{"id":1832,"date":"2010-07-17T02:01:29","date_gmt":"2010-07-17T07:01:29","guid":{"rendered":"http:\/\/akunq.net\/tr\/?p=1832"},"modified":"2010-07-17T02:01:29","modified_gmt":"2010-07-17T07:01:29","slug":"hemsin-paradokslari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/","title":{"rendered":"HEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI"},"content":{"rendered":"

Peder Daniel Kukuyan <\/strong><\/p>\n

Tarih doktoru, Krasnodar<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Hem\u015finli Ermenilerin tarihi, hayat tarz\u0131, folkloru ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcr formlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak her zaman \u00e7ok ilgin\u00e7 olmu\u015ftur. Farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan esrarengiz bu grubun din-kilise bilinci meselesini inceleyip g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kilise ile olan ili\u015fkilerini taslak olarak vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Krasnodar ilindeki Ermeni kiliselerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Hem\u015finli Ermenilerin toplu yerle\u015fim b\u00f6lgelerinde kurulmu\u015ftur.<\/p>\n

Bunlar, Maykop\u2019ta Aziz Hovhannes M\u0131k\u0131rti\u00e7, Proletarskiy k\u00f6y\u00fcnde Aziz Harutyun, Ap\u015feronsk\u2019ta Aziz Georg, \u015eahumyan k\u00f6y\u00fcnde Aziz E\u00e7miadzin, Novo-Mikhayelovsk k\u00f6y\u00fcnde Aziz Niko\u011fayos, Tenginka k\u00f6y\u00fcnde Aziz Karapet kiliseleri, So\u00e7i\u2019de Aziz Ha\u00e7 \u015fapeli, Adler\u2019de Aziz Sargis kilisesi, Anapa b\u00f6lgesindeki Haykadzor k\u00f6y\u00fcnde Aziz Sargis ve Aziz Samuel \u015fapelleri, Fanagoriyskoye k\u00f6y\u00fcnde aziz Ha\u00e7 ve Adler\u2019e ba\u011fl\u0131 rahiplerin hizmet verdi\u011fi Gagra\u2019daki Aziz Gayane \u015fapelidir.<\/p>\n

