{"id":24337,"date":"2013-06-28T02:48:02","date_gmt":"2013-06-28T07:48:02","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=24337"},"modified":"2013-06-28T02:48:02","modified_gmt":"2013-06-28T07:48:02","slug":"iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/","title":{"rendered":"\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu"},"content":{"rendered":"

\"\u0554\u0580\u0564\u0565\u0580\"<\/a>Akil \u0130nsanlar Komisyonu G\u00fcneydo\u011fu Heyeti, iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonucu olan \u201cAkil \u0130nsanlar Heyeti G\u00fcneydo\u011fu Raporu\u201dnu yay\u0131mlad\u0131.<\/i><\/b><\/p>\n

\u0130NTERNETHABER –<\/b> K\u00fcrt sorununa kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lan \u201c2013 \u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcreci\u201d kapsam\u0131nda olu\u015fturulan Akil \u0130nsanlar Komisyonu G\u00fcneydo\u011fu Heyeti, iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 tamamlayarak haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporu Ba\u015fbakan Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019a sundu.<\/p>\n

Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Y\u0131lmaz Ensaro\u011flu, Ba\u015fkan Vekilli\u011fini Kezban Hatemi, Sekreterli\u011fini Mehmet Emin Ekmen\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 ve Ahmet Faruk \u00dcnsal, Etyen Mah\u00e7upyan, Faz\u0131l H\u00fcsn\u00fc Erdem, Lami \u00d6zgen, Murat Belge ve Y\u0131lmaz Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u00fcyesi oldu\u011fu heyetin iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonucu olan raporun raport\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ise Murat \u00c7i\u00e7ek yapt\u0131.<\/p>\n

\u201cGiri\u015f, Metodoloji, Tarihi Arka Plan, G\u00fcneydo\u011fu\u2019da Sosyal, Siyasal ve Psikolojik Durum, Heyetimize \u0130letilen Talepler, \u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcrecine Y\u00f6nelik \u00d6neriler ve Sonu\u00e7\u201d k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan olu\u015fan rapor, toplamda 39 sayfadan olu\u015fuyor.<\/p>\n

KURTLAR<\/b> VAD\u0130S\u0130 B\u0130LE VAR<\/b><\/p>\n

K\u00fcrtler’in isteklerini ortaya koyan raporda ilgin\u00e7 ayr\u0131nt\u0131lar yer al\u0131yor. Bunlardan bir tanesi Kurtlar Vadisi ve \u015eefkat Tepe gibi dizilere y\u00f6nelik. K\u00fcrtler bu dizilerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor.<\/p>\n

ANDIMIZ metni ile NE MUTLU T\u00dcRK\u00dcM D\u0130YENE s\u00f6z\u00fc de rapora girdi. K\u00fcrt halk\u0131 bunlar\u0131n da kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep ediyor.<\/p>\n

PKK konusunda ise ter\u00f6ristlerin eve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7in yasal zemin haz\u0131rlanmas\u0131 isteniyor.<\/p>\n

G\u00dcNEYDO\u011eU RAPORU
\n\u0130\u015eTE HEYETE \u0130LET\u0130LEN TALEPLER
\n<\/b>
\nHeyet olarak yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde, farkl\u0131 soysal, k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal kesimlere mensup ki\u015filer ta- raf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli talepler dile getirilmi\u015ftir. G\u00fcneydo\u011fu\u2019da ya\u015fayan insanlar\u0131n hem soruna ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ortaya koyabilmek hem de \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine dair alg\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenebilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu talepleri oldu\u011fu gibi aktarmak, do\u011fru ve yararl\u0131 bir y\u00f6ntem olacakt\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde, heyetimize aktar\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ve s\u00f6zl\u00fc talepler, s\u00f6z konusu taleplere ili\u015fkin i\u015flemler esas al\u0131nmak suretiyle tasnif edilerek oldu\u011fu gibi aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

5.1. Anayasal Talepler<\/p>\n

1. Anadilde e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmas\u0131,
\n2. Anayasal vatanda\u015fl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n benimsenmesi,
\n3. E\u015fitlik ilkesine vurgu yap\u0131lmas\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin alan\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesi,
\n4. K\u00fcrtlere stat\u00fc tan\u0131nmas\u0131,
\n5. K\u00fcrtlerin k\u00fclt\u00fcrel kimlik haklar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131,
\n6. Yerel y\u00f6netimlerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi, valilerin se\u00e7imle i\u015fba\u015f\u0131na gelmesi,
\n7. Din ve inan\u00e7 h\u00fcrriyetinin \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n8. Zorunlu askerli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, vicdani reddin bir hak olarak tan\u0131nmas\u0131,
\n9. T\u00fcm \u00f6tekilerin haklar\u0131n\u0131n anayasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131.<\/p>\n

5.2. Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmelere \u0130li\u015fkin Talepler<\/p>\n

1. Avrupa Konseyi Yerel Y\u00f6netimler \u00d6zerklik \u015eart\u0131\u2019na konulan \u00e7ekincelerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n2. K\u00fclt\u00fcrel kimlik haklar\u0131na ili\u015fkin uluslararas\u0131 anla\u015fmalar\u0131n imzalanmas\u0131 ve onaylanmas\u0131.<\/p>\n

5.3. Yasal D\u00fczenleme Gerektiren Talepler<\/p>\n

1. Anaokulundan \u00fcniversiteye kadar her a\u015famada K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitimin yap\u0131lmas\u0131,
\n2. K\u00fcrt\u00e7enin kamu hizmetlerinde kullan\u0131lmas\u0131,
\n3. K\u00fcrt\u00e7ede kullan\u0131lan ve yasak olan harflerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131,
\n4. Koruculu\u011fun kald\u0131r\u0131lmas\u0131; su\u00e7a bula\u015fan korucular\u0131n tespiti ve yarg\u0131lanmas\u0131, koruculara y\u00f6nelik emeklilik veya i\u015f\/istihdam tedbirlerinin al\u0131nmas\u0131,
\n5. Yerle\u015fim yerlerinin eski adlar\u0131n\u0131n iadesi,
\n6. \u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin yasal g\u00fcvencelerle ve \u015feffaf bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi,
\n7. Hakikatleri Ara\u015ft\u0131rma Komisyonu kurulmas\u0131 ve bu \u00e7er\u00e7evede devlet ar\u015fivlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131,
\n8. Faili me\u00e7hul cinayetler ve kay\u0131p olaylar\u0131n\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131,
\n9. Genel bir siyasi af \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131,
\n10. Ter\u00f6rle M\u00fccadele Kanunu\u2019nun kald\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n11. Yarg\u0131 reformu yap\u0131lmas\u0131 ve yarg\u0131n\u0131n ideolojik unsurlardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n12. Irk\u00e7\u0131l\u0131k ve ay\u0131r\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 yasalar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131,
\n13. Abdullah \u00d6calan\u2019\u0131n ailesi ve avukatlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015febilmesinin sa\u011flanmas\u0131, cezaevi ko\u015fullar\u0131n\u0131n d\u00fczeltilmesi ve serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131,
\n14. Se\u00e7im baraj\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi,
\n15. E\u011fitim sisteminin tek\u00e7i ve ideolojik unsurlardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 ve reformdan ge\u00e7irilmesi,
\n16. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n17. Aleviler \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve cem evlerinin ibadethane olarak kabul edilmesi,
\n18. Kalk\u0131nma Ajanslar\u0131n\u0131n demokratikle\u015ftirilmesi ve atanm\u0131\u015flar\u0131n h\u00e2kimiyetine son verilmesi,
\n19. S\u0131k\u0131y\u00f6netim, DGM ve 28 \u015eubat benzeri d\u00f6nemlerin zul\u00fcm i\u00e7eren idari ve yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n iptal edilmesi,
\n20. Toprak reformu yap\u0131lmas\u0131.<\/p>\n

5.4. \u0130dari ve Uygulamaya \u0130li\u015fkin Talepler<\/p>\n

1. And\u0131m\u0131z metninin kald\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n2. \u201cNe Mutlu T\u00fcrk\u00fcm diyene\u201d ve benzeri yaz\u0131lar\u0131n silinmesi,
\n3. Siyasi ve askeri operasyonlar\u0131n durdurulmas\u0131,
\n4. Uludere\/Roboski olay\u0131n\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131; Ba\u015fbakan\u0131n Roboski\u2019yi ziyaret etmesi ve Roboski katliam\u0131 i\u00e7in \u00f6z\u00fcr dilemesi,
\n5. KCK tutuklular\u0131n\u0131n ve K\u00fcrt siyaset\u00e7ilerinin serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131,
\n6. PKK mensuplar\u0131n\u0131n evlerine d\u00f6nmeleri sonras\u0131nda sosyal hayata adaptasyonlar\u0131na ili\u015fkin sosyal ve ekonomik tedbirlerin al\u0131nmas\u0131,
\n7. Bo\u015falt\u0131lan k\u00f6ylerin imar edilmesi, k\u00f6ye d\u00f6n\u00fc\u015flerin sa\u011flanmas\u0131 ve bu konuda projeler geli\u015ftirilmesi; bo\u015falt\u0131lan k\u00f6ylerin imar\u0131n\u0131n TSK\u2019n\u0131n da katk\u0131lar\u0131yla yap\u0131larak toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi,
\n8. Siyaset\u00e7ilerin, medyan\u0131n ve t\u00fcm kesimlerin bar\u0131\u015fa uygun bir dil kullanmas\u0131,
\n9. Akil insanlar\u0131n, KCK yetkilileri ve \u00d6calan ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131,
\n10. A\u011f\u0131r hasta tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fclerin tedavilerinin sa\u011flanmas\u0131 ve serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131,
\n11. K\u00fcrt diasporas\u0131n\u0131n \u00fclkeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131,
\n12. Silahlar\u0131n susmas\u0131 i\u00e7in PKK\u2019n\u0131n, K\u00fcrt sorununun nihai \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in ise b\u00fct\u00fcn K\u00fcrtlerin muhatap al\u0131nmas\u0131,
\n13. B\u00f6lgeye, s\u00fcrece uygun m\u00fclki amirlerin ve b\u00fcrokratlar\u0131n atanmas\u0131; b\u00f6lgeye deneyimli g\u00f6revlilerin g\u00f6nderilmesi ve s\u00fcrg\u00fcn atamalar\u0131n yap\u0131lmamas\u0131,
\n14. B\u00f6lgedeki \u00fcniversite y\u00f6netimlerinin s\u00fcrece uygun ki\u015filerden belirlenmesi,
\n15. B\u00f6lgede yayg\u0131nla\u015fan madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve fuhu\u015f olaylar\u0131na y\u00f6nelik tedbirler al\u0131nmas\u0131,
\n16. Kad\u0131nlara y\u00f6nelik sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 ve projelerin geli\u015ftirilmesi,
\n17. \u00c7ocuk evliliklerine son verilmesi i\u00e7in gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131,
\n18. Ekonomik Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal ilan edilmesi; b\u00f6lgeye ekonomik a\u00e7\u0131dan pozitif ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yap\u0131lmas\u0131, b\u00f6lgeye y\u00f6nelik \u00f6zel istihdam artt\u0131r\u0131c\u0131 politikalar\u0131n geli\u015ftirilmesi,
\n19. GAP Projesinin bir an \u00f6nce tamamlanmas\u0131,
\n20. B\u00f6lgedeki ve bat\u0131daki belediyeler aras\u0131nda ortak projelerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ve s\u00fcrece ili\u015fkin i\u015fbirli\u011fi yap\u0131lmas\u0131,
\n21. G\u00f6\u00e7 ile gelen kent varo\u015flar\u0131ndaki yerle\u015fimcilerin bar\u0131nma ko\u015fullar\u0131n\u0131n d\u00fczeltilmesi ve ya\u015fam kalitesinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n22. S\u00fcryanilerin anadilde e\u011fitim yapmalar\u0131n\u0131n ve din adam\u0131 yeti\u015ftirmelerinin \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, camiye \u00e7evrilen S\u00fcryani kiliselerinin iadesi, 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda
\n40\u2019a yak\u0131n S\u00fcryani\u2019ye kar\u015f\u0131 i\u015flenen faili me\u00e7hul cinayetlerin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131, diasporadaki S\u00fcryanilerin d\u00f6n\u00fc\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, S\u00fcryanice dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerinde- ki yasaklar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, TRT\u2019de S\u00fcryanice yay\u0131n yap\u0131lmas\u0131, dinsel ve k\u00fclt\u00fcrel g\u00fcn ve bayramlar\u0131n\u0131n resmi olarak tan\u0131nmas\u0131, geleneksel S\u00fcryanice isim ve soyadlar\u0131n\u0131 kullanma hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel etkinliklerinin serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131,
\n23. Ezidilerin i\u015fgal edilen topraklar\u0131n\u0131n kendilerine iadesinin sa\u011flanmas\u0131, Ezidilere kar\u015f\u0131 kullan\u0131lan ay\u0131r\u0131mc\u0131 dilin terk edilmesi, Ezidilerin kimliklerinde bo\u015f b\u0131rak\u0131lan din hanesine kendi dinlerinin yaz\u0131lmas\u0131, yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Ezidilerin yurda d\u00f6nmelerine imk\u00e2n sa\u011flanmas\u0131 ve el konulan topraklar\u0131n\u0131n sahiplerine geri verilmesi,
\n24. PKK\u2019n\u0131n Araplara kar\u015f\u0131 bask\u0131 uygulayaca\u011f\u0131na dair endi\u015felerin giderilmesi, bununla ilgili gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131,
\n25. \u00d6zellikle gen\u00e7lerin dini ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 amac\u0131yla medrese e\u011fitimine olanak sa\u011flanmas\u0131 ve b\u00f6lgedeki medrese e\u011fitiminin yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n26. Askeri ama\u00e7l\u0131 g\u00fcvenlik barajlar\u0131n\u0131n ve yeni karakollar\u0131n yap\u0131m\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131,
\n27. May\u0131nl\u0131 arazilerin temizlenip topraks\u0131z ailelere da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ve bu \u015fekilde s\u00f6z konusu topraklar\u0131n ekonomiye kazand\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n28. Arazilerin ve da\u011flar\u0131n, may\u0131nlardan, silah ve bomba gibi m\u00fchimmatlardan temizlenmesi,
\n29. Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015ftirilmesi,
\n30. \u015eefkat Tepe, Sakarya F\u0131rat, Kurtlar Vadisi ve Tek T\u00fcrkiye benzeri TV dizilerinin yay\u0131ndan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve medyan\u0131n s\u00fcrece ayak uydurmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131,
\n31. Mahmur Kamp\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere BM kamplar\u0131nda ya\u015fayan T\u00fcrkiye vatanda\u015flar\u0131n\u0131n evlerine d\u00f6n\u00fc\u015flerinin \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve eve d\u00f6n\u00fc\u015flerinin te\u015fvik edilmesi,
\n32. Lisans ve y\u00fcksek lisans d\u00fczeyinde K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim veren b\u00f6lgedeki \u00fcniversitelerin ilgili b\u00f6l\u00fcm ve enstit\u00fclerinin te\u015fvik edilmesi, desteklenmesi ve serbest \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131,
\n33. Resmi tarihin bir tarafa b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve tarihin do\u011fru bir bi\u00e7imde yeniden yaz\u0131lmas\u0131, resmi tarihte karalanan \u015fahsiyetlerin itibarlar\u0131n\u0131n iadesi,
\n34. B\u00f6lgedeki a\u015f\u0131r\u0131 yol kontrollerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n35. \u015e\u00fcpheli asker intiharlar\u0131n\u0131n yeniden soru\u015fturulmas\u0131, varsa cinayetlerin ayd\u0131nlat\u0131larak faillerinin yarg\u0131lanmas\u0131,
\n36. Hukuka ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilen fiziksel polis takiplerine son verilmesi ve hukuka ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde ileti\u015fimin dinlenmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi,
\n37. CHP ve MHP\u2019nin de s\u00fcrece kat\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00e7aba sarf edilmesi,
\n38. Siirt ve Mardin \u00dcniversitelerinde Arap\u00e7a e\u011fitim verilmesi,
\n39. T\u00fcrkiye\u2019deki ara\u00e7 plaka sisteminin, ara\u00e7lar\u0131n hangi ile ait oldu\u011fu belli olmayacak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilmesi ve bu suretle b\u00f6lge illerine ait ara\u00e7lar\u0131n bat\u0131 illerinde g\u00fcvenli seyahatlerinin sa\u011flanmas\u0131,
\n40. Toplu mezarlar ile \u00f6l\u00fcm kuyular\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve incelenmesi s\u0131ras\u0131nda bug\u00fcne kadar uygulanan ve delillerin karart\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7an y\u00f6ntemlerin terk edilerek, bilimsel esaslara uygun delil toplanmas\u0131 amac\u0131yla gerekli e\u011fitimin ve ekipman\u0131n sa\u011flanmas\u0131; \u201cYasa D\u0131\u015f\u0131 Yarg\u0131s\u0131z \u0130nfazlarla \u0130lgili Birle\u015fmi\u015f Milletler Minnesota Otopsi Protokol\u00fc\u201dne uygun bir \u015fekilde mezarlar\u0131n a\u00e7\u0131larak otopsi yap\u0131lmas\u0131 ve otopsilerin ba\u011f\u0131ms\u0131z antropologlar ile adli t\u0131p uzmanlar\u0131 denetiminde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi,
\n41. Hasankeyf \u2019in ve Dicle Vadisinin kurtar\u0131lmas\u0131, tarihi ve k\u00fclt\u00fcrel alanlar\u0131 sular alt\u0131n- da b\u0131rakacak projelerin durdurulmas\u0131 veya revize edilmesi;
\n42. Tutuklu olup, uzun s\u00fcredir davas\u0131 a\u00e7\u0131lmayan \u00fcniversite \u00f6\u011frencilerinin yarg\u0131lama s\u00fcre\u00e7lerinin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00f6\u011frencilerin tutuksuz yarg\u0131lanmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve \u00fcniversite y\u00f6netimlerinin de disiplin hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha esnek davranmas\u0131 i\u00e7in gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131,
\n43. Yayla ve mera ile askeri b\u00f6lge yasaklar\u0131n\u0131n tamamen kald\u0131r\u0131lmas\u0131,
\n44. \u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin provoke edilmesine y\u00f6nelik giri\u015fimlerin engellenmesi.<\/p>\n

6. \u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcrecine Y\u00f6nelik \u00d6neriler<\/p>\n

T\u00fcrkiye gibi uzun y\u0131llar \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fam\u0131\u015f \u00fclke deneyimlerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, genel-ge\u00e7er bir \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u00f6z\u00fcm y\u00f6nteminin olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7at\u0131\u015fma \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde elveri\u015fli olan y\u00f6ntem, toplumun verili ko\u015fullar\u0131na, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n nedenlerine ve \u00f6zelliklerine g\u00f6re belirlenir. \u00c7at\u0131\u015fma \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde standart bir y\u00f6ntem olmamakla birlikte, bir\u00e7ok \u00fclke deneyiminde, \u00e7at\u0131\u015fmaya yol a\u00e7an sorun alan\u0131n\u0131n ana- yasal ve yasal temellerinin ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015f\u0131n tesis edilebilmesi amac\u0131yla kapsaml\u0131 bir hukuk reformunun hayata ge\u00e7irildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir ba\u015fka ifadeyle, \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 s\u00fcre\u00e7 ya\u015fam\u0131\u015f bir\u00e7ok \u00fclke \u00f6rne\u011finde, \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 sonland\u0131rma ve \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 toplumsal b\u00f6l\u00fcnmeleri gidererek toplumsal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flamak amac\u0131yla, yeni bir toplumsal s\u00f6zle\u015fme niteli\u011fine sahip bir anaya- san\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.<\/p>\n

Dinsel, dilsel, etnik veya k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klardan kaynaklanan kimlik sorunlar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de, sadece K\u00fcrt meselesinin de\u011fil, b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel kimlikler alan\u0131nda ya\u015fanan sorunlar\u0131n kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn gereklerinden biri, ortak bir kimlik belgesi niteli\u011finde yeni bir anayasa yapmakt\u0131r. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan 1982 Anayasas\u0131n\u0131n, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve \u00e7o\u011fulculu\u011fu d\u0131\u015flayan \u201ctek\u00e7i\u201d niteli\u011finin, \u201ckimlikler\/renkler\u201d alan\u0131nda ya\u015fanan sorunlara \u201ctemel norm\u201d olarak kaynakl\u0131k te\u015fkil etmesi ve K\u00fcrt meselesi eksenindeki \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 derinle\u015ftirici bir i\u015flev g\u00f6rmesi, bar\u0131\u015f ve \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinde mevcut anayasay\u0131 yenilemenin ne denli acil bir ihtiya\u00e7 oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

