{"id":23358,"date":"2013-05-11T02:27:31","date_gmt":"2013-05-11T07:27:31","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=23358"},"modified":"2013-05-11T02:27:31","modified_gmt":"2013-05-11T07:27:31","slug":"suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/","title":{"rendered":"S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><b><i><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=23359\" rel=\"attachment wp-att-23359\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-23359\" alt=\"\u0531\u0580\u0587\u0574\u057f\u0561\u0570\u0561\u0575\u0565\u0580\u0565\u0576\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/\u0531\u0580\u0587\u0574\u057f\u0561\u0570\u0561\u0575\u0565\u0580\u0565\u0576-300x172.jpg\" width=\"300\" height=\"172\" \/><\/a>UNESCO<\/i><\/b><b><i>&#8216;<\/i><\/b><b><i>nun <\/i><\/b><b><i>yay<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i>mlad<\/i><\/b><b><i>\u0131\u011f\u0131 \u201c<\/i><\/b><b><i>Tehlike <\/i><\/b><b><i>Alt<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i>ndaki <\/i><\/b><b><i>Diller <\/i><\/b><b><i>Atlas<\/i><\/b><b><i>\u0131\u201d <\/i><\/b><b><i>D<\/i><\/b><b><i>\u00fc<\/i><\/b><b><i>nyada<\/i><\/b><b><i> 2 <\/i><\/b><b><i>bin<\/i><\/b><b><i> 400, <\/i><\/b><b><i>T<\/i><\/b><b><i>\u00fc<\/i><\/b><b><i>rkiye<\/i><\/b><b><i>&#8216;<\/i><\/b><b><i>de<\/i><\/b><b><i> 18 <\/i><\/b><b><i>dilin <\/i><\/b><b><i>yok <\/i><\/b><b><i>olma <\/i><\/b><b><i>tehdidi <\/i><\/b><b><i>alt<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i>nda <\/i><\/b><b><i>oldu<\/i><\/b><b><i>\u011f<\/i><\/b><b><i>unu <\/i><\/b><b><i>g<\/i><\/b><b><i>\u00f6<\/i><\/b><b><i>steriyor<\/i><\/b><b><i>. <\/i><\/b><b><i>Atlas<\/i><\/b><b><i>&#8216;<\/i><\/b><b><i>da <\/i><\/b><b><i>tehlike <\/i><\/b><b><i>alt<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i>ndaki <\/i><\/b><b><i>diller<\/i><\/b><b><i> \u201c<\/i><\/b><b><i>k<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i>r<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i>lgan<\/i><\/b><b><i>\u201d, \u201c<\/i><\/b><b><i>a<\/i><\/b><b><i>\u00e7\u0131<\/i><\/b><b><i>kca <\/i><\/b><b><i>tehlikede<\/i><\/b><b><i>\u201d, \u201c<\/i><\/b><b><i>ciddi <\/i><\/b><b><i>anlamda<\/i><\/b><b><i> tehlikede<\/i><\/b><b><i>\u201d, \u201c<\/i><\/b><b><i>son <\/i><\/b><b><i>derece <\/i><\/b><b><i>tehlikede<\/i><\/b><b><i>\u201d <\/i><\/b><b><i>ve<\/i><\/b><b><i> \u201c<\/i><\/b><b><i>kaybolmu<\/i><\/b><b><i>\u015f\u201d <\/i><\/b><b><i>diller <\/i><\/b><b><i>olarak<\/i><\/b><b><i> 5 <\/i><\/b><b><i>katagoriye <\/i><\/b><b><i>ayr<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i>l<\/i><\/b><b><i>\u0131<\/i><\/b><b><i>yor<\/i><\/b><b><i>.<\/i><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00fcrkiye&#8217;de Abhazca, Adigece, \u00c7erkezce ve K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin Zazaca leh\u00e7esi k\u0131r\u0131lgan diller kategorisinde yer al\u0131rken Hem\u015fince, Lazca, Pontus Yunancas\u0131, Abazaca, Bat\u0131 Ermenice, Romanca ve S\u00fcryanice \u201ca\u00e7\u0131k\u00e7a tehlike alt\u0131nda\u201d olan diller kategorisinde yer al\u0131yor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Siirt&#8217;in Pervari il\u00e7esinin Ekind\u00fcz\u00fc k\u00f6y\u00fcnde sadece 4 ki\u015finin konu\u015fabildi\u011fi S\u00fcryanicenin bir leh\u00e7esi olan Hervetince \u201cson derece tehlike alt\u0131nda\u201d bulunan diller i\u00e7inde bulunuyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">5 bin y\u0131ldan beri Mezopatomya topraklar\u0131nda ya\u015fayan Asuri-S\u00fcryani Halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131s\u0131m\u0131 soyk\u0131r\u0131mdan ge\u00e7irildi, zorunlu g\u00f6\u00e7e zorland\u0131. S\u00fcryaniler sadece fiziki de\u011fil, kendi ana dillerinde e\u011fitim veren kurumlar\u0131 da yasaklanarak k\u00fclt\u00fcrel soyk\u0131r\u0131m\u0131na tabi tutuldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Stockholm&#8217;de ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren \u201cNsibin Yay\u0131nlar\u0131\u201d sorumlusu Ara\u015ft\u0131rmac\u0131-Yazar Jan-Beth \u015eaweco&#8217;yla Aramca ve S\u00fcryanicenin tarihsel geli\u015fim i\u00e7erisinde ge\u00e7irdi\u011fi evreleri ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki sorunlar\u0131n\u0131 konu alan bir s\u00f6yle\u015fi yapt\u0131k.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Aramca ne zaman ve nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sami k\u00f6kenli bir halk olan Aramlar \u0130sa&#8217;dan \u00d6nce (\u0130\u00d6) 1200\u20131000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Suriye ve Yukar\u0131 Mezopotamya\u00b4da yerle\u015ftikten sonra bir ka\u00e7 krall\u0131k kurdu. Bunlar \u015eam, Hama, Halep ve Gozana (Ceylanp\u0131nar) olarak s\u0131ralayabiliriz.. O s\u0131ralar Aramlar kulland\u0131klar\u0131 dillerini Fenike alfabesinden \u00f6d\u00fcn\u00e7 ald\u0131klar\u0131 harflerle yaz\u0131ya d\u00f6kmeye ba\u015fl\u0131yorlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Aramca\u00b4n\u0131n elimizdeki en eski yaz\u0131tlar\u0131 \u0130\u00d6 10. yy\u2019a uzanmakta. Bu d\u00f6nemden kalma yaz\u0131tlar Zincirli ve T\u00ebl-Fexeriyye k\u00f6kenli. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yine Orta Asurca \u00e7ivi yaz\u0131lar\u0131nda Aramca deyimler bulunmakta. Bu zamandan sonra dil s\u00fcrekli yaz\u0131l\u0131 kullan\u0131la geldi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Aramlar gibi Asurlar ve Kildaniler de Sami k\u00f6kenli, Yak\u0131n ve Ortado\u01e7u\u00b4da \u0130\u00d6 imparatorluklar kurdu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Aramca\u00b4n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n nedenleri nelerdir?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Yeni Asur \u0130mparatorlu\u011funun egemenli\u01e7i d\u00f6neminde, g\u00fcvenlik politikas\u0131 nedeniyle \u0130\u00d6 8. ve 7. yy\u2019da uygulanan zorla yer de\u01e7i\u015ftirme, Aramlar\u0131 Ninova, Kalxu, A\u015fur,\u2026 gibi merkezi kentlere ula\u015ft\u0131rd\u0131. Bu y\u00f6ntemle Aramca, Asur \u0130mparatorlu\u011funun \u00e7e\u015fitli kentlerinde kendine yer edindi ve yay\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Aramca\u00b4n\u0131n 22 harfle yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fclmesi, yaz\u0131mda di\u01e7er bir \u00e7ok dile de ayn\u0131 zamanda kolayl\u0131k getirdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Asurlar\u0131n y\u00fckselme devirleri s\u0131ras\u0131nda, uluslararas\u0131 diplomatik yaz\u0131\u015fmalar, Aramca kaleme al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Yine Farslar, Ahamenidler d\u00f6neminde \u0130\u00d6 500 y\u0131llar\u0131ndan itibaren Aramca\u00b4y\u0131 resmi devlet dili olarak kulland\u0131. Aramca bu \u00f6nemini, Makedonyal\u0131 B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u00b4in Do\u01e7u Seferi d\u00f6nemine kadar s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Aramca neden uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmad\u0131?