Hem\u015finliler (Trabzonlular ve Canikliler) bu kiliselerin yap\u0131m ve y\u00f6netimine aktif bir \u015fekilde kat\u0131lm\u0131\u015f ve genel olarak da kilise hayat\u0131na bug\u00fcn de bilfiil kat\u0131lmaktad\u0131rlar. Fakat bu durumu sadece Hem\u015finlilerin kiliseye ve dine duyduklar\u0131 \u00f6zel ilgiye ve sevgiye ba\u011flamak pek do\u011fru olmaz. Hatta dikkatli bir bak\u0131\u015f ilgin\u00e7 ayr\u0131nt\u0131lar fark edecektir. Bilhassa, kilise hayat\u0131n\u0131n yeniden yap\u0131lanmas\u0131na \u00f6nayak olan Hem\u015finliler \u015fu veya bu \u00f6l\u00e7\u00fcde kendi Hem\u015fin k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7er\u00e7evesini a\u015fm\u0131\u015f olanlard\u0131r. Bir k\u0131sm\u0131 b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde \u00f6\u011frenim g\u00f6rm\u00fc\u015f, di\u011ferleri ise uzak b\u00f6lgelerde ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Ap\u015feronsklu Valeri Khastyan gen\u00e7li\u011finin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 Krasnoyarsk ilinin kuzeyindeki Dudinka \u015fehrinde ge\u00e7irmi\u015ftir. Di\u011ferleri, b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Rus olmak \u00fczere, yabanc\u0131 kad\u0131nlarla evlilik yapm\u0131\u015f olan ki\u015filerdir. \u015eahumyan ve Novo-Mikhaelovskiy k\u00f6ylerindeki kiliselerin yap\u0131m\u0131na te\u015febb\u00fcs eden ve hamisi olan Nikolay Ko\u00e7yan\u2019\u0131n annesi Rustur. Proletarskiy k\u00f6y\u00fcnde do\u011fup b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve Trabzon-Canik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc derinden benimsemi\u015f olan Yuri \u015eekeryants aslen Hem\u015finli de\u011fildir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yer, i\u015fi ve \u00e7ok uluslu aile yap\u0131s\u0131 onun geni\u015f k\u00fclt\u00fcr bilincini g\u00f6stermekte, g\u00fc\u00e7l\u00fc tarih haf\u0131zas\u0131 ise kendini beslemi\u015f olan k\u00fclt\u00fcr ile olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Kilise yapt\u0131ran Hem\u015finlilerden \u00e7o\u011fu i\u00e7in, ana k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde k\u00f6k salm\u0131\u015f olman\u0131n ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcrleri benimseme ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fcn birlikteli\u011fi belirgindir. Birinci durumla ba\u011fl\u0131 olan di\u011fer \u00f6zellik ise belirtilen y\u00f6nelimi sa\u011flayan motor g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011funlukla Hem\u015finliler olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin rahmetli Hayk Oganesyan (E\u00e7miadzin – Ap\u015feronsk) ve Sargis Ko\u00e7aryan (Lori \u2013 Garya\u00e7iy Klyu\u00e7) Ermenistanl\u0131, Nikolay \u0130spiryan ise G\u00fcrcistanl\u0131yd\u0131 (Tiflis – Anapa). Bu insanlar hem g\u00f6ze \u00e7arpan liderler hem de biraz g\u00f6lgede kalm\u0131\u015f olabilirlerdi, fakat onlar\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 \u201cmaya\u201d rol\u00fc barizdir. Yeteri kadar faal olmayan ve s\u00fcreklilik g\u00f6stermeyen Hem\u015finlileri Aziz E\u00e7miadzin\u2019e y\u00f6nelten onlar olmu\u015ftu. Abhazya\u2019daki Aziz Gayane \u015fapelinin in\u015fas\u0131 ve kutsanmas\u0131 durumunda ayn\u0131 \u00f6zellik ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu, bize bu toplum hareketindeki belirli bir kural\u0131 g\u00f6stermektedir. Hem\u015finliler, ruhani yeniden yap\u0131lanmaya belirli bir k\u00f6ktencilik getirmi\u015f, Ermenilerin di\u011fer k\u00fclt\u00fcr gruplar\u0131 ise fiili \u015fekil vermi\u015flerdir. K\u00fclt\u00fcrlerin kav\u015fak noktas\u0131nda beliren Hem\u015finliler ise arac\u0131 durumunda olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Kiliselerin mimarisi ve i\u00e7 d\u00fczenlemesi veya s\u00f6zl\u00fc r\u00f6portajlar gibi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc kaynaklara dayanarak Krasnodar b\u00f6lgesi ve Abhazyal\u0131 Hem\u015finlilerin 21. yy. din-kilise bilinci konusunda ne s\u00f6yleyebiliriz?<\/p>\n

Hem\u015fin folklorunun ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve yay\u0131mlanmas\u0131 bize hayli veri sunabilirdi fakat bu ilerde. \u0130\u015fbu makalede biz bu konuya de\u011finmeyece\u011fiz.<\/p>\n

Krasnodar b\u00f6lgesinde bug\u00fcne kadar Aziz Ecmiadzin\u2019in mimarl\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fc projeleriyle in\u015fa edilmi\u015f hi\u00e7 bir dini yap\u0131 yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla, var olan her \u015feyde Hem\u015finliler ve buraya yak\u0131n zamanda gelmi\u015f olan di\u011fer Ermenilerin dini anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n mimariye yans\u0131mas\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Dini yap\u0131lar\u0131n gelenekselden uzak mimari yorumu, yani kilise sembolizmi anlay\u0131\u015f\u0131 ve ortak bir stilin yoklu\u011fu, yukar\u0131da belirtilen kilise ve \u015fapellere \u00f6zg\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