Ancak T\u00fcrkiye gibi, etnik, dilsel, dinsel ya da k\u00fclt\u00fcrel kimlikler ekseninde sanc\u0131lar ya\u015fam\u0131\u015f toplumlarda, toplumsal mutabakat temelinde yeni bir anayasa yapabilmenin g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc de a\u00e7\u0131kt\u0131r. Toplumun farkl\u0131 kesimlerinin birbirlerine kar\u015f\u0131 g\u00fcvensizlik duygusu i\u00e7inde bulundu\u011fu, toplumsal gerilimin ve bunun siyasetteki uzant\u0131s\u0131 olan siyasi kampla\u015fma ve kutupla\u015fman\u0131n mevcut oldu\u011fu toplumlarda, temel siyasi-hukuki ilkeler \u00fczerinde uzla\u015fmaya varmak ger\u00e7ekten \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Nite- kim T\u00fcrkiye\u2019de yakla\u015f\u0131k iki y\u0131ldan beri devam eden yeni anayasa yap\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir neticeye var\u0131lamam\u0131\u015f olmas\u0131 da bu g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu g\u00fc\u00e7l\u00fck nedeniyledir ki, T\u00fcrkiye ve benzeri toplumlar i\u00e7in \u201ctedrici\/a\u015famal\u0131\u201d anayasa yapma y\u00f6ntemi \u00f6nerilmektedir. Buna g\u00f6re, mutabakata var\u0131lamayan hususlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131da tutan, bunlarla ilgili d\u00fczenlemeleri zaman i\u00e7erisinde olu\u015fabilecek uzla\u015fmalara b\u0131rakan ve genel olarak hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler temelli bir anayasal d\u00fczen \u00fczerinde ortak mutabakat\u0131 sa\u011flayan bir anayasa yap\u0131m\u0131 yoluna gidilebilir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye gibi kimlikler alan\u0131nda k\u0131r\u0131lgan bir yap\u0131n\u0131n var oldu\u011fu ve siyasetin de belli \u00f6l\u00e7\u00fcde bu k\u0131r\u0131lgan zemin \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc toplumlarda, bir yandan kal\u0131c\u0131 anayasa yap\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli olan g\u00fcven esas\u0131na dayal\u0131 toplumsal ve siyasal iklimi olu\u015fturabilmek, di\u011fer yandan da \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 ortam\u0131 so\u011futmak ve bar\u0131\u015f s\u00fcrecini peki\u015ftirebilmek amac\u0131yla, \u201cyol temizli\u011fi\u201d ya da \u201cg\u00fcven artt\u0131r\u0131c\u0131 tedbirler\u201d olarak de\u011ferlendirilebilecek k\u00f6kl\u00fc yasal reformlar ile buna e\u015flik edecek idari pratik ve d\u00fczenlemelere yer verilmektedir.<\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k otuz y\u0131ll\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 s\u00fcreci sonland\u0131rma, bir as\u0131rl\u0131k sorunu \u00e7\u00f6zme ve kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015f\u0131 tesis etme amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lan \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci\u201dnin, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven ili\u015fkisi temelinde geli\u015febilmesi, s\u00fcrecin derinle\u015ferek devam edebilmesi ve kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015f\u0131n in\u015fa edilebilmesi i\u00e7in, a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralanm\u0131\u015f olan uluslararas\u0131 hukuk, anayasa ve yasa \u00f6nerileri ile uygulamaya y\u00f6nelik \u00f6nerilerin tedrici olarak hayata ge\u00e7irilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir:<\/p>\n

