{"id":23011,"date":"2013-04-23T01:58:13","date_gmt":"2013-04-23T06:58:13","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=23011"},"modified":"2013-04-23T01:58:13","modified_gmt":"2013-04-23T06:58:13","slug":"palu-1915-ve-kanli-koprusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/","title":{"rendered":"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\"><b><a href=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/?attachment_id=23012\" rel=\"attachment wp-att-23012\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright size-medium wp-image-23012\" alt=\"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\" src=\"http:\/\/akunq.net\/tr\/wp-content\/uploads\/2013\/04\/Palu-1915-ve-Kanl\u0131-K\u00f6pr\u00fcs\u00fc-300x225.jpg\" width=\"300\" height=\"225\" \/><\/a>Derleme-\u00e7eviri: Hovsep Hayreni<\/p>\n<p><\/b><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Eski Palu kazas\u0131 Dersim-\u00c7arsancak&#8217;\u0131n g\u00fcney-do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Palu&#8217;dan ba\u015fka Kovanc\u0131lar ile Karako\u00e7an&#8217;\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de kapsayan geni\u015f bir kazayd\u0131. Palu \u015fehrinin yar\u0131 n\u00fcfusu (10.000 ki\u015fiden 5.250&#8217;si) Ermeniydi. 1914&#8217;de kazan\u0131n 37 yerle\u015fkesinde resmi verilerle 15.753 Ermeni ya\u015f\u0131yordu. Soyk\u0131r\u0131mdan sa\u011f \u00e7\u0131kanlar\u0131n kaleme ald\u0131klar\u0131 an\u0131lar Palu ve k\u00f6ylerine adanm\u0131\u015f bir dizi Ermenice kitapta ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak mevcuttur. Fazlas\u0131n\u0131 kitap \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na b\u0131rakarak bu 24 Nisan i\u00e7in Palu&#8217;nun insan mezbahas\u0131n\u0131 tan\u0131taca\u011f\u0131m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Raymond K\u00e9vorkian Palu&#8217;daki tehcir uygulamalar\u0131n\u0131 k\u0131saca \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyor:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u201cBa\u015fka yerlerde oldu\u011fu gibi seferberlik ilan\u0131yla birlikte gen\u00e7 erkek n\u00fcfus askere al\u0131n\u0131p cephelere g\u00f6nderilmi\u015f, 1915 \u015fubat\u0131ndan sonra al\u0131nanlar ise amele taburlar\u0131na aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00a0<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130lk sinyal Nisan 1915&#8217;de \u015fehrin \u00f6nde gelen Ermenilerinin tutuklanmaya ba\u015flamas\u0131yla verildi. Eczac\u0131 Karekin K\u00fcreciyan en ba\u015fta al\u0131n\u0131p Diyarbak\u0131r&#8217;a g\u00f6nderilmi\u015f, onu H\u0131n\u00e7ak partili iki karde\u015f Hampartsum ve M\u0131g\u0131rdi\u00e7 Kozigyanlar izlemi\u015fti. Hemen ard\u0131ndan Kaymakam Kadri Bey evlerde silah arama operasyonlar\u0131 i\u00e7in emir verdi. 36 Ermeni k\u00f6y\u00fcnde bu operasyonlar\u0131 y\u00fcr\u00fctmekle iki K\u00fcrt a\u015firet reisi (Ha\u015fim ve Teff\u00fcr Beg) g\u00f6revlendirildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">En b\u00fcy\u00fck Ermeni k\u00f6y\u00fc (1648 n\u00fcfuslu) Havav ilk ba\u015fta muhatap oldu. 150 silahl\u0131 \u00e7eteyle ku\u015fat\u0131lan k\u00f6yde g\u00f6ze dokunan 69 ki\u015fi tutuklan\u0131p Palu&#8217;ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc.\u00a0 Bunlar \u015fehirden se\u00e7ilen 200 ki\u015fiyle birlikte Palu k\u00f6pr\u00fcs\u00fc \u00fczerinden g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fckleri Kornakdere isimli kom\u015fu bo\u011fazda Teyfe\u015f (Tefo) Beg&#8217;in \u00e7eteleri taraf\u0131ndan katledilip suya at\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00d6teki Ermeni k\u00f6yleri birbirinden izole edildikten sonra \u0130brahim, Ru\u015fdi ve Teyfe\u015f beyin \u00e7eteleri taraf\u0131ndan bask\u0131na verildiler. Haziran ortalar\u0131na kadar tutuklanan b\u00fct\u00fcn erkekler soyulup Murat nehri \u00fczerinde kur\u015funa dizildiler. Til k\u00f6y\u00fcnde yaln\u0131z bir de\u011firmenci b\u0131rak\u0131ld\u0131, o da un \u00f6g\u00fctme i\u015fini g\u00fcvenceye almak i\u00e7in.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">1 Haziran g\u00fcn\u00fc Xo\u015fmat&#8217;da konaklanan \u00e7o\u011fu Egin ve Arapgirli amele taburu g\u00f6revlisi 800 Ermeni ve yine N\u0131rxi&#8217;de 7 aydan beri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmakta olan 400 Ermeni kesici silahlarla do\u011franarak katledildiler&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Palu ve k\u00f6ylerinde yap\u0131lan katliamlardan sonra geride kalan y\u00fczlerce kad\u0131n, ya\u015fl\u0131 ve \u00e7ocuklardan olu\u015fan bir s\u00fcrg\u00fcn kafilesi Temmuz ba\u015flar\u0131nda Maden \u00fczerinden Siverek, Urfa ve Bilecik&#8217;e do\u011fru g\u00f6nderildiler.\u201d [1]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Palu&#8217;daki tehcir uygulamas\u0131ndan s\u00f6z eden b\u00fct\u00fcn kaynaklar bu \u015fehrin insan mezbahas\u0131na \u00e7evrilen tarihi ta\u015f k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00f6zel olarak konu ediyor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u201cPalu Hapishanesi \u015fehirde tutuklanan e\u011fitimci, zanaatkar, esnaf Ermenilerle doldurulmu\u015ftu. Oradan grup grup imhaya g\u00f6nderiliyordu. Soyk\u0131r\u0131m mekanizmas\u0131n\u0131n merkezi \u00f6\u011fesi Murat nehri \u00fczerine kurulu sekiz kemerli tarihi ta\u015f k\u00f6pr\u00fcyd\u00fc. Oraya kurulmu\u015f \u00fc\u00e7 ayr\u0131 mezbahada insan kasaplar\u0131 hi\u00e7 durmadan \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, Kaymakam Kadri Bey bazen yerinde denetledi\u011fi bu kesim i\u015fini \u201cg\u00f6vdeler millete, kelleler devlete\u201d diyerek te\u015fvik ediyordu. Bu kanl\u0131 k\u00f6pr\u00fc Palu Ermenileri d\u0131\u015f\u0131nda Erzurum taraf\u0131ndan ve \u00f6zellikle K\u0131\u011fi&#8217;den getirilen 10 bin kadar s\u00fcrg\u00fcnlerin de infaz yeri olmu\u015ftu. Bilinen kasap ba\u015flar\u0131 Zeynelzade Mustafa ile o\u011fullar\u0131 Hasan ve H\u00fcsn\u00fc, Norpertli \u00c7avu\u015f Mahmud, \u015eeyhzade Haf\u0131z, S\u00fcleyman Bey, Said Bey, Kaz\u0131m Ali Mustafa A\u011fa, M\u00fcsrimli Karaman&#8217;d\u0131. Bunlar\u0131n do\u011frudan ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 Kaymakam Kadri Bey ayn\u0131 zamanda Palu&#8217;nun \u0130ttihat\u00e7\u0131 kul\u00fcb\u00fcn\u00fcn sorumlusuydu.\u201d [2]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ba\u011fdasar Aramyan&#8217;\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Kaymakam Kadri Bey Diyarbak\u0131r&#8217;da do\u011fmu\u015f ve e\u011fitimini Selanik&#8217;te alm\u0131\u015f. T\u00fcrk\u00e7e, Frans\u0131zca ve Ermenice okur-yazarl\u0131\u011f\u0131 olan J\u00f6n-T\u00fcrk gelene\u011finden bir devlet adam\u0131. Sava\u015f \u00f6ncesi burada kaymakaml\u0131\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f, tehcir g\u00fcn\u00fcne kadar Ermeni cemaatinin ileri gelenleriyle samimiyet kurarak onlar\u0131n kendisine hay\u0131rhah bakmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f. Silah toplama ve tutuklamalar\u0131 bu sayede direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fmadan ger\u00e7ekle\u015ftirdikten