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Asur \u0130mparatorlu\u01e7unun, \u0130\u00d6 612\u00b4de \u00f6nce Ninova ve daha sonra 539\u00b4da Babil\u00b4in d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi ile, y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra, Aramca egemen bir politik dil olmaktan uzakla\u015f\u0131yordu. Daha sonra yine Asuristan, Kildanistan, Aramistan ve Mezopotamya topraklar\u0131 \u00fczerinden eksilmeyen, \u00e7e\u015fitli istilac\u0131-i\u015fgalci g\u00fc\u00e7lerin egemenlik sava\u015f\u0131, dile b\u00fcy\u00fck darbeler vurdu. Bu olgu ba\u015f a\u015fa\u01e7\u0131 ini\u015f s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Uzun s\u00fcren Do\u01e7u-Bat\u0131 sava\u015flar\u0131n\u0131n etkisinden sonra, \u0130\u00d6 330\u00b4dan itibaren, Helenlerin Ortado\u011fu\u00b4da kurdu\u01e7u egemen politik mekanizma nedeniyle, Aramca yerini Yunanca\u00b4ya b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Aramca etkinli\u01e7ini yerel bazda, halk dili olarak s\u00fcrd\u00fcrmeye devam etti. Helen politik egemenli\u01e7inin gerilemeye ba\u015flamas\u0131yla birlikte de, yerel halk yeniden toparlan\u0131p kendi krall\u0131klar\u0131n\u0131 kurmaya koyuldu. Bu krall\u0131klar\u0131n en \u00f6nemlileri Urhoy (Urfa), Asur (\u1e2aatra), \u1e2aa\u1e0fyab (Arbil), Tadmur (Palmyra) ve Petra (Nebatiler)\u00b4d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>S\u00fcryanice ne zaman ve nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Urfa\u00b4n\u0131n S\u00fcryanice ad\u0131 Urhoy. Bat\u0131 dillerinde de Edessa kullan\u0131la geldi. Urhoy\u00b4daki Osrohone k\u0131rall\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0130\u00d6 132\u00b4de Abgarlar s\u00fclalesi kurdu. Urhoy\u00b4da konu\u015fulan Aramca yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor. Urfa\u00b4n\u0131n kendi dili.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu dile bilim d\u00fcnyas\u0131nda Klasik S\u00fcryanice de\u01e7imi kullan\u0131lmakta. Kentte bulunan \u00fcniversitede e\u01e7itim dili olarak \u0130\u00d6 kullan\u0131la gelmi\u015f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130sa\u00b4n\u0131n \u00f6\u01e7retisi y\u0131l 37\u00b4de Urfa\u00b4da kabul edildikten sonra, Klasik S\u00fcryanice \u00fczerinden H\u0131ristiyanl\u0131k Anadolu, Mezopotamya, Yak\u0131n ve Ortado\u01e7u, Kuzey Afrika ve Asya\u00b4da alabildi\u01e7ine bir h\u0131zla yay\u0131ld\u0131. Bunun ba\u015f akt\u00f6rl\u00fc\u01e7\u00fcn\u00fc de Urfa \u00dcniversitesi yap\u0131yordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Hem \u0130\u00d6 ve hem de \u0130S, Urfa \u00dcniversitesinden \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerden \u00f6\u01e7renci e\u01e7itimini ald\u0131. Bu y\u00fczden de bir\u00e7ok halk dilini mezun olan bu \u00f6\u01e7renciler \u00fczerinden yaz\u0131ya d\u00f6kme olana\u01e7\u0131 elde etti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sekiz ayr\u0131 harfle yaz\u0131lan Klasik S\u00fcryanice\u00b4nin en son kullan\u0131lan harf stilleri Es\u0163rangelo, yani k\u00f6\u015feli yaz\u0131m. Bu stil uzun bir s\u00fcre kullan\u0131ld\u0131. Daha sonralar\u0131 kilisenin b\u00f6l\u00fcnmesinden sonra ayn\u0131 dile ayr\u0131 harf stiller \u00fcretildi. Bunlardan Mad\u00ebn\u1e96oyo, yani Do\u01e7u stili, ya da Nasturice alfabe ve Ser\u0163o, Bat\u0131 stili ya da Yakubice stili.