\u2019IN TELGRAFHANELER\u0130\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Y\u00fczba\u015f\u0131 Selahattin an\u0131lar\u0131nda Enver\u2019in, resmi kanallardan Almanlar\u0131n g\u00f6nl\u00fcn\u00fc ho\u015f tutmak i\u00e7in \u00e7ekti\u011fi resmi telgraflar\u0131, daha sonra kendi evinde bulundurdu\u011fu \u2018telgrafhaneden\u2019 \u00e7ekti\u011fi telle iptal etti\u011fini aktar\u0131r. (\u0130lhan Sel\u00e7uk, Y\u00fczba\u015f\u0131 Selehattin\u00b4in Roman\u0131, Cilt 1, Remzi Kitabevi 1993, s. 292.) Tehciri y\u00f6nlendiren beyin olan Talat\u2019\u0131n eski bir telgraf\u00e7\u0131 olarak evine \u00f6zel bir hat kurdu\u011funu ve haberle\u015fmesini buradan yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0130TC Merkez Komitesi \u00fcyesi ve Hariciye Naz\u0131r\u0131 Halil Mente\u015fe\u2019nin an\u0131lar\u0131ndan \u00f6\u011freniriz. (Osmanl\u0131 Mebusan Meclisi Reisi Halil Mente\u015fe\u2019nin An\u0131lar\u0131, Yay. Haz. \u0130smail Arar, H\u00fcrriyet Yay\u0131nlar\u0131, s. 216).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0YAKILAN BELGELER<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Ba\u015fbakanl\u0131k Ar\u015fivi Dahiliye Nezareti kay\u0131tlar\u0131 aras\u0131nda bile &#8220;okunduktan sonra yak\u0131lmas\u0131&#8221; istenen resmi devlet evrak\u0131na ili\u015fkin kay\u0131tlar mevcuttur. \u00d6rne\u011fin, 22 Haziran 1915 tarihli, Talat Pa\u015fa imzas\u0131yla Emniyet Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan baz\u0131 vali ve mutasarr\u0131flara, isim verilerek \u00e7ekilen \u015fifreli bir telgrafta, sevk edilen kafileler i\u00e7inde din de\u011fi\u015ftirenlere nas\u0131l davran\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi bildirildikten sonra \u015funlar s\u00f6ylenir: &#8220;&#8230;ve bu tebligat\u0131m\u0131z\u0131n icab edenlere hususi surette tefhimi ile i\u015fbu telgrafname kopyesinin telgrafhaneden ahz ettirilerek imhas\u0131 &#8221; (BOA\/DH.\u015eFR., nr. 54\/100). Bir ba\u015fka \u00f6rnek, &#8220;bizzat hal olunacakt\u0131r&#8221; \u00f6zel notu ile 23 Haziran 1915&#8217;te Musul ve Deyr-i Zor&#8217;a yollanan bir telgraft\u0131r. Telgrafta Ermenilerin yerle\u015ftirilmesi meselesine ili\u015fkin son derece \u00f6nemli baz\u0131 direktifler verilen telgraf \u015f\u00f6yle biter: &#8220;i\u015fbu \u015fifrenin l\u00e2z\u0131m gelenlere ir\u00e2esinden sonra imh\u00e2s\u0131 tamimen tebli\u011f olunur.&#8221; (BOA\/DH.\u015eFR. nr., 54\/41) Belge yakma eylemi, yenilgi sonras\u0131, m\u00fctareke d\u00f6neminde de devam etmi\u015ftir. Talat Pa\u015fa kabinesinin istifa etmesi \u00fczerine, 14 Ekim 1918&#8217;de kabineyi kuran Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa Harbiye Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da \u00fcstlenmi\u015ftir. Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa\u2019n\u0131n son ba\u015fkan\u0131 H\u00fcsamettin Ert\u00fcrk\u2019\u00fcn hat\u0131ralar\u0131na bak\u0131l\u0131rsa Pa\u015fa&#8217;n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ilk i\u015flerden birisi, &#8220;Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne hemen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 durdurmas\u0131, ar\u015fivlerini yoketmesi (\u2026) talimat\u0131n\u0131&#8221; vermektir.(Aktaran, Bilge Criss, \u0130\u015fgal Alt\u0131nda \u0130stanbul, \u0130leti\u015fim, 1983, s. 147).