6.1. Uluslararas\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 Hukukuna Dair \u00d6neriler
\n6.1.1. T\u00fcrkiye, bug\u00fcne kadar taraf olmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en insan haklar\u0131na ili\u015fkin uluslararas\u0131 belgeleri bir an \u00f6nce imzalamal\u0131 ve\/veya onaylamal\u0131d\u0131r:
\na) Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi Roma Stat\u00fcs\u00fc,
\nb) Avrupa Konseyi Ulusal Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131na Dair \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fme, c) Avrupa Konseyi Avrupa B\u00f6lgesel ve Az\u0131nl\u0131k Dilleri \u015eart\u0131,
\nd) Yerel Y\u00f6netimlerin Faaliyetlerine Kat\u0131l\u0131m Hakk\u0131na Dair Avrupa Yerel Y\u00f6netimler
\n\u00d6zerklik \u015eart\u0131 Ek Protokol\u00fc,
\ne) Avrupa Konseyi Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi 12 No\u2019lu Ek Protokol, (onaylanmam\u0131\u015f),
\nf ) Avrupa Konseyi Avrupa Vatanda\u015fl\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi.
\n6.1.2. A\u015fa\u011f\u0131daki insan haklar\u0131na ili\u015fkin uluslararas\u0131 belgelere konulan \u00e7ekinceler bir an \u00f6nce kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r:
\na) BM Medeni ve Siyasi Haklara \u0130li\u015fkin Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fme (m.27),
\nb) BM Ekonomik, Sosyal ve K\u00fclt\u00fcrel Haklara \u0130li\u015fkin Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fme (m.13), c) BM \u00c7ocuk Haklar\u0131na Dair S\u00f6zle\u015fme (m.17, 29 ve 30),
\nd) Avrupa Konseyi Avrupa Yerel Y\u00f6netimler \u00d6zerklik \u015eart\u0131 (m.1, 4\/6, 6\/1, 7\/3, 8\/3, 9\/4,6, 7, 10\/2, 3 ve 11),
\ne) Avrupa Konseyi Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi 1 No\u2019lu Ek Protokol (m. 2).
\n6.2. Anayasal \u00d6neriler
\n6.2.1. Anayasada herhangi bir etnik, dini ya da ideolojik referansa ve tan\u0131mlamaya yer veril- memelidir. Bu \u00e7er\u00e7evede, Anayasa\u2019n\u0131n Ba\u015flang\u0131\u00e7 K\u0131sm\u0131 kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n6.2.2. Vatanda\u015fl\u0131\u011fa ili\u015fkin d\u00fczenlemede iki se\u00e7enekten biri tercih edilebilir:
\na) Vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131na hi\u00e7 yer vermemek,
\nb) Vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 herhangi bir etnik, dini ya da k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011fe referansla de\u011fil, toplum- daki b\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kapsayacak ve ku\u015fatacak bir kavramla tan\u0131mlamak.
\n6.2.3. K\u00fclt\u00fcrel kimlik haklar\u0131na ili\u015fkin olarak azami d\u00fczeyden asgari d\u00fczeye do\u011fru s\u0131ralanan
\na\u015fa\u011f\u0131daki se\u00e7eneklerden biri kabul edilebilir:
\na) K\u00fclt\u00fcrel kimliklerin kendilerini ifade, koruma, geli\u015ftirme ve yayma hakk\u0131n\u0131 genel bir koruyucu d\u00fczenlemeyle g\u00fcvence alt\u0131na almak ve buna ilave olarak, k\u00fclt\u00fcrel kimlik haklar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 te\u015fkil eden \u201cdil haklar\u0131n\u0131\u201d b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131yla (ba\u015fta anadilde e\u011fitim hakk\u0131 olmak \u00fczere) birlikte d\u00fczenlemek,
\nb) K\u00fclt\u00fcrel kimlik haklar\u0131na ili\u015fkin genel koruyucu d\u00fczenleme ile dil haklar\u0131n\u0131 g\u00fcven- ce alt\u0131na alan h\u00fck\u00fcmden yaln\u0131zca birine yer vermek,
\nc) K\u00fclt\u00fcrel kimlik haklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 yasaklayan bir h\u00fckme (Anayasa m.42\/10\u2019da oldu\u011fu gibi) anayasada yer vermemek.
\n6.2.4. Adem-i merkeziyet\u00e7i y\u00f6netim tarz\u0131na ili\u015fkin a\u015fa\u011f\u0131da belirtilen minimal talebin k\u0131sa veya orta vadede, maksimal talebin ise uzun vadede ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi yoluna gidilebilir:
\na) Minimal talep: Mevcut yerel y\u00f6netimlerin \u00f6zerkli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirecek, idari vesayeti hukuka uygunluk denetimiyle s\u0131n\u0131rlayacak, ilerleyen d\u00f6nem i\u00e7erisinde daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yerel y\u00f6netim reformunun yap\u0131lmas\u0131n\u0131 kanuni d\u00fczenlemelerle m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak ucu a\u00e7\u0131k bir d\u00fczenleme yapmak,
\nb) Maksimal talep: \u00dcniter devlet yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 kalarak \u201cb\u00f6lgesel y\u00f6netim\u201d modelini kabul etmek ve b\u00f6lgesel y\u00f6netimleri idari ve siyasi \u00f6zerklikle donatmak.
\n6.2.5. \u00c7o\u011fulcu demokratik siyasetin vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131 olan siyasi partiler anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmal\u0131; siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131 m\u00fceyyidesi iptal edilmeli; siyasi partilerin kapat\u0131lmas\u0131 rejimine yer verilmesi halinde ise, kapatma karar\u0131nda, A\u0130HM ile Venedik Komisyonunun geli\u015ftirdi\u011fi kriterler esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan, ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k d\u00e2hil her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncenin siyasi parti \u015feklinde \u00f6rg\u00fctlenebilmesinin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131k tutulmal\u0131- d\u0131r. Ayr\u0131ca siyasi partilere, genel se\u00e7imlerde ald\u0131klar\u0131 oy oran\u0131nda hazine yard\u0131m\u0131 yap\u0131l- mas\u0131 esas\u0131 benimsenmelidir.
\n6.3. Yasal De\u011fi\u015fiklik ve Yeni Yasa \u00d6nerileri
\n1. 2923 say\u0131l\u0131 Yabanc\u0131 Dil E\u011fitimi ve \u00d6\u011fretimi Kanunu\u2019nun 2. maddesinin (a) bendinin 1. c\u00fcmlesinde yer alan, \u201cE\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131nda, T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka hi\u00e7bir dil, ana dilleri olarak okutulamaz ve \u00f6\u011fretilemez\u201d ifadesi, madde metninden \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131; resmi dil olan T\u00fcrk\u00e7enin yan\u0131 s\u0131ra yerel dillerden biriyle de anadilde e\u011fitim yap\u0131labilmesine (\u00e7ift dilli e\u011fitime) imk\u00e2n tan\u0131yan bir d\u00fc- zenleme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n2. 1739 say\u0131l\u0131 Milli E\u011fitim Temel Kanunu\u2019nda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131larak, anadili T\u00fcrk\u00e7e ol- mayan \u00e7ocuklar\u0131n anadillerinde e\u011fitim g\u00f6recekleri okul \u00f6ncesi e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131labilmesi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r.
\n3. T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 yerel dilleri konu\u015fan vatanda\u015flar\u0131n anadillerinde kamu hizmetlerinden faydalanmalar\u0131na imk\u00e2n sa\u011flayacak bir kanuni d\u00fczenleme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n4. T\u00fcrkiye genelinde binlerce k\u00f6y isminin de\u011fi\u015ftirilmesine yasal dayanak te\u015fkil eden 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanunu\u2019nun 2. maddesinin (d) bendinin 2. alt bendi kald\u0131r\u0131lmal\u0131; bu Kanuna eklenecek ge\u00e7ici bir maddeyle, isimleri de\u011fi\u015ftirilen yerle\u015fim birimleri ile co\u011frafi yerlerin eski isimlerinin iadesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.
\n5. T\u00fcrk\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki soyadlar\u0131n al\u0131nmas\u0131nda engelleyici yoruma a\u00e7\u0131k olan 2525 say\u0131- l\u0131 Soyad\u0131 Kanunu\u2019nun 3. maddesi ile bu konuda idareyi yetkili k\u0131lan 6. maddesi kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n6. 5490 say\u0131l\u0131 N\u00fcfus Hizmetleri Kanunu\u2019na eklenecek ge\u00e7ici bir maddeyle, bir defaya mahsus olmak ve bir y\u0131l i\u00e7erisinde m\u00fcracaat edilmesi kayd\u0131yla, vatanda\u015flar\u0131n, n\u00fcfus c\u00fczdanlar\u0131nda kay\u0131tl\u0131 olan ad ve\/veya soyadlar\u0131n\u0131 diledikleri bir ad ve\/veya soyad\u0131yla de\u011fi\u015ftirebilecekleri \u00f6ng\u00f6r\u00fclmelidir.
\n7. Alfabede yer almayan baz\u0131 harflerin kullan\u0131m\u0131n\u0131 yasaklayan 1353 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 2. ve 4. maddeleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n8. T\u00fcrk tabiiyetindeki \u015firket ve kurumlar\u0131n her t\u00fcrl\u00fc i\u015flem, s\u00f6zle\u015fme ve yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7e yapma zorunlulu\u011funu getiren \u0130ktisadi M\u00fcesseselerde Mecburi T\u00fcrk\u00e7e Kullan\u0131lmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 1. maddesi de\u011fi\u015ftirilerek, T\u00fcrk\u00e7enin yan\u0131 s\u0131ra di\u011fer dillerin de kullan\u0131labilece\u011fi ifade edilmelidir.
\n9. 2820 say\u0131l\u0131 Siyasi Partiler Kanunu\u2019nun; aday adaylar\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka dil ve yaz\u0131 kullanmalar\u0131n\u0131 yasaklayan 43. maddesindeki ibare madde metninden \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131; T\u00fcrkiye\u2019de az\u0131nl\u0131klar\u0131n var oldu\u011funu ileri s\u00fcrmeyi, T\u00fcrk dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden ba\u015fka dil ve k\u00fclt\u00fcrleri koruyup geli\u015ftirme amac\u0131n\u0131 g\u00fctmeyi, siyasi ileti\u015fim arac\u0131 olarak T\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka bir dil kullanmay\u0131 yasaklayan 81. maddesi ile \u00e7o\u011fulcu demokratik siyasetin aleyhine kullan\u0131lmaya a\u00e7\u0131k olan 78 ve 80. maddesi y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Esas itibariyle, bu Kanun ilga edilip, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve \u00e7o\u011fulcu demokrasinin gereklerine uygun yeni bir siyasi partiler kanunu haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.
\n10. 2839 say\u0131l\u0131 Milletvekili Se\u00e7imi Kanunu\u2019nun 33. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131nda yer alan ve temsilde adalet ilkesi ile yar\u0131\u015fmac\u0131 demokrasi anlay\u0131\u015f\u0131yla ba\u011fda\u015fmayan %10\u2019luk se\u00e7im baraj\u0131 kald\u0131r\u0131lmal\u0131 ya da makul bir d\u00fczeye \u00e7ekilmelidir.
\n11. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal ko\u015fullar\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan 3713 say\u0131l\u0131 Ter\u00f6rle M\u00fccadele Kanunu y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmal\u0131; kald\u0131r\u0131lmamas\u0131 halinde ise, Kanunun ilk maddesindeki \u201cter\u00f6r tan\u0131m\u0131\u201d de\u011fi\u015ftirilerek, uluslararas\u0131 normlara uygun bir ter\u00f6r tan\u0131m\u0131 geli\u015ftirilmelidir. Bu tan\u0131m de\u011fi\u015ftirilmeden TMK\u2019da ve TCK\u2019da yap\u0131lacak de\u011fi\u015fikliklerin \u00e7ok fazla \u00f6nem ve anlam\u0131 olmayacakt\u0131r.
\n12. 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun; 220. maddesinin 6. ve 7. f\u0131kras\u0131 ile, 301. ve 318. maddesi y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n13. Nefret s\u00f6ylemiyle m\u00fccadele amac\u0131yla, m\u00fcnhas\u0131ran nefret su\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin bir kanuni d\u00fczenleme ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir. Bu kanun yap\u0131l\u0131ncaya kadar, nefret su\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi amac\u0131yla, T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun ilgili maddelerinde d\u00fczenlenen su\u00e7 tiplerine, su\u00e7un nitelikli hali olarak \u201cnefret saiki\u201d eklenmelidir.
\n14. Cezaevlerinde tutuklu veya h\u00fck\u00fcml\u00fc olup a\u011f\u0131r bir hastal\u0131\u011fa yakalananlara ili\u015fkin olarak, s\u00fcbjektif de\u011ferlendirmelere ve tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fclerin aleyhlerine kullan\u0131lmaya a\u00e7\u0131k olan 5275 say\u0131l\u0131 Ceza ve G\u00fcvenlik Tedbirlerinin \u0130nfaz\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 16. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n ikinci c\u00fcmlesinde yer alan \u201ckesin\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ile ayn\u0131 maddenin 6. f\u0131kras\u0131nda yer alan \u201cve toplum g\u00fcvenli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan tehlike olu\u015fturmayaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilen\u201d ibaresi madde metninden \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yan- dan, ayn\u0131 Kanunun 107. maddesinin 4. f\u0131kras\u0131, infaz e\u015fitsizli\u011fi yaratt\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n15. 2009 \u201ca\u00e7\u0131l\u0131m s\u00fcreci\u201dnde haz\u0131rlat\u0131lan ve d\u00f6rt y\u0131ldan beri Ba\u015fbakanl\u0131kta bekletilen \u201cAyr\u0131mc\u0131l\u0131kla M\u00fccadele ve E\u015fitlik Kurulu Kanun Tasar\u0131s\u0131 Tasla\u011f\u0131\u201d, g\u00f6zden ge\u00e7irilip yenilenerek kanunla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n16. Ge\u00e7ici k\u00f6y koruculu\u011fu sisteminin kanuni dayana\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan 442 say\u0131l\u0131 K\u00f6y Kanunu\u2019nun 74. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131, gerekli tedbirler al\u0131narak, kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n17. Son otuz y\u0131ll\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde b\u00f6lgedeki b\u00fct\u00fcn silahl\u0131 unsurlar taraf\u0131ndan i\u015flenmi\u015f a\u011f\u0131r insan haklar\u0131 ihlallerini, faili me\u00e7hul cinayetleri, kay\u0131plar\u0131 ve toplu mezarlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla \u00f6zel yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f bir \u201cHakikat ve Adalet Komisyonu\u201d olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Komisyonun g\u00f6rev ve yetkileri ile \u00e7al\u0131\u015fma esaslar\u0131, \u00e7\u0131kar\u0131lacak bir kanunla d\u00fczenlenmelidir.
\n18. \u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin son a\u015famas\u0131nda, PKK taraf\u0131ndan, silahl\u0131 m\u00fccadeleye son verilece\u011finin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve silahlar\u0131n terk edilmesinden sonra, PKK militanlar\u0131n\u0131n ve cezaevlerindeki siyasi mahk\u00fbmlar\u0131n evlerine d\u00f6n\u00fcp sosyal ve siyasal hayata kat\u0131labilmelerini ve rehabilite edilebilmelerini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak bir kanuni d\u00fczenleme ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir.
\n6.4. Uygulamaya Y\u00f6nelik \u00d6neriler
\n1. Bar\u0131\u015f ve \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin ba\u015flamas\u0131yla birlikte taraflar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dilde g\u00f6r\u00fclen yumu\u015fama daha da geli\u015ftirilmeli; kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n yolunun kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven ili\u015fkisinin tesisinden ge\u00e7ti\u011fi ger\u00e7e\u011finden hareketle, bar\u0131\u015f dilinin kullan\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin olarak taraflar azami hassasiyet g\u00f6stermelidir.
\n2. Bar\u0131\u015f s\u00fcrecinde yaz\u0131l\u0131 medyan\u0131n nispeten sorumlu bir dil kulland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclse de,
\n\u00f6zellikle g\u00f6rsel medyada yer alan baz\u0131 dizilerde (Sakarya F\u0131rat, \u015eefkat Tepe, Tek T\u00fcr- kiye ve Kurtlar Vadisi) farkl\u0131 etnik ve dini kimliklerin a\u015fa\u011f\u0131land\u0131\u011f\u0131, nefret s\u00f6ylemi- nin, ayr\u0131mc\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 k\u00f6r\u00fckleyici bir dilin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu t\u00fcr yay\u0131nlar\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesinin ve bu konuda dikkatli ve hassas davran\u0131lmas\u0131n\u0131n, \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin selameti a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bilinmelidir.
\n3. Uludere\/Roboski\u2019de 34 yurtta\u015f\u0131m\u0131z\u0131n katledildi\u011fi olaya ili\u015fkin olarak, devletin gereken \u00f6nem ve hassasiyeti g\u00f6stermedi\u011fine ve olay\u0131 ge\u00e7i\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair b\u00f6lgede yayg\u0131n ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kanaat h\u00e2kimdir. Bu kanaat dikkate al\u0131narak; m\u00fcmk\u00fcnse Ba\u015fbakan ve devlet erk\u00e2n\u0131 taraf\u0131ndan ma\u011fdur aileler ziyaret edilmeli, g\u00f6n\u00fclleri al\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131, yak\u0131nlar\u0131ndan \u00f6z\u00fcr dilenmeli ve sorumlular\u0131n tespit edilerek yarg\u0131lanmalar\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, k\u00f6yl\u00fclerin yas halinin giderilmesi i\u00e7in sosyal, ekonomik ve psikolojik rehabilitasyon uygulanmal\u0131 ve Roboskili ailelere idare mahkemesi taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131r ihlali yapt\u0131klar\u0131 gerek\u00e7esiyle verilen idari para cezalar\u0131 kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n4. E\u011fitim m\u00fcfredat\u0131 ve ders kitaplar\u0131 bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin ruhuna uygun olarak yeniden haz\u0131rlanmal\u0131; Anadolu\u2019da ya\u015fayan halklar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrleri g\u00f6rmezden gelen, onlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lan ve hatta onlar\u0131 d\u00fc\u015fmanla\u015ft\u0131ran ve \u00f6tekile\u015ftiren anlay\u0131\u015ftan temizlenmeli ve bug\u00fcne kadar yok say\u0131lan farkl\u0131l\u0131klar\u0131n T\u00fcrkiye toplumunun ve kimli\u011finin ana bile\u015fenleri oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fine ders kitaplar\u0131nda yer verilmelidir. M\u00fcfredat, insan\u0131 esas alan, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve \u00e7o\u011fulcu bir perspektifle haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.
\n5. \u0130lkokullarda her g\u00fcn \u00f6\u011frencilerin topluca \u201c\u00d6\u011frenci And\u0131\u201d okumas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u0130lk\u00f6\u011fretim Kurumlar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 12. maddesi kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Pedagojik a\u00e7\u0131dan sak\u0131ncal\u0131 olan ve \u00e7ocuklarda travmalara yol a\u00e7an bu uygula- maya son verilmelidir.
\n6. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nem i\u00e7erisinde anadilde e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131yla birlikte or- taya \u00e7\u0131kacak \u00f6\u011fretmen a\u00e7\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131narak, \u00fcniversitelerde K\u00fcrt\u00e7e lisans ve lisan- s\u00fcst\u00fc e\u011fitim veren b\u00f6l\u00fcmlerin a\u00e7\u0131lmas\u0131 te\u015fvik edilmeli ve var olanlar desteklenip g\u00fc\u00e7lendirilmelidir. Bu ba\u011flamda, K\u00fcrt\u00e7e \u00f6\u011fretmenli\u011fi tezsiz y\u00fcksek lisans program\u0131 mezunu olan K\u00fcrt\u00e7e \u00f6\u011fretmen adaylar\u0131n\u0131n, \u00f6\u011fretmen olarak atanmalar\u0131 i\u00e7in gereken ad\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n7. B\u00f6lgeye sefer d\u00fczenleyen u\u00e7aklarda T\u00fcrk\u00e7e ve \u0130ngilizce anonsun yan\u0131 s\u0131ra, K\u00fcrt\u00e7e anonsun yap\u0131lmas\u0131, b\u00f6lge insan\u0131n\u0131n g\u00fcveninin kazan\u0131lmas\u0131 ve somut bir ihtiyac\u0131n giderilmesi do\u011frultusunda bir insani ad\u0131m olarak at\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n8. B\u00f6lgedeki da\u011flara, tepelere ve \u015fehir merkezlerine yaz\u0131lm\u0131\u015f olan \u201cNe Mutlu T\u00fcrk\u00fcm Diyene!\u201d ve benzeri milliyet\u00e7i sloganlar bir an \u00f6nce silinmelidir.
\n9. B\u00f6lgedeki kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131na yap\u0131lan atamalarda, b\u00f6lgede konu\u015fulan yerel dilleri bilen, nitelikli, tecr\u00fcbeli, istekli ve b\u00f6lge insan\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6nyarg\u0131s\u0131z ki\u015filer tercih edilmelidir. Ayr\u0131ca b\u00f6lgede g\u00f6rev yapacak olan \u00fcst d\u00fczey kamu g\u00f6revlilerinin atanmas\u0131nda azami \u00f6zen g\u00f6sterilmeli; b\u00f6lgede g\u00f6rev yapan kimi m\u00fclki amirler ile emniyet g\u00f6revlileri, bar\u0131\u015f s\u00fcreciyle ba\u011fda\u015fmayan tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131 uyar\u0131lmal\u0131; s\u00fcre\u00e7le do\u011frudan ilintili kamu g\u00f6revlileri ile yarg\u0131 mensuplar\u0131n\u0131n bar\u0131\u015f s\u00fcrecine adaptasyonu i\u00e7in hizmet i\u00e7i e\u011fitim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir.
\n10. Bar\u0131\u015f s\u00fcrecine ve genel olarak b\u00f6lge sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131z kalan ve toplumdan izole bir bi\u00e7imde y\u00f6netilen bir\u00e7ok b\u00f6lge \u00fcniversitesi, bar\u0131\u015f s\u00fcreciyle ba\u011fda\u015fmayan bu t\u00fcr tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeli; s\u00fcreci destekleyici nitelikte faaliyet ve \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulunmal\u0131d\u0131rlar. Ayr\u0131ca b\u00f6lgedeki \u00fcniversitelerde \u00f6\u011frenim g\u00f6ren gen\u00e7lerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131s\u0131yla tan\u0131\u015fma ve temas etme imk\u00e2n\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekli\u011fi dikkate al\u0131narak, b\u00f6lgedeki \u00fcniversiteler, \u00f6\u011frenci de\u011fi\u015fim program\u0131n\u0131 te\u015fvik edici uygulamalara a\u011f\u0131rl\u0131k vermelidirler.
\n11. K\u00f6ylerinden zorla g\u00f6\u00e7 ettirilen vatanda\u015flardan k\u00f6ylerine d\u00f6nmek isteyenler i\u00e7in kapsaml\u0131 ve uygulanabilir bir \u201ck\u00f6ye d\u00f6n\u00fc\u015f projesi\u201d haz\u0131rlan\u0131p hayata ge\u00e7irilmelidir.
\n12. Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019e ba\u011fl\u0131 Mahmur Kamp\u0131 ile di\u011fer kamplarda ya\u015fayan yakla\u015f\u0131k on be\u015f bin ki\u015fiyle, yurt d\u0131\u015f\u0131nda m\u00fclteci s\u0131fat\u0131yla bulunan vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n yurda d\u00f6nmelerini sa\u011flamak amac\u0131yla gerekli giri\u015fimlerde bulunulmal\u0131d\u0131r. Konuyla ilgili olarak s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131nda ya\u015fanacak sorunlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek amac\u0131yla, bu ki\u015filerin \u00f6nce bulunduklar\u0131 \u00fclkedeki konsolosluklara ba\u015fvurup, \u00fclkeye d\u00f6nmelerinde her- hangi bir engelin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespit edilmesi ve ard\u0131ndan yurda giri\u015flerinin sa\u011flanmas\u0131 yoluna gidilmelidir.
\n13. Koruculuk sistemi, korucular\u0131 ma\u011fdur etmeyecek tedbirler al\u0131nmak suretiyle b\u00fct\u00fcn\u00fcyle tasfiye edilmeli; korucular\u0131n ellerindeki silahlar geri al\u0131nmal\u0131, ya\u015fad\u0131klar\u0131 travmalar dikkate al\u0131narak rehabilitasyonlar\u0131 sa\u011flanmal\u0131 ve emeklilik ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmam\u0131\u015f olanlara alternatif istihdam imk\u00e2nlar\u0131 yarat\u0131lmal\u0131d\u0131r. Son aylarda, b\u00f6lgedeki baz\u0131 valiliklerce bo\u015falan korucu kadrolar\u0131na yeni atamalar yap\u0131lmas\u0131, bar\u0131\u015f s\u00fcreci a\u00e7\u0131s\u0131ndan tedirginlik yaratt\u0131\u011f\u0131ndan, bo\u015f kadrolara yap\u0131lan atamalar durdurulmal\u0131d\u0131r.
\n14. B\u00f6lgede gerek g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri ve gerekse PKK taraf\u0131ndan d\u00f6\u015fenmi\u015f olan may\u0131nlar ve \u00e7at\u0131\u015fma\/silah at\u0131klar\u0131 nedeniyle her y\u0131l \u00e7ok say\u0131da \u00e7ocuk, asker ve sivilin ya\u015fam\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi ve yaraland\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. K\u00f6ye d\u00f6n\u00fc\u015fler ile otlak ve meralar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde de birer engel olu\u015fturan b\u00f6lgedeki may\u0131nlar ve silah at\u0131klar\u0131n\u0131n temizlenmesine bir an \u00f6nce ba\u015flanmal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede bir \u201cMay\u0131n Eylem Merkezi\u201d olu\u015fturulmas\u0131 yararl\u0131 olacakt\u0131r. May\u0131n ma\u011fdurlar\u0131 \u00f6zel engelli grubu olarak de\u011ferlendirilmeli; ma\u011fdurlara, istihdam, e\u011fitim, konut ve sa\u011fl\u0131k gibi alanlarda \u00f6ncelik ve ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, H\u00fck\u00fcmet, Ottowa S\u00f6zle\u015fmesi \u00e7er\u00e7evesindeki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmelidir.
\n15. 1980 askeri darbesi sonras\u0131nda tutuklulara y\u00f6nelik insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 muamelenin ve zulm\u00fcn simgesi haline gelmi\u015f olan Diyarbak\u0131r Cezaevi, bir insan haklar\u0131 m\u00fczesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelidir.
\n16. Cezaevlerindeki tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fclere y\u00f6nelik hak ihlallerinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba harcanmal\u0131; \u00f6zellikle \u00e7ocuk cezaevlerindeki taciz, tecav\u00fcz, i\u015fkence ve k\u00f6t\u00fc muamele iddialar\u0131 ciddi bir \u015fekilde soru\u015fturulmal\u0131 ve su\u00e7lular hakk\u0131nda gerekli i\u015flemler h\u0131zla ba\u015flat\u0131l\u0131p sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n17. Cezaevlerindeki a\u011f\u0131r hasta tutuklu veya h\u00fck\u00fcml\u00fclerin gelecekleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir kurum olan Adli T\u0131p Kurumu\u2019nun bug\u00fcne kadar izledi\u011fi engelleyici, geciktirici ve menfi tutumun iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in gereken \u00e7aba harcanmal\u0131d\u0131r
\n18. Son y\u0131llarda h\u0131z verilen \u201ckarakol\u201d ve \u201cHES\u201d yap\u0131m\u0131 b\u00f6lgede kayg\u0131yla kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Yeni karakol ve HES yap\u0131m\u0131na son verilmelidir. \u00d6zellikle Hasankeyf \u2019in d\u00fcnya tarih miras\u0131na eklenmesi halinde baraj gelirini a\u015fan ekonomik gelir elde edilece\u011fi dikkate al\u0131narak, en az\u0131ndan su tutma kodu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmek suretiyle Hasankeyf ve Dicle nehrindeki tarihi ve do\u011fal zenginliklerin kurtar\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.
\n19. B\u00f6lgenin ekonomik geri kalm\u0131\u015fl\u0131k d\u00fczeyine paralel olarak, b\u00f6lgeye y\u00f6nelik sosyal ve ekonomik y\u00f6nden pozitif ayr\u0131mc\u0131 politikalar izlenmelidir.
\n20. \u00c7at\u0131\u015fmal\u0131 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde yak\u0131nlar\u0131n\u0131 kaybeden, evleri yak\u0131lan, evinden ve k\u00f6y\u00fcnden kopar\u0131larak zorla g\u00f6\u00e7 ettirilen, g\u00f6zalt\u0131nda taciz ve tecav\u00fcze u\u011frayan, her t\u00fcrl\u00fc \u015fiddet ve insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 muameleye maruz b\u0131rak\u0131lan kad\u0131nlar, bu s\u00fcrecin en b\u00fcy\u00fck ma\u011fdurlar\u0131d\u0131rlar. Kad\u0131nlar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00fcy\u00fck ma\u011fduriyet ve travmalar dikkate al\u0131narak, onlara y\u00f6nelik rehabilite edici \u00f6zel politikalar geli\u015ftirilmelidir. Kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitim ve istihdam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, sosyal ve ekonomik hayata kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesi, namus cinayetleri, zorla ve \u00e7ocuk ya\u015fta evlilikler ile aile i\u00e7i \u015fiddetin engellenmesi amac\u0131yla \u00e7ok geni\u015f kapsaml\u0131, uygulanabilir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir projeler hayata ge\u00e7irilmelidir.
\n21. \u00c7at\u0131\u015fmal\u0131 s\u00fcrecin ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal \u015fartlar\u0131nda do\u011fup b\u00fcy\u00fcyen, hayatlar\u0131n\u0131 yoksulluk ve yoksunluk i\u00e7erisinde ge\u00e7iren, hayat\u0131n her alan\u0131nda \u015fiddete maruz kalan ve \u015fiddete tan\u0131kl\u0131k eden \u00e7ocuk ve gen\u00e7lerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n h\u0131rs\u0131zl\u0131k, gasp, uyu\u015fturucu ve fuhu\u015f batakl\u0131\u011f\u0131na s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi ifade edilmektedir. H\u00fck\u00fcmet, \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 ortam\u0131n ma\u011fduru olan \u00e7ocuk ve gen\u00e7lerin e\u011fitimi ve rehabilitasyonu ile topluma kazand\u0131r\u0131lmalar\u0131 amac\u0131yla \u00f6zel politikalar geli\u015ftirmeli, acil tedbirler almal\u0131 ve somut ad\u0131mlar atmal\u0131d\u0131r.
\n22. Bar\u0131\u015f s\u00fcreci, sadece K\u00fcrt meselesinin de\u011fil, bug\u00fcne kadar d\u0131\u015flanm\u0131\u015f ve \u00f6tekile\u015ftirilmi\u015f b\u00fct\u00fcn kesimlerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 kimlik sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc hedefleyen bir anlay\u0131\u015fla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmelidir. Bu \u00e7er\u00e7evede, Alevi sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Alevilerin ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc amac\u0131yla ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olan \u00e7al\u0131\u015ftaylar dizisi, devletin ilk kez Alevi kimli\u011fini ve bu kimli\u011fe mensup olanlar\u0131 muhatap al\u0131p tan\u0131mas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan olumlu bir geli\u015fme olmu\u015f- tur. Buna ilave olarak, Alevi inan\u00e7 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn -eksik de olsa- ders kitaplar\u0131na girmesi, Alevi klasiklerinin Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nlanmas\u0131 ve Ba\u015fbakan\u0131n \u201cDersim Katliam\u0131\u201dndan dolay\u0131 \u00f6z\u00fcr dilemesi gibi olumlu geli\u015fmelere ra\u011fmen, Alevi sorunu h\u00e2l\u00e2 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmektedir. Alevi kimli\u011fi alan\u0131nda normalle\u015fmenin sa\u011flanabilmesi i\u00e7in, Alevilerin inan\u00e7 ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131; cemevlerine stat\u00fc tan\u0131nmal\u0131, A\u0130HM\u2019nin zorunlu din k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve ahlak dersleri ile n\u00fcfus c\u00fczdanlar\u0131ndaki din hanesi hakk\u0131nda verdi\u011fi kararlar uygulanmal\u0131, Mad\u0131mak Oteli m\u00fcze haline getirilmeli, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u00f6pr\u00fc i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen isim g\u00f6zden ge\u00e7irilmeli ve \u00f6zellikle de Alevilerin kamu b\u00fcrokrasisinde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131 ayr\u0131mc\u0131 muameleyle m\u00fccadele edilmelidir.
\n23. B\u00f6lgedeki S\u00fcryanilere, anadilde e\u011fitim hakk\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel kimlik haklar\u0131 tan\u0131nmal\u0131, uzun bir s\u00fcredir yurt d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan ve vatanda\u015fl\u0131ktan \u00e7\u0131kar\u0131lan S\u00fcryanilerin vatanda\u015fl\u0131\u011fa al\u0131nmalar\u0131 i\u00e7in gereken kolayl\u0131klar g\u00f6sterilmeli ve yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki S\u00fcryanilerin kendi topraklar\u0131na d\u00f6nebilmeleri i\u00e7in gerekli ko\u015fullar yarat\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n24. B\u00f6lgenin otokton halklar\u0131ndan olan Ezidilere y\u00f6nelik kullan\u0131lan ayr\u0131mc\u0131 ve nefret dilinin terk edilmesi, Ezidilere ait i\u015fgal edilmi\u015f arazilerin m\u00fclk sahiplerine iade edilmesi ve yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Ezidilerin kendi topraklar\u0131na d\u00f6nebilmeleri i\u00e7in gereken \u00e7aba harcanmal\u0131d\u0131r.
\n25. B\u00f6lgenin bir\u00e7ok ilinde yo\u011fun bir n\u00fcfus bar\u0131nd\u0131ran Araplara y\u00f6nelik olarak \u00f6zellikle tarih ders kitaplar\u0131nda yer alan ayr\u0131mc\u0131 ve tahkir edici ifade ve de\u011ferlendirmeler kald\u0131r\u0131lmal\u0131; Araplar\u0131n kendi anadillerinde e\u011fitim g\u00f6rebilmeleri ba\u015fta olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel kimlik haklar\u0131 hukuki g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131d\u0131r.
\n26. B\u00f6lgenin bir ger\u00e7ekli\u011fi olan Hizbullah\/Mustazaflar hareketinin, kendisini \u015fiddetten ar\u0131nd\u0131r\u0131p sivil topluma ve demokratik siyasete entegre olma \u00e7abalar\u0131n\u0131n desteklenmesi ve te\u015fvik edilmesi gerekirken, legal sivil toplum faaliyetlerinin dahi ter\u00f6r eylemi olarak de\u011ferlendirilip kimi \u00fcyelerinin ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyeli\u011fi su\u00e7lamas\u0131yla mahkum edilmesi ve derneklerinin kapat\u0131lmas\u0131, s\u00f6z konusu yap\u0131y\u0131 kriminalize etmekten ve gerilimlere yol a\u00e7maktan ba\u015fka hi\u00e7bir sonu\u00e7 do\u011furmamaktad\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci bak\u0131m\u0131ndan bir risk potansiyeli ta\u015f\u0131yan bu olumsuz geli\u015fmeler yetkililerce dikkate al\u0131nmal\u0131 ve gereken hassasiyet g\u00f6sterilmelidir.
\n7. Sonu\u00e7
\n\u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreciyle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 hedeflenen K\u00fcrt sorunu, K\u00fcrt kimli\u011finin ret ve ink\u00e2r\u0131n\u0131n, K\u00fcrtlerin d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve \u00f6tekile\u015ftirici bir siyasi\/\u00fcst kimlik ekseninde asimile edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ve K\u00fcrtlere y\u00f6nelik bask\u0131c\u0131 politikalar izlenmesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 bir sorundur. Yakla\u015f\u0131k bir as\u0131rl\u0131k tarihi derinli\u011fi olan bu sorun, \u00e7ok uzun bir d\u00f6nem g\u00f6rmezlikten gelindi ve y\u00f6netilebilir bir sorun olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc s\u00fcrekli ertelendi. Ne var ki, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn ertelenmesi, sorunun boyutlar\u0131n\u0131 ve alan\u0131n\u0131 geni\u015fletti, akt\u00f6rlerin say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131 ve yaratt\u0131\u011f\u0131 maliyeti y\u00fckseltti.
\nGiderek y\u00f6netilebilir bir sorun olmaktan uzakla\u015fan ve karma\u015f\u0131k bir hal alan bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fc- m\u00fc do\u011frultusunda giri\u015filen \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00e7abalar\u0131 bir \u015fekilde sonu\u00e7suz kald\u0131. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye, \u00f6nceki giri\u015fimlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak kadar ciddi ve b\u00fcy\u00fck beklentiler do\u011furan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecini ya\u015famaktad\u0131r. Bir di\u011fer ifadeyle, T\u00fcrkiye, temel bir sorunuyla y\u00fczle\u015fme cesaretini g\u00f6stermekte; demokrasinin ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin alan\u0131n\u0131 geni\u015fleterek bu sorununu \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131
\nK\u00fcrt meselesinin getirdi\u011fi b\u00fcy\u00fck maliyeti \u00e7ok iyi bilen T\u00fcrkiye toplumu, bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesinin T\u00fcrkiye\u2019de toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesine, demokrasinin k\u00f6kle\u015fmesine, insan haklar\u0131 standartlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesine ve \u00fclkenin ekonomik performans\u0131n\u0131n kayda de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00fcy\u00fcmesine katk\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131n da fark\u0131ndad\u0131r. Bu y\u00fczden de \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine b\u00fcy\u00fck destek vermekte ve gelece\u011fe daha fazla umutla bakmaktad\u0131r.
\nYa\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klardan kaynaklanan nedenlerle \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine en fazla destek veren G\u00fcneydo\u011fu\u2019da, s\u00fcrece y\u00f6nelik umut ve beklenti d\u00fczeyi \u00e7ok y\u00fcksektir. Bununla birlikte, b\u00f6lge insan\u0131, tarihi tecr\u00fcbelerin yaratt\u0131\u011f\u0131 devlete y\u00f6nelik derin g\u00fcvensizlik hissi nedeniyle, \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine dair kayg\u0131lar da ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Kayg\u0131lar\u0131n ana eksenini ise, s\u00fcrecin kesintiye u\u011framas\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin ilk g\u00fcnlerinde \u00e7ok daha fazla olan bu endi\u015felerin, s\u00fcrecin bug\u00fcne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 ilerlemesiyle \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve dikkatlerin art\u0131k H\u00fck\u00fcmetin demokratikle\u015fme do\u011frultusunda ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi kapsaml\u0131 reformlar \u00fczerinde topland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek gerekmektedir. Bu nedenle, H\u00fck\u00fcmetin, \u00e7\u00f6z\u00fcme dair kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha vurgulayarak, sembolik de\u011feri olan ad\u0131mlar\u0131 bir an \u00f6nce atmas\u0131 ve yapaca\u011f\u0131 d\u00fczenlemeleri a\u00e7\u0131klamas\u0131, hem s\u00fcrecin zarar g\u00f6rmemesi hem de H\u00fck\u00fcmetin s\u00fcrece ne \u00f6l\u00e7\u00fcde sahip \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 konusunda var olan ku\u015fkular\u0131 bertaraf etmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. B\u00f6ylece, bir yandan \u00e7\u00f6z\u00fcme dair umutlar diri tutulacak, bir yandan da b\u00fct\u00fcn bir toplumun s\u00fcrece haz\u0131rlanmas\u0131, hatta kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n