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Urfa dilini, kentin d\u0131\u015f\u0131nda, hem Do\u01e7u hemde Bat\u0131 S\u00fcryaniler aras\u0131nda bilen sadece e\u01e7itim alm\u0131\u015f insanlard\u0131. E\u01e7itim alm\u0131\u015flar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar ise kendi ayr\u0131 yerel S\u00fcryanicelerini konu\u015furlard\u0131. Ne yaz\u0131k ki bu diller \u00fczerinde elimizde bug\u00fcn bilgi yok denecek kadard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu dillerden biri Turabdin\u00b4de konu\u015fuluyor, (Bat\u0131 S\u00fcryaniler) halk\u0131 ona \u015eurayt [Surayt] diyor. Bu dil ilk defa \u0130sve\u00e7\u00b4te Latince harflerle d\u00fczenli yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcld\u00fc. \u015eu an bu dilde \u00e7e\u015fitli \u00fcr\u00fcnler \u00fcretiliyor. Bu dile bilim d\u00fcnyas\u0131, S\u00fcryanice\u00b4nin co\u01e7rafik Turabdin s\u00f6zc\u00fc\u01e7\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131k gelen \u0162uro s\u00f6zc\u00fc\u01e7\u00fcnden, \u0162uroyo ad\u0131n\u0131 ald\u0131. Bazen ona \u00c7a\u01e7da\u015f Yeni Bat\u0131 S\u00fcryanice de deniliyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00c7a\u01e7da\u015f S\u00fcryanice ile Klasik S\u00fcryanice aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k, aynen Osmanl\u0131ca ve T\u00fcrk\u00e7e dilleri aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k gibidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>S\u00fcryanice\u00b4nin ka\u00e7 diyalekti vard\u0131r ve nerelerde konu\u015fulur?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00c7a\u01e7da\u015f S\u00fcryanice\u00b4yi ele al\u0131p konuyu anlatmaya devam edersek bunlar iki tanedir. Biri yine Do\u01e7u S\u00fcryanice, ona Sure\u1e6f [Sureth] deniliyor ve onu Do\u01e7u S\u00fcryani Kilisesine ba\u011fl\u0131 \u00fcyeler konu\u015fur. Yani Nasturi ve Kildani kiliselerine ba\u01e7l\u0131 ve bu kiliselerden ge\u00e7mi\u015fte kopmu\u015f Protestanlar kullan\u0131yor. Bu \u00e7a\u01e7da\u015f dil, ilk defa \u0130ran\u00b4\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131nda kalan Urmi\u00b4de [Rezaiye] yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcld\u00fc. Bu y\u00fczden bazen bilim d\u00fcnyas\u0131nda ona Urmice de deniliyor. Bu dil Amerikan misyonerlerinin yard\u0131m\u0131yla 1840\u00b4ta Nasturice alfabe ile yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ayn\u0131 modeli, Amerikan misyonerleri Turabdin\u00b4de Yakubice harflerle \u015eurayt i\u00e7in 1870\u00b4li y\u0131llar\u0131nda denedi. Baz\u0131 \u00fcr\u00fcnler yarat\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n dilde pek bir ilerleme olamam\u0131\u015f. Bunun yan\u0131 s\u0131ra yine Alman do\u01e7udilbilimcileri Latince harflerle 1880\u00b4lerden itibaren, bu dilde s\u00f6zl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar yay\u0131nlad\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>S\u00fcryanilerin ge\u00e7mi\u015fte yo<\/strong><strong>\u01e7<\/strong><strong>un olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 Mezopotamya\u00b4da S\u00fcryani dilinin durumu nedir?