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0POSTADA \u0130MHA<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0Belgelerin imhas\u0131 sava\u015f\u0131n yenilgi ile sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fczerine devam etmi\u015ftir. \u0130stanbul&#8217;daki Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rfi yarg\u0131lamalar\u0131nda, 1914-1918 d\u00f6nemi Bakanlar Kurulu \u00fcyeleri hakk\u0131nda a\u00e7\u0131lan davan\u0131n 3 Haziran 1919 tarihli oturumunda, eski Posta Bakan\u0131 H\u00fcseyin Ha\u015fim, Harbiye Nezareti&#8217;ne ait belgelerin yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilgisini verir. Bunun \u00fczerine konu ile ilgili g\u00f6r\u00fclen \u00c7atalca Posta ve Telgraf M\u00fcd\u00fcr Vekil-i Sab\u0131k\u0131 Osman Nuri Efendi hakk\u0131nda evrak yakma su\u00e7u nedeniyle dava a\u00e7\u0131l\u0131r. Dava 4 A\u011fustos 1919&#8217;da ba\u015flar. San\u0131k ifadesinde, &#8220;verilen emir \u00fczerine baz\u0131 evrak\u0131 yakt\u0131m. Amirlerim kendi mesuliyyetleri taht\u0131nda olarak falan seneden falan seneye kadar olan evrak\u0131 yak dediler, yakt\u0131m&#8221; der. Davan\u0131n sonucu belli de\u011fildir. (Alemdar, 5, 6 A\u011fustos 1919) Refik Halid Karay m\u00fctareke d\u00f6neminde Posta Telgraf Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6neme ait an\u0131lar\u0131n\u0131 1948 y\u0131l\u0131nda Aydede dergisinde yay\u0131nlarken, P.T.T.&#8217;de (Posta Telgraf Telefon \u0130daresi) uzun y\u0131llar hizmette bulunmu\u015f H. Sad\u0131k Durakan adl\u0131 bir memurdan, olduk\u00e7a uzun bir mektup al\u0131r. Refik Halid, daha sonra an\u0131lar\u0131n\u0131 toplad\u0131\u011f\u0131 kitapta bu mektubu aynen yay\u0131nlar. Buna g\u00f6re, s\u00f6z konusu memur, M\u00fctareke d\u00f6neminde PTT merkezlerindeki devlet muhabere evrak\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fman eline ge\u00e7mesini \u00f6nlemek maksad\u0131yla Mehmet Emin Bey taraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcn merkezlere, mevcut resmi evrak\u0131n, telgraf kopya ve as\u0131llar\u0131n\u0131n tamamen imhas\u0131 i\u00e7in emir g\u00f6nderdi\u011fi anlatmaktad\u0131r. (Minelbab \u0130lelmihrab, M\u00fctareke Devri An\u0131lar\u0131, \u0130nk\u0131lap Kitabevi, 1992, s. 271-2.).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0K\u0130\u015e\u0130SEL \u0130MHALAR<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0\u00d6nemli bir \u0130ttihat\u00e7\u0131 olan, kaymakaml\u0131k, valilik gibi \u00e7e\u015fitli idari g\u00f6revler yan\u0131 s\u0131ra son \u0130ttihat ve Terakki kabinesinde Nafia Bakan\u0131 olarak da g\u00f6rev yapan, Adana&#8217;daki tehcir olaylar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tutuklanarak Malta&#8217;ya s\u00fcr\u00fclen Ali M\u00fcnif &#8220;\u0130tilaf\u00e7\u0131lar\u0131n te\u015fvikiyle bir taraftan harb su\u00e7lular\u0131, di\u011fer taraftan kalbur\u00fcst\u00fc \u0130ttihat\u00e7\u0131lar tevkif ve muhakeme ediliyordu (\u2026) evimin aranaca\u011f\u0131 haberini verdiler. M\u00fchim bir \u015fey b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 zannederken, evimiz bask\u0131na u\u011frad\u0131 ve bulduklar\u0131 baz\u0131 muhabere evrak\u0131 y\u00fcz\u00fcnden tevkif edil(dim) (\u2026) Su\u00e7 olarak hakk\u0131mda isnad edilen mevzu, Ermeni muhacerat\u0131yla ilgili olarak, bu i\u015fi tahrik edi\u015fim g\u00f6steriliyordu (\u2026) bir bavulun cep k\u0131sm\u0131nda (\u2026) Adana&#8217;dan Dahiliye naz\u0131r\u0131na ke\u015fide eyledi\u011fim telgraf m\u00fcsveddeleri ele ge\u00e7mi\u015fti (\u2026) Esasen daha m\u00fchim evrak\u0131 zaman\u0131nda imha etti\u011fim halde, bunu bavulun k\u00fc\u00e7\u00fck cebinde unutmu\u015ftum (\u2026) \u0130mhas\u0131n\u0131 unuttu\u011fum bu vesika aleyhimde \u015fu\u00e7 delili olarak kullan\u0131l\u0131yordu.