sonra k\u0131y\u0131c\u0131 y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7ekincesiz sergilemi\u015ftir. \u0130ttihat ve Terakki&#8217;nin yerel sorumlusu olarak Ermenileri k\u00f6kten tasfiye sinsi plan\u0131n\u0131 kendi alan\u0131na uygulamada \u00e7ok bilin\u00e7li davrand\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Ermeni siyasi partilerinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu k\u00f6ylerde bile yok edilmeye kar\u015f\u0131 savunma yap\u0131lamamas\u0131nda bu aldat\u0131c\u0131 taktiklerin \u00f6nemli rol\u00fc olmu\u015ftur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kadri Bey burada g\u00f6revini yerine getirdikten sonra terfi olarak Mu\u015f&#8217;a mutasarr\u0131f yap\u0131l\u0131r. 1919&#8217;da \u0130ngilizlerin bask\u0131s\u0131yla \u0130stanbul&#8217;daki h\u00fck\u00fcmet Ermeni k\u0131r\u0131mlar\u0131ndan sorumlu olanlar\u0131n tutuklan\u0131p g\u00f6nderilmeleri i\u00e7in emir \u00e7\u0131kart\u0131nca Kadri Bey de yakalan\u0131r. Harput&#8217;ta hapse konduktan sonra ba\u015fka iki tutukluyla beraber \u0130stanbul&#8217;a g\u00f6nderilirken yolda firar etmelerine g\u00f6z yumulur. \u0130daml\u0131k su\u00e7lar i\u015flemi\u015f Palu kasab\u0131 b\u00f6ylece yarg\u0131lanmaktan kurtulur. [3]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Palu&#8217;dan tehcir g\u00f6zlemlerini aktaran Mesrop Grayyan da Palu K\u00f6pr\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fc \u00f6zel bir ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda konu ediyor:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u201cBen bu as\u0131rl\u0131k k\u00f6pr\u00fcye \u201cKanl\u0131 K\u00f6pr\u00fc\u201d ad\u0131n\u0131 verdim. 1915&#8217;in korkun\u00e7 felaketinden sa\u011f \u00e7\u0131kan biri olarak \u015fehitlerimizin gece vakti bu mezbahaya g\u00f6t\u00fcr\u00fclmelerine tan\u0131k olmu\u015f ve y\u00fcrek paralayan seslerini duymu\u015fum. Bu k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ortas\u0131nda koyun gibi kesilen Ermenilerin kanlar\u0131 kurumu\u015f ve ta\u015fla\u015f\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131 uzunca zaman&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">O korku ve deh\u015fet g\u00fcnlerinde y\u00fczlerce ki\u015fiyle s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131z Surp Krikor Lusavori\u00e7 kilisesinden ak\u015famlar\u0131 biti\u015fik yolu izlerdik. Oradan be\u015f dakka \u00f6tedeki k\u00f6pr\u00fcye indirilen iki\u015fer iki\u015fer birbirine ba\u011flanm\u0131\u015f mahkumlar \u00e7ok ge\u00e7meden a\u015fa\u011f\u0131da bo\u011fazlanmaya ba\u015flan\u0131r ve ba\u011f\u0131rt\u0131lar\u0131 gece sessizli\u011finde bize ula\u015f\u0131rd\u0131&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kurbanlar\u0131 \u00f6nce k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn yan\u0131ndaki karakol binas\u0131na doldurup sonra k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ortas\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcrlermi\u015f. Orada Ermeni kan\u0131yla tiryakile\u015fmi\u015f k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6zleri, keskin k\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131 ve baltalar\u0131yla vah\u015fi cellatlar i\u015fe koyulurmu\u015f. Aradzani (Murat nehri) doymak bilmez bir canavar gibi cans\u0131z yada yaral\u0131 bedenleri yutuyor, onlar\u0131n eksik b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamaml\u0131yordu&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu idaml\u0131k gruplardan biri i\u00e7inde bo\u011fazlanmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken teyzemin o\u011flu Garabed Noroyan (ki Amerika&#8217;dan yeni d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc) kendini suya atar ve y\u00fczerek ka\u00e7\u0131p Nexri&#8217;ye ula\u015f\u0131r, fakat a\u00e7 kurtlar gibi Ermeni arayanlar onun izini bulur, ate\u015f ederek kovalar ve nihayet Sakrat yolunda d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrler. K\u00f6pr\u00fcden mucize eseri ka\u00e7\u0131p kurtulan G\u00fcl\u00fc\u015fkerli So\u011fomon Hayrabedyan ve Tavoyents Manuk da benzer \u015fekilde pe\u015flerine verilerek katledilirler&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bir g\u00fcn de T\u00fcrk\u00fcn biri abdest almak i\u00e7in nehir k\u0131y\u0131s\u0131na indi\u011finde, bir ta\u015f\u0131n arkas\u0131ndan \u00e7\u0131kan yaral\u0131 bir Ermeni onu ayaklar\u0131ndan tutup suya \u00e7eker, intikam h\u0131rs\u0131yla bo\u011fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Fakat g\u00fcc\u00fc yetmez ve sonunda bitap d\u00fc\u015ferek suyun ak\u0131nt\u0131s\u0131na kap\u0131l\u0131r&#8230;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bu k\u00f6pr\u00fc \u00fczerinden ge\u00e7ti yurdundan s\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f Ermenilerin say\u0131s\u0131z kafilesi. Erzurum&#8217;dan, K\u0131\u011fi&#8217;den, Mu\u015f&#8217;dan, Peri&#8217;den, Palu&#8217;nun \u00e7evresinden g\u00fcneye s\u00fcr\u00fclmek \u00fczere. Onlar \u00f6l\u00fcm vadilerinden, da\u011f gediklerinden, ta\u015fl\u0131 yollardan nice dayan\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere tan\u0131k olarak geliyordu. Kiminin kocas\u0131, karde\u015fleri g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, g\u00fczel k\u0131zlar\u0131 ya\u011fma edilmi\u015f, \u0131rzlar\u0131na ge\u00e7ilmi\u015f, kimi anneler umutsuz bir anda k\u00fc\u00e7\u00fck yavrular\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p ya\u015fl\u0131 g\u00f6zlerle uzakla\u015fm\u0131\u015f, a\u00e7 susuz, g\u00fcne\u015f alt\u0131nda kavrulmu\u015f, toza bulanm\u0131\u015f, yol boylar\u0131nca soyulup neredeyse \u00e7\u0131plak edilmi\u015f, ya\u015fl\u0131lar\u0131, hastalar\u0131 bir dip\u00e7ikle yere serilmi\u015f olarak geliyorlard\u0131. Dikenli golgotalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek \u00fczere k\u00f6pr\u00fcden ge\u00e7irilen talihsizler i\u00e7in buras\u0131 bir kurtulu\u015f noktas\u0131 oluyordu bazen. K\u00f6pr\u00fc \u00fczerinde infaz edilenler bir yana, ge\u00e7i\u015f yapan kafileler i\u00e7inden de niceleri b\u00f6yle \u00fcmitsizlik sonucu ve ac\u0131lar\u0131na son verme iste\u011fiyle kendilerini suyun davetkar ak\u0131\u015f\u0131na teslim ettiler.\u201d [4]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bir ba\u015fka tan\u0131kl\u0131k bu anlat\u0131mlar\u0131 tamamlarken k\u00f6pr\u00fcdeki cellatlara yap\u0131lan bir intikam sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 da bilgimize sunuyor:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u201c18 Haziran 1915 gecesi birbirine ba\u011fl\u0131 300 erkek tutukludan olu\u015fan \u00f6l\u00fcm kafilesi polis nezaretinde Kanl\u0131 K\u00fcpr\u00fc&#8217;ye g\u00f6t\u00fcr\u00fclmekteydi. Cellatlar kasap gibi kollar\u0131n\u0131 s\u0131vam\u0131\u015f bekliyordu. \u00dc\u00e7er ki\u015fi ba\u011flar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fclerek onlara teslim ediliyordu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u0130ki polis kurban\u0131 kol ve ayaklar\u0131ndan tutup tezgaha yat\u0131r\u0131yor, cellat elindeki k\u0131l\u0131c\u0131 \u00f6nce bo\u011faz\u0131na, sonra