L\u00e2kin t\u00fcm kiliseler Do\u011fu-Bat\u0131 ekseninde, mihraplar\u0131 ise Do\u011fuda bulunmaktad\u0131r. Bu gelenek ruhaniler taraf\u0131ndan korunup mimar ile in\u015faat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan kolayca kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f, belki de bilin\u00e7lerinin derinliklerinde dini yap\u0131lar\u0131n belirli bir prototipi korunmu\u015ftu. Konik kubbe fikri mimarlar taraf\u0131nda v\u00fccut bulmu\u015f ve Ermeni kiliselerini Rus veya Yunan kiliselerden ay\u0131ran ba\u015fl\u0131ca \u00f6zelliklerdendir. G\u00fcrc\u00fc kiliselerindeki benzer kubbelerin varl\u0131\u011f\u0131, Ermeni mimarisinden al\u0131nm\u0131\u015f olarak kabul edilmektedir. Di\u011fer bir s\u00f6yleyi\u015fle, konik kubbe Ermenilerin bilincinde dini olmaktan \u00f6te daha \u00e7ok bir milli-k\u00fclt\u00fcr sembol\u00fc olarak korunmu\u015ftur.<\/p>\n

Milli k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir di\u011fer sembol\u00fc ise kiliseleri t\u00fcf ta\u015f\u0131ndan in\u015fa etme veya kaplama y\u00f6nelimidir. Mali ve teknik zorluklardan dolay\u0131 bunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmasa da bu arzunun sembolik \u00f6nemi vard\u0131r.<\/p>\n

Hem\u015finlilerin yap\u0131 malzemesine kar\u015f\u0131 ilgisizli\u011fi ilgin\u00e7tir. Onlar i\u00e7in \u00f6nemli olan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f ve sa\u011flaml\u0131kt\u0131r, sadece Ermenistanl\u0131lar\u0131n etkisi alt\u0131nda \u201ct\u00fcf benzerlikleri\u201d aramaktad\u0131rlar. \u0130\u015fte Sovyet sonras\u0131 Ermenilerin y\u00fcre\u011finde ya\u015fayan milli-dini bilincin \u00fc\u00e7 sembol\u00fc.\u00a0 Bunlardan birincisi bilin\u00e7lerde uyumakta ve ancak ruhanilerin etkisi alt\u0131nda uyanmakta, ikincisi ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise milli kimli\u011fin \u00f6nc\u00fcleri gibidir.<\/p>\n

Bu \u00fc\u00e7 unsur haricindekiler ise keyfi yarat\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r. B\u00f6lgenin en b\u00fcy\u00fck Ermeni kilisesi olan Aziz Georg kilisesi, Ermeni kiliselerine has olmayan bir \u015fekilde, \u00e7ok kubbeli Rus kiliseleri etkisi alt\u0131nda \u00e7ok kubbeli olarak in\u015fa edilmektedir. Mavi ve beyaz renkler, d\u0131\u015f y\u00fczeyinin kire\u00e7le s\u0131vanm\u0131\u015f olmas\u0131 Novo-Mikhaylovsk k\u00f6y\u00fcndeki Aziz Niko\u011fayos kilisesine hafif bir Rus havas\u0131 vermekte, insan\u0131n akl\u0131na Rus ruhuyla ilgili \u015fu dizeler gelmektedir \u201cBurada Rus ruhu var, oras\u0131 Rusya kokuyor\u201d.\u00a0 Kiliseye giri\u015fte bu duygu daha da g\u00fc\u00e7lenmektedir. Samandan ikonalar (aziz tasviri) ve ayinler aras\u0131nda teyple seslendirilen Rus kilise \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tesir ile b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle kilise hamisinin iste\u011fi olmu\u015ftur, -manevi a\u00e7\u0131dan yak\u0131n, fakat birbirinden ayr\u0131 iki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn kar\u0131\u015f\u0131m\u0131. T\u00fcm art\u0131 ve eksileriyle, bu kilise,\u00a0 ruhani ek\u00fcmenizmin bir \u00f6rne\u011fi olarak kabul edilebilir. K\u00fclt\u00fcrlerin organik kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 vuku bulmam\u0131\u015f, sadece \u201cyenilik\u00e7i\u201d y\u00fczeysel bir kar\u0131\u015f\u0131m olmu\u015ftur. Denizden g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc \u00e7ok g\u00fczel olan bu kiliseyi ziyaret ederken insan\u0131n akl\u0131na ister istemez baz\u0131 modern H\u0131ristiyanlar\u0131n \u201cBen sadece H\u0131ristiyan\u0131m, hi\u00e7 bir mezhebe mensup de\u011filim\u201d demesi gelmektedir.<\/p>\n

