Ge\u00e7en hafta \u2018Umumi M\u00fcfetti\u015fler Toplant\u0131 Tutanaklar\u0131-1936\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla Dipnot Kitabevi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan belgeden bahsetmi\u015ftim. Sadece K\u00fcrt de\u011fil, b\u00fct\u00fcn az\u0131nl\u0131klar\u0131 tehdit unsuru olarak g\u00f6ren ve bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelerde yak\u0131n g\u00f6zetim alt\u0131nda tutulduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bu tutanaklar son derece ilgin\u00e7 bilgiler sunuyor.\u00a0<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin 1. Umumi M\u00fcfetti\u015f Kaz\u0131m Dirik, b\u00f6lgesinde \u00c7erkezler, Pomaklar ve Yahudiler oldu\u011funu belirtip, \u201cM\u00fctareke ve milli sava\u015f\u0131m\u0131zda \u00c7erkes ve baz\u0131 Pomak k\u00f6ylerinin birle\u015ferek bize ac\u0131 neticeler verdi\u011finin malum\u201d oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131yor. \u015eimdi herkesin \u201cNamus ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve onlardan bir zarar g\u00f6r\u00fclmedi\u011fini\u201d s\u00f6yl\u00fcyor. Ama hemen ilave ediyor: \u201cBu demek de\u011fildir ki teyakkuz g\u00f6stermiyelim. Hay\u0131r, daima m\u00fcteyakk\u0131z olaca\u011f\u0131z. \u00c7erkes kesafetine dokunmu\u015f de\u011filiz\u201d diyor. Belli ki, ge\u00e7mi\u015fte Ermenilerin, ard\u0131ndan K\u00fcrtlerin maruz kald\u0131klar\u0131 kesafet azaltma politikas\u0131 di\u011fer t\u00fcm etnik unsurlar i\u00e7in her an devreye girmeye haz\u0131r bekliyor.
\nArd\u0131ndan, \u201cAsayi\u015f mevzuu \u00fczerinde Yahudileri bahsetme[nin] bir an i\u00e7in biraz garip gibi gelece\u011fini\u201d ama bahsetmek laz\u0131m geldi\u011fini vurguluyor Dirik. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cBunlar sanayii ellerine alm\u0131\u015flar, b\u00fct\u00fcn ekonomi \u015febekesine girmi\u015f ve te\u015fkilatlanm\u0131\u015flard\u0131r.Uzun y\u0131llar b\u00fct\u00fcn bu memleket b\u00fcnyesini emmiye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.\u201d Yap\u0131lmas\u0131 gereken, \u201cBar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir surette yerle\u015fen\u201d bu unsurlara kar\u015f\u0131, \u201cMukabil ekonomik hareket\u201d etmektir. Ard\u0131ndan, Yahudilere indirilen darbeleri tek tek say\u0131yor.<\/p>\n
Ge\u00e7en hafta g\u00f6r\u00fc\u015flerini aktard\u0131\u011f\u0131m \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Umumi M\u00fcfetti\u015f Tahsin Uzel\u2019in endi\u015fesi ise esas olarak K\u00fcrtler, bir de Nak\u015filerin canlanmas\u0131. \u201cK\u00fcrt miktar\u0131n\u0131n T\u00fcrkl\u00fck \u00fczerindeki art\u0131\u015f\u0131n\u0131\u201d endi\u015fe ile dile getirirken, \u201cK\u00fcrtl\u00fck \u00fczerinde cezri [radikal] harekette bulunman\u0131n tam zaman\u0131\u201d oldu\u011funu beyan ediyor. Hedef ,\u201cNisbeti hafifletmek ve T\u00fcrk unsurunun muvazenesini temin etmek.\u201d Bunu sa\u011flamak i\u00e7in laz\u0131m gelen \u201ctedbirleri almak zaruridir.\u201d