&#8221; (Taha Toros, Ali M\u00fcnif Bey&#8217;in Hat\u0131ralar\u0131, \u0130S\u0130S, 1996, s. 96-7.) Milli M\u00fccadele y\u0131llar\u0131nda Adalet Bakan\u0131 olarak g\u00f6rev yapan Ahmet R\u0131fat \u00c7al\u0131ka an\u0131lar\u0131nda \u015f\u00f6yle der: &#8220;Savc\u0131 bir g\u00fcn Vil\u00e2yete \u015fifreli bir telgraf geldi\u011fini, Kayseri&#8217;ye karma bir komisyon gelerek tehcir i\u015fini inceleyece\u011fini, \u015f\u00fcpheli g\u00f6r\u00fclenler hakk\u0131nda soru\u015fturma ve kovu\u015fturma yapaca\u011f\u0131n\u0131, evleri arayaca\u011f\u0131n\u0131&#8230; bana bildirdi. Okul arkada\u015f\u0131mla birlikte eve geldik, belge ve an\u0131lar\u0131m\u0131 yakt\u0131m.&#8221; (Ahmet Rifat \u00c7alika&#8217;n\u0131n An\u0131lar\u0131, Hur\u015fit \u00c7al\u0131ka&#8217;n\u0131n \u00f6zel yay\u0131n\u0131, 1992, s. 7, 15-6).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0\u0130NG\u0130L\u0130Z AR\u015e\u0130V\u0130NDEN<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a024 Ocak 1919 tarihinde, \u0130ngilizler, Dahiliye Nezareti\u2019nden Antep vilayetine \u00e7ekilen bir telgraf \u00f6rne\u011fini ele ge\u00e7irirler. Telgrafta, seferberlikten bu yana, b\u00f6lgeye yollanm\u0131\u015f resmi telgraflar\u0131n orijinal \u00f6rneklerinin imha edilmesi istenmektedir. (FO371\/4174\/15450: folio 182) 17 Haziran 1919 tarihinde, d\u00f6nemin D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Safa Bey, \u0130ngiliz Y\u00fcksek Komiserli\u011fi nezdinde, olay\u0131 protesto ederken, Diyarbak\u0131r Telgraf idaresinin kaza ve nahiyelere, 1914-1918 aras\u0131nda ald\u0131klar\u0131 belgelerin orjinallerinin imha edilmesi konusunda bir tamim yollad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir. (FO371\/4174\/15450: folio 182) \u015eimdi Yusuf Hala\u00e7o\u011flu\u2019na soral\u0131m: Acaba bu belgelerde neler vard\u0131 da imha edilmeleri gerekti? Taner Ak\u00e7am\u2019\u0131n Yusuf Hala\u00e7o\u011flu\u2019na ele\u015ftirileri Sorun sadece belgelerin yoklu\u011funda de\u011fil. Mevcut belgelerin d\u00fcr\u00fcst\u00e7e kullan\u0131m\u0131nda da sorunlar var. Buna ili\u015fkin bir \u00f6rnek resmi T\u00fcrk tezini savunmak amac\u0131yla tehcir edilen Ermenilerden kalan mallar\u0131n bedellerinin Emval-i Metruke komisyonlar\u0131 taraf\u0131ndan sahiplerine g\u00f6nderildi\u011fine ili\u015fkin iddialard\u0131r. Bu iddia Yusuf Hala\u00e7o\u011flu taraf\u0131ndan Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler kitab\u0131nda (s. 69) da tekrarlan\u0131yor. Taner Ak\u00e7am son kitab\u0131nda buna ili\u015fkin \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cResmi T\u00fcrk tezini savunmak amac\u0131yla kaleme al\u0131nm\u0131\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fmada, \u2018sat\u0131lan mallar\u0131n bedelleri Emval-i Metruke komisyonlar\u0131 taraf\u0131ndan sahiplerine g\u00f6nderilmi\u015ftir. Nitekim isk\u00e2n mahallerine varan muhacirler, kendilerine