Benzer \u201cek\u00fcmenik saadetin\u201d kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fczeysellik ve baya\u011f\u0131l\u0131kt\u0131r. Saadet, \u00e7e\u015fitlili\u011fin birle\u015fmesi duygusudur, buna ise y\u00fczeysel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n t\u00f6rp\u00fclenmesi ile de\u011fil, k\u00f6kl\u00fc birlik alg\u0131lanmas\u0131yla var\u0131l\u0131r. Her hal\u00fck\u00e2rda Hem\u015finlileri veya 20. yy. insanlar\u0131n\u0131 bu konuda tenkit etmek anlams\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Ermeni kilisesinin tasvir perestli\u011fi kabul etmemesi Rusya\u2019daki hi\u00e7bir Ermeni kilisesinde yans\u0131mas\u0131n\u0131 bulmamaktad\u0131r, Hem\u015finlilerde ise bu durumun b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle daha derin k\u00f6kleri vard\u0131r. Burada, aslen Artvinli Ermenilerden olan Maykoplu Grigoriy Andreasyan\u2019\u0131n s\u00f6zlerini hat\u0131rlamak gerekir: \u201cAnlam\u0131yor musunuz bunlar\u0131n hepsi (Hem\u015finliler)Bizansl\u0131,\u00a0 Kalkedonludur\u201d. Bu \u00e7ok yerinde betimlemeye Hem\u015finli hamilerin, Ermeniler ve Kalkedonlular aras\u0131ndaki ezeli yak\u0131nla\u015fma istemeleriyle a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131, Hem\u015fin k\u00f6ylerinde Kalkedon mezhebi e\u011filimli Ortodoks kiliseler in\u015fa etme denemelerini ekleyelim. Tabii ki, benzer hareketlerin gerek\u00e7eleri \u00e7ok daha yeni ve y\u00fczeyseldir. Bunun, Ermeni ve Rus se\u00e7menlerin g\u00f6nl\u00fcn\u00fc ho\u015f tutmaya y\u00f6nelik se\u00e7im \u00f6ncesi kampanyalar oldu\u011fu \u015f\u00fcphesiz olmakla birlikte, alt\u0131nda daha derin sebepler de yatmaktad\u0131r. Trabzon ve civar\u0131nda taraf\u0131mdan yap\u0131lan g\u00f6zlemler y\u00fczeysel olmalar\u0131na ve sistematik olmamalar\u0131na ra\u011fmen d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr. N\u0131tekim, 1915 trajedisinden sonra korunmu\u015f en b\u00fcy\u00fck Ermeni Amenap\u0131rgi\u00e7 (Kurtar\u0131c\u0131) kilisesi Bizans stilinde yap\u0131lm\u0131\u015f \u015fahane fresklerle bezelidir. \u0130\u00e7 b\u00f6lgelerdeki kiliseler Bizans stilinde in\u015fa edilip Ermeni veya Yunan-Balkan mimari stillerine sahip de\u011fillerdir.<\/p>\n

Kiliseler, tarihin cilvelerine g\u00f6re elden ele ge\u00e7ip rahatl\u0131kla Ermeni ve Yunan din-kilise \u00e7evresine adapte ediliyorlard\u0131. \u015e\u00fcphesiz, bu durum kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc koruyup bir di\u011ferini benimseme esnekli\u011finin eski geleneklerini g\u00f6stermektedir. \u0130\u015fte Hem\u015finli karakterinin bu son \u00e7izgisini unutarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplum \u00f6nderleri anl\u0131k \u015fahsi \u00e7\u0131karlar u\u011fruna k\u00f6kl\u00fc Ermeni din anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da feda etmeye haz\u0131rd\u0131r.<\/p>\n