\n5-22 Aral\u0131k 1936 aras\u0131nda yap\u0131lan on toplant\u0131n\u0131n tutanaklar\u0131, bu toplant\u0131lara sunulan d\u00f6rt rapor ve b\u00fct\u00fcn toplant\u0131lar\u0131n de\u011ferlendirildi\u011fi bir konferans raporundan olu\u015fan bu kitapta, Cemil Ko\u00e7ak\u2019\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi, d\u00f6nemin T\u00fcrkiye devleti y\u00f6neticilerinin imha ile \u2018temsil\u2019 yani \u2018Siz K\u00fcrt de\u011fil T\u00fcrks\u00fcn\u00fcz\u2019 y\u00f6n\u00fcnde telkin politikalar\u0131 aras\u0131nda bocalad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Tutanaklar\u0131 okurken dikkatimi ba\u015fka bir \u015fey \u00e7ekti. Toplant\u0131ya kat\u0131lan devlet g\u00f6revlilerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun son d\u00f6neminde Ermeni tehciri konusunda az veya \u00e7ok sorumluluklar\u0131 olan ki\u015filer.<\/p>\n
3. Umumi M\u00fcfetti\u015f Tahsin Uzer ve Dahiliye Vekili \u015e\u00fckr\u00fc Kaya, Ermeni tehciri ve sonras\u0131ndaki k\u0131y\u0131mlar nedeniyle su\u00e7lu g\u00f6r\u00fcl\u00fcp \u0130ngilizler taraf\u0131ndan Malta\u2019ya s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Tahsin Uzer\u2019den ge\u00e7en hafta bahsetmi\u015ftim. \u015e\u00fckr\u00fc Kaya ise, tehcir s\u0131ras\u0131nda M\u00fclteciler Dairesi Ba\u015fkan\u0131 idi. Tehcir edilenlerin durumunu izlemek i\u00e7in bir d\u00f6nem Halep\u2019te bulundu. Tehciri yeteri radikallikte uygulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Halep valili\u011finden ald\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 Bekir Sami Bey\u2019in yerine Bitlis valisi Abd\u00fclhalik Renda gelince kendine verilen g\u00f6revi yapma konusunda eli rahatlad\u0131.
\n1936\u2019da Umumi M\u00fcfetti\u015fler toplant\u0131s\u0131na kat\u0131lan G\u00fcmr\u00fck Muhafaza Umum Komutan\u0131 T\u00fcmgeneral Seyfi D\u00fczg\u00f6ren de, 1915\u2019de Miralay r\u00fctbesiyle, Harbiye Nezareti II. Dairesi M\u00fcd\u00fcr\u00fc idi. Bahaettin \u015eakir\u2019le i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde tehcirin uygulamas\u0131n\u0131 planlayanlar aras\u0131nda oldu\u011fu iddia edilir.<\/p>\n
Umumi M\u00fcfetti\u015fler toplant\u0131s\u0131na 4. Umumi M\u00fcfetti\u015f Korgeneral Abdullah Alpdo\u011fan da haliyle kat\u0131l\u0131yor. 1935\u2019de Tunceli Kanunu\u2019nun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesiyle hem vali hem Umumi M\u00fcfetti\u015f hem de komutanl\u0131k g\u00f6revlerini e\u015finde toplayan Aldo\u011fan, toplant\u0131dan birka\u00e7 ay sonra tenkil harekat\u0131n\u0131 y\u00f6netecek ve Dersim katliam\u0131n\u0131n birinci dereceden sorumlusu olacakt\u0131r.<\/p>\n
Toplant\u0131ya kat\u0131lanlardan general Kaz\u0131m Dirik ve \u015e\u00fckr\u00fc S\u00f6kmens\u00fcer (Emniyet \u0130\u015fleri Umum M\u00fcd\u00fcr\u00fc) Te\u015fkilat-\u0131 Mahsusa i\u00e7inde veya yak\u0131n \u00e7evresinde yer alm\u0131\u015flard\u0131. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Ermeni tehcirinde bir g\u00f6rev al\u0131p almad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmiyorum.