aktar\u0131lan bu paralarla i\u015flerini kurmu\u015flar ve b\u00f6lgeye uyum sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r&#8221;, iddias\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. (Yusuf Hala\u00e7o\u011flu, Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler, s. 69.) (\u2026) bu tezi ileri s\u00fcren ki\u015fi 1989-1992 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Ba\u015fbakanl\u0131k Osmanl\u0131 Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yapm\u0131\u015f ve 1993 y\u0131l\u0131ndan beri de T\u00fcrk Tarih Kurumu ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Yazar, iddias\u0131na kan\u0131t olarak da \u00fc\u00e7 adet Osmanl\u0131 belgesi sunmaktad\u0131r. \u0130lgin\u00e7 olan \u015fudur ki, iddaya kan\u0131t olarak g\u00f6sterilen bu telgraflar\u0131n hi\u00e7birisinin i\u00e7eri\u011fi a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f, belgelerden herhangi bir al\u0131nt\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda yapsayd\u0131 g\u00f6r\u00fclecek olan \u015fu idi: Bu \u00fc\u00e7 telgraf da tek bir olaya ili\u015fkindir ve konunun muhatab\u0131 olan 3 ayr\u0131 yere ayn\u0131 g\u00fcn \u00e7ekilmi\u015ftir. \u00dcstelik telgraflar\u0131n, Ermenilerin b\u0131rakt\u0131klar\u0131 mallar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131ndan elde edilen gelirlerin, kendilerine iade edilmesi sorunu ile hi\u00e7bir alakas\u0131 yoktur. (\u2026) G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, telgraflar sadece Eski\u015fehir&#8217;den Ermeni mallar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131ndan elde edilen bir miktar paran\u0131n, tehcir s\u0131ras\u0131ndaki H\u00fck\u00fcmet masraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ile ilgili olarak Halep&#8217;e yollanmas\u0131na ili\u015fkindir. Osmanl\u0131 ar\u015fivlerinde genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fck yapan, ar\u015fivdeki her kayda ve her belgeye, her an ula\u015fma \u015fans\u0131 olan bir ki\u015finin Ermenilere gittikleri yerde, geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 mallar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n kendilerine verildi\u011fine ili\u015fkin tek bir belge bulamam\u0131\u015f olmas\u0131 ve konuyla alakas\u0131 olmayan baz\u0131 belgeleri kas\u0131tl\u0131 olarak \u00e7arp\u0131tarak kullanmas\u0131 bile tek ba\u015f\u0131na bir\u00e7ok \u015feyi anlatmaya yeter\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a01397 K\u0130\u015e\u0130 YALANI\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Taner Ak\u00e7am s\u00f6z konusu kitab\u0131nda, tehcirin Ermenilerin imhas\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek i\u00e7in s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan bir arg\u00fcman\u0131 da sorgulam\u0131\u015f. \u0130lk kez Kamuran G\u00fcr\u00fcn\u2019\u00fcn Ermeni Dosyas\u0131 adl\u0131 kitab\u0131nda (s. 88) dile getirdi\u011fi, ard\u0131ndan Yusuf Hala\u00e7o\u011flu\u2019nun Ermeni Tehciri ve Ger\u00e7ekler kitab\u0131nda (s. 62\u2019de 205 no\u2019lu dipnot) tekrarlad\u0131\u011f\u0131 iddiaya g\u00f6re \u2018tehcir s\u0131ras\u0131nda baz\u0131 memurlar\u0131n suiistimalleri olmu\u015ftur ama \u00f6zel soru\u015fturma kurulu olu\u015fturularak su\u00e7lu bulunanlar \u00f6rfi idare mahkemelerine sevkedilmi\u015f, 1397 ki\u015fi hakk\u0131nda soru\u015fturma