kalbine, en sonu hayalar\u0131na sapl\u0131yor ve hep beraber suya b\u0131rak\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Bo\u011fazlanma s\u0131ras\u0131 Han\u0131mo\u011flu Sarkis&#8217;e gelmi\u015fti. Sarkis&#8217;in g\u00fczel sesi vard\u0131, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkler tan\u0131rd\u0131. O anda bir t\u00fcrk\u00fc s\u00f6ylemesini emrettiler. Sarkis \u00f6l\u00fcm kal\u0131m t\u00fcrk\u00fcs\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi. \u201cYi\u011fit olan daha ne bekler&#8230;\u201d derken k\u0131l\u0131\u00e7 bo\u011faz\u0131na g\u00f6m\u00fcld\u00fc, s\u00f6zleri a\u011fz\u0131nda kald\u0131. Tabii beklemiyorlard\u0131 \u00f6yle bir c\u00fcreti. Sarkis&#8217;in boynu omuzuna d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve kendini bir o yana bir bu yana savuruyordu. Sonunda dik tutulan bir k\u0131l\u0131c\u0131n \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015ft\u00fc ve nehrin sular\u0131na teslim edildi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Manzaradan sarho\u015fa d\u00f6nm\u00fc\u015f cellatlar moladayd\u0131. Ans\u0131z\u0131n bir kur\u015fun ya\u011fmuru ba\u015flad\u0131 k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn \u00f6b\u00fcr taraf\u0131ndaki dut a\u011fac\u0131n\u0131n ard\u0131ndan. Herkes \u015fa\u015fk\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f, iki bek\u00e7i vurulmu\u015ftu. Fakat mahkumlar\u0131 umutland\u0131ran bu durum uzun s\u00fcrmedi. \u00c7evredeki n\u00f6bet\u00e7iler, hatta \u015fehirdeki askerler sesi duyup k\u00f6pr\u00fcy\u00fc ve bah\u00e7eyi ku\u015fatt\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Eylemci kahraman bir Ermeniydi, bizim k\u00f6y\u00fcn okulunda g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm. Misak ad\u0131nda Mu\u015flu gezgin bir devrimci. Bilmiyoruz o geceki vah\u015fi plan\u0131 nereden \u00f6\u011frenmi\u015f ve nas\u0131l y\u0131ld\u0131r\u0131m gibi yeti\u015fmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Kesilmeye getirilmi\u015f s\u0131radaki \u00fc\u00e7 ki\u015fi, \u00c7arsancakl\u0131 Yepro, S\u0131\u011faml\u0131 Gagaz Misak ve Partsrahayetsi Hagop o karga\u015fa esnas\u0131nda ka\u00e7may\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Eylemci\u00a0 de karanl\u0131ktan istifade ka\u00e7\u0131p izini kaybettirdi. \u015eehirden bir saat uzaktaki Seydiler isimli T\u00fcrk k\u00f6y\u00fcne ula\u015ft\u0131 ve Mevl\u00fcd ad\u0131 alt\u0131nda ya\u015fad\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">K\u00f6pr\u00fc \u00fczerinde sistematik katliam devam ediyordu. \u015eah Veled ve Maro isimli polisler 25-30 ki\u015fiyi birbirine ba\u011flay\u0131p deneme yap\u0131yorlard\u0131, be\u015fli Alman mavzerleri bir kur\u015funla ka\u00e7 ki\u015fiyi delebilir diye. Hava \u0131\u015f\u0131madan b\u00fct\u00fcn kafile yok edilmi\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Ka\u00e7ak \u00fc\u00e7 Ermeni gidip kaleye gizlendiler, orada g\u00f6rd\u00fckleri bir n\u00f6bet\u00e7iyi yukardan ba\u015f\u0131na ta\u015f d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp haklad\u0131lar. \u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra Surp Mesrob&#8217;un inziva yerini ziyaret ettiler. Orada her biri kutsal Murazadu ta\u015f\u0131na birer \u00e7ak\u0131l ta\u015f\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar [5]. Yaln\u0131z Hagop&#8217;un ta\u015f\u0131 tutmu\u015ftu. Bu denemeden de kederlenmi\u015f halde gecenin karanl\u0131\u011f\u0131na dald\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">A\u00e7 susuz ve tan\u0131mad\u0131klar\u0131 yollardan geceleri yol alarak kendilerini Dersim&#8217;e att\u0131lar. \u00c7arsancakl\u0131 Yepro oradan Kafkas&#8217;a y\u00f6neldi, bir daha haber al\u0131nmad\u0131. S\u0131\u011faml\u0131 Misak aile fertlerini bulma umuduyla Palu&#8217;ya d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken K\u00fcrtler taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fc&#8217;n\u00fcn o geceki 300 kurban\u0131ndan hayatta kalan yaln\u0131zca Partsrahayetsi Hagop&#8217;tur.