\nToplant\u0131lar s\u0131ras\u0131nda \u00e7e\u015fitli vesilelerle Ermeni sorununa de\u011finiliyor. \u00d6rne\u011fin Alpdo\u011fan, sundu\u011fu raporda, h\u00fck\u00fcmetin Dersim\u2019le ilgili ald\u0131\u011f\u0131 tedbirlerden b\u00f6lge halk\u0131n\u0131n duydu\u011fu endi\u015feleri \u00fc\u00e7 grupta topluyor. Birincisi, h\u00fck\u00fcmet \u2018bizleri Ermeniler gibi k\u0131r\u0131p imha edecek\u2019 endi\u015fesi. Belli ki o d\u00f6nemde \u2018Ermeniler gibi k\u0131r\u0131p imha edilme\u2019 diye bir korku var toplumda. Toplant\u0131ya kat\u0131lanlar Ermenilerin ba\u015f\u0131na gelenler konusunda herhangi bir inkarc\u0131 ifade kullanm\u0131yorlar. Ermeni k\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n hat\u0131ras\u0131n\u0131n di\u011fer unsurlara g\u00f6zda\u011f\u0131 verilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yararl\u0131 oldu\u011funa dair bir ortak kanaat var sanki.<\/p>\n
K\u00fcrt sorununa Ermeni sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm bi\u00e7iminin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bakman\u0131n bu devlet y\u00f6neticilerinin \u00e7o\u011fu i\u00e7in \u00e7ok uzak olmayan ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir pratikten esinlenmek demek oldu\u011funu hissedebiliyoruz tutanaklar\u0131 okurken. Yak\u0131n tecr\u00fcbeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bir devlet politikas\u0131 olarak, serinkanl\u0131l\u0131kla dile getiriliyor. Bu nedenle \u2018imha siyaseti\u2019, \u2018telkin yoluyla\u2019 asimilasyon yan\u0131nda yak\u0131n bir ikinci bir se\u00e7enek olarak hep el alt\u0131nda duruyor. \u015e\u00fckr\u00fc S\u00f6kmens\u00fcer\u2019in kelimeleriyle, imha siyaseti \u201cbug\u00fcn mevzu-u bahis de\u011fildir, [ama] istikbalde belki b\u00f6yle bir \u015fey mevzu-u bahis olabilir.\u201d<\/p>\n
Sadece devlet akl\u0131na \u00f6zg\u00fc olmayan, toplumun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn de payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir son \u00e7are imha siyaseti. Bu y\u00fczden ge\u00e7mi\u015f imha siyasetleri, ma\u011fdurlar ve bir avu\u00e7 insan d\u0131\u015f\u0131nda toplum i\u00e7inde de sorgulanm\u0131yor ve bu y\u00fczden ufkumuzdan da bir t\u00fcrl\u00fc silinmiyor.<\/p>\n
Kaynak:<\/strong> radikal.com.tr Ge\u00e7en hafta \u2018Umumi M\u00fcfetti\u015fler Toplant\u0131 Tutanaklar\u0131-1936\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla Dipnot Kitabevi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan belgeden bahsetmi\u015ftim. Sadece K\u00fcrt de\u011fil, b\u00fct\u00fcn az\u0131nl\u0131klar\u0131 tehdit unsuru olarak g\u00f6ren ve bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelerde yak\u0131n g\u00f6zetim alt\u0131nda tutulduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bu tutanaklar son derece ilgin\u00e7 bilgiler sunuyor.\u00a0 \u00d6rne\u011fin 1. Umumi M\u00fcfetti\u015f Kaz\u0131m Dirik, b\u00f6lgesinde \u00c7erkezler, Pomaklar ve Yahudiler oldu\u011funu belirtip, \u201cM\u00fctareke ve milli sava\u015f\u0131m\u0131zda \u00c7erkes […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-1554","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-haberler"],"yoast_head":"\n
\nTarih:<\/strong> 2.8.2010<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"