a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, idam da dahil olmak \u00fczere, \u00e7e\u015fitli cezalara \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u2019 \u015eimdi tekrar Taner Ak\u00e7am\u2019\u0131 okuyal\u0131m: \u201cHala\u00e7o\u011flu&#8217;nun \u2018a\u011f\u0131r cezalara \u00e7arpt\u0131r\u0131lma\u2019ya kan\u0131t olarak g\u00f6sterdi\u011fi 12 belgenin tek tek i\u00e7eriklerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu belgelerin hi\u00e7birisinin Ermenilere y\u00f6nelik su\u00e7 i\u015fleyen memurlar\u0131n yarg\u0131lanmalar\u0131 ve ceza almalar\u0131 ile ilgili olmad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Belgeler, Ermenilerin geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 mallara y\u00f6nelik, ya\u011fma, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, r\u00fc\u015fvet ve zimmete mal ge\u00e7irme gibi su\u00e7larla ilgilidir ve \u00e7o\u011fu da zaten yarg\u0131lama sorunu ile alakal\u0131 de\u011fildir. (\u2026) Yukar\u0131daki belgeleri &#8220;Divan-\u0131 Harp&#8217;te yarg\u0131lanma&#8221; ve &#8220;a\u011f\u0131r cezalara \u00e7arpt\u0131r\u0131lma&#8221; \u00f6rnekleri olarak sunan Hala\u00e7o\u011flu, yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7arp\u0131tmalarda bununla da yetinmemekte ve Ermenilere kar\u015f\u0131 faaliyetleri nedeniyle \u00f6v\u00fclen devlet memurlar\u0131 hakk\u0131ndaki belgeleri bile iddias\u0131na kan\u0131t olarak sunmaktan \u00e7ekinmemektedir. \u00d6rne\u011fin bir belge, Cemal Pa\u015fa taraf\u0131ndan g\u00f6revden al\u0131nm\u0131\u015f bir kaymakam\u0131n Talat Pa\u015fa taraf\u0131ndan \u00f6v\u00fclerek yeniden g\u00f6reve iade edilmesiyle ilgilidir. (\u2026) Bu belgenin, Ermenilere kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015fleyen devlet memurlar\u0131n\u0131n &#8220;idam da dahil de\u011fi\u015fik hapis cezalar\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n&#8221; \u00f6rne\u011fi olarak sunulmas\u0131 bilim ad\u0131na bir ay\u0131p, bir cinayet telakki edilmelidir.\u201d<\/p>\n<p>\u00a0TAR\u0130H DEFTER\u0130\u00a025.05.2008, Taraf gazetesi Ay\u015fe H\u00fcr<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.taraf.com.tr\/makale\/728.htm\"><strong><em>http:\/\/www.taraf.com.tr\/makale\/728.htm<\/em><\/strong><\/a><strong><em> <\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde T\u00fcrk Tarih Kurumu Ba\u015fkan\u0131 Yusuf Hala\u00e7o\u011flu &#8220;Ta\u015fnak ar\u015fivlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 20 milyon dolar para teklif ettim. Bu parayla ar\u015fivdeki belgeler rahatl\u0131kla tasnif edilebilir, ama buna kimse yana\u015fmad\u0131&#8221; dedi. Teklifin yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve taraflar aras\u0131nda b\u00f6yle bir konu\u015fma ge\u00e7ip ge\u00e7medi\u011fi konusu bir yana (yaz\u0131 matbaaya gittikten sonra Boston\u2019daki Ta\u015fnak Ar\u015fivi\u2019nden ar\u015fivlerin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu ve Hala\u00e7o\u011flu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-248","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermeni-soykirimi"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde T\u00fcrk Tarih Kurumu Ba\u015fkan\u0131 Yusuf Hala\u00e7o\u011flu &#8220;Ta\u015fnak ar\u015fivlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 20 milyon dolar para teklif ettim. Bu parayla ar\u015fivdeki