Asri evcil mimarlar i\u00e7in en zor b\u00f6l\u00fcmler kilise mihrab\u0131 ve galerilerdir. Burada, onlar\u0131n dini k\u00fclt\u00fcr yoksunlu\u011fu daha somut bir \u015fekilde belli olmaktad\u0131r. Kutsal mihrap \u00e7o\u011fu zaman gerekli \u00f6zen g\u00f6sterilmeden, mihrab\u0131n alan\u0131, bilhassa arka k\u0131sm\u0131 t\u00f6renlerin \u00f6nemi ve ihtiyac\u0131 hesaba kat\u0131lmadan in\u015fa edilmekte ve bu y\u00fczden s\u0131k-s\u0131k proje sahipleri ve in\u015fa edenler aras\u0131nda anla\u015fmazl\u0131klar \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu durumun en belirgin \u00f6rneklerinden birini takdim edelim. Kiliselerden birinin takdisinden bir hafta evvel yap\u0131mc\u0131, \u201cy\u00fcrekten gelen bir samimiyetle\u201d kiliseye hediye olarak mihrap yerine \u0130sa\u2019n\u0131n v\u00fccudu dizlerinde, a\u011flayan Meryem Ana heykeli yerle\u015ftirmeye karar vermi\u015fti. Hediyesini avluya nakletme ricas\u0131ndan \u00e7ok incinen yap\u0131mc\u0131 heykelini par\u00e7a-par\u00e7a etmi\u015fti. \u0130n\u015faat\u0131n sorumlular\u0131n\u0131n bu giri\u015fimciye \u00e7ok \u00e7ekingen ve teredd\u00fctle itiraz etmi\u015f ve heykelin mihraptan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in papaz\u0131n n\u00fcfuzu ve dirayetinin gerekli olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Galeriler \u00e7o\u011fu zaman dar ve genellikle tamamen g\u00f6z ard\u0131 edilen k\u00fc\u00e7\u00fck podyum olmadan in\u015fa edilmektedir. Bu yanl\u0131\u015flar Do\u011fu-Bat\u0131 y\u00f6nlendirilmesi ile birle\u015ftirildi\u011finde, daha ge\u00e7 bir k\u00fclt\u00fcrel olu\u015fum olan mihrab\u0131n mimari yap\u0131s\u0131n\u0131n H\u0131ristiyanlar\u0131n bilincinde k\u00f6kle\u015fmemi\u015f oldu\u011fu belli olur. Sebebi belki de mihrab\u0131n ve galerilerin d\u00fcnyevi insanlar i\u00e7in kilisenin en gizemli ve anla\u015f\u0131lmaz b\u00f6l\u00fcmleri olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Mimarlar aras\u0131nda hi\u00e7 bir Hem\u015finli olmamas\u0131n\u0131 da belirtelim.<\/p>\n

Hem\u015finlilerin din bilin\u00e7lerinde bir\u00e7ok putperestlik kal\u0131nt\u0131lar\u0131 vard\u0131r. Bu Ermeni alt k\u00fclt\u00fcr grubunun, diaspora \u015fartlar\u0131nda dahi topra\u011fa ve ziraata sad\u0131k kalmaya devam etmi\u015f tek Ermeni grubu oldu\u011funu da burada belirtmek gerekir. As\u0131l yerle\u015fim b\u00f6lgelerinden Abhaz, \u00c7erkez ve K\u0131r\u0131m b\u00f6lgelerine g\u00f6\u00e7erken eski yerlerine benzer b\u00f6lgeler bulup orman ve da\u011flarda, denizden uza\u011fa yerle\u015fmi\u015flerdir. Sadece 20. yy.\u0131n 60\u2019l\u0131 y\u0131llarda, \u00e7o\u011falan \u015fehirle\u015fme ak\u0131mlar\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda, k\u00f6ylerini terk edip \u015fehirlere ta\u015f\u0131nmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Hem\u015finlilerin folklorunda Karpat \u00f6tesi masal ve hik\u00e2yelerle benzerlik ta\u015f\u0131yan motifler vard\u0131r. Bunlar kar\u0131\u015f\u0131k al\u0131nt\u0131lar m\u0131d\u0131r yoksa k\u00fclt\u00fcrlerin tektipli\u011fi mi? Her hal\u00fck\u00e2rda orman cinleri ve masal kahramanlar\u0131, H\u0131ristiyan d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile kar\u0131\u015f\u0131p, Fanagorisk k\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131nda ya\u015fayan Ar\u015faluys anan\u0131n basit eserlerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bazen korkulu, fakat d\u00fcnyaya has bir resim ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Temelde bu kahraman kad\u0131n sayesinde, daha do\u011frusu onun an\u0131s\u0131na kurulan Aziz Ha\u00e7 \u015fapeli belki de eski Ermeni geleneklerini ta\u015f\u0131yan tek dini yap\u0131d\u0131r. Hem\u015finlilerin tutuculu\u011fu, toprak ve do\u011fa ile s\u0131k\u0131 ba\u011flar\u0131, bilin\u00e7lerine H\u0131ristiyan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ek \u00fcst\u00fc unsurlar\u0131n\u0131n girmesine ciddi bir engel yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Hem\u015finlilere \u00f6zg\u00fc olan, kilise hayat\u0131na sayg\u0131d\u0131r ve sadece bu kadar. G\u00fcnl\u00fck problemler, onlar i\u00e7in kilise ayinlerine \u201cgereksiz\u201d kat\u0131l\u0131mdan daha \u00f6nemlidir. Bu a\u00e7\u0131dan eski gelenekler ve ateizm birlik olmu\u015f, fakat ateizm, kilise ve vaftiz t\u00f6renine kar\u015f\u0131 Hem\u015finlilerin sayg\u0131s\u0131n\u0131 yok edememi\u015ftir.<\/p>\n