K\u00fcrt meselesinde \u2018sorun,\u2019 devletin K\u00fcrtlere y\u00f6nelik izledi\u011fi ret, ink\u00e2r ve asimilasyon politikalar\u0131 olmakla birlikte, \u2018\u00e7\u00f6z\u00fcm\u2019, sadece bu politikalar\u0131n terk edilmesiyle sa\u011flanacak gibi g\u00f6z\u00fckmemektedir. K\u00fcrtler a\u00e7\u0131s\u0131ndan kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in, siyasi ve hukuki sistemin, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik temelinde adeta yeniden dizayn edilmesi \u015fartt\u0131r. Bunun da ciddi bir toplumsal uzla\u015f\u0131y\u0131 gerektirdi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ne var ki, son g\u00fcnlerde Gezi Park\u0131 vesilesiyle ya\u015fanan olaylar ya da Alevilerin hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talepleri \u00fczerinden toplumda yeni bir laik-dindar k\u0131r\u0131lmas\u0131 yarat\u0131lmak istenmektedir. \u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin, b\u00fct\u00fcn toplumu ku\u015fatan kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015fla sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131 riske sokacak bu t\u00fcr toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalara izin vermemek ve farkl\u0131 kesimlerin taleplerini g\u00f6zeterek s\u00fcreci y\u00fcr\u00fctmek gerekmektedir.<\/p>\n

\u0130\u015eTE 39 SAYFALIK G\u00dcNEYDO\u011eU RAPORUNUN T\u00dcM DETAYI!<\/b><\/p>\n

Raporun giri\u015f k\u0131sm\u0131nda \u015fu ifadeye yer veriliyor:<\/p>\n

\u201cAkil \u0130nsanlar Heyeti G\u00fcneydo\u011fu Grubu olarak, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z boyunca Ankara\u2019da ve b\u00f6lgede bize her t\u00fcrl\u00fc lojistik destek ve imkan\u0131 sa\u011flayan Kamu D\u00fczeni ve G\u00fcvenli\u011fi M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131na ve gitti\u011fimiz \u015fehirlerdeki yerel y\u00f6neticilerimize; davetlerimize icabet edip g\u00f6r\u00fc\u015flerini bizlerle payla\u015farak bu Rapor\u2019un ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan t\u00fcm ki\u015fi ve kurulu\u015flara ve \u00f6zellikle g\u00f6nl\u00fcn\u00fc bizlere a\u00e7an, b\u00fcy\u00fck bir misafirperverlikle Heyetimizi a\u011f\u0131rlayan b\u00fct\u00fcn G\u00fcneydo\u011fu halk\u0131na te\u015fekk\u00fcr ediyor, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve Rapor\u2019un, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne katk\u0131 sa\u011flamas\u0131n\u0131 diliyoruz.\u201d<\/p>\n

AK\u0130L \u0130NSANLAR HEYET\u0130 G\u00dcNEYDO\u011eU RAPORU
\n<\/b>
\n1. Giri\u015f<\/p>\n

T\u00fcrkiye, y\u0131llardan beri s\u00fcren ve yak\u0131n zamana kadar izlenen politikalar nedeniyle \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc gittik\u00e7e zorla\u015fan bir sorununu, demokratik ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l y\u00f6ntemlerle \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u201c\u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan ve toplumda b\u00fcy\u00fck bir heyecan yaratan bu s\u00fcre\u00e7, sadece ilgili akt\u00f6rlerin de\u011fil, t\u00fcm toplumun g\u00fcndemini en fazla i\u015fgal eden konu ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan birini olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

Birtak\u0131m kayg\u0131l\u0131 \u00e7evrelere ra\u011fmen, toplumun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun, daha \u00f6nce hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar umutlu oldu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7 ya\u015fanmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrt meselesinin bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn, T\u00fcrkiye\u2019nin demokratik d\u00fczeyini ve ekonomik performans\u0131n\u0131 do\u011frudan etkileyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n

Dahas\u0131, bu tarihi sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, merkezle \u00e7evre aras\u0131ndaki ayr\u0131\u015fman\u0131n giderilmesi ve t\u00fcm kimliksel k\u0131r\u0131lmalar\u0131n tamiri ve toplum olma yolunda ilerleme i\u00e7in de tarihi bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

\u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin kal\u0131c\u0131 bir bar\u0131\u015fla sonu\u00e7lanabilmesi amac\u0131yla geli\u015ftirilen \u00f6nemli mekanizmalardan birisini de Akil \u0130nsanlar Heyeti olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

04 Nisan 2013 g\u00fcn\u00fc ilk toplant\u0131s\u0131n\u0131 yapan Akil \u0130nsanlar Heyeti, fazla zaman kaybetmeden \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015f ve yo\u011fun bir tempoyla, yakla\u015f\u0131k iki ay gibi k\u0131sa bir zaman i\u00e7inde, t\u00fcm T\u00fcrkiye\u2019yi dola\u015farak, farkl\u0131 kesimlerle g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu vesileyle, bir yandan toplumun b\u00fct\u00fcn kesimlerinin \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015f, \u00f6neri, beklenti ve kayg\u0131lar\u0131n\u0131 tespit edebilme imk\u00e2n\u0131n\u0131 bulmu\u015f, di\u011fer yandan da farkl\u0131 toplumsal \u00e7evrelerin birbirleriyle konu\u015fup temas etmesine ve y\u00fczle\u015fmesine arac\u0131l\u0131k etmi\u015ftir.<\/p>\n

Akil \u0130nsanlar Heyeti G\u00fcneydo\u011fu Grubu da, 10 Nisan\u2019da ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ziyaret ve g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini 31 May\u0131s\u2019ta, i\u00e7 de\u011ferlendirme ve tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da 14 Haziran\u2019da tamamlayarak, g\u00f6zlem, tespit, analiz ve \u00f6nerilerini elinizdeki bu raporda bir araya getirmi\u015ftir.<\/p>\n

Rapor\u2019un ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, Heyetimizin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken izledi\u011fi y\u00f6ntem ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde, sorunun tarihsel arka plan\u0131na dair bir \u00f6zet verilmi\u015f, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ise G\u00fcneydo\u011fu\u2019nun bug\u00fcnk\u00fc durumunu sosyal, siyasal ve psikolojik a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendiren bir analiz yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle siyasi akt\u00f6rlerin, bundan sonra atacaklar\u0131 ad\u0131mlar\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde belirleyebilmelerine yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 umuduyla yer verilen ve bir t\u00fcr \u201czemin et\u00fcd\u00fc\u201d olarak de\u011ferlendirilebilecek olan bu iki b\u00f6l\u00fcmden sonra gelen be\u015finci b\u00f6- l\u00fcmde, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen ki\u015fi ve kurulu\u015flarca Heyetimize aktar\u0131lan talep ve beklentiler; alt\u0131nc\u0131 b\u00f6l\u00fcmde ise, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenlere dair Heyetimizin \u00f6nerileri tasnif edilerek sunulmu\u015ftur.<\/p>\n

2. Metodoloji
\nTemel misyon ve hedefler<\/p>\n

Akil \u0130nsanlar Heyeti G\u00fcneydo\u011fu Grubu, 10 Nisan 2013 tarihinde Diyarbak\u0131r\u2019da ilk toplant\u0131s\u0131n\u0131 yaparak, belirledi\u011fi misyon ve hedeflerini, \u00e7al\u0131\u015fma program\u0131 ve takvimini, faaliyet tarz\u0131n\u0131 11 Nisan g\u00fcn\u00fc Diyarbak\u0131r\u2019da d\u00fczenledi\u011fi bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131yla kamuoyuna a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede Heyetimiz, b\u00f6lgede ya\u015fayan insanlar\u0131n taleplerini derleyip H\u00fck\u00fcmet\u2019e ve di\u011fer komisyonlara iletmeyi, ayn\u0131 \u015fekilde, di\u011fer b\u00f6lgelerin talep ve beklentilerini, kayg\u0131lar\u0131n\u0131 da G\u00fcneydo\u011fu\u2019ya ta\u015f\u0131may\u0131; b\u00f6ylece b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n taleplerinin karar al\u0131c\u0131lara ve genel kamuoyuna iletilmesine arac\u0131l\u0131k etmeyi kendisine temel misyon edinmi\u015ftir. Bununla, ayn\u0131 zamanda, b\u00f6lgenin hem kendi i\u00e7inde, hem de T\u00fcrkiye ile konu\u015fmas\u0131na ve do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamak hedeflenmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma usul\u00fc\/ilkeleri<\/p>\n

Heyetimiz, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri toplu halde yapmay\u0131, mecbur kalmad\u0131k\u00e7a, da\u011f\u0131l\u0131p b\u00f6l\u00fcnmemeyi tercih etmi\u015ftir. Zaman darl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, ziyaret ve toplant\u0131lar, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak illerle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130lk g\u00fcnden itibaren, t\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde, Batman Barosu Avukatlar\u0131ndan Murat \u00c7i\u00e7ek, Raport\u00f6r olarak Heyet\u2019e e\u015flik ederek toplant\u0131 tutanaklar\u0131n\u0131 tutmu\u015f, yaz\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ve talepleri dosyalam\u0131\u015ft\u0131r. Yine ba\u015f\u0131ndan itibaren \u00f6zel bir e-mail adresi (akilguneydogu@gmail.com) olu\u015fturulup duyurulmu\u015f, bu adrese gelen g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00f6neriler de tasnif edilerek, Rapor\u2019da de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n

T\u00fcm g\u00f6r\u00fc\u015fme ve toplant\u0131lar, medya haberdar edilerek yap\u0131lm\u0131\u015f ve istenildi\u011finde kendilerine a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u00e7 tahsisi, konaklama ve toplant\u0131 i\u00e7in bir mek\u00e2n belirlenmesi d\u0131\u015f\u0131nda Valiliklerden herhangi bir talepte bulunulmam\u0131\u015f, davetliler do\u011frudan Heyetimiz taraf\u0131ndan belirlenmi\u015ftir. Bu faaliyetler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, her \u015fehrin sosyal, siyasal, ideolojik, etnik, dini ve ekonomik haritas\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131larak t\u00fcm farkl\u0131 kesimlerle bulu\u015fmak i\u00e7in azami gayret sarf edilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma takvimi<\/p>\n

10-13 Nisan 2013 tarihleri aras\u0131nda Diyarbak\u0131r, 17-18 Nisan\u2019da Mardin (K\u0131z\u0131ltepe ve Nusaybin il\u00e7eleriyle birlikte), 19-20 Nisan\u2019da \u015e\u0131rnak (Cizre ve Uludere\/Roboski ile birlikte), 24-25 Nisan\u2019da Batman, 26-27 Nisan\u2019da Siirt, 15 May\u0131s\u2019ta Kilis, 16-17 May\u0131s\u2019ta Gaziantep ve Ad\u0131yaman, 18-19 May\u0131s\u2019ta da \u015eanl\u0131urfa ziyaret edilmi\u015ftir. 3 May\u0131s g\u00fcn\u00fc Diyarbak\u0131r Cezaevinde baz\u0131 tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fc siyaset\u00e7ilerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f; 30-31 May\u0131s\u2019ta da, Diyarbak\u0131r\u2019da b\u00f6lgeden baz\u0131 ayd\u0131nlar ve kanaat \u00f6nderleriyle birlikte de\u011ferlendirme toplant\u0131s\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu arada, aslen G\u00fcneydo\u011fulu olup halen Ankara\u2019da ikamet eden ve uzun y\u0131llardan beri K\u00fcrt siyasi hayat\u0131n\u0131n i\u00e7inde olan baz\u0131 isimlerle de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Son olarak, Heyet \u00fcyeleri 13-14 Haziran g\u00fcnlerinde \u0130stanbul\u2019da toplanarak, t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 birlikte de\u011ferlendirmi\u015f ve haz\u0131rlanacak raporun \u00e7er\u00e7evesini ve muhtevas\u0131n\u0131 belirlemi\u015flerdir.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\/etkinliklerin t\u00fcr\u00fc<\/p>\n

Y\u00fcr\u00fct\u00fclen faaliyetleri yedi grupta toplamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n

1- Ma\u011fdur aile ziyaretleri<\/p>\n

Gerek devlet uygulamalar\u0131 gerekse PKK eylemleri sonucu ma\u011fdur olan ki\u015fi ve aileler ziyaret edilmi\u015ftir. Bu kapsamda baz\u0131 \u00f6rnekler \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanabilir:
\n\u00b7 Ceylan \u00d6nkol\u2019un ailesi (2009 y\u0131l\u0131nda askeri tatbikat esnas\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti),
\n\u00b7 Murat \u0130zol\u2019un ailesi (2013\u2019de polisten ka\u00e7arken Dicle nehrine atlayarak hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti),
\n\u00b7 \u015eerzan Kurt\u2019un ailesi (Mu\u011fla\u2019da \u00f6\u011frenci olaylar\u0131nda polis kur\u015funu ile hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti),
\n\u00b7 Necdet Atalay\u2019\u0131n ailesi (Batman Belediye Ba\u015fkan\u0131, KCK tutuklusu),
\n\u00b7 Sedat \u00d6zevin\u2019in ailesi (\u0130nsan haklar\u0131 aktivisti, 2010 y\u0131l\u0131nda PKK\u2019n\u0131n d\u00f6\u015fedi\u011fi may\u0131na basma sonucu \u00fc\u00e7 arkada\u015f\u0131 ile birlikte hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti),
\n\u00b7 K\u00f6yleri bo\u015falt\u0131lmak ve yak\u0131lmak suretiyle zorunlu g\u00f6\u00e7e maruz b\u0131rak\u0131lan aileler,
\n\u00b7 Evlad\u0131n\u0131 da\u011fda kaybeden anneler,
\n\u00b7 PKK sald\u0131r\u0131s\u0131 sonucu hayat\u0131n\u0131 kaybeden asker ve polis aileleri,
\n\u00b7 G\u00fcl\u015fah Olga\u00e7 ve ailesi (PKK\u2019n\u0131n silahl\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131 sonucu \u00fc\u00e7 arkada\u015f\u0131n\u0131 kaybedip kendisi sakat kalm\u0131\u015ft\u0131),
\n\u00b7 U\u011fur Kaymaz\u2019\u0131n ailesi (2004 y\u0131l\u0131nda hayat\u0131n\u0131 polis kur\u015funlar\u0131 ile kaybetmi\u015fti),
\n\u00b7 Mehmet Sincar\u2019\u0131n e\u015fi Cihan Sincar (DEP Milletvekili, 1993 y\u0131l\u0131nda faili me\u00e7hul cinayet sonucu \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc).<\/p>\n

2- Sorunla ili\u015fkili sembolik de\u011feri y\u00fcksek yer\/mek\u00e2n ziyaretleri<\/p>\n

Bu sorundan kaynaklanan \u00e7e\u015fitli olaylara dair mek\u00e2n ziyaretleri ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Esasen adli bir vaka olup koruculuk sisteminin sonu\u00e7lar\u0131ndan biri oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ve 44 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi Mardin\/Bilge k\u00f6y\u00fc, askeri u\u00e7aklar\u0131n bombard\u0131man\u0131 sonucu 34 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi \u015e\u0131rnak\/Uludere\/Roboski diye bilinen G\u00fclyaz\u0131 k\u00f6y\u00fc, \u00e7ok eskiden beri \u00f6l- d\u00fcr\u00fclen insanlar\u0131n bedenlerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131, adeta toplu mezar olarak kullan\u0131lan Siirt\u2019teki Ka- saplar Deresi, bu kapsamda ziyaret edilen yerlere \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir.
\n3- \u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine desteklerinin kamuoyu ile payla\u015f\u0131lmas\u0131nda fayda g\u00f6r\u00fclen b\u00f6lgesel\/geleneksel ki\u015fi ve kurumlar\u0131 ziyaret<\/p>\n

\u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine dair g\u00f6r\u00fc\u015f ve de\u011ferlendirmelerini almak amac\u0131yla Mardin\u2019de Hac\u0131 Abd\u00fclkadir Timura\u011fao\u011flu, yine Mardin\u2019de dini kanaat \u00f6nderlerinden \u015eeyh Selahaddin Seydao\u011flu, Siirt\u2019te de tarihi Tillo medresesinin hocas\u0131 Molla Burhaneddin M\u00fccahidi ziyaret edilmi\u015ftir.<\/p>\n

4- Siyasi parti ziyaretleri<\/p>\n

Siyasi partileri ziyaret, sembolik olarak sadece Diyarbak\u0131r\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu kap- samda AK Parti, BDP, CHP, Hak-Par ve H\u00fcda-Par ziyaret edilmi\u015f, MHP\u2019den ise olumsuz yan\u0131t al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Zaman k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden di\u011fer illerde siyasi parti ziyaretleri yap\u0131lmam\u0131\u015f- t\u0131r. \u015eanl\u0131urfa\u2019da ise CHP il Ba\u015fkan\u0131 bir heyetle grubumuzu ziyaret ederek s\u00fcrece desteklerini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Protokol ziyaretlerinden ka\u00e7\u0131n\u0131lm\u0131\u015f, bu nedenle Diyarbak\u0131r\u2019da DTK E\u015f Ba\u015fkanlar\u0131 Ahmet T\u00fcrk, Aysel Tu\u011fluk ve B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkan\u0131 Osman Baydemir\u2019le bulu\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda Belediye veya Valiliklere protokol ziyareti yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, baz\u0131 illerde valilerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

5- STK temsilcileri ve kanaat \u00f6nderleriyle toplant\u0131lar<\/p>\n

Gidilen her \u015fehirde, mevcut meslek kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin, dini cemaatlerin\/inan\u00e7 gruplar\u0131n\u0131n temsilcileriyle, ayd\u0131nlar ve kanaat \u00f6nderleriyle toplant\u0131lar yap\u0131lm\u0131\u015f- t\u0131r. Baz\u0131 yerlerde bir toplant\u0131 yap\u0131l\u0131rken, kimi \u015fehirlerde birka\u00e7 toplant\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu toplant\u0131lar\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131, genellikle \u00f6nceden taraf\u0131m\u0131zca belirlenmi\u015f ve davet edilmi\u015flerdir. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Diyarbak\u0131r\u2019da kad\u0131n kurulu\u015flar\u0131yla \u00f6zel bir oturum yap\u0131lm\u0131\u015f, Sur Belediyesi b\u00fcnyesinde faaliyet g\u00f6steren ve olduk\u00e7a \u00e7o\u011fulcu bir yap\u0131s\u0131 olan K\u0131rklar Meclisi ziyaret edilmi\u015f,<\/p>\n

\u015eanl\u0131urfa\u2019da Arap-Der ve Suriye Yard\u0131m Platformu ziyaret edilmi\u015f ve bir sanayi \u015fehri olan Gaziantep\u2019in i\u015f d\u00fcnyas\u0131 kurulu\u015flar\u0131 ve i\u015fadamlar\u0131yla ayr\u0131 toplant\u0131lar d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde, Mardin\u2019de, Mardin-Diyarbak\u0131r S\u00fcryani Metropoliti Salibe \u00d6zmen ziyaret edilmi\u015ftir.<\/p>\n

6- Halk Bulu\u015fmalar\u0131\/Ziyaretleri<\/p>\n

\u00d6rg\u00fctl\u00fc yap\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda, sokaktaki insan\u0131n nabz\u0131n\u0131 tutmak amac\u0131yla da baz\u0131 bulu\u015fmalar tertip edilmi\u015f, esnaf ziyaretleri ve kahve toplant\u0131lar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Burada \u00f6rg\u00fcts\u00fcz kitle ile bulu\u015fmaya azami dikkat edildi\u011finden, bir\u00e7o\u011fu habersiz spontane ziyaretler ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u015feklinde olmu\u015ftur. Bu ba\u011flamda, Diyarbak\u0131r\u2019da var olan t\u00fcm hem\u015feri dernekleri ile yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck bir toplant\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Diyarbak\u0131r, Mardin (il merkezi, Nusaybin ve K\u0131z\u0131ltepe il\u00e7eleri), \u015e\u0131rnak (il merkezi ve Cizre il\u00e7esi), Batman, Siirt, Gaziantep ve \u015eanl\u0131urfa\u2019da halk toplant\u0131lar\u0131 veya kahve ve esnaf ziyaretleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

7- Gen\u00e7lik\/Sanat \u00c7evreleri Bulu\u015fmalar\u0131<\/p>\n

Heyetimiz \u00fcyesi Y\u0131lmaz Erdo\u011fan\u2019\u0131n gen\u00e7lik ve sanat \u00e7evreleriyle bulu\u015fabilmesi i\u00e7in \u00f6zel toplant\u0131lar d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda Mardin, Batman, Ad\u0131yaman, \u015eanl\u0131urfa ve \u015e\u0131rnak\u2019ta lise-\u00fcniversite gen\u00e7li\u011fi ve sanat \u00e7evreleriyle \u00f6zel toplant\u0131lar tertip edilmi\u015ftir. Bu toplant\u0131lara Heyet \u00fcyesi olarak sadece Y\u0131lmaz Erdo\u011fan<\/a> kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