belgeler rahatl\u0131kla tasnif edilebilir, ama buna kimse yana\u015fmad\u0131&#8221; dedi. Teklifin yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve taraflar aras\u0131nda b\u00f6yle bir konu\u015fma ge\u00e7ip ge\u00e7medi\u011fi konusu bir yana (yaz\u0131 matbaaya gittikten sonra Boston\u2019daki Ta\u015fnak Ar\u015fivi\u2019nden ar\u015fivlerin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu ve Hala\u00e7o\u011flu [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-04-01T12:10:12+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2010\\\/04\\\/01\\\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2010\\\/04\\\/01\\\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"kalem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"headline\":\"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak\",\"datePublished\":\"2010-04-01T12:10:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2010\\\/04\\\/01\\\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\\\/\"},\"wordCount\":3926,\"articleSection\":[\"Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2010\\\/04\\\/01\\\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2010\\\/04\\\/01\\\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\\\/\",\"name\":\"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2010-04-01T12:10:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2010\\\/04\\\/01\\\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2010\\\/04\\\/01\\\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2010\\\/04\\\/01\\\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/author\\\/kalem\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"\u00a0Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde T\u00fcrk Tarih Kurumu Ba\u015fkan\u0131 Yusuf Hala\u00e7o\u011flu &#8220;Ta\u015fnak ar\u015fivlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 20 milyon dolar para teklif ettim. Bu parayla ar\u015fivdeki belgeler rahatl\u0131kla tasnif edilebilir, ama buna kimse yana\u015fmad\u0131&#8221; dedi. Teklifin yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve taraflar aras\u0131nda b\u00f6yle bir konu\u015fma ge\u00e7ip ge\u00e7medi\u011fi konusu bir yana (yaz\u0131 matbaaya gittikten sonra Boston\u2019daki Ta\u015fnak Ar\u015fivi\u2019nden ar\u015fivlerin a\u00e7\u0131k oldu\u011fu ve Hala\u00e7o\u011flu [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2010-04-01T12:10:12+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"20 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/"},"author":{"name":"kalem","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"headline":"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak","datePublished":"2010-04-01T12:10:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/"},"wordCount":3926,"articleSection":["Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/","name":"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2010-04-01T12:10:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/04\/01\/tasnak-arsivini-birak-osmanli-arsivine-bak\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ta\u015fnak ar\u015fivini b\u0131rak, Osmanl\u0131 ar\u015fivine bak"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/248","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=248"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/248\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}