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Do\u01e7al olarak Sayfo\u00b4dan sonra, dil alabildi\u01e7ine gerileme kaydetti. Yak\u0131n ve Ortado\u01e7u\u00b4da da haritan\u0131n de\u01e7i\u015fmesiyle, S\u00fcryaniler ayr\u0131 \u00fclkelerde ya\u015famak zorunda kald\u0131. Politik olarak dayat\u0131lan yasal engeller nedeniyle dil kendine hi\u00e7 ya\u015fam bulamam\u0131\u015f. Bu olgu dile b\u00fcy\u00fck bir darbe indirdi. Halk gitgide dilini yitirdi ve yerine g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda resmi ya da kom\u015fu dilleri kullanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Irak, \u0130ran, T\u00fcrkiye ve Suriye\u00b4de e<\/strong><strong>\u01e7<\/strong><strong>itim dili olarak kullan\u0131l\u0131yor mu? Kullan\u0131l\u0131yorsa nerelerde kullan\u0131l\u0131yor?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Hay\u0131r bu \u00fclkelerin hi\u00e7 birinde e\u01e7itim dili olarak kullan\u0131lm\u0131yor. Arap \u00fclkelerinde s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u015fekilde Klasik S\u00fcryanice eski bir dil gibi ilahiyat b\u00f6l\u00fcmlerinde \u00f6\u01e7retiliyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130rak K\u00fcrdistan\u00b4da 1991\u00b4den bu yana, \u00f6\u011frenim dili olarak \u00e7a\u01e7da\u015f Do\u01e7u S\u00fcryanice S\u00fcryani okullar\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Bu \u00fclkelerde S\u00fcryanice \u00fczerinde bask\u0131 var m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu \u00fclkelerde politik stat\u00fcs\u00fc olmayan S\u00fcryaniler, dini bir topluluk olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. T\u00fcrkiye\u00b4de cumhuriyet tarihi boyunca tamamen yasaklanm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, di\u01e7er \u00fclkeler dili kilise duvarlar\u0131 aras\u0131nda bir din dili olarak kaderine terketmi\u015fler. \u00d6zellikle Arap \u00fclkelerinde ya\u015fayan S\u00fcryaniler, bir yanda merkezi h\u00fck\u00fcmetlerin \u0131rk\u00e7\u0131-\u015foven politikas\u0131, di\u01e7er bir yanda da kilisenin teslimiyet\u00e7i-kuyruk\u00e7u politikas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda dilleri yerine Arap\u00e7a\u00b4y\u0131 kullanagelmi\u015fler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>S\u00fcryanilerin \u00e7o<\/strong><strong>\u01e7<\/strong><strong>unlu<\/strong><strong>\u01e7<\/strong><strong>u topraklar\u0131n\u0131 terketmek zorunda kald\u0131. Ba\u015fka \u00fclkelere g\u00f6\u00e7 eden S\u00fcryaniler dillerini konu\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu \u00fclkelere ula\u015fan ilk ku\u015fak, do\u01e7al olarak yerle\u015fti\u01e7i yeni \u00fclkeye adepte olamama sorununu ya\u015fad\u0131\u01e7\u0131 i\u00e7in S\u00fcryanice konu\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebiliyor. \u0130kinci ku\u015fak bu dilde e\u01e7itim-\u00f6\u01e7retim g\u00f6rmezse ve bu dille \u00fcr\u00fcnler yarat\u0131lmazsa S\u00fcryanicenin gelece\u011fi karanl\u0131k olur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>BM\u00b4nin tehlike alt\u0131nda g\u00f6rd\u00fc<\/strong><strong>\u01e7<\/strong><strong>\u00fc dillerden biri de S\u00fcryanice. S\u00fcryani ayd\u0131nlar\u0131 dilin korunmas\u0131 ve geli\u015fmesi i\u00e7in neler yap\u0131yor?