8- Spesifik Ziyaretler<\/p>\n

An\u0131lan kategorilere d\u00e2hil edilmeyecek veya farkl\u0131 illerde tekrar edilmeyen baz\u0131 ziyaretler ise \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n

\u00b7 Diyarbak\u0131r\u2019da KCK davas\u0131ndan uzun s\u00fcre tutuklu kal\u0131p tahliye edilmi\u015f Belediye Ba\u015fkan\u0131 ve di\u011fer siyaset\u00e7ilerle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f; ayr\u0131ca Diyarbak\u0131r cezaevleri ziyaret edilerek, se\u00e7ilmi\u015f milletvekili, belediye ba\u015fkan\u0131, il genel meclisi \u00fcyelerinden olu\u015fan toplam 15 ki\u015fiyle toplant\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00b7 Faili me\u00e7hul cinayetlere ve kaybedilmi\u015f ki\u015filere ili\u015fkin yarg\u0131lama faaliyetlerine dikkat \u00e7ekmek amac\u0131yla, Cemal Temiz\u00f6z ve arkada\u015flar\u0131 davas\u0131n\u0131n 3 May\u0131s 2013 tarihli duru\u015fmas\u0131 izlenmi\u015f ve ard\u0131ndan da bas\u0131na a\u00e7\u0131klama yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00b7 \u015e\u0131rnak\u2019ta alt\u0131 korucu ba\u015f\u0131 ile \u00f6zel toplant\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f; \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine dair g\u00f6r\u00fc\u015fleri, talepleri ve kayg\u0131lar\u0131 not edilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00b7 Mardin\u2019de Artuklu \u00dcniversitesi b\u00fcnyesinde bulunan Ya\u015fayan Diller Enstit\u00fcs\u00fc ziyaret edilerek K\u00fcrt\u00e7e diline dair yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar hakk\u0131nda bilgi al\u0131nm\u0131\u015f; ayr\u0131ca \u00f6\u011frenci ve \u00f6\u011fretim \u00fcyeleriyle bir toplant\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00b7 Gaziantep\u2019te bulunan Gaziantep, Zirve ve Hasan Kalyoncu \u00dcniversitesi y\u00f6neticileri ve baz\u0131 \u00f6\u011fretim \u00fcyeleriyle Gaziantep \u00dcniversitesinde bir araya gelinmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00b7 Kilis \u00dcniversitesinden bir grup akademisyen ile bir toplant\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u00b7 Mardin\u2019de Diller ve Dinler Korosunun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konserine kat\u0131l\u0131m sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00b7 T\u00fcm il ziyaretleri bitirildikten sonra, Diyarbak\u0131r\u2019da farkl\u0131 \u00e7evrelerden se\u00e7ilmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir grupla, bir b\u00f6lgesel de\u011ferlendirme toplant\u0131s\u0131 ve derinlikli isti\u015fareler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

3. TAR\u0130H\u0130 ARKA PLAN<\/p>\n

3.1. Sorunun Ad\u0131<\/p>\n

Uzun bir ge\u00e7mi\u015fe sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, farkl\u0131 siyasi yakla\u015f\u0131mlar y\u00fcz\u00fcnden T\u00fcrkiye\u2019de bu soruna h\u00e2l\u00e2 ortak bir isim konulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcne kadar devlet ve farkl\u0131 politik \u00e7evreler, soruna de\u011fi\u015fik isimler koymu\u015flar ve kendi tan\u0131mlamalar\u0131na g\u00f6re de uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri geli\u015ftirmi\u015flerdir. \u0130simlendirme, K\u00fcrtler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ayn\u0131 zamanda soruna yakla\u015f\u0131m\u0131 da ortaya koydu\u011fundan, fazlas\u0131yla \u00f6nemsenmektedir.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, Vilayat-\u0131 \u015earkiye ya da \u015eark Meselesi, Do\u011fu Sorunu, G\u00fcneydo\u011fu Sorunu, Ter\u00f6r Sorunu, K\u00fcrt Sorunu, K\u00fcrt ve K\u00fcrdistan Sorunu vb. bir dizi isim say\u0131labilir. Ku\u015fkusuz bu tan\u0131mlamalar\u0131n hepsi, kendince ciddi politik de\u011ferlendirmelere ya da \u00f6n yarg\u0131lara dayanmaktad\u0131r. \u201cVilayat-\u0131 \u015earkiye, \u015eark ve Do\u011fu Sorunu\u201d gibi co\u011frafyadan hareketle konulan isimler, esasen K\u00fcrtlerin ink\u00e2r\u0131na dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u201cG\u00fcneydo\u011fu Sorunu\u201d ise hem ink\u00e2ra, hem co\u011frafyaya, hem de ekonomik geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011fa, b\u00f6lgeler aras\u0131 kalk\u0131nm\u0131\u015fl\u0131k ve geli\u015fmi\u015flik fark\u0131na at\u0131fta bulunmakta ve ekonomik sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle, bu problemin de ortadan kalkaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir.<\/p>\n

K\u00fcrt siyasi elitlerine g\u00f6re ise, sorun, ba\u015f\u0131ndan itibaren K\u00fcrtlerin varl\u0131klar\u0131n\u0131n ink\u00e2r\u0131ndan ve dillerinin yasaklanmas\u0131ndan kaynaklanan bir kimlik sorunudur ve o y\u00fczden de \u201cK\u00fcrt sorunu\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kimliklerinin tan\u0131nmamas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, sonradan d\u00f6rde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f tarihi K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131n\u0131n her par\u00e7as\u0131nda K\u00fcrtlerin merkezi otorite ile ya\u015fad\u0131klar\u0131 siyasi ve idari sorunlardan hareketle \u201cK\u00fcrt ve K\u00fcrdistan sorunu\u201d ismini daha do\u011fru bulanlar da bulunmaktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn K\u00fcrtlerin birle\u015fik K\u00fcrdistan\u2019da kurulacak yeni bir ulus devlet alt\u0131nda ya\u015famalar\u0131n\u0131n, K\u00fcrtlerin hakk\u0131 oldu\u011funu savunanlar da, ayn\u0131 \u015fekilde, sorunu bir ulus\/\u00fclke sorunu olarak g\u00f6rmekte ve \u201cK\u00fcrt ve K\u00fcrdistan sorunu\u201d terimini \u00f6zellikle kullanmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Yukar\u0131da belirtilen tan\u0131mlamalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131ndan itibaren, bu sorunu ayn\u0131 zamanda bir asayi\u015f ve g\u00fcvenlik sorunu olarak g\u00f6ren b\u00fcrokratik elit, \u00f6zellikle K\u00fcrdistan \u0130\u015f\u00e7i Partisi (PKK)\u2019nin 1984\u2019te ilk silahl\u0131 eylemle devreye girmesinden sonra, \u201cter\u00f6r sorunu\u201d terimini, yo\u011fun ve yayg\u0131n bi\u00e7imde sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal alanda kullan\u0131ma sokmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar hegemonyas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bu yakla\u015f\u0131m, sorunun esas boyutlar\u0131n\u0131 ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00f6lgelemi\u015f, hatta adeta g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bir sorunun kal\u0131c\u0131 bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fclebilmesinin ilk \u015fart\u0131, sa\u011fl\u0131kl\u0131 te\u015fhis ile do\u011fru isimlendirilmesidir. Bunun i\u00e7in de, \u00f6ncelikle bu sorunun k\u00f6kenlerini ve t\u00fcm boyutlar\u0131n\u0131 bir arada de\u011ferlendirmek, ana sorunu ortaya \u00e7\u0131karan problemlerle, ana sorunun sonu\u00e7lar\u0131 olan problemleri ayr\u0131\u015ft\u0131rmak gerekir. Bu ba\u011flamda, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik olarak birtak\u0131m \u00f6nemli d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015f ve ret, ink\u00e2r ve asimilasyon politikalar\u0131n\u0131 sonland\u0131racak baz\u0131 ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f olsa da, K\u00fcrt kimli\u011finin b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131yla birlikte tan\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 i\u00e7in daha pek \u00e7ok anayasal ve yasal reforma ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131 nedeniyle, sorun bir kimlik sorunu olma vasf\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131r. Bu y\u00fczden de \u201cK\u00fcrt sorunu\/meselesi\u201d terimi daha \u00e7ok kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

3.2. Sorunun Temel Nedenleri, \u00d6nemli Sonu\u00e7lar\u0131<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin bug\u00fcnlerde \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorunun ge\u00e7mi\u015fi olduk\u00e7a eskidir. Yakla\u015f\u0131k bir as\u0131r \u00f6nce, milliyet\u00e7i politikalar izlemeye ba\u015flayan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n mutlak iktidar\u0131 d\u00f6neminde n\u00fcvelenen ve Cumhuriyet\u2019le birlikte \u015fekillenen bir tarihi sorundan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\nKlasik Osmanl\u0131 y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131, bu t\u00fcr sorun alan\u0131na yabanc\u0131yd\u0131. B\u00fcnyesinde \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 etnik, dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel topluluklar bar\u0131nd\u0131ran Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu, dini temelli olmayan bu t\u00fcr topluluklar\u0131n kimliklerine m\u00fcdahale etmeme ve bunlar\u0131n e\u015f d\u00fczeyli birlikteli\u011fini sa\u011flama do\u011frultusunda bir politika izlemekteydi. Bundan da \u00f6te, klasik d\u00f6nem i\u00e7erisinde, kabaca Tuna\u2019n\u0131n bat\u0131s\u0131 ile F\u0131rat\u2019\u0131n do\u011fusunda uygulanan adem-i merkeziyet\u00e7i bir y\u00f6netim tarz\u0131yla, bu b\u00f6lgelerde ya\u015fayan topluluklar\u0131n kendi kendilerini y\u00f6netmelerine imk\u00e2n tan\u0131maktayd\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede K\u00fcrtler de, kendi b\u00f6lgelerinde \u00f6zerk ya da yar\u0131-\u00f6zerk bir bi\u00e7imde y\u00f6netilmekteydi. Ancak 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finden itibaren uygulamaya konulan g\u00fc\u00e7l\u00fc merkeziyet\u00e7i politikalar nedeniyle ilk kez Osmanl\u0131 Devleti ile K\u00fcrtler kar\u015f\u0131ya geldi ve aralar\u0131nda bir siyasi gerilim do\u011fdu. 19. y\u00fczy\u0131l boyunca ya\u015fanan bu gerilimli ili\u015fkide kimlik problemi de\u011fil, merkezi otorite ile yerel otoritelerin, egemenli\u011fin payla\u015f\u0131m\u0131na ili\u015fkin anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 belirleyici oldu.<\/p>\n

\u00c7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc, \u00e7ok dilli, \u00e7ok dinli bir imparatorlu\u011fun bakiyesi \u00fczerine modern bir ulus devlet olarak kurulan T\u00fcrkiye Cumhuriyeti ise, Osmanl\u0131\u2019dan miras kalan heterojen kitleden homojen bir millet ve vatanda\u015flar toplulu\u011fu yaratmak istedi. Siyasal bir \u00fcst kimlik olarak kurgulanan vatanda\u015fl\u0131k; etnik a\u00e7\u0131dan T\u00fcrk soyuna, dinsel a\u00e7\u0131dan sek\u00fclerize edilmi\u015f \u0130slam dinine, mezhepsel olarak S\u00fcnnili\u011fe ve S\u00fcnnilik i\u00e7erisinde de Hanefili\u011fe dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Bunun do\u011fal ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucu olarak, T\u00fcrk soyundan, \u0130slam dininden, S\u00fcnni ve Hanefi mezhebinden olmayanlar d\u0131\u015fland\u0131 ve \u00f6tekile\u015ftirildi. Bu makbul vatanda\u015fl\u0131k kategorisinin d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar (gayrim\u00fcslimler, Aleviler, K\u00fcrtler ve dindar M\u00fcsl\u00fcmanlar), muhayyel siyasi kimlik etraf\u0131nda asimile edilmeye ve \u015fekillendirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131lar. B\u00fct\u00fcn bu kesimlere y\u00f6nelik olarak sistematik bask\u0131c\u0131 politikalar uyguland\u0131. Bu d\u00f6nem i\u00e7erisinde K\u00fcrtler, ret, ink\u00e2r ve asimilasyon politikalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, tehcir, tenkil ve tedip politikalar\u0131na da maruz kald\u0131lar.<\/p>\n

K\u00fcrtler, bu politikalara tepki g\u00f6sterince, a\u011f\u0131r askeri operasyonlarla isyanlar birbirini takip etti. Askeri tedbirlere paralel olarak geli\u015ftirilen tehcir ve isk\u00e2n politikalar\u0131yla K\u00fcrtler \u00fclkenin de\u011fi\u015fik yerlerine s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderildiler. G\u00fcvenlik\u00e7i yakla\u015f\u0131m ve uygulamalar y\u0131llarca s\u00fcrd\u00fc ve devletle K\u00fcrtler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler b\u00fcy\u00fck yaralar ald\u0131. Art\u0131k K\u00fcrtlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n nazar\u0131nda devlet, varl\u0131klar\u0131n\u0131 ink\u00e2r ederek kendilerine her t\u00fcrl\u00fc zulm\u00fc reva g\u00f6ren bir bask\u0131c\u0131 otorite, hatta bir k\u0131sm\u0131na g\u00f6re de d\u00fc\u015fmand\u0131. Devlete g\u00f6re ise, K\u00fcrtler, kendisine ba\u015fkald\u0131ran, asi\/e\u015fk\u0131ya; baz\u0131 y\u00f6netici kadrolara g\u00f6re ise, terbiye edilmesi, modernle\u015ftirilmesi gereken gayri medeni unsurlard\u0131.<\/p>\n

Bu tarihi birikimin \u00fcst\u00fcne, 12 Eyl\u00fcl darbesinin uygulamalar\u0131 da eklenince, K\u00fcrt meselesinin, daha da karma\u015f\u0131k hale geldi\u011fini ve \u00fclkenin son otuz y\u0131l\u0131na damgas\u0131n\u0131 vuran mevcut boyutlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek gerekir. Diyarbak\u0131r Cezaevinde binlerce tutukluya ve yak\u0131nlar\u0131na yap\u0131lan bask\u0131 ve i\u015fkenceler, adeta barda\u011f\u0131 bir kez daha ta\u015f\u0131ran damla i\u015flevi g\u00f6rd\u00fc ve bu uygulamalar, bir yandan neredeyse her tahliye edilenin da\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 sonucunu do\u011furdu, bir yandan da K\u00fcrt meselesinin ciddi anlamda bir modern kimlik sorununa d\u00f6n\u00fc\u015fmesini h\u0131zland\u0131rd\u0131. Yine 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda i\u015flenen ve hemen bir tedbir al\u0131nmazsa bug\u00fcnlerde birer birer zaman a\u015f\u0131m\u0131na u\u011frayarak dosyalar\u0131 kapat\u0131lacak olan binlerce faili me\u00e7hul cinayetin i\u015flenmesi, ayn\u0131 d\u00f6nemde k\u00f6ylerin bo\u015falt\u0131lmas\u0131 ve bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da yak\u0131lmas\u0131yla insanlar\u0131n i\u00e7 g\u00f6\u00e7e zorlanmas\u0131, K\u00fcrtlerin zaten ya\u015famakta oldu\u011fu toplumsal travmay\u0131 daha da derinle\u015ftirdi. 17 Temmuz 2004\u2019te \u00e7\u0131kar\u0131lan 5233 Say\u0131l\u0131 \u201cTer\u00f6r ve Ter\u00f6rle M\u00fccadeleden Do\u011fan Zararlar\u0131n Kar\u015f\u0131lanmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u201d ve benzeri d\u00fczenlemeler, maalesef bu yaralar\u0131 iyile\u015ftirme konusunda olduk\u00e7a yetersiz kald\u0131lar.<\/p>\n

3.3. Sorunun Maliyeti<\/p>\n

K\u00fcrt sorunu, sadece K\u00fcrtlere de\u011fil, t\u00fcm topluma\/\u00fclkeye b\u00fcy\u00fck maliyetler getirdi. Ku\u015fkusuz en a\u011f\u0131r bedeli K\u00fcrtler \u00f6dedi; ink\u00e2r edildiler, yok say\u0131ld\u0131lar, dilleri yasakland\u0131, yer isimleri de\u011fi\u015ftirildi, \u00e7ocuklar\u0131na kendi dillerinde isim koyamad\u0131lar. Bunlar yetmedi; yerlerinden yurtlar\u0131ndan zorla \u00e7\u0131kar\u0131larak adeta s\u00fcrg\u00fcn edildiler, yoksul ve sahipsiz bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fck kentlerin varo\u015flar\u0131nda kendi kaderleriyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131ld\u0131lar. Gidilen yerlerde de i\u015fsizlik, fakirlik gibi insan onurunu en a\u011f\u0131r \u015fekilde zedeleyecek sorunlar ya\u015fad\u0131lar. T\u00fcm bu politikalar, K\u00fcrtlerde sosyal, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ve psikolojik a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck yaralar a\u00e7t\u0131. \u015eiddet ve bask\u0131lar artt\u0131k\u00e7a; \u00f6l\u00fc, yaral\u0131, tutuklu ve da\u011fa \u00e7\u0131kan ki\u015fi say\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, K\u00fcrtlerdeki travma daha da derinle\u015fti. \u00d6zellikle kendilerini \u201cher \u015feylerini kaybetmi\u015f bir nesil\u201d olarak g\u00f6ren gen\u00e7 ku\u015faklarda travma \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck boyutlara ula\u015ft\u0131.<\/p>\n

K\u00fcrtlerdeki bu b\u00fcy\u00fck travman\u0131n alt\u0131nda yatan fakt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131nda, bu sorun y\u00fcz\u00fcnden bug\u00fcne kadar ya\u015fanan \u00f6l\u00fcmler gelmektedir. Cumhuriyet\u2019in ilk 14 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan 21 isyan s\u0131ras\u0131nda \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131 45 bini ge\u00e7mektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde, PKK ile m\u00fccadele s\u0131ras\u0131nda \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131 da 40 binin \u00fczerindedir.<\/p>\n

\u00d6te yandan, \u201cter\u00f6rle m\u00fccadele\u201dye ayr\u0131lan kayna\u011f\u0131n, farkl\u0131 hesaplamalara g\u00f6re 150-400 milyar dolar aral\u0131\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Yayg\u0131n kabul g\u00f6ren kanaate g\u00f6re, bu rakam 300 mil- yar dolar civar\u0131ndad\u0131r. Hatta hesaplanamayan maliyetle birlikte d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu rakam\u0131n 1 trilyon dolar civar\u0131nda oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. Bu rakamlara g\u00f6re, T\u00fcrkiye son 20 y\u0131lda \u201cter\u00f6rle m\u00fccadele\u201dye her y\u0131l yakla\u015f\u0131k minimum 15 milyar dolar kaynak ay\u0131rmak durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ortaya \u00e7\u0131kan b\u00f6ylesine a\u011f\u0131r bir tablo, do\u011fal olarak b\u00f6lge ve \u00fclke ekonomisinin a\u011f\u0131r yara almas\u0131na da yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.
\nToplumsal ve ekonomik maliyetlerin yan\u0131 s\u0131ra, K\u00fcrt meselesi, T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi ve hukuki sistemini de y\u0131llarca rehin alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sorun y\u00fcz\u00fcnden, \u00fclke siyasi ve hukuki rejim a\u00e7\u0131s\u0131ndan ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

K\u00fcrtler, 1925\u2019te \u00d6rfi \u0130dare ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015flar; 1978-1987 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda kesintisiz olarak s\u0131k\u0131y\u00f6netim, 1987-2002 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ise Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal ile y\u00f6netilmi\u015flerdir. \u00d6zetle, yakla\u015f\u0131k 25 y\u0131l\u0131 aral\u0131ks\u0131z olmak \u00fczere, onlarca y\u0131l\u0131 ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 y\u00f6netim sistemleri alt\u0131nda ge\u00e7irmi\u015flerdir. Ter\u00f6rle M\u00fccadele Kanunu ba\u015fta olmak \u00fczere, ceza mevzuat\u0131nda yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerle, bu b\u00f6lgede ayr\u0131 bir hukuki rejim uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Dahas\u0131, bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmemesi y\u00fcz\u00fcnden, T\u00fcrkiye demokrasisi askeri vesayetten kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r; demokratikle\u015fme programlar\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc tam uygulanamam\u0131\u015f, demokratik reformlar beklenen \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015ftir. Yap\u0131lmak istenen demokratikle\u015fme hamleleri ya da de\u011fi\u015fim\/d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm programlar\u0131 hep b\u00f6l\u00fcnme tehdidiyle engellenmi\u015ftir.
\nDaha da uzat\u0131labilecek bu ve benzeri nedenlerle, K\u00fcrt sorunu sosyal, siyasal, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel, psikolojik, g\u00fcvenlik vb. boyutlar\u0131 olan karma\u015f\u0131k bir soruna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla bir \u00e7\u00f6z\u00fcm projesinin ya da s\u00fcrecinin kal\u0131c\u0131 olabilmesi i\u00e7in t\u00fcm bu boyutlar\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