\u201d [6]<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">[1] Raymond K\u00e9vorkian, Le G\u00e9nocide des Arm\u00e9niens, Paris-2006, s. 452-453<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">[2] Raymond K\u00e9vorkian, age, s. 453<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">[3] Harutyun Tsaxsuryan, Badmutyun Palahovidi H\u0131nuts Min\u00e7ev Mer Orer\u0131 (Eskilerden G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Palahovid Tarihi), Beyrut-1974, s. 443<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">[4] Mesrop Grayyan, Palui Gyanken Arn\u0131vadz Badgerner, Hu\u015fer, \u00c7apadzo Kert\u0131vadzner yev Artsag E\u00e7er (Palu Ya\u015fam\u0131ndan Al\u0131nm\u0131\u015f Tasvirler, An\u0131lar, Naz\u0131m ve Serbest Sayfalar), Antilias-1965 s. 542-549<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">[5] Burada s\u00f6z\u00fc edilen yer 405 y\u0131l\u0131nda Ermeni alfabesini yaratan Aziz Mesrop Ma\u015fdots&#8217;un o \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yaparken inzivaya \u00e7ekildi\u011fi ma\u011fara ve kayal\u0131k mevkidir. Sonradan \u00f6nemli bir ziyaret yeri olmu\u015ftur. Murazadu Ermenicede \u201cmurad veren, dilek kar\u015f\u0131layan\u201d anlam\u0131na gelir. Bu isimle an\u0131lan ziyaret ta\u015f\u0131na bir dilek tutarak k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ak\u0131l ta\u015f\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131rmak Ermeniler aras\u0131nda yayg\u0131n gelenektir. \u00c7ak\u0131l ta\u015f\u0131n\u0131n yap\u0131\u015fmas\u0131 dile\u011fin tuttu\u011funa yorulur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">[6] Melkon Xosrovyan&#8217;\u0131n an\u0131lar\u0131ndan aktaran H. Tsaxsuryan, age, s. 466-468.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">(7) \u0130ll\u00fcstrasyon; Palu&#8217;nun Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc, Aradzani (Murat nehri) \u00fczerinde. Al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kaynak: Vahan Tsaxsuryan, Havavi Imposd Ardziv, B. Aramyani Hu\u015fadedren M\u015fagyal (Havav&#8217;\u0131n Asi Kartal\u0131, B. Aramyan&#8217;\u0131n Hat\u0131ra Defterinden Derleme), New York-1950, s. 49<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><b><i><a href=\"http:\/\/hyetert.blogspot.com\/2013\/04\/derleme-ceviri-hovsep-hayreni.html\">http:\/\/hyetert.blogspot.com\/2013\/04\/derleme-ceviri-hovsep-hayreni.html<\/a><\/i><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Derleme-\u00e7eviri: Hovsep Hayreni Eski Palu kazas\u0131 Dersim-\u00c7arsancak&#8217;\u0131n g\u00fcney-do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Palu&#8217;dan ba\u015fka Kovanc\u0131lar ile Karako\u00e7an&#8217;\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de kapsayan geni\u015f bir kazayd\u0131. Palu \u015fehrinin yar\u0131 n\u00fcfusu (10.000 ki\u015fiden 5.250&#8217;si) Ermeniydi. 