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Dil nedir? \u0130\u015flevi nedir? Neye yarar? vb gibi d\u00fc\u015f\u00fcncelerle ilk defa diasporada tan\u0131\u015ft\u0131k. Ge\u00e7mi\u015fte, bu g\u00f6rev kilisenin tekelinde hep kald\u0131\u01e7\u0131 i\u00e7in, dilin bir halk ve bu halk\u0131n gelece\u01e7i i\u00e7in etmen ve edilmenleri \u00fczerine, ne yaz\u0131k ki hi\u00e7 bir zaman taraf\u0131m\u0131zdan bu konu \u00f6\u01e7renilemedi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Buna merkezi h\u00fck\u00fcmetlerin politik bask\u0131 ve zulm\u00fc de eklenince durumun gelece\u01e7i kendili\u01e7inden belli oluyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bizde, politik anlamda ayd\u0131n, parmakla say\u0131lmayacak kadard\u0131r. Bu y\u00fczden dil konusu genelde tutucular taraf\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131 duran bu tutucular, \u00f6zellikle \u00e7a\u01e7da\u015f dilin, yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fclmesine hep kar\u015f\u0131 durdu. Bunun yerine Klasik S\u00fcryanice\u00b4nin kutsall\u0131\u01e7\u0131, \u0130sa\u00b4n\u0131n kendi dili vb deyimli jargon \u00fczerinden hepimizi uyutmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bunda ba\u015far\u0131l\u0131 da oldular. Bu bi\u00e7imde uzun bir s\u00fcre, diasporada tutucular, kilise ile birlikte, bunun tekelini ellerinde bulundurdu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Buna ra\u01e7men dil yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcld\u00fc. \u015eu an ge\u00e7mi\u015fe k\u0131yasla halk daha fazla bilgi sahibi. Burada en b\u00fcy\u00fck rol\u00fc elektronik ortam oynad\u0131. \u00d6zellikle yeni ku\u015fak elektronik ileti\u015fimini \u00e7a\u01e7da\u015f dil \u00fczerinden ba\u015flatt\u0131 ve ilerleyen zamanla tutucular gerilemeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bug\u00fcn baz\u0131 kiliseler art\u0131k ayinlerini \u00e7a\u01e7da\u015f dille yap\u0131yor ve dil tart\u0131\u015fmas\u0131 hala devam ediyor. Son birka\u00e7 y\u0131lda Nsibin Yay\u0131nevi\u00b4nin katk\u0131lar\u0131yla \u00e7a\u01e7da\u015f dille \u00fcr\u00fcnler yay\u0131nland\u0131. Bunlar aras\u0131nda s\u00f6zl\u00fck, dil grameri, \u00e7ocuklara y\u00f6nelik \u00e7evrilmi\u015f ve yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00fcr\u00fcnler \u00fcretildi. Bu olgu devam ediyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>S\u00fcryanice\u00b4nin bug\u00fcn kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131<\/strong><strong>\u01e7<\/strong><strong>\u0131 sorunlar nelerdir? Bu sorunlar nas\u0131l a\u015f\u0131l\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00c7a\u01e7da\u015f S\u00fcryanice\u00b4nin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u01e7\u0131 sorunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda ilk elde bilin\u00e7sizlik, apolitiklik, tutuculuk, gericilik ve cehalet geliyor. Bunu a\u015fman\u0131n olanaklar\u0131n\u0131 medyam\u0131z yaratabilirdi. Bunu \u015fu ana kadar ne yaz\u0131k ki yaratamam\u0131\u015f. Ba\u015fl\u0131ca neden de, politik olarak, tutucu-feodal ve \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceye kapal\u0131 olmas\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00c7a\u01e7da\u015f S\u00fcryanice dili ve yaz\u0131nsal\u0131n\u0131 yaratman\u0131n aray\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7indeyiz, konu ciddi. Baz\u0131 dilbilimciler bir araya geldi, konuyu tart\u0131\u015ft\u0131, hala tart\u0131\u015fmaya devam ediyor. Burda ba\u015fta elektronik ortam olmak \u00fczere, hangi kanallardan dil yararlanabilir projeleri \u00fczerinde duruyor. Gelecekte bu projelerle ilgili bilgiler halkla payla\u015f\u0131lacak.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Hertevince nedir? Bu dil S\u00fcryanice\u00b4nin bir leh\u00e7esi midir? Kimler ve nerede bu dili konu\u015fuyor? Hertevince\u00b4ye benzer ba\u015fka leh\u00e7eler var m\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Hertevin Siirt\u00b4e ba\u01e7l\u0131 Do\u01e7u S\u00fcryani ya da Kildani bir k\u00f6y. Sayfo\u00b4dan \u00f6nce bu k\u00f6ye benzer 30-40 kadar k\u00f6y bu alanda yine b\u00f6yle vard\u0131. Bu k\u00f6ylerin halk\u0131 k\u0131y\u0131ld\u0131. K\u0131y\u0131lm\u0131yanlar\u0131 zorla islamla\u015f\u0131p K\u00fcrt, T\u00fcrk ve Arap oldu. Dil de do\u01e7al olarak kayboldu. Bu k\u00f6ylerin adlar\u0131 hala i\u00e7inde ya\u015f\u0131yan K\u00fcrt, Arap ve islamla\u015fm\u0131\u015f Kildaniler taraf\u0131ndan eski adlar\u0131yla an\u0131l\u0131yorlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Hertevince Do\u011fu S\u00fcryanice ailesine ba\u01e7l\u0131 bir dil. Onu \u015fimdi Paris\u00b4te kalan k\u00fc\u00e7\u00fck bir diyaspora hala konu\u015fuyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Almanya\u00b4dan Prof. Otto Jastrow, Der neuaramaische Dialekt von Hertevin (Provinz Siirt), 1988, ad\u0131 ile ilk defa bu dili yay\u0131nlad\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Yine bunun d\u0131\u015f\u0131nda Prof. Otto Jastrow, Der neuaramaische Dialekt von Mla\u1e96so (Provinz Diyarbekir), 1994, ad\u0131 ile bir ba\u015fka S\u00fcryanice dilini derleyen kitab\u0131 yay\u0131nland\u0131. Bu da \u00e7a\u01e7da\u015f bir dil, Lice\u00b4ye ba\u01e7l\u0131 Mla\u1e96so k\u00f6y\u00fc ve \u00e7evresinde kalan onlarca k\u00f6y taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sayfo\u00b4da halk\u0131n tamam\u0131na yak\u0131n\u0131 k\u0131y\u0131ld\u0131. Ya\u015famda kalanlar\u0131 da g\u00f6\u00e7 ile zorla islamla\u015ft\u0131rma aras\u0131nda kald\u0131. Bunlardan bir aile, Suriye\u00b4nin Kam\u0131\u015fl\u0131 kentinde Prof. Otto Jastrow\u00b4la kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor ve dil b\u00f6yle tan\u0131n\u0131yor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mla\u1e96so Bat\u0131 S\u00fcryanice ailesine ba\u01e7l\u0131 bir dil. Onun en son kullanan\u0131 1998\u00b4de Suriye\u00b4nin Kam\u0131\u015fl\u0131 kentinde bu d\u00fcnyadan ayr\u0131ld\u0131. Bu dil de ortadan b\u00f6yle kayboldu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i>http:\/\/www.bestanuce1.com\/haberayrinti.php?id=3994<\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>UNESCO&#8216;nun yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cTehlike Alt\u0131ndaki Diller Atlas\u0131\u201d D\u00fcnyada 2 bin 400, T\u00fcrkiye&#8216;de 18 dilin yok olma tehdidi alt\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Atlas&#8216;da tehlike alt\u0131ndaki diller \u201ck\u0131r\u0131lgan\u201d, \u201ca\u00e7\u0131kca tehlikede\u201d, \u201cciddi anlamda tehlikede\u201d, \u201cson derece tehlikede\u201d ve \u201ckaybolmu\u015f\u201d diller olarak 5 katagoriye ayr\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye&#8217;de Abhazca, Adigece, \u00c7erkezce ve K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin Zazaca leh\u00e7esi k\u0131r\u0131lgan diller kategorisinde yer al\u0131rken Hem\u015fince, Lazca, Pontus [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,14,29,42],"tags":[],"class_list":["post-23358","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dil","category-haberler","category-mulakatlar","category-turkiyede-azinliklar"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"UNESCO&#8216;nun yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cTehlike Alt\u0131ndaki Diller Atlas\u0131\u201d D\u00fcnyada 2 bin 400, T\u00fcrkiye&#8216;de 18 dilin yok olma tehdidi alt\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Atlas&#8216;da tehlike alt\u0131ndaki diller \u201ck\u0131r\u0131lgan\u201d, \u201ca\u00e7\u0131kca tehlikede\u201d, \u201cciddi anlamda tehlikede\u201d, \u201cson derece tehlikede\u201d ve \u201ckaybolmu\u015f\u201d diller olarak 5 katagoriye ayr\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye&#8217;de Abhazca, Adigece, \u00c7erkezce ve K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin Zazaca leh\u00e7esi k\u0131r\u0131lgan diller kategorisinde yer al\u0131rken Hem\u015fince, Lazca, Pontus [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-05-11T07:27:31+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/\",\"name\":\"S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"datePublished\":\"2013-05-11T07:27:31+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"UNESCO&#8216;nun yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cTehlike Alt\u0131ndaki Diller Atlas\u0131\u201d D\u00fcnyada 2 bin 400, T\u00fcrkiye&#8216;de 18 dilin yok olma tehdidi alt\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Atlas&#8216;da tehlike alt\u0131ndaki diller \u201ck\u0131r\u0131lgan\u201d, \u201ca\u00e7\u0131kca tehlikede\u201d, \u201cciddi anlamda tehlikede\u201d, \u201cson derece tehlikede\u201d ve \u201ckaybolmu\u015f\u201d diller olarak 5 katagoriye ayr\u0131l\u0131yor. T\u00fcrkiye&#8217;de Abhazca, Adigece, \u00c7erkezce ve K\u00fcrt\u00e7e&#8217;nin Zazaca leh\u00e7esi k\u0131r\u0131lgan diller kategorisinde yer al\u0131rken Hem\u015fince, Lazca, Pontus [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2013-05-11T07:27:31+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"11 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/","name":"S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2013-05-11T07:27:31+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/05\/11\/suryanice-yok-olma-riskiyle-karsi-karsiya\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"S\u00fcryanice yok olma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23358","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23358"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23358\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23358"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23358"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23358"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}