B\u00f6ylece par\u00e7a-par\u00e7a Hem\u015fin mozai\u011fini toplay\u0131p, sadece y\u00fcksek sesle dile getirilmekle kalmay\u0131p, bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak bilinmeyen Ermenilerin bu kendine \u00f6zg\u00fc grubunun ruhunun sakl\u0131 k\u00f6\u015feleri, d\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle ilgili bir fikir sahibi olabiliriz. Fakat Hem\u015finlilerin din-kilise bilincini genelle\u015ftirmeyi denedi\u011fimizde, kilise geleneklerine sayg\u0131 ile \u201csa\u011fduyu\u201dya hissedilir derecede yer veren a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 din sevgisiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Manevi \u00e7alkant\u0131lar \u015fartlar\u0131nda Hem\u015finliler kendilerini s\u0131k s\u0131k \u00e7e\u015fitli tarikatlar\u0131n a\u011f\u0131nda bulmaktad\u0131r. Nitekim Ap\u015feronsk b\u00f6lgesindeki Ermeniler, n\u00fcfusun % 15\u2019ini, ayn\u0131 b\u00f6lgedeki Yehova \u015fahitlerinin ise % 20\u2019sini te\u015fkil etmektedirler. Ermeni Apostolik Kilisesi\u2019ni milletimizin ruhani-k\u00fclt\u00fcrel de\u011fer sisteminin yap\u0131sal unsuru olarak kabul etti\u011fimizde, Ermeni Apostolik Kilisesi\u2019nin manevi de\u011ferlerinden at\u0131lan geri ad\u0131mlar\u0131n milli-k\u00fclt\u00fcrel \u00f6zelliklerin kayb\u0131 olarak kabul edebiliriz. Buna \u00f6rnek olarak Katolik mezhebini kabul ettikten sadece bir nesil sonra asimile olan Polonya Ermenilerini g\u00f6sterebiliriz.\u00a0 Ayn\u0131 \u015fey Macaristan\u2019da da oldu. Buna kar\u015f\u0131n Stavropol b\u00f6lgesi Edessiya k\u00f6y\u00fc sakinleri anadillerini kaybedip T\u00fcrk\u00e7eye ge\u00e7melerine ra\u011fmen Ermeni Apostolik Kilisesi\u2019ne sad\u0131k kalarak sadece Ermeniliklerini korumakla kalmay\u0131p, anadillerini de tekrar diriltmektedirler. Hem\u015finlilerin de benzer Hem\u015fil \u00f6rnekleri bulunmaktad\u0131r. Bu ciddi tehdide ra\u011fmen Hem\u015finlileri kiliseye geri getirme i\u015fi aceleden ve tez neticeye varmaktan ka\u00e7\u0131narak sakin, devaml\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kay\u0131plar olacakt\u0131r hem de \u00e7ok, fakat kurtar\u0131lanlar \u00e7ekirde\u011fi olu\u015fturup, \u00f6zg\u00fcn bir k\u00fclt\u00fcr i\u00e7indeki \u00f6zg\u00fcn yerlerini koruyarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 meyve verecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ermenilerin g\u00fcc\u00fc, \u00e7e\u015fitlili\u011fe ra\u011fmen manevi eksenine ve temeline, bir di\u011fer deyi\u015fle Aziz E\u00e7miadzin\u2019e ba\u011fl\u0131 olmakta yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