1914&#8217;de kazan\u0131n 37 yerle\u015fkesinde resmi verilerle 15.753 Ermeni ya\u015f\u0131yordu. Soyk\u0131r\u0131mdan sa\u011f \u00e7\u0131kanlar\u0131n kaleme ald\u0131klar\u0131 an\u0131lar Palu ve k\u00f6ylerine adanm\u0131\u015f bir dizi Ermenice kitapta ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,14,26],"tags":[],"class_list":["post-23011","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ermeni-soykirimi","category-haberler","category-makaleler"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Derleme-\u00e7eviri: Hovsep Hayreni Eski Palu kazas\u0131 Dersim-\u00c7arsancak&#8217;\u0131n g\u00fcney-do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Palu&#8217;dan ba\u015fka Kovanc\u0131lar ile Karako\u00e7an&#8217;\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de kapsayan geni\u015f bir kazayd\u0131. Palu \u015fehrinin yar\u0131 n\u00fcfusu (10.000 ki\u015fiden 5.250&#8217;si) Ermeniydi. 1914&#8217;de kazan\u0131n 37 yerle\u015fkesinde resmi verilerle 15.753 Ermeni ya\u015f\u0131yordu. Soyk\u0131r\u0131mdan sa\u011f \u00e7\u0131kanlar\u0131n kaleme ald\u0131klar\u0131 an\u0131lar Palu ve k\u00f6ylerine adanm\u0131\u015f bir dizi Ermenice kitapta ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-04-23T06:58:13+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"kalem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"headline\":\"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\",\"datePublished\":\"2013-04-23T06:58:13+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/\"},\"wordCount\":2096,\"commentCount\":0,\"articleSection\":[\"Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131\",\"Haberler\",\"Makaleler\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/\",\"name\":\"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2013-04-23T06:58:13+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/2013\\\/04\\\/23\\\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/akunq.net\\\/turkish\\\/author\\\/kalem\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Derleme-\u00e7eviri: Hovsep Hayreni Eski Palu kazas\u0131 Dersim-\u00c7arsancak&#8217;\u0131n g\u00fcney-do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Palu&#8217;dan ba\u015fka Kovanc\u0131lar ile Karako\u00e7an&#8217;\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de kapsayan geni\u015f bir kazayd\u0131. Palu \u015fehrinin yar\u0131 n\u00fcfusu (10.000 ki\u015fiden 5.250&#8217;si) Ermeniydi. 1914&#8217;de kazan\u0131n 37 yerle\u015fkesinde resmi verilerle 15.753 Ermeni ya\u015f\u0131yordu. Soyk\u0131r\u0131mdan sa\u011f \u00e7\u0131kanlar\u0131n kaleme ald\u0131klar\u0131 an\u0131lar Palu ve k\u00f6ylerine adanm\u0131\u015f bir dizi Ermenice kitapta ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak [&hellip;]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2013-04-23T06:58:13+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/"},"author":{"name":"kalem","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"headline":"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc","datePublished":"2013-04-23T06:58:13+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/"},"wordCount":2096,"commentCount":0,"articleSection":["Ermeni Soyk\u0131r\u0131m\u0131","Haberler","Makaleler"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/","name":"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2013-04-23T06:58:13+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2013\/04\/23\/palu-1915-ve-kanli-koprusu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Palu 1915 ve Kanl\u0131 K\u00f6pr\u00fcs\u00fc"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23011","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23011"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23011\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}