3.4. \u00c7\u00f6z\u00fcm Giri\u015fimleri<\/p>\n

K\u00fcrt sorununu ortaya \u00e7\u0131karan uygulamalar ve bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik aray\u0131\u015flar, Tek Par ti d\u00f6nemine, yani Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131na kadar uzanmaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemde, devlet konuyla ilgili bir\u00e7ok rapor haz\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu raporlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, sorunu bir g\u00fcvenlik ve asayi\u015f sorunu olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve bir yandan askeri tedbirlerle K\u00fcrtlerin tedibini, di\u011fer yandan da ink\u00e2r, isk\u00e2n, tehcir vb. politikalarla asimile edilip T\u00fcrkle\u015ftirilmelerini \u00f6nermi\u015ftir.<\/p>\n

Tek Parti d\u00f6nemi uygulamalar\u0131, daha \u00e7ok bu raporlara dayan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Demokrat Parti d\u00f6neminde kimi uygulamalarda k\u0131smi bir yumu\u015fama g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fse de, bu d\u00f6nemde de sorun k\u00f6kl\u00fc bir bi\u00e7imde ele al\u0131nmam\u0131\u015f; bunun yerine, K\u00fcrt a\u015firetlerinin veya dini cemaatlerinin \u00f6nder isimleri milletvekili aday\u0131 g\u00f6sterilerek, sadece K\u00fcrtlerle daha s\u0131cak ili\u015fkiler kurulmas\u0131 yoluna gidilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u0130lk kez, 1991\u2019de Cumhurba\u015fkan\u0131 Turgut \u00d6zal \u201cK\u00fcrt meselesini mutlaka \u00e7\u00f6zece\u011fim. Bu benim milletime yapaca\u011f\u0131m son hizmet olacakt\u0131r\u201d dedi. \u00d6zal\u2019\u0131n aray\u0131\u015flar\u0131 s\u00fcrerken, 1993\u2019te Ba\u015fbakan S\u00fcleyman Demirel ile Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Erdal \u0130n\u00f6n\u00fc, Diyarbak\u0131r\u2019da \u201cK\u00fcrt realitesini tan\u0131yoruz\u201d\u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 yapt\u0131lar. \u00d6zal ba\u015fta olmak \u00fczere, sorunun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne dair aray\u0131\u015f ve giri\u015fimlere kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, PKK ilk kez 20 Mart 1993\u2019te tek tarafl\u0131 ate\u015fkes ilan etti. Aradan bir ay ge\u00e7tikten sonra ate\u015fkesi iki ay daha uzatt\u0131.<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131klamadan iki g\u00fcn sonra Cumhurba\u015fkan\u0131 Turgut \u00d6zal \u00f6ld\u00fc; \u00d6zal\u2019\u0131n \u00f6lmeden \u00f6nce K\u00fcrt sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in \u00f6nemli ad\u0131mlar att\u0131\u011f\u0131 ve bu y\u00fczden \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc iddia edildi. \u00d6zal\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden 40 g\u00fcn sonra Bing\u00f6l\u2019de 33 askerin kur\u015funa dizilmesiyle PKK\u2019n\u0131n ilk ate\u015fkesi sona erdi.<\/p>\n

Bundan sonraki y\u0131llar, b\u00f6lge a\u00e7\u0131s\u0131ndan ac\u0131lar\u0131n, ma\u011fduriyetlerin ve travmalar\u0131n yo\u011fun olarak ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve K\u00fcrt meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm umutlar\u0131n\u0131n t\u00fckendi\u011fi karanl\u0131k bir d\u00f6nem oldu. D\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu sava\u015f stratejisi derinle\u015ftirilerek uygulamaya sokuldu; devletin ideolojik ve cebir ayg\u0131tlar\u0131 g\u00fcvenlik\u00e7i politikalar ekseninde kullan\u0131ld\u0131. Devlet, rutinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak, faili me\u00e7hul cinayetlerde, yarg\u0131s\u0131z infazlarda bulundu; binlerce k\u00f6y\u00fc bo\u015faltt\u0131, bunlardan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yakt\u0131 ve y\u00fczbinlerce insan\u0131 kitlesel g\u00f6\u00e7e zorlad\u0131.<\/p>\n

Bu d\u00f6nem i\u00e7erisinde, g\u00f6zalt\u0131na almalar, tutuklamalar, mahk\u00fbmiyetler, i\u015fkenceler ve her t\u00fcrl\u00fc insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 muameleler, bir devlet politikas\u0131 olarak uyguland\u0131. K\u00fcrt siyaset\u00e7ilere, ayd\u0131nlara, gazetecilere, sendikac\u0131lara, i\u015fadamlar\u0131na y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar ve infazlar ger\u00e7ekle\u015ftirildi; parti ve gazete b\u00fcrolar\u0131 hedef al\u0131nd\u0131. K\u00fcrt meselesinin demokratik zeminde \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc isteyen siyasi partiler kapat\u0131ld\u0131. Devlet i\u00e7erisinde \u00e7\u00f6z\u00fcm taraftar\u0131 olanlar (Turgut \u00d6zal, Adnan Kahveci, Org. E\u015fref Bitlis, Tu\u011fgeneral Bahtiyar Ayd\u0131n vb.) bir \u015fekilde tasfiye edildi. DEP\u2019li milletvekillerinin dokunulmazl\u0131klar\u0131 kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve TBMM\u2019den s\u00fcr\u00fcklenerek g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131lar, ard\u0131ndan da cezaevine g\u00f6nderildiler.<\/p>\n

1996-1997\u2019de Ba\u015fbakan Necmettin Erbakan, \u00e7\u00f6z\u00fcme dair niyetini dillendirdi; Mesut Y\u0131lmaz \u201cAB\u2019nin yolu Diyarbak\u0131r\u2019dan ge\u00e7er\u201d diyerek, AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gere\u011fine i\u015faret etti. Ama t\u00fcm bu giri\u015fimler, ciddi sald\u0131r\u0131 ve siyasi operasyonlarla sonu\u00e7suz b\u0131rak\u0131ld\u0131. Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcm yanl\u0131s\u0131 ya da bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6steren siyaset\u00e7ilerin, b\u00fcrokratlar\u0131n, gazetecilerin, hatta as- kerlerin ba\u015flar\u0131na gelenler, muhtemel \u00e7\u00f6z\u00fcm giri\u015fimlerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesti.<\/p>\n

1999\u2019da PKK lideri Abdullah \u00d6calan yakalanarak T\u00fcrkiye\u2019ye teslim edildi. Bundan sonra PKK taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli zamanlarda yine tek tarafl\u0131 ate\u015fkesler ilan edildi; bar\u0131\u015f ve demokratik \u00e7\u00f6z\u00fcm talepleri dillendirildi ve hatta s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131na \u00e7ekilme kararlar\u0131 al\u0131nd\u0131. Ancak bu f\u0131rsatlar de\u011ferlendirilmedi\u011fi gibi, bazen de tam tersine k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131. \u00d6rne\u011fin, 1999 y\u0131l\u0131nda, Abdullah \u00d6calan\u2019\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 \u00fczerine yurt i\u00e7indeki PKK\u2019l\u0131lar\u0131n s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131na \u00e7ekilmesi esnas\u0131nda askeri operasyon yap\u0131ld\u0131 ve yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u00fcz \u00f6rg\u00fct mensubu \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

3.5. AK Parti ve K\u00fcrt Sorunu<\/p>\n

Kas\u0131m 2002 se\u00e7imlerinde tek ba\u015f\u0131na iktidar olan Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi (AK Parti)\u2019nin ilk iktidar y\u0131llar\u0131nda Avrupa Birli\u011fi (AB)\u2019ne tam \u00fcyelik i\u00e7in m\u00fczakerelere ba\u015flamak \u00e7ok \u00f6nemli bir hedefti. Bu \u00e7er\u00e7evede, Kopenhag Siyasi Kriterlerini kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla bir dizi reform yap\u0131ld\u0131. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal\u2019in kald\u0131r\u0131lmas\u0131, g\u00f6zalt\u0131 s\u00fcrelerinin k\u0131salt\u0131lmas\u0131, DGM\u2019lerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00e7ocuklara K\u00fcrt\u00e7e isim koyman\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131, K\u00fcrt\u00e7e yay\u0131n yapman\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131, \u00f6zel kurslarda K\u00fcrt\u00e7e \u00f6\u011frenmenin m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nmas\u0131 gibi K\u00fcrt\u00e7eye y\u00f6nelik yasaklar\u0131n tedricen kald\u0131r\u0131lmas\u0131, k\u00f6y bo\u015faltma ve faili me\u00e7hul cinayetlerden do\u011fan zararlar\u0131n tazmini vb. reformlar\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131, do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak K\u00fcrt sorunuyla ilgiliydi. Bu reformlar ve AK Parti kadrolar\u0131n\u0131n siyasi ge\u00e7mi\u015fleri ve k\u00f6kenleri, K\u00fcrtlerde \u00e7\u00f6z\u00fcm umutlar\u0131n\u0131n ye\u015fermesine ve AK Parti\u2019nin ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcde desteklenmesine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

A\u011fustos 2005\u2019te, Ba\u015fbakan Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n Ankara\u2019da ayd\u0131nlarla g\u00f6r\u00fc\u015fmesi ve ard\u0131ndan Diyarbak\u0131r\u2019da halka hitaben yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma, sadece K\u00fcrtler aras\u0131nda de\u011fil, ulusal ve uluslararas\u0131 kamuoyunda da yank\u0131 buldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc ilk kez bir Ba\u015fbakan, siyasi \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izilmi\u015f bir konu\u015fma ile do\u011frudan \u201cK\u00fcrt sorunu\u201d diyor ve bu sorunun kendi sorunu oldu\u011funu ilan ediyordu. Daha \u00f6nemlisi, Erdo\u011fan, bu konu\u015fmas\u0131nda \u201c\u2026Her \u00fclke ge\u00e7mi\u015finde zor g\u00fcnler ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan hatalar\u0131 yok saymak b\u00fcy\u00fck devletlere asla yak\u0131\u015fmaz.\u201d diyerek ge\u00e7mi\u015fle y\u00fczle\u015fmeden s\u00f6z ediyor ve sorunu, daha \u00e7ok demokrasi, daha \u00e7ok vatanda\u015fl\u0131k hukuku, daha \u00e7ok refahla \u00e7\u00f6zeceklerini vurguluyordu.
\nBu konu\u015fmayla art\u0131k devlet \u201cK\u00fcrt sorunu\u201dnun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ve ikrar ediyordu. Ancak bu konu\u015fma, K\u00fcrtler ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yanl\u0131s\u0131 \u00e7evrelerde nas\u0131l olumlu tepkilere yol a\u00e7t\u0131ysa, milliyet\u00e7i\/ulusalc\u0131 ke- simlerde de olumsuz ve sert tepkilere neden oldu. Dolay\u0131s\u0131yla bu konu\u015fman\u0131n gere\u011fi olan ad\u0131mlar k\u0131sa s\u00fcrede at\u0131lmad\u0131. Dahas\u0131, takip eden y\u0131llarda, Ter\u00f6rle M\u00fccadele Kanunu ve Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanunu ba\u015fta olmak \u00fczere, ceza mevzuat\u0131nda hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131, geri ad\u0131m say\u0131labilecek d\u00fczenlemelere gidildi; reformlar da adeta durma noktas\u0131na geldi.<\/p>\n

3.6. 2009 A\u00e7\u0131l\u0131m S\u00fcreci<\/p>\n

2009 y\u0131l\u0131nda, AK Parti iktidar\u0131 bu defa \u201cK\u00fcrt A\u00e7\u0131l\u0131m\u0131\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesini kamuoyunun g\u00fcndemine getirdi. Bu giri\u015fim, K\u00fcrt sorununun b\u00fct\u00fcn boyutlar\u0131yla geni\u015f\u00e7e tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bir bak\u0131ma toplumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. AK Parti, somut bir \u00e7\u00f6z\u00fcm projesi \u00f6nermiyor, tam tersine, herkesin d\u00fc\u015f\u00fcncesini ortaya koymas\u0131n\u0131 ve birlikte bir \u00e7\u00f6z\u00fcm politikas\u0131 geli\u015ftirmeyi tercih ediyordu. Ancak bu giri\u015fime y\u00f6nelik tepkiler dolay\u0131s\u0131yla k\u0131sa s\u00fcrede isim de\u011fi\u015fikli\u011fine gidildi ve \u00f6nce \u201cDemokratik A\u00e7\u0131l\u0131m\u201d, daha sonra ise \u201cMilli Birlik ve Karde\u015flik Projesi\u201d ismi kullan\u0131ld\u0131. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Be\u015fir Atalay\u2019\u0131n Koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu s\u00fcre\u00e7te, siyasi partilerle arzulanan \u00f6l\u00e7\u00fcde temas ve i\u015fbirli\u011fi sa\u011flanamad\u0131 ancak meslek kurulu\u015flar\u0131yla, STK\u2019larla, \u00fcniversitelerle, medyayla, kanaat \u00f6nderleri ve ayd\u0131nlarla uzun g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n

H\u00fck\u00fcmet, s\u00f6yleyecek s\u00f6z\u00fc olan herkesi dinlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te, bir yandan TBMM\u2019de ilk kez \u00f6zel bir oturumla bu sorun ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131ld\u0131, bir yandan da bir grup PKK mensubunun ve Irak K\u00fcrdistan\u2019\u0131ndaki Mahmur Kamp\u0131ndan baz\u0131 m\u00fcltecilerin T\u00fcrkiye\u2019ye gelmesi planland\u0131. 8\u2019i Kandil\u2019den, 26\u2019s\u0131 Mahmur Kamp\u0131ndan olmak \u00fczere toplam\u00a034 ki\u015filik grubun Habur s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131ndan giri\u015fi sonras\u0131nda yap\u0131lan kar\u015f\u0131lama ve sevin\u00e7 g\u00f6sterileri, \u00fclkenin geri kalan\u0131nda da kar\u015f\u0131t g\u00f6steriler yap\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.
\nBununla birlikte, 2009\u2019da ba\u015flayan a\u00e7\u0131l\u0131m s\u00fcrecine en b\u00fcy\u00fck darbeyi, KCK operasyonlar\u0131 kapsam\u0131nda, \u00e7ok say\u0131da siyaset\u00e7i, sendikac\u0131, STK temsilcisi vb. ki\u015filerin tutuklanmas\u0131 vurdu.<\/p>\n

\u00d6zellikle Diyarbak\u0131r\u2019da aralar\u0131nda belediye ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu \u00e7ok say\u0131da siyaset\u00e7inin gece yar\u0131s\u0131 bask\u0131nlar\u0131yla g\u00f6zalt\u0131na al\u0131n\u0131p elleri kelep\u00e7eli olarak adliyeye getirilmesi ve akabinde tutuklanmas\u0131, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnden yana umutsuzlu\u011fa yol a\u00e7t\u0131. Yarg\u0131lamalar\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan sonra g\u00fcnde- me gelen anadilde savunma sorunu ve tutukluluk s\u00fcrelerinin s\u00fcrekli uzat\u0131lmas\u0131 gibi uygulamalar umutlar\u0131 yerle bir etti. \u00d6calan\u2019la ve PKK y\u00f6neticileriyle g\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, ayn\u0131 zamanda, BDP y\u00f6neticilerine, BDP\u2019ye yak\u0131n oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen STK y\u00f6neticilerine y\u00f6nelik yayg\u0131n operas- yonlar ve tutuklamalar, var olan g\u00fcvensizli\u011fin daha da derinle\u015fmesine neden oldu.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu olumsuz geli\u015fmelerin yan\u0131 s\u0131ra, bu d\u00f6nem i\u00e7erisinde TRT\u2019de 24 saat yay\u0131n yapan bir kanal\u0131n (TRT \u015ee\u015f) a\u00e7\u0131lmas\u0131, lisans ve lisans\u00fcst\u00fc seviyede K\u00fcrt\u00e7e dil e\u011fitiminin \u00fcniversitelerce verilmeye ba\u015flanmas\u0131 ve cezaevlerinde K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fman\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131na da devam edildi.<\/p>\n

3.7. Oslo S\u00fcreci<\/p>\n

A\u00e7\u0131l\u0131m politikalar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan as\u0131l \u00e7al\u0131\u015fma ise, devletin kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda M\u0130T arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00d6calan\u2019la ve PKK ile s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ve daha sonra kamuoyuna \u201cOslo S\u00fcreci\u201d ad\u0131yla yans\u0131yan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler oldu. Oslo s\u00fcreci, devletin PKK ile g\u00f6r\u00fc\u015fmesini normalle\u015ftirmenin yan\u0131nda, taraflar\u0131n birbirlerini tan\u0131malar\u0131n\u0131 ve taleplerini \u00f6\u011frenmelerini de sa\u011flad\u0131. Asl\u0131nda bug\u00fcnlerde ya\u015fanan son \u00e7\u00f6z\u00fcm\/bar\u0131\u015f s\u00fcreci de, yeni ba\u015flayan bir s\u00fcre\u00e7 olmaktan \u00e7ok, Oslo\u2019nun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 deneyim ve birikimin \u00fczerine bina edilen bir s\u00fcre\u00e7tir. Bir ba\u015fka ifadeyle, bug\u00fcn e\u011fer \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fcyorsa, bunda, Oslo s\u00fcreci tecr\u00fcbesinin b\u00fcy\u00fck bir pay ve etki sahibi oldu\u011funu ifade etmek gerekir.<\/p>\n

Oslo s\u00fcrecinin kesintiye u\u011framas\u0131ndan bir s\u00fcre sonra, yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden birinin ses kay\u0131tlar\u0131 internete d\u00fc\u015ft\u00fc ve b\u00f6ylece, devletin PKK ve \u00d6calan\u2019la do\u011frudan muhatap olmas\u0131 ilk kez aleniyet kazand\u0131. Toplum bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden haberdar oldu\u011funda b\u00fcy\u00fck tepki vermedi ancak devlet i\u00e7inde bu giri\u015fimlerden rahats\u0131zl\u0131k duyanlar oldu. Bu ba\u011flamda, 7 \u015eubat 2012 g\u00fcn\u00fc Oslo g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini yapan M\u0130T M\u00fcste\u015far\u0131 Hakan Fidan ve M\u0130T\u2019in eski y\u00f6neticileri g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nmak istendi.<\/p>\n

Bu d\u00f6nem boyunca, PKK eylemlerin, devlet de askeri operasyonlar\u0131n dozunu iyice artt\u0131rd\u0131. Ancak 2012\u2019nin sonlar\u0131na gelindi\u011finde ne PKK, ilan etti\u011fi \u201cDevrimci Halk Sava\u015f\u0131\u201dn\u0131 ba\u015flatabilmi\u015fti, ne de devlet PKK\u2019y\u0131 imha edebilmi\u015fti. Tam da bu d\u00f6nemde, PKK ve KCK davalar\u0131ndan cezaevlerinde yatmakta olan y\u00fczlerce ki\u015fi \u00f6nce a\u00e7l\u0131k grevine, sonra baz\u0131lar\u0131 \u00f6l\u00fcm orucu eylemlerine girerek, \u00d6calan \u00fczerindeki tecridin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve anadilde savunma hakk\u0131 istediler. Uzunca bir aradan sonra, \u00d6calan\u2019la yeniden temas kuruldu ve yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131 \u00fczerine tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fcler eylemlerine son verdiler. Bundan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra da Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, \u201cGerekirse, devletin \u00d6calan\u2019la yeniden g\u00f6r\u00fc\u015febilece\u011fini\u201d a\u00e7\u0131klad\u0131. M\u0130T-\u00d6calan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin bir a\u015famaya gelmesinin ard\u0131n- dan, 3 Ocak 2013 g\u00fcn\u00fc iki milletvekili (Ahmet T\u00fcrk ve Ayla Akat Ata), \u0130mral\u0131\u2019ya giderek \u00d6calan\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcler.<\/p>\n

3.8. Son \u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcreci<\/p>\n

Milletvekillerinin \u0130mral\u0131\u2019da \u00d6calan\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fmeleriyle, son \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci ilan edilerek ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f oldu. Bir s\u00fcre sonra, 23 \u015eubat 2013 g\u00fcn\u00fc, Pervin Buldan, Altan Tan ve S\u0131rr\u0131 S\u00fcreyya \u00d6nder\u2019den olu\u015fan \u00fc\u00e7 ki\u015filik milletvekili heyeti \u0130mral\u0131\u2019ya gitti. Ard\u0131ndan BDP yetkilileri, Federe K\u00fcrdistan B\u00f6lgesinde ve Avrupa\u2019da PKK ve KCK yetkilileriyle bir araya geldiler. 18 Mart g\u00fcn\u00fc BDP E\u015f Ba\u015fkan\u0131 Selahattin Demirta\u015f, Pervin Buldan ve S\u0131rr\u0131 S\u00fcreyya \u00d6nder\u2019den olu\u015fan bir di\u011fer heyet daha \u00d6calan\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc. Bu yo\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015fme trafi\u011finin ard\u0131ndan, \u00d6calan Kandil\u2019e, Avrupa\u2019ya ve Ankara\u2019ya hitaben yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar\u0131 resmi yetkililer arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6nderdi. K\u00fcrt taraf\u0131n\u0131n kendi i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalardan sonra, nihayet \u00d6calan, 21 Mart Diyarbak\u0131r Nevruz t\u00f6reninde okunan \u00f6nemli \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131. Diyarbak\u0131r Nevruz\u2019unda y\u00fczbinlere okunan mesaj\u0131nda, \u201cBizi b\u00f6lmek ve \u00e7at\u0131\u015ft\u0131rmak isteyenlere kar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015fece\u011fiz. Ayr\u0131\u015ft\u0131rmak isteyenlere kar\u015f\u0131 birle\u015fece\u011fiz\u201d ifadelerini kullanan \u00d6calan esasen \u015fu mesaj\u0131 verdi: \u201c\u2026 \u2018Art\u0131k silahlar sussun, fikirler ve siyasetler konu\u015fsun\u2019 noktas\u0131na geldik. (…) art\u0131k yeni bir d\u00f6nem ba\u015fl\u0131yor, silah de\u011fil, siyaset \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Art\u0131k silahl\u0131 unsurlar\u0131m\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131r \u00f6tesine \u00e7ekilmesi a\u015famas\u0131na gelinmi\u015ftir…\u201d
\nBu \u00e7a\u011fr\u0131ya Kandil, k\u0131sa s\u00fcrede olumlu cevap verdi ve \u00f6nce \u00d6calan\u2019\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na aynen uyacaklar\u0131n\u0131, birka\u00e7 g\u00fcn sonra da ate\u015fkes ilan edeceklerini ve al\u0131koyduklar\u0131 kamu g\u00f6revlilerini serbest b\u0131rakacaklar\u0131n\u0131 duyurdu. Yakla\u015f\u0131k bir ay sonra, yine \u00d6calan\u2019\u0131n talebi \u00fczerine, Kandil, 8 May\u0131s\u2019tan itibaren kademeli olarak silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerini geri \u00e7ekmeye ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 kamuoyuna ilan etti. Taraflar aras\u0131ndaki g\u00fcven ili\u015fkisinin peki\u015ftirilmesine katk\u0131 sunan bu ad\u0131mlar\u0131n, ayn\u0131 zamanda mevcut \u201cnegatif bar\u0131\u015f\u201d\u0131n (\u00e7at\u0131\u015fmas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n) kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015fa evrilmesine de hizmet edece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

3.9. Akil \u0130nsanlar Heyeti<\/p>\n

\u00c7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc s\u00fcre\u00e7lerinde ara roller oynayacak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc akt\u00f6rlere genellikle ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Nitekim bu ama\u00e7la T\u00fcrkiye\u2019de de zaman zaman birtak\u0131m komisyonlar kurulmas\u0131 g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede, ayd\u0131nlar, akademisyenler, sanat\u00e7\u0131lar ve STK temsilcilerinden olu\u015fturulan 63 ki\u015filik Akil \u0130nsanlar Heyeti, 4 Nisan 2013 g\u00fcn\u00fc \u0130stanbul\u2019da Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda ve ilgili bakan, milletvekili ve b\u00fcrokratlar\u0131n da kat\u0131l\u0131m\u0131yla ilk toplant\u0131s\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Heyet\u2019in esas olarak toplumu \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecine haz\u0131rlama ve farkl\u0131 kesimlerin talep ve beklentilerini, kayg\u0131lar\u0131n\u0131 karar al\u0131c\u0131lara ta\u015f\u0131ma i\u015flevini g\u00f6rmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Toplant\u0131da Ba\u015fbakan Erdo\u011fan\u2019\u0131n, Heyet\u2019in AK Parti ya da H\u00fck\u00fcmet ad\u0131na de\u011fil, tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekti\u011fine vurgu yapmas\u0131, Heyet\u2019ten beklentileri de art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, AK Parti, Meclis\u2019te bir ara\u015ft\u0131rma komisyonu kurulmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nerge vermi\u015f, ancak CHP ve MHP bu komisyona \u00fcye vermeyeceklerini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131r. Her \u015feye ra\u011fmen, TBMM \u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcrecini De\u011ferlendirme Komisyonunun kurulmas\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin ba\u015far\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131m olmu\u015ftur.<\/p>\n

G\u00dcNEYDO\u011eU’NUN SOSYAL, S\u0130YASAL VE PS\u0130KOLOJ\u0130K
\nDURUMU NE? D\u0130\u011eER SAYFADA<\/p>\n

4. G\u00dcNEYDO\u011eU’DA SOSYAL, S\u0130YASAL VE PS\u0130KOLOJ\u0130K DURUM<\/p>\n

4.1. Genel De\u011ferlendirme<\/p>\n

\u00c7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin G\u00fcneydo\u011fu\u2019da en yayg\u0131n ve bariz etkisinin, yaratt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrpriz oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. PKK taban\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere, \u0130slami ve etnik gruplar\u0131n, Oslo s\u00fcrecinin \u00e7\u00f6kmesinin ve h\u00fck\u00fcmetin dilinin yeniden sertle\u015fmesinin ard\u0131ndan, b\u00f6yle bir a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6remedikleri anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak daha da derinde yatan as\u0131l mesele, b\u00f6lgenin otuz y\u0131l boyunca sava\u015f atmosferine muhatap olmas\u0131 ve giderek bu atmosferi kal\u0131c\u0131 varsayan bir siyasi alg\u0131 ve analize saplanmas\u0131d\u0131r. \u00d6yle ki, durumun esasta de\u011fi\u015fmeyece\u011fi varsay\u0131m\u0131, herkesin zihninde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yer edinmi\u015ftir. Ya\u015fanmakta olan s\u00fcre\u00e7, bir anda yeni bir d\u00fcnyan\u0131n kurulaca\u011f\u0131n\u0131 ima ederken, t\u00fcm kesimleri de bu d\u00fcnyan\u0131n payda\u015flar\u0131 olmada yetersiz b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u015eu husus, temel bir tespit olarak ortaya konabilir: G\u00fcneydo\u011fu\u2019da hangi kimlikten veya ideolojiden olursa olsun, herkes bar\u0131\u015f s\u00fcrecinden yanad\u0131r ve bunu zihniyet olarak desteklemektedir. Ancak yine hemen herkes, bar\u0131\u015f\u0131n getirece\u011fi yeni d\u00fczene nas\u0131l adapte olaca\u011f\u0131 ve di\u011fer akt\u00f6rlerin nas\u0131l davranaca\u011f\u0131 konusunda endi\u015fe ve teredd\u00fctlere sahiptir. \u00d6te yandan, bu endi\u015feler k\u0131r\u0131lmalara de\u011fil, yeni bir konu\u015fma\/payla\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcne g\u00f6nderme yapmaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta, G\u00fcneydo\u011fu i\u00e7in \u201cbar\u0131\u015f\u201d, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131 yeni ba\u015ftan kurgulayacak reel ve radikal bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm anlam\u0131na gelmekte ve b\u00fcy\u00fck bir umut ve co\u015fku ile kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrtler, \u00fclkenin bat\u0131s\u0131nda ya\u015fanan \u201cayr\u0131lma\u201d ve \u201cb\u00f6l\u00fcnme\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yad\u0131rgamaktad\u0131rlar. Nitekim uzun toplant\u0131lar\u0131m\u0131zda konu\u015fulmayan belki de tek \u015fey bayrak, s\u0131n\u0131r, b\u00f6l\u00fcnme ve benzeri konular olmu\u015ftur.<\/p>\n

Sava\u015f atmosferinin h\u00e2kim oldu\u011fu otuz y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te G\u00fcneydo\u011fu\u2019nun yo\u011fun \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgelerinin siyasi yap\u0131s\u0131n\u0131 en az\u0131ndan d\u00f6rt e\u011filimle \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n

1) Kamusal alan\u0131n daralmas\u0131,
\n2) Daralan kamusal alan\u0131n neredeyse t\u00fcm\u00fcyle PKK h\u00e2kimiyetinde olmas\u0131,
\n3) PKK d\u0131\u015f\u0131 siyasi unsurlar\u0131n kendi k\u00f6\u015felerine \u00e7ekilmesi ve sosyal alanda faaliyet g\u00f6stererek ayakta kalmalar\u0131 ve
\n4) Kimi \u00f6rg\u00fctlenmelerde PKK\u2019n\u0131n \u00f6rnek al\u0131nmas\u0131.<\/p>\n

Bu son madde, dar ve homojen gruplar\u0131n hiyerar\u015fik temelde kurumsalla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bir ba\u015fka anlat\u0131mla, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma g\u00fcd\u00fcs\u00fc, PKK d\u0131\u015f\u0131ndaki alanda kendili\u011finden bir par\u00e7alanma ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bug\u00fcn Urfa\u2019da \u0130slami kimli\u011fi \u00f6ne \u00e7\u0131karan yakla\u015f\u0131k y\u00fcz elli civar\u0131nda sivil toplum \u00f6rg\u00fct\u00fc bulunmaktad\u0131r ve her biri, \u00e7ok spesifik bir sosyo-k\u00fclt\u00fcrel i\u015flev \u00fcstlenmekle birlikte, asl\u0131nda siyasi nitelikte yap\u0131lanmalard\u0131r.<\/p>\n

S\u00f6z konusu sava\u015f atmosferinin \u00fcretti\u011fi en \u00f6nemli sonu\u00e7lardan biri ise, istisnas\u0131z b\u00fct\u00fcn toplumsal gruplar\u0131n devlet referans\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fcnmeye al\u0131\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Devlet sadece PKK i\u00e7in de\u011fil, herkes i\u00e7in bir sistematik k\u00f6t\u00fc niyet ve zul\u00fcm akt\u00f6r\u00fc olarak cisimle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Asker ve polis bir \u201ctoplumsal d\u00fc\u015fman\u201d, en iyi haliyle \u201cg\u00fcvenilmez bir yabanc\u0131\u201d olarak zihinlere yerle\u015fmi\u015ftir. Son d\u00f6nemlerde olumlu \u00f6rnekler g\u00f6r\u00fclmekle birlikte, \u00f6zellikle b\u00f6lgedeki m\u00fclki amirler de, do\u011frudan \u201cdevlet\u201din insan suretinde tecelli etmi\u015f hali olarak alg\u0131lanmaktad\u0131rlar. Bu durumun \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcreci a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir handikab\u0131 bulunmaktad\u0131r: \u0130nsanlar \u00e7\u00f6z\u00fcme ili\u015fkin analizlerinde referanslar\u0131n\u0131 devlet- ten h\u00fck\u00fcmete ve siyasete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekte zorlanmakta ve devlete olan yo\u011fun g\u00fcvensizlik, bug\u00fcn h\u00fck\u00fcmete ve s\u00fcrece olan g\u00fcvensizlik olarak \u015fekillenebilmektedir.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan, ayn\u0131 otuz y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7te, d\u0131\u015far\u0131dan fark edilmeyen ve \u015fimdi bar\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flayacak bir dinamik de s\u00f6z konusudur. Par\u00e7al\u0131 yap\u0131da olan \u0130slami olu\u015fumlarda kendini bir t\u00fcr \u201caz\u0131nl\u0131k\u201d olarak g\u00f6rme ve dolay\u0131s\u0131yla kamusal alanda ba\u015fkalar\u0131yla birlikte ya\u015fama k\u00fclt\u00fcr\u00fcne haz\u0131r olma hali ye\u015fermi\u015ftir. Bunun AK Parti\u2019nin iktidar\u0131ndaki son on y\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kan ve peki\u015fen bir e\u011filim oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lan reformlar ve at\u0131lan demokratikle\u015fme ad\u0131mlar\u0131, b\u00f6lgede siyasi normlar\u0131 ve referanslar\u0131 y\u00fckseltmi\u015ftir. Nitekim bug\u00fcn K\u00fcrt siyasetinin akt\u00f6rleri, daha ziyade e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerini seslendirirlerken, di\u011fer b\u00fct\u00fcn akt\u00f6rler kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmaktad\u0131rlar.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla as\u0131l soru, bir s\u00fcreden beri kamusal h\u00e2kimiyetini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f olan BDP\/PKK siyasetinin, \u015fimdi ger\u00e7ek bir kat\u0131l\u0131mc\u0131 modele ne denli haz\u0131r oldu\u011fu noktas\u0131nda kilitlenmektedir. Son d\u00f6nemlerde Dicle \u00dcniversitesi \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda ya\u015fanan olaylar, bunun reel bir sorun oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin K\u00fcrt siyaseti i\u00e7inde de bir adaptasyon dinami\u011fini ifade etti\u011fini ve \u00f6zellikle gen\u00e7 ku\u015faklar\u0131n buna pek haz\u0131r olmad\u0131klar\u0131n\u0131 vurgulamak gerekmektedir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131yla, bug\u00fcn o cenahta en sa\u011fduyulu odak BDP merkezi olup, il\/il\u00e7e te\u015fkilatlar\u0131na gidildik\u00e7e radikalizm artmaktad\u0131r. BDP\/PKK siyasetini bir b\u00fct\u00fcn olarak bir arada tutan ise, tart\u0131\u015fmas\u0131z \u015fekilde \u00d6calan\u2019d\u0131r.<\/p>\n

Bar\u0131\u015fla beraber gelecek yeni d\u00fczenin, daha \u00f6nce zikredilen d\u00f6rt tespiti \u015fimdiden tersine \u00e7evirmek \u00fczere oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Kamusal alan geni\u015flemekte, PKK h\u00e2kimiyeti azalmakta, di\u011fer akt\u00f6rler b\u00fcy\u00fck bir enerjiyle sahaya \u00e7\u0131kmakta ve siyasetin referanslar\u0131 h\u0131zla demokratik normlara do\u011fru kaymaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu s\u00fcre\u00e7te, BDP\/PKK \u00e7izgisindeki K\u00fcrt siyaseti ile di\u011fer akt\u00f6rler aras\u0131nda, kayg\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir farkl\u0131la\u015fma olu\u015fmu\u015f durumdad\u0131r. \u00d6rne\u011fin BDP\/PKK siyaseti i\u00e7in iki \u00f6nemli kayg\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r: \u201cAcaba devlet bizi kand\u0131r\u0131yor mu? Ve silah b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda h\u00e2l\u00e2 bir siyasi g\u00fc\u00e7 olabilecek miyiz?\u201d Birinci kayg\u0131y\u0131 i\u015flevsiz b\u0131rakan \u00d6calan\u2019\u0131n net tutumudur.<\/p>\n

Ancak ikincisi, ucu a\u00e7\u0131k bir duruma i\u015faret etmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede, uzun zaman \u00e7at\u0131\u015fma siyaseti i\u00e7inde normatif\/ideolojik s\u00f6ylemi y\u00fccelterek \u00e7\u0131ta y\u00fckseltmi\u015f bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn, yeni durumda ger\u00e7ek anlamda e\u015fitlik\u00e7i bir yerel siyasi ortamda tatminsizlikler ya\u015fayaca\u011f\u0131, bunun kamusal alana yans\u0131yabilece\u011fi hesap edilmelidir. Nitekim BDP\/PKK d\u0131\u015f\u0131ndaki gruplar\u0131n da temel endi\u015fesi bu noktada yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r. \u00d6yle ki, onlar i\u00e7in \u201csiyaset\u201d, K\u00fcrtlerin haklar\u0131n\u0131n elde edilmesi kadar, ayn\u0131 zamanda, PKK\u2019n\u0131n nas\u0131l demokratikle\u015fece\u011fi meselesidir.<\/p>\n

Nihayet herkesi ku\u015fatan bir di\u011fer endi\u015fe ise, bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin bir bi\u00e7imde kesintiye u\u011frama ihtimalidir. Hatta bunun son kertede en \u00f6nemli endi\u015fe oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6lge insan\u0131, kendi i\u00e7inde eninde sonunda demokratik nizam\u0131 kuraca\u011f\u0131na b\u00fcy\u00fck bir inan\u00e7 beslerken, d\u0131\u015far\u0131dan gelebilecek baltalamalar kar\u015f\u0131s\u0131nda aciz kalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bu ba\u011flamda, \u00f6zellikle Suriye meselesi \u00e7ok \u00f6n planda yer almakta ve ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir tehdit olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde, hemen herkes, Alevilerin haklar\u0131n\u0131n verilmesini de K\u00fcrt meselesinde bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131ndan biri olarak g\u00f6rmektedir. Aksi halde, bunun hem bir tutars\u0131zl\u0131k olaca\u011f\u0131, hem de s\u00fcrecin \u00f6n\u00fcne hakiki bir siyasi engel olarak dikilece\u011fi vurgulanmaktad\u0131r.
\nOlu\u015facak yeni kamusal alan\u0131n, \u00e7ok akt\u00f6rl\u00fc olaca\u011f\u0131 ve karma\u015f\u0131k ili\u015fkiler ve koalisyonlar \u00fcretmeye e\u011filim g\u00f6sterece\u011fi s\u00f6ylenebilir. \u00c7at\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn, yerini h\u0131zla diyalog mekanizmalar\u0131na terk etmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r. G\u00fcneydo\u011fu, demokrasiden uzak kalman\u0131n bedelini g\u00fcndelik hayatta a\u011f\u0131r bir bi\u00e7imde \u00f6dedi\u011fi i\u00e7in, bar\u0131\u015fa psikolojik olarak fazlas\u0131yla haz\u0131r durumdad\u0131r. Ancak PKK ile Mustazaflar Hareketi (Hizbullah) aras\u0131nda kritik bir gerilim ihtimali de s\u00f6z konusudur.<\/p>\n

\u00d6te yandan, b\u00f6lgede sosyolojik kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck olsa da, entelekt\u00fcel kapasiteleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bunlar kadar hatta belki bunlardan da \u00f6nemli unsurlar bulunmakta ve bunlar\u0131n akt\u00f6rle\u015fmesi \u00f6nem arz etmektedir. \u00d6rne\u011fin, aralar\u0131nda federasyonu savunanlar\u0131n da bulundu\u011fu liberal\/demokratlar, PKK d\u0131\u015f\u0131ndaki sosyalistler, Hizbullah d\u0131\u015f\u0131ndaki radikal \u0130slami gruplar, ciddi toplumsal taban\u0131 olan geleneksel dini cemaatler bu meyanda say\u0131labilir. Ne var ki, her iki \u00f6rg\u00fctte de ge\u00e7erli olan i\u00e7 insicam, mobilizasyon g\u00fcc\u00fc ve \u015fiddete e\u011filim Mustazaflar hareketi ile PKK aras\u0131ndaki gerilimi \u00f6n plana \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Bu iki \u00f6rg\u00fct aras\u0131nda \u00fcst kademelerde g\u00f6r\u00fc\u015fme kanallar\u0131 a\u00e7\u0131k olmakla birlikte, bunun her iki tarafta da alt kadrolara yans\u0131t\u0131lmas\u0131nda sorunlar oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca bar\u0131\u015f s\u00fcreci PKK ile h\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda bir ileti\u015fim kanal\u0131 a\u00e7arken, Mustazaflar\u0131n halen devlet taraf\u0131ndan d\u0131\u015flanmas\u0131, bu grupta hem \u00f6fke birikimine neden olmakta hem de muhtemel bir yerel bar\u0131\u015f i\u00e7in risk olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan, \u0130slami kesimin kendi i\u00e7inde bar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011funu varsaymak da \u00e7ok ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildir. Hizbullah hareketinin bir yandan kolayca yeniden \u015fiddete e\u011filim g\u00f6sterme ihtimalinden \u00fcrk\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, o y\u00f6nden gelecek bir bask\u0131 ortam\u0131n\u0131n da di\u011fer \u0130slami gruplarda endi\u015feye neden oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekmektedir.<\/p>\n

4.2. G\u00f6zlemler<\/p>\n

Bu genel ve \u00f6zet de\u011ferlendirmeden sonra, kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in mevcut siyasi ve toplumsal duru- mu ortaya koymaya yarayacak birtak\u0131m g\u00f6zlemleri \u015fu \u015fekilde s\u0131ralamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n

4.2.1 Genel<\/p>\n

1. Farkl\u0131 ideolojik kimlikler \u00e7ok benzer bir dille konu\u015fmakta ve haklar konusunda ayn\u0131 de\u011ferlendirmeleri yaparak ayn\u0131 talepleri \u00f6ne s\u00fcrmektedirler. Bu, b\u00f6lge i\u00e7in yeni bir durumdur.
\n2. B\u00f6lgedeki K\u00fcrtlerde, e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr vatanda\u015flar olarak T\u00fcrkiye ortak vatan\u0131nda bar\u0131\u015f i\u00e7erisinde birlikte ya\u015famadan yana \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir irade mevcuttur. Bu e\u011filim, kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n temini i\u00e7in \u00f6nemli bir veri olu\u015fturmaktad\u0131r.
\n3. S\u00fcrece toplumsal destek y\u00fczde y\u00fcze yak\u0131n olup, dile getirilen endi\u015feler, s\u00fcrecin varl\u0131\u011f\u0131ndan ziyade s\u00fcrecin durma ihtimalinden kaynaklanmaktad\u0131r.
\n4. Ortak hissiyatlardan biri sab\u0131rs\u0131zl\u0131kt\u0131r. S\u00fcrecin h\u0131zl\u0131 ilerlemesi konusunda ortak bir heyecan ve acelecilik her yerde g\u00f6zlenmektedir.
\n5. Devletin bir akt\u00f6r olarak abart\u0131lmas\u0131 epeyce yayg\u0131n olup, bu durum, h\u00fck\u00fcmetin iradesi ve g\u00fcc\u00fc hakk\u0131nda soru i\u015faretleri yaratmaktad\u0131r.
\n6. H\u00fck\u00fcmetin iyile\u015ftirici ad\u0131mlar\u0131n\u0131n b\u00fcrokratik diren\u00e7le sapt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve engellendi\u011fi inanc\u0131 \u00e7ok yayg\u0131n olup, bu alanda herkesin anlataca\u011f\u0131 \u00f6rnekler bulunmaktad\u0131r. Y\u0131llar boyu s\u00fcren s\u00fcrg\u00fcn atamalar, b\u00f6lge halk\u0131 ile devlet aras\u0131ndaki bozuk ili\u015fkiyi son derece derinle\u015ftirmi\u015f durumdad\u0131r.
\n7. H\u00fck\u00fcmetin \u201csamimiyeti\u201d sorgulanan bir konu ve bunun \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc de k\u00fc\u00e7\u00fck jestlerdir.
\n\u00d6rne\u011fin, cezaevlerindeki hasta tutuklu ve h\u00fck\u00fcml\u00fclerle \u00e7ocuklar\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131, k\u00f6ye d\u00f6n\u00fc\u015fe devlet deste\u011fi, sabah\u0131n be\u015finde e\u011fitim u\u00e7u\u015fu yap\u0131lmas\u0131na son verilmesi, Uludere\/Roboski\u2019ye \u015fimdi gidilmesi gibi k\u00fc\u00e7\u00fck jestlerle, bu sorgulama ve g\u00fcvensizlik \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde giderilebilir.
\n8. B\u00f6lgedeki \u00fcniversitelerin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmaktan uzak olduklar\u0131, gerek akademik kadro ve gerekse y\u00f6netim tarzlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u00e7o\u011fulculu\u011fu ve kentin sosyo-k\u00fclt\u00fcrel birikimini yans\u0131tmad\u0131klar\u0131 yolunda her kesimden \u00e7ok yayg\u0131n bir \u015fik\u00e2yet oldu\u011fu g\u00f6zlenmi\u015ftir.
\n9. \u0130slami kimlik ve K\u00fcrt kimli\u011fi \u00fczerinden siyaset yapan gruplar aras\u0131nda bir dayan\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve gelene\u011fi yok ise de, buna y\u00f6nelik yeni aray\u0131\u015flar oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir.
\n10. Koruculu\u011fun kald\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda b\u00f6lgede geni\u015f bir toplumsal mutabakat bulunmaktad\u0131r. Bu insanlar\u0131n koruculuk sonras\u0131 hayatlar\u0131 ile ilgili sosyo-ekonomik bir d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 zorunlu g\u00f6r\u00fcnmektedir.
\n11. Uyu\u015fturucu madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgenin en temel sosyal sorunlar\u0131ndan biri olup, \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 besleyen bir unsur olarak kullan\u0131labildi\u011fi i\u00e7in de yap\u0131sal hale gelmi\u015ftir.
\n12. And\u0131m\u0131z\u0131n kalkmas\u0131, anadilde e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131, anayasal vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n kabul edilmesi, faili me\u00e7hul cinayetlerin ve kay\u0131plar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, k\u00f6ye d\u00f6n\u00fc\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve yerel y\u00f6netimlerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi, \u00e7ok geni\u015f bir mutabakat i\u00e7inde talep edilmektedir.
\n13. Aleviler, T\u00fcrkiye\u2019nin Suriye politikas\u0131n\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u00f6pr\u00fcye Yavuz Sultan Selim ad\u0131- n\u0131n verilmesi gibi uygulamalar\u0131 kendilerine y\u00f6nelik bir tehdit olarak alg\u0131lamaktad\u0131rlar.<\/p>\n

4.2.2. K\u00fcrt Siyasetine \u0130li\u015fkin<\/p>\n

1. BDP oy veren ve PKK\u2019ya sempati duyan kesim i\u00e7inde de silahl\u0131 m\u00fccadeleye kar\u015f\u0131 olan \u00e7ok say\u0131da insan bulunmaktad\u0131r.
\n2. K\u00fcrt siyasetinde AK Parti ile BDP\u2019nin psikolojik olarak simetrik al\u0131nmas\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 var ve bu, bir \u201conur dengesi\u201d olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu duygu, siyasi analizleri ger\u00e7eklikten uzakla\u015ft\u0131rsa da, H\u00fck\u00fcmetin daha kat\u0131l\u0131mc\u0131 olmas\u0131na y\u00f6nelik bir davet anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r.
\n3. Uzun s\u00fcre \u201czafer\u201d beklentisi ile beslenen BDP\/PKK taban\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere K\u00fcrt gen\u00e7leri aras\u0131nda, bar\u0131\u015f\u0131 halen bir taviz gibi alg\u0131layanlar bulunmaktad\u0131r.
\n4. BDP\/PKK \u00e7izgisindeki siyasi akt\u00f6rler taraf\u0131ndan ilk kez, h\u00fck\u00fcmete y\u00f6nelik iyi niyetli beklentiler seslendirilmekte ve bu durum, siyasetin rehabilitasyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir i\u015flev g\u00f6rmektedir.
\n5. Her politik K\u00fcrt\u2019\u00fcn kafas\u0131nda Orta Do\u011fu\u2019yu ku\u015fatan bir genel K\u00fcrtl\u00fck mefhumu varsa da, bu tahayy\u00fcl\u00fcn pratik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 zay\u0131f olup, somut bir birlikteli\u011fe hen\u00fcz \u00e7ok uzaklar.
\n6. K\u00fcrt siyasi \u00e7evrelerinde \u201cfedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 yine biz yap\u0131yoruz\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 yayg\u0131n ve psikolojik olarak K\u00fcrtler i\u00e7in de bir \u015feyler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r.
\n7. BDP taban\u0131nda PKK unsurlar\u0131n\u0131 sisteme katma y\u00f6n\u00fcnde bir istek ve e\u011filim bulun- maktad\u0131r. Bu e\u011filimin desteklenmesi halinde olas\u0131 sorunlar\u0131n enterne edilebilece\u011fi- ne i\u015faret edilmektedir.
\n8. Temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ile demokratikle\u015fmenin gecikmesi halinde, K\u00fcrt siyase- tinde ideolojik muhalefetin devam edece\u011fi ve bunun BDP\u2019yi zay\u0131flat\u0131rken radikalleri g\u00fc\u00e7lendirece\u011fi \u00f6n g\u00f6r\u00fclmektedir.
\n9. KCK operasyonlar\u0131 sembolik bir anlam ta\u015f\u0131maktad\u0131r ve bu operasyonlar\u0131n olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcyle giderilmesi, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn temel bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.
\n10. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde K\u00fcrt gen\u00e7leri b\u00f6lgede yeti\u015fmekte ve \u201cT\u00fcrklerle\u201d temas etmedikleri gibi, baz\u0131lar\u0131 temas etme ihtiyac\u0131 da duymamaktad\u0131r. Bu durumu de\u011fi\u015ftirmek \u00fczere \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc politikalar geli\u015ftirmek gerekmektedir.
\n11. Diaspora K\u00fcrtlerinin entelekt\u00fcel deste\u011fi, b\u00f6lgede giderek daha \u00f6nemli ve etkin bir hale gelmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinde bu y\u00fckselen fikri ortam\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131 laz\u0131md\u0131r.
\n12. B\u00f6lge ile Irak K\u00fcrdistan\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin giderek derinle\u015fmesine kar\u015f\u0131n, Irak K\u00fcrdistan\u0131 ve liderleri b\u00f6lgedeki akt\u00f6rlerin siyasi s\u00f6yleminde ve tahlillerinde yer almamaktad\u0131r.<\/p>\n

4.2.3. \u0130slami Kesime \u0130li\u015fkin<\/p>\n

1. PKK\u2019ya kar\u015f\u0131 olmak, PKK ile bar\u0131\u015f yapmaya da kar\u015f\u0131 olmak anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Ancak \u0130slami gruplar, \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin reform veya yeniden yap\u0131lanma konular\u0131n\u0131n sadece BDP ve PKK ile konu\u015fulmas\u0131na kar\u015f\u0131d\u0131rlar.
\n2. \u0130slami gruplarda K\u00fcrtlerin talepleri \u00e7ok daha radikal bir i\u00e7erikle seslendirilmektedir.
\n3. BDP\/PKK \u00e7izgisini benimsemeyenler ya da PKK\u2019y\u0131 desteklemeyenler bile, onlara yap\u0131lanlar\u0131, K\u00fcrtlere yap\u0131lm\u0131\u015f muameleler olarak de\u011ferlendirmektedirler.
\n4. T\u00fcrkiye i\u00e7inde kalmak ama K\u00fcrtlerin kendi kendilerini y\u00f6netmeleri talebi, \u0130slami kesimde de \u00e7ok yayg\u0131n olarak dile getirilmektedir.<\/p>\n

4.2.4. \u00c7\u00f6z\u00fcme \u0130li\u015fkin<\/p>\n

1. S\u00fcre\u00e7te h\u00fck\u00fcmetin muhataplar\u0131n\u0131 tedrici bir bi\u00e7imde \u00e7o\u011faltmas\u0131, yereldeki demokratik prati\u011fi de besleyecektir.
\n2. PKK\u2019n\u0131n \u00e7ekilmesi, sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan toplumsal dokuda bir bo\u015fluk yaratma ihtimali ta\u015f\u0131maktad\u0131r ve bunun yerelde \u00e7etele\u015fmelere neden olabilece\u011finden kayg\u0131 duyulmaktad\u0131r.
\n3. K\u0131sa vadede, haklar konusunda at\u0131lacak ad\u0131mlar ve i\u00e7 mevzuat alan\u0131nda yap\u0131lacak demokratikle\u015fme reformlar\u0131 gerekli olmakla birlikte, uzun vadeli nihai \u00e7\u00f6z\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan Orta Do\u011fu\u2019daki konjonkt\u00fcr\u00fcn muhtemel olumsuz etkisinin de dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret edilmektedir.
\n4. Anadilde at\u0131lacak ad\u0131mlar\u0131n di\u011fer konularda esnekli\u011fi b\u00fcy\u00fck oranda artt\u0131raca\u011f\u0131 ve talepleri uygulanabilir bir d\u00fczeyde tutabilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.
\n5. Anadil konusunda h\u00fck\u00fcmetin gecikmesi halinde, K\u00fcrtlerin yerel hizmetlerde de facto ad\u0131mlar atmas\u0131na haz\u0131r olunmas\u0131 gerekmektedir.
\n6. S\u00fcrecin b\u00f6lgede destek bulmas\u0131n\u0131 baltalayacak en \u00f6nemli hata, h\u00fck\u00fcmetin oyalama takti\u011fi \u015feklinde anla\u015f\u0131lacak bir tutuma ba\u015fvurmas\u0131 olacakt\u0131r.
\n7. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde egemenlik meselesinin (kendini y\u00f6netme i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen modelin)
\nbir noktada ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 uzun vadeli \u00e7\u00f6z\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik olabilir.
\n8. Bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin akt\u00f6rleri aras\u0131nda g\u00fcven ortam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, eski ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n yeni d\u00fczenlemeler sayesinde unutturulmas\u0131, ama su\u00e7lular\u0131n tespit ve if\u015fas\u0131na y\u00f6nelik kamusal bir \u00e7aban\u0131n da ba\u015flat\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc olarak istenmektedir.
\n9. K\u00fcrtlere yap\u0131lanlar\u0131n T\u00fcrkler taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve hazmedilmesi, bar\u0131\u015f s\u00fcrecinin hayati par\u00e7alar\u0131ndan biri olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.
\n10. S\u00fcrecin nereye ve nas\u0131l gidece\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00e7apta Suriye\u2019de ve Orta Do\u011fu\u2019da ne t\u00fcr geli\u015fmelerin ve imk\u00e2nlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olabilir.
\n11. Alevilerin talepleri dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan h\u00fck\u00fcmete duyulan g\u00fcvenin h\u0131zla azalma ihtimali y\u00fcksek g\u00f6r\u00fclmektedir.
\n12. Belirsizlik, al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f ve nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131k\u0131laca\u011f\u0131 bilinmeyen bir durum olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. Olacak olanlar\u0131 bilgilendirmeye dayanan bir rehberlik sisteminin olmas\u0131 arzulanmaktad\u0131r.<\/p>\n

4.3. Gelece\u011fin G\u00fcndemi<\/p>\n

Bar\u0131\u015f s\u00fcreci, G\u00fcneydo\u011fu\u2019da b\u00fcy\u00fck bir moral destek ve sahiplenme bulmu\u015f durumdad\u0131r. Ancak bu sahiplenme, ayn\u0131 zamanda, b\u00fcy\u00fck bir tedirginlik de i\u00e7ermektedir. Suriye\u2019deki belirsizlik, T\u00fcrkiye\u2019deki se\u00e7im atmosferi ya da ba\u015fkanl\u0131k sistemi \u00f6nerisi gibi \u00e7at\u0131\u015fma davet eden g\u00fcndemler, bar\u0131\u015f s\u00fcrecini baltalayabilecek bir ortam\u0131 h\u0131zla getirebilir. B\u00f6yle bir momentte, h\u00fck\u00fcmetin s\u00fcrece ne denli sahip \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 ise belirsiz g\u00f6z\u00fckmektedir. Bu y\u00fczden de, h\u00fck\u00fcmetin \u201csa\u011flam\u201d bir mesaj verme anlam\u0131nda somut reformlar\u0131 bir an \u00f6nce hayata ge\u00e7irmesi gerekti\u011fi te\u015fhisi s\u0131k\u00e7a yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00d6te yandan, bu alg\u0131, ironik bir bi\u00e7imde h\u00fck\u00fcmeti s\u00fcrecin esas akt\u00f6r\u00fc haline getirmekte, buna ba\u011fl\u0131 olarak da iktidardan siyasi beklentileri art\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te, b\u00f6lge halk\u0131 istisnas\u0131z bir bi\u00e7imde AK Parti\u2019nin bu devrimsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc sahiplenmesini ve ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 beklemektedir. G\u00fcneydo\u011fu b\u00f6yle bir hamleye b\u00fcy\u00fck bir toplumsal enerjiyle yan\u0131t vermeye haz\u0131rd\u0131r.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, yak\u0131n gelece\u011fin siyasetinde kritik olabilecek birka\u00e7 noktaya dikkat \u00e7ekmekte yarar g\u00f6z\u00fckmektedir:<\/p>\n

1. K\u00fcrt meselesinde \u201csorun\u201d devletin K\u00fcrtlere y\u00f6nelik politikas\u0131 olmakla birlikte, \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm\u201d salt bu politikan\u0131n de\u011fi\u015fmesi de\u011fildir. \u00c7\u00f6z\u00fcmden anla\u015f\u0131lan, \u00fczerinde herkesin anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 haklar ve g\u00fc\u00e7 da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n yeniden belirlendi\u011fi bir \u201cyeni devletin\u201d ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Burada yeni devletten kas\u0131t, s\u00f6z konusu devletin yap\u0131s\u0131, \u00f6rne\u011fin federasyon gibi olas\u0131l\u0131klar de\u011fil, bunun apa\u00e7\u0131k ve geriye d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz bir bi\u00e7imde \u201cdemokratik\u201d bir devlet olmas\u0131d\u0131r. Hedef, devletin reddi veya diz \u00e7\u00f6kt\u00fcr\u00fclmesi de\u011fil, el birli\u011fiyle \u201ca\u015f\u0131lmas\u0131\u201d olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla devletin, eskiden uzakla\u015fmay\u0131 yeterli saymayan, gelece\u011fi toplumla birlikte in\u015fa eden bir anlay\u0131\u015fa gelmesi gerekmektedir.<\/p>\n

2. B\u00f6yle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u201cbar\u0131\u015f\u0131n\u201d K\u00fcrt meselesini a\u015fan bir y\u00f6n\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. G\u00fcneydo\u011fu, bu s\u00fcre\u00e7 sayesinde kendi i\u00e7inde de bar\u0131\u015fmay\u0131, \u00f6zellikle K\u00fcrt ve \u0130slami kimlikler aras\u0131ndaki ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00fcmit etmektedir. Ancak \u201cbar\u0131\u015f\u201d T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fusu ile bat\u0131s\u0131n\u0131n ayn\u0131 devlette uzla\u015fmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir ve bu nokta, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te h\u00fck\u00fcmet a\u00e7\u0131s\u0131ndan en kritik siyaset maddelerinden birini olu\u015fturacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kabaca bat\u0131 ile do\u011funun alg\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki bu farkl\u0131l\u0131k, manip\u00fclasyonlara a\u00e7\u0131k ve dolay\u0131s\u0131yla y\u00f6netilmesi gereken bir aland\u0131r. Bu nedenle, iktidar\u0131n, \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip \u00e7\u0131kan ve bu \u00e7e\u015fitlili\u011fi me\u015frula\u015ft\u0131ran bir dil ve politika \u00fcretmesi elzemdir.<\/p>\n

3. G\u00fcneydo\u011fu i\u00e7in \u201cbar\u0131\u015f\u201d, bir sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclmesinden, \u00f6l\u00fcmlerin durmas\u0131ndan \u00f6te, yeni bir varolu\u015f anlam\u0131na gelmekte ve bu nedenle, d\u00fczenlenmesi gereken bir ba\u015fka kamusal alana daha i\u015faret etmektedir. Ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fananlardan sonra, bug\u00fcn kimsenin \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 bir siyaseti takip etmedi\u011fi bu yeni ortamda, hen\u00fcz dile d\u00f6k\u00fclmemi\u015f olan as\u0131l talebin yeni bir millet kurmaktan ziyade, ilk kez toplum olmak oldu\u011fu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, as\u0131l talep, ge\u00e7mi\u015fini duru bir g\u00f6zle hat\u0131rlayan, bug\u00fcn\u00fcn\u00fc \u00f6tekine uzanan ileti\u015fim kanallar\u0131yla olu\u015fturan ve gelece\u011fine herkes ad\u0131na sahip \u00e7\u0131kan bir bak\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcneydo\u011fu, en sert milliyet\u00e7ileri de ku\u015fatan bir bi\u00e7imde, kadim derinli\u011fine uzand\u0131\u011f\u0131 her noktada yeni bir birliktelik halini arad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yeniden \u201ckendisi\u201d olmak istedi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

http:\/\/www.internethaber.com\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu-552162h-p0.htm<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Akil \u0130nsanlar Komisyonu G\u00fcneydo\u011fu Heyeti, iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonucu olan \u201cAkil \u0130nsanlar Heyeti G\u00fcneydo\u011fu Raporu\u201dnu yay\u0131mlad\u0131. \u0130NTERNETHABER – K\u00fcrt sorununa kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lan \u201c2013 \u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcreci\u201d kapsam\u0131nda olu\u015fturulan Akil \u0130nsanlar Komisyonu G\u00fcneydo\u011fu Heyeti, iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 tamamlayarak haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporu Ba\u015fbakan Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019a sundu. Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Y\u0131lmaz Ensaro\u011flu, Ba\u015fkan Vekilli\u011fini Kezban Hatemi, Sekreterli\u011fini Mehmet […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,42],"tags":[],"class_list":["post-24337","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"\n\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Akil \u0130nsanlar Komisyonu G\u00fcneydo\u011fu Heyeti, iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonucu olan \u201cAkil \u0130nsanlar Heyeti G\u00fcneydo\u011fu Raporu\u201dnu yay\u0131mlad\u0131. \u0130NTERNETHABER – K\u00fcrt sorununa kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lan \u201c2013 \u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcreci\u201d kapsam\u0131nda olu\u015fturulan Akil \u0130nsanlar Komisyonu G\u00fcneydo\u011fu Heyeti, iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 tamamlayarak haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporu Ba\u015fbakan Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019a sundu. Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Y\u0131lmaz Ensaro\u011flu, Ba\u015fkan Vekilli\u011fini Kezban Hatemi, Sekreterli\u011fini Mehmet […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-06-28T07:48:02+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"88 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/\",\"name\":\"\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"datePublished\":\"2013-06-28T07:48:02+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Akil \u0130nsanlar Komisyonu G\u00fcneydo\u011fu Heyeti, iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonucu olan \u201cAkil \u0130nsanlar Heyeti G\u00fcneydo\u011fu Raporu\u201dnu yay\u0131mlad\u0131. \u0130NTERNETHABER – K\u00fcrt sorununa kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek amac\u0131yla ba\u015flat\u0131lan \u201c2013 \u00c7\u00f6z\u00fcm S\u00fcreci\u201d kapsam\u0131nda olu\u015fturulan Akil \u0130nsanlar Komisyonu G\u00fcneydo\u011fu Heyeti, iki ayl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 tamamlayarak haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporu Ba\u015fbakan Recep Tayyip Erdo\u011fan\u2019a sundu. Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Y\u0131lmaz Ensaro\u011flu, Ba\u015fkan Vekilli\u011fini Kezban Hatemi, Sekreterli\u011fini Mehmet […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2013-06-28T07:48:02+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"88 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/","name":"\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2013-06-28T07:48:02+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/06\/28\/iste-guneydogu-akil-insanlar-raporu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130\u015fte G\u00fcneydo\u011fu Akil \u0130nsanlar raporu"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24337"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24337\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}