HEM\u015e\u0130N VE HEM\u015e\u0130NL\u0130 ERMEN\u0130LER<\/strong><\/p>\n

(k o n f e r a n s\u00a0\u00a0 m a k a l e l e r i)<\/strong><\/p>\n

ERIVAN\u00a0 – 2 0 0 7<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Peder Daniel Kukuyan Tarih doktoru, Krasnodar \u00a0 Hem\u015finli Ermenilerin tarihi, hayat tarz\u0131, folkloru ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcr formlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak her zaman \u00e7ok ilgin\u00e7 olmu\u015ftur. Farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan esrarengiz bu grubun din-kilise bilinci meselesini inceleyip g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kilise ile olan ili\u015fkilerini taslak olarak vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Krasnodar ilindeki Ermeni kiliselerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Hem\u015finli Ermenilerin toplu yerle\u015fim b\u00f6lgelerinde kurulmu\u015ftur. Bunlar, […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-1832","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hamsen-hemsin"],"yoast_head":"\nHEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"HEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Peder Daniel Kukuyan Tarih doktoru, Krasnodar \u00a0 Hem\u015finli Ermenilerin tarihi, hayat tarz\u0131, folkloru ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcr formlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak her zaman \u00e7ok ilgin\u00e7 olmu\u015ftur. Farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan esrarengiz bu grubun din-kilise bilinci meselesini inceleyip g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kilise ile olan ili\u015fkilerini taslak olarak vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Krasnodar ilindeki Ermeni kiliselerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Hem\u015finli Ermenilerin toplu yerle\u015fim b\u00f6lgelerinde kurulmu\u015ftur. Bunlar, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-07-17T07:01:29+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kalem\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kalem\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/\",\"name\":\"HEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\"},\"datePublished\":\"2010-07-17T07:01:29+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"HEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website\",\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/\",\"name\":\"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c\",\"name\":\"kalem\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kalem\"},\"url\":\"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"HEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"HEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","og_description":"Peder Daniel Kukuyan Tarih doktoru, Krasnodar \u00a0 Hem\u015finli Ermenilerin tarihi, hayat tarz\u0131, folkloru ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcr formlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak her zaman \u00e7ok ilgin\u00e7 olmu\u015ftur. Farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan esrarengiz bu grubun din-kilise bilinci meselesini inceleyip g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kilise ile olan ili\u015fkilerini taslak olarak vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Krasnodar ilindeki Ermeni kiliselerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Hem\u015finli Ermenilerin toplu yerle\u015fim b\u00f6lgelerinde kurulmu\u015ftur. Bunlar, […]","og_url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/","og_site_name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","article_published_time":"2010-07-17T07:01:29+00:00","author":"kalem","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"kalem","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/","name":"HEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI - Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website"},"datePublished":"2010-07-17T07:01:29+00:00","author":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/2010\/07\/17\/hemsin-paradokslari\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"HEM\u015e\u0130N PARADOKSLARI"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#website","url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/","name":"Bati Ermenistan Ve Bati Ermenileri Sorunlari Ara\u015ftirmalar Merkezi","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/135e7923d1aeb8887890799619969a6c","name":"kalem","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a06875e4b25feb5674296adf8e8a7ae1e587cebce2493fe63c456109967e27d3?s=96&d=mm&r=g","caption":"kalem"},"url":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/author\/kalem\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1832","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1832"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1832\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1832"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1832"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